೭. ಮಹಾವಗ್ಗೋ

೧. ಅಸ್ಸುತವಾಸುತ್ತಂ

೬೧. ಏವಂ ಮೇ ಸುತಂ – ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಭಗವಾ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ವಿಹರತಿ ಜೇತವನೇ ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕಸ್ಸ ಆರಾಮೇ…ಪೇ… ‘‘ಅಸ್ಸುತವಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುಥುಜ್ಜನೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಚಾತುಮಹಾಭೂತಿಕಸ್ಮಿಂ ಕಾಯಸ್ಮಿಂ ನಿಬ್ಬಿನ್ದೇಯ್ಯಪಿ ವಿರಜ್ಜೇಯ್ಯಪಿ ವಿಮುಚ್ಚೇಯ್ಯಪಿ. ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? [ಚಾತುಮ್ಮಹಾಭೂತಿಕಸ್ಮಿಂ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ.)] ದಿಸ್ಸತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ [ದಿಸ್ಸತಿ ಹಿ ಭಿಕ್ಖವೇ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ.)], ಇಮಸ್ಸ ಚಾತುಮಹಾಭೂತಿಕಸ್ಸ ಕಾಯಸ್ಸ ಆಚಯೋಪಿ ಅಪಚಯೋಪಿ ಆದಾನಮ್ಪಿ ನಿಕ್ಖೇಪನಮ್ಪಿ. ತಸ್ಮಾ ತತ್ರಾಸ್ಸುತವಾ ಪುಥುಜ್ಜನೋ ನಿಬ್ಬಿನ್ದೇಯ್ಯಪಿ ವಿರಜ್ಜೇಯ್ಯಪಿ ವಿಮುಚ್ಚೇಯ್ಯಪಿ’’.

‘‘ಯಞ್ಚ ಖೋ ಏತಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವುಚ್ಚತಿ ಚಿತ್ತಂ ಇತಿಪಿ, ಮನೋ ಇತಿಪಿ, ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಇತಿಪಿ, ತತ್ರಾಸ್ಸುತವಾ ಪುಥುಜ್ಜನೋ ನಾಲಂ ನಿಬ್ಬಿನ್ದಿತುಂ ನಾಲಂ ವಿರಜ್ಜಿತುಂ ನಾಲಂ ವಿಮುಚ್ಚಿತುಂ. ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ದೀಘರತ್ತಞ್ಹೇತಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಸ್ಸುತವತೋ ಪುಥುಜ್ಜನಸ್ಸ ಅಜ್ಝೋಸಿತಂ ಮಮಾಯಿತಂ ಪರಾಮಟ್ಠಂ – ‘ಏತಂ ಮಮ, ಏಸೋಹಮಸ್ಮಿ, ಏಸೋ ಮೇ ಅತ್ತಾ’ತಿ. ತಸ್ಮಾ ತತ್ರಾಸ್ಸುತವಾ ಪುಥುಜ್ಜನೋ ನಾಲಂ ನಿಬ್ಬಿನ್ದಿತುಂ ನಾಲಂ ವಿರಜ್ಜಿತುಂ ನಾಲಂ ವಿಮುಚ್ಚಿತುಂ.

‘‘ವರಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಸ್ಸುತವಾ ಪುಥುಜ್ಜನೋ ಇಮಂ ಚಾತುಮಹಾಭೂತಿಕಂ ಕಾಯಂ ಅತ್ತತೋ ಉಪಗಚ್ಛೇಯ್ಯ, ನ ತ್ವೇವ ಚಿತ್ತಂ. ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ದಿಸ್ಸತಾಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚಾತುಮಹಾಭೂತಿಕೋ ಕಾಯೋ ಏಕಮ್ಪಿ ವಸ್ಸಂ ತಿಟ್ಠಮಾನೋ ದ್ವೇಪಿ ವಸ್ಸಾನಿ ತಿಟ್ಠಮಾನೋ ತೀಣಿಪಿ ವಸ್ಸಾನಿ ತಿಟ್ಠಮಾನೋ ಚತ್ತಾರಿಪಿ ವಸ್ಸಾನಿ ತಿಟ್ಠಮಾನೋ ಪಞ್ಚಪಿ ವಸ್ಸಾನಿ ತಿಟ್ಠಮಾನೋ ದಸಪಿ ವಸ್ಸಾನಿ ತಿಟ್ಠಮಾನೋ ವೀಸತಿಪಿ ವಸ್ಸಾನಿ ತಿಟ್ಠಮಾನೋ ತಿಂಸಮ್ಪಿ ವಸ್ಸಾನಿ ತಿಟ್ಠಮಾನೋ ಚತ್ತಾರೀಸಮ್ಪಿ ವಸ್ಸಾನಿ ತಿಟ್ಠಮಾನೋ ಪಞ್ಞಾಸಮ್ಪಿ ವಸ್ಸಾನಿ ತಿಟ್ಠಮಾನೋ ವಸ್ಸಸತಮ್ಪಿ ತಿಟ್ಠಮಾನೋ, ಭಿಯ್ಯೋಪಿ ತಿಟ್ಠಮಾನೋ.

‘‘ಯಞ್ಚ ಖೋ ಏತಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವುಚ್ಚತಿ ಚಿತ್ತಂ ಇತಿಪಿ, ಮನೋ ಇತಿಪಿ, ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಇತಿಪಿ, ತಂ ರತ್ತಿಯಾ ಚ ದಿವಸಸ್ಸ ಚ ಅಞ್ಞದೇವ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಅಞ್ಞಂ ನಿರುಜ್ಝತಿ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಕ್ಕಟೋ ಅರಞ್ಞೇ ಪವನೇ ಚರಮಾನೋ ಸಾಖಂ ಗಣ್ಹತಿ, ತಂ ಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞಂ ಗಣ್ಹತಿ, ತಂ ಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞಂ ಗಣ್ಹತಿ; ಏವಮೇವ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಯಮಿದಂ ವುಚ್ಚತಿ ಚಿತ್ತಂ ಇತಿಪಿ, ಮನೋ ಇತಿಪಿ, ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಇತಿಪಿ, ತಂ ರತ್ತಿಯಾ ಚ ದಿವಸಸ್ಸ ಚ ಅಞ್ಞದೇವ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಅಞ್ಞಂ ನಿರುಜ್ಝತಿ.

‘‘ತತ್ರ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸುತವಾ ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪಾದಂಯೇವ ಸಾಧುಕಂ ಯೋನಿಸೋ ಮನಸಿ ಕರೋತಿ – ‘ಇತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸತಿ ಇದಂ ಹೋತಿ, ಇಮಸ್ಸುಪ್ಪಾದಾ ಇದಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ; ಇಮಸ್ಮಿಂ ಅಸತಿ ಇದಂ ನ ಹೋತಿ, ಇಮಸ್ಸ ನಿರೋಧಾ ಇದಂ ನಿರುಜ್ಝತಿ – ಯದಿದಂ ಅವಿಜ್ಜಾಪಚ್ಚಯಾ ಸಙ್ಖಾರಾ; ಸಙ್ಖಾರಪಚ್ಚಯಾ ವಿಞ್ಞಾಣಂ…ಪೇ… ಏವಮೇತಸ್ಸ ಕೇವಲಸ್ಸ ದುಕ್ಖಕ್ಖನ್ಧಸ್ಸ ಸಮುದಯೋ ಹೋತಿ. ಅವಿಜ್ಜಾಯ ತ್ವೇವ ಅಸೇಸವಿರಾಗನಿರೋಧಾ ಸಙ್ಖಾರನಿರೋಧೋ; ಸಙ್ಖಾರನಿರೋಧಾ ವಿಞ್ಞಾಣನಿರೋಧೋ…ಪೇ… ಏವಮೇತಸ್ಸ ಕೇವಲಸ್ಸ ದುಕ್ಖಕ್ಖನ್ಧಸ್ಸ ನಿರೋಧೋ ಹೋತೀ’’’ತಿ.

‘‘ಏವಂ ಪಸ್ಸಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸುತವಾ ಅರಿಯಸಾವಕೋ ರೂಪಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ, ವೇದನಾಯಪಿ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ, ಸಞ್ಞಾಯಪಿ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ, ಸಙ್ಖಾರೇಸುಪಿ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ, ವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ; ನಿಬ್ಬಿನ್ದಂ ವಿರಜ್ಜತಿ, ವಿರಾಗಾ ವಿಮುಚ್ಚತಿ, ವಿಮುತ್ತಸ್ಮಿಂ ವಿಮುತ್ತಮಿತಿ ಞಾಣಂ ಹೋತಿ. ‘ಖೀಣಾ ಜಾತಿ, ವುಸಿತಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ, ಕತಂ ಕರಣೀಯಂ, ನಾಪರಂ ಇತ್ಥತ್ತಾಯಾ’ತಿ ಪಜಾನಾತೀ’’ತಿ. ಪಠಮಂ.

೨. ದುತಿಯಅಸ್ಸುತವಾಸುತ್ತಂ

೬೨. ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ವಿಹರತಿ…ಪೇ… ‘‘ಅಸ್ಸುತವಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುಥುಜ್ಜನೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಚಾತುಮಹಾಭೂತಿಕಸ್ಮಿಂ ಕಾಯಸ್ಮಿಂ ನಿಬ್ಬಿನ್ದೇಯ್ಯಪಿ ವಿರಜ್ಜೇಯ್ಯಪಿ ವಿಮುಚ್ಚೇಯ್ಯಪಿ. ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ದಿಸ್ಸತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇಮಸ್ಸ ಚಾತುಮಹಾಭೂತಿಕಸ್ಸ ಕಾಯಸ್ಸ ಆಚಯೋಪಿ ಅಪಚಯೋಪಿ ಆದಾನಮ್ಪಿ ನಿಕ್ಖೇಪನಮ್ಪಿ. ತಸ್ಮಾ ತತ್ರಾಸ್ಸುತವಾ ಪುಥುಜ್ಜನೋ ನಿಬ್ಬಿನ್ದೇಯ್ಯಪಿ ವಿರಜ್ಜೇಯ್ಯಪಿ ವಿಮುಚ್ಚೇಯ್ಯಪಿ. ಯಞ್ಚ ಖೋ ಏತಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವುಚ್ಚತಿ ಚಿತ್ತಂ ಇತಿಪಿ, ಮನೋ ಇತಿಪಿ, ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಇತಿಪಿ, ತತ್ರಾಸ್ಸುತವಾ ಪುಥುಜ್ಜನೋ ನಾಲಂ ನಿಬ್ಬಿನ್ದಿತುಂ ನಾಲಂ ವಿರಜ್ಜಿತುಂ ನಾಲಂ ವಿಮುಚ್ಚಿತುಂ. ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ದೀಘರತ್ತಞ್ಹೇತಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಸ್ಸುತವತೋ ಪುಥುಜ್ಜನಸ್ಸ ಅಜ್ಝೋಸಿತಂ ಮಮಾಯಿತಂ ಪರಾಮಟ್ಠಂ – ‘ಏತಂ ಮಮ, ಏಸೋಹಮಸ್ಮಿ, ಏಸೋ ಮೇ ಅತ್ತಾ’ತಿ. ತಸ್ಮಾ ತತ್ರಾಸ್ಸುತವಾ ಪುಥುಜ್ಜನೋ ನಾಲಂ ನಿಬ್ಬಿನ್ದಿತುಂ ನಾಲಂ ವಿರಜ್ಜಿತುಂ ನಾಲಂ ವಿಮುಚ್ಚಿತುಂ’’.

‘‘ತತ್ರ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸುತವಾ ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪಾದಂಯೇವ ಸಾಧುಕಂ ಯೋನಿಸೋ ಮನಸಿ ಕರೋತಿ – ‘ಇತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸತಿ ಇದಂ ಹೋತಿ, ಇಮಸ್ಸುಪ್ಪಾದಾ ಇದಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ; ಇಮಸ್ಮಿಂ ಅಸತಿ ಇದಂ ನ ಹೋತಿ, ಇಮಸ್ಸ ನಿರೋಧಾ ಇದಂ ನಿರುಜ್ಝತೀ’ತಿ. ಸುಖವೇದನಿಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಫಸ್ಸಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಸುಖವೇದನಾ. ತಸ್ಸೇವ ಸುಖವೇದನಿಯಸ್ಸ ಫಸ್ಸಸ್ಸ ನಿರೋಧಾ ಯಂ ತಜ್ಜಂ ವೇದಯಿತಂ ಸುಖವೇದನಿಯಂ ಫಸ್ಸಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಉಪ್ಪನ್ನಾ ಸುಖವೇದನಾ ಸಾ ನಿರುಜ್ಝತಿ ಸಾ ವೂಪಸಮ್ಮತಿ. ದುಕ್ಖವೇದನಿಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಫಸ್ಸಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ದುಕ್ಖವೇದನಾ. ತಸ್ಸೇವ ದುಕ್ಖವೇದನಿಯಸ್ಸ ಫಸ್ಸಸ್ಸ ನಿರೋಧಾ ಯಂ ತಜ್ಜಂ ವೇದಯಿತಂ ದುಕ್ಖವೇದನಿಯಂ ಫಸ್ಸಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಉಪ್ಪನ್ನಾ ದುಕ್ಖವೇದನಾ ಸಾ ನಿರುಜ್ಝತಿ ಸಾ ವೂಪಸಮ್ಮತಿ. ಅದುಕ್ಖಮಸುಖವೇದನಿಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಫಸ್ಸಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖವೇದನಾ. ತಸ್ಸೇವ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖವೇದನಿಯಸ್ಸ ಫಸ್ಸಸ್ಸ ನಿರೋಧಾ ಯಂ ತಜ್ಜಂ ವೇದಯಿತಂ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖವೇದನಿಯಂ ಫಸ್ಸಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಉಪ್ಪನ್ನಾ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖವೇದನಾ ಸಾ ನಿರುಜ್ಝತಿ ಸಾ ವೂಪಸಮ್ಮತಿ.

‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದ್ವಿನ್ನಂ ಕಟ್ಠಾನಂ ಸಙ್ಘಟ್ಟನಸಮೋಧಾನಾ ಉಸ್ಮಾ ಜಾಯತಿ ತೇಜೋ ಅಭಿನಿಬ್ಬತ್ತತಿ. ತೇಸಂಯೇವ ದ್ವಿನ್ನಂ ಕಟ್ಠಾನಂ ನಾನಾಕತವಿನಿಬ್ಭೋಗಾ [ನಾನಾಭಾವಾವಿನಿಕ್ಖೇಪಾ (ಸೀ. ಪೀ.) ಮ. ನಿ. ೩.೩೫೭] ಯಾ ತಜ್ಜಾ ಉಸ್ಮಾ ಸಾ ನಿರುಜ್ಝತಿ ಸಾ ವೂಪಸಮ್ಮತಿ; ಏವಮೇವ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸುಖವೇದನಿಯಂ ಫಸ್ಸಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಸುಖವೇದನಾ. ತಸ್ಸೇವ ಸುಖವೇದನಿಯಸ್ಸ ಫಸ್ಸಸ್ಸ ನಿರೋಧಾ ಯಂ ತಜ್ಜಂ ವೇದಯಿತಂ ಸುಖವೇದನಿಯಂ ಫಸ್ಸಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಉಪ್ಪನ್ನಾ ಸುಖವೇದನಾ ಸಾ ನಿರುಜ್ಝತಿ ಸಾ ವೂಪಸಮ್ಮತಿ…ಪೇ… ಅದುಕ್ಖಮಸುಖವೇದನಿಯಂ ಫಸ್ಸಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖವೇದನಾ. ತಸ್ಸೇವ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖವೇದನಿಯಸ್ಸ ಫಸ್ಸಸ್ಸ ನಿರೋಧಾ ಯಂ ತಜ್ಜಂ ವೇದಯಿತಂ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖವೇದನಿಯಂ ಫಸ್ಸಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಉಪ್ಪನ್ನಾ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖವೇದನಾ ಸಾ ನಿರುಜ್ಝತಿ ಸಾ ವೂಪಸಮ್ಮತಿ.

‘‘ಏವಂ ಪಸ್ಸಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸುತವಾ ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಫಸ್ಸೇಪಿ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ, ವೇದನಾಯಪಿ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ, ಸಞ್ಞಾಯಪಿ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ, ಸಙ್ಖಾರೇಸುಪಿ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ, ವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ; ನಿಬ್ಬಿನ್ದಂ ವಿರಜ್ಜತಿ, ವಿರಾಗಾ ವಿಮುಚ್ಚತಿ, ವಿಮುತ್ತಸ್ಮಿಂ ವಿಮುತ್ತಮಿತಿ ಞಾಣಂ ಹೋತಿ. ‘ಖೀಣಾ ಜಾತಿ, ವುಸಿತಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ, ಕತಂ ಕರಣೀಯಂ, ನಾಪರಂ ಇತ್ಥತ್ತಾಯಾ’ತಿ ಪಜಾನಾತೀ’’ತಿ. ದುತಿಯಂ.

೩. ಪುತ್ತಮಂಸೂಪಮಸುತ್ತಂ

೬೩. ಸಾವತ್ಥಿಯಂ …ಪೇ… ‘‘ಚತ್ತಾರೋಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಆಹಾರಾ ಭೂತಾನಂ ವಾ ಸತ್ತಾನಂ ಠಿತಿಯಾ ಸಮ್ಭವೇಸೀನಂ ವಾ ಅನುಗ್ಗಹಾಯ. ಕತಮೇ ಚತ್ತಾರೋ? ಕಬಳೀಕಾರೋ ಆಹಾರೋ ಓಳಾರಿಕೋ ವಾ ಸುಖುಮೋ ವಾ, ಫಸ್ಸೋ ದುತಿಯೋ, ಮನೋಸಞ್ಚೇತನಾ ತತಿಯಾ, ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಚತುತ್ಥಂ. ಇಮೇ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚತ್ತಾರೋ ಆಹಾರಾ ಭೂತಾನಂ ವಾ ಸತ್ತಾನಂ ಠಿತಿಯಾ ಸಮ್ಭವೇಸೀನಂ ವಾ ಅನುಗ್ಗಹಾಯ’’.

‘‘ಕಥಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕಬಳೀಕಾರೋ ಆಹಾರೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ? ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದ್ವೇ ಜಾಯಮ್ಪತಿಕಾ [ಜಯಮ್ಪತಿಕಾ (ಸೀ. ಪೀ.) ಟೀಕಾ ಓಲೋಕೇತಬ್ಬಾ] ಪರಿತ್ತಂ ಸಮ್ಬಲಂ ಆದಾಯ ಕನ್ತಾರಮಗ್ಗಂ ಪಟಿಪಜ್ಜೇಯ್ಯುಂ. ತೇಸಮಸ್ಸ ಏಕಪುತ್ತಕೋ ಪಿಯೋ ಮನಾಪೋ. ಅಥ ಖೋ ತೇಸಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದ್ವಿನ್ನಂ ಜಾಯಮ್ಪತಿಕಾನಂ ಕನ್ತಾರಗತಾನಂ ಯಾ ಪರಿತ್ತಾ ಸಮ್ಬಲಮತ್ತಾ, ಸಾ ಪರಿಕ್ಖಯಂ ಪರಿಯಾದಾನಂ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯ. ಸಿಯಾ ಚ ನೇಸಂ ಕನ್ತಾರಾವಸೇಸೋ ಅನತಿಣ್ಣೋ. ಅಥ ಖೋ ತೇಸಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದ್ವಿನ್ನಂ ಜಾಯಮ್ಪತಿಕಾನಂ ಏವಮಸ್ಸ – ‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಖೋ ಯಾ ಪರಿತ್ತಾ ಸಮ್ಬಲಮತ್ತಾ ಸಾ ಪರಿಕ್ಖೀಣಾ ಪರಿಯಾದಿಣ್ಣಾ [ಪರಿಯಾದಿನ್ನಾ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ.)]. ಅತ್ಥಿ ಚಾಯಂ ಕನ್ತಾರಾವಸೇಸೋ ಅನಿತ್ತಿಣ್ಣೋ [ಅನಿತ್ಥಿಣ್ಣೋ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ.), ಅನತಿಣ್ಣೋ (ಕ.)]. ಯಂನೂನ ಮಯಂ ಇಮಂ ಏಕಪುತ್ತಕಂ ಪಿಯಂ ಮನಾಪಂ ವಧಿತ್ವಾ ವಲ್ಲೂರಞ್ಚ ಸೋಣ್ಡಿಕಞ್ಚ ಕರಿತ್ವಾ ಪುತ್ತಮಂಸಾನಿ ಖಾದನ್ತಾ ಏವಂ ತಂ ಕನ್ತಾರಾವಸೇಸಂ ನಿತ್ಥರೇಯ್ಯಾಮ, ಮಾ ಸಬ್ಬೇವ ತಯೋ ವಿನಸ್ಸಿಮ್ಹಾ’ತಿ. ಅಥ ಖೋ ತೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದ್ವೇ ಜಾಯಮ್ಪತಿಕಾ ತಂ ಏಕಪುತ್ತಕಂ ಪಿಯಂ ಮನಾಪಂ ವಧಿತ್ವಾ ವಲ್ಲೂರಞ್ಚ ಸೋಣ್ಡಿಕಞ್ಚ ಕರಿತ್ವಾ ಪುತ್ತಮಂಸಾನಿ ಖಾದನ್ತಾ ಏವಂ ತಂ ಕನ್ತಾರಾವಸೇಸಂ ನಿತ್ಥರೇಯ್ಯುಂ. ತೇ ಪುತ್ತಮಂಸಾನಿ ಚೇವ ಖಾದೇಯ್ಯುಂ, ಉರೇ ಚ ಪಟಿಪಿಸೇಯ್ಯುಂ – ‘ಕಹಂ, ಏಕಪುತ್ತಕ, ಕಹಂ, ಏಕಪುತ್ತಕಾ’ತಿ.

‘‘ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಪಿ ನು ತೇ ದವಾಯ ವಾ ಆಹಾರಂ ಆಹಾರೇಯ್ಯುಂ, ಮದಾಯ ವಾ ಆಹಾರಂ ಆಹಾರೇಯ್ಯುಂ, ಮಣ್ಡನಾಯ ವಾ ಆಹಾರಂ ಆಹಾರೇಯ್ಯುಂ, ವಿಭೂಸನಾಯ ವಾ ಆಹಾರಂ ಆಹಾರೇಯ್ಯು’’ನ್ತಿ? ‘‘ನೋ ಹೇತಂ, ಭನ್ತೇ’’. ‘‘ನನು ತೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಯಾವದೇವ ಕನ್ತಾರಸ್ಸ ನಿತ್ಥರಣತ್ಥಾಯ ಆಹಾರಂ ಆಹಾರೇಯ್ಯು’’ನ್ತಿ? ‘‘ಏವಂ, ಭನ್ತೇ’’. ‘‘ಏವಮೇವ ಖ್ವಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕಬಳೀಕಾರೋ ಆಹಾರೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ’’ತಿ ವದಾಮಿ. ಕಬಳೀಕಾರೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಆಹಾರೇ ಪರಿಞ್ಞಾತೇ ಪಞ್ಚಕಾಮಗುಣಿಕೋ ರಾಗೋ ಪರಿಞ್ಞಾತೋ ಹೋತಿ. ಪಞ್ಚಕಾಮಗುಣಿಕೇ ರಾಗೇ ಪರಿಞ್ಞಾತೇ ನತ್ಥಿ ತಂ ಸಂಯೋಜನಂ ಯೇನ ಸಂಯೋಜನೇನ ಸಂಯುತ್ತೋ ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಪುನ ಇಮಂ ಲೋಕಂ ಆಗಚ್ಛೇಯ್ಯ.

‘‘ಕಥಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಫಸ್ಸಾಹಾರೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ? ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಗಾವೀ ನಿಚ್ಚಮ್ಮಾ ಕುಟ್ಟಂ ಚೇ [ಕುಡ್ಡಞ್ಚೇ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ.)] ನಿಸ್ಸಾಯ ತಿಟ್ಠೇಯ್ಯ. ಯೇ ಕುಟ್ಟನಿಸ್ಸಿತಾ ಪಾಣಾ ತೇ ನಂ ಖಾದೇಯ್ಯುಂ. ರುಕ್ಖಂ ಚೇ ನಿಸ್ಸಾಯ ತಿಟ್ಠೇಯ್ಯ, ಯೇ ರುಕ್ಖನಿಸ್ಸಿತಾ ಪಾಣಾ ತೇ ನಂ ಖಾದೇಯ್ಯುಂ. ಉದಕಂ ಚೇ ನಿಸ್ಸಾಯ ತಿಟ್ಠೇಯ್ಯ, ಯೇ ಉದಕನಿಸ್ಸಿತಾ ಪಾಣಾ ತೇ ನಂ ಖಾದೇಯ್ಯುಂ. ಆಕಾಸಂ ಚೇ ನಿಸ್ಸಾಯ ತಿಟ್ಠೇಯ್ಯ, ಯೇ ಆಕಾಸನಿಸ್ಸಿತಾ ಪಾಣಾ ತೇ ನಂ ಖಾದೇಯ್ಯುಂ. ಯಂ ಯದೇವ ಹಿ ಸಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಗಾವೀ ನಿಚ್ಚಮ್ಮಾ ನಿಸ್ಸಾಯ ತಿಟ್ಠೇಯ್ಯ, ಯೇ ತನ್ನಿಸ್ಸಿತಾ [ಯೇ ತನ್ನಿಸ್ಸಿತಾ ತನ್ನಿಸ್ಸಿತಾ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ.)] ಪಾಣಾ ತೇ ನಂ ಖಾದೇಯ್ಯುಂ. ಏವಮೇವ ಖ್ವಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ‘‘ಫಸ್ಸಾಹಾರೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ’’ತಿ ವದಾಮಿ. ಫಸ್ಸೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಆಹಾರೇ ಪರಿಞ್ಞಾತೇ ತಿಸ್ಸೋ ವೇದನಾ ಪರಿಞ್ಞಾತಾ ಹೋನ್ತಿ. ತೀಸು ವೇದನಾಸು ಪರಿಞ್ಞಾತಾಸು ಅರಿಯಸಾವಕಸ್ಸ ನತ್ಥಿ ಕಿಞ್ಚಿ ಉತ್ತರಿಕರಣೀಯನ್ತಿ [ಉತ್ತರಿಂಕರಣೀಯನ್ತಿ (ಸೀ. ಪೀ.)] ವದಾಮಿ.

‘‘ಕಥಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮನೋಸಞ್ಚೇತನಾಹಾರೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ? ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಙ್ಗಾರಕಾಸು ಸಾಧಿಕಪೋರಿಸಾ ಪುಣ್ಣಾ ಅಙ್ಗಾರಾನಂ ವೀತಚ್ಚಿಕಾನಂ ವೀತಧೂಮಾನಂ. ಅಥ ಪುರಿಸೋ ಆಗಚ್ಛೇಯ್ಯ ಜೀವಿತುಕಾಮೋ ಅಮರಿತುಕಾಮೋ ಸುಖಕಾಮೋ ದುಕ್ಖಪ್ಪಟಿಕೂಲೋ. ತಮೇನಂ ದ್ವೇ ಬಲವನ್ತೋ ಪುರಿಸಾ ನಾನಾಬಾಹಾಸು ಗಹೇತ್ವಾ ತಂ ಅಙ್ಗಾರಕಾಸುಂ ಉಪಕಡ್ಢೇಯ್ಯುಂ. ಅಥ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಆರಕಾವಸ್ಸ ಚೇತನಾ ಆರಕಾ ಪತ್ಥನಾ ಆರಕಾ ಪಣಿಧಿ. ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ಏವಞ್ಹಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಹೋತಿ – ‘ಇಮಂ ಚಾಹಂ ಅಙ್ಗಾರಕಾಸುಂ ಪಪತಿಸ್ಸಾಮಿ, ತತೋನಿದಾನಂ ಮರಣಂ ವಾ ನಿಗಚ್ಛಾಮಿ ಮರಣಮತ್ತಂ ವಾ ದುಕ್ಖ’ನ್ತಿ. ಏವಮೇವ ಖ್ವಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ‘ಮನೋಸಞ್ಚೇತನಾಹಾರೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ’ತಿ ವದಾಮಿ. ಮನೋಸಞ್ಚೇತನಾಯ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಆಹಾರೇ ಪರಿಞ್ಞಾತೇ ತಿಸ್ಸೋ ತಣ್ಹಾ ಪರಿಞ್ಞಾತಾ ಹೋನ್ತಿ. ತೀಸು ತಣ್ಹಾಸು ಪರಿಞ್ಞಾತಾಸು ಅರಿಯಸಾವಕಸ್ಸ ನತ್ಥಿ ಕಿಞ್ಚಿ ಉತ್ತರಿಕರಣೀಯನ್ತಿ ವದಾಮಿ.

‘‘ಕಥಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿಞ್ಞಾಣಾಹಾರೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ? ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚೋರಂ ಆಗುಚಾರಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ದಸ್ಸೇಯ್ಯುಂ – ‘ಅಯಂ ತೇ, ದೇವ, ಚೋರೋ ಆಗುಚಾರೀ, ಇಮಸ್ಸ ಯಂ ಇಚ್ಛಸಿ ತಂ ದಣ್ಡಂ ಪಣೇಹೀ’ತಿ. ತಮೇನಂ ರಾಜಾ ಏವಂ ವದೇಯ್ಯ – ‘ಗಚ್ಛಥ, ಭೋ, ಇಮಂ ಪುರಿಸಂ ಪುಬ್ಬಣ್ಹಸಮಯಂ ಸತ್ತಿಸತೇನ ಹನಥಾ’ತಿ. ತಮೇನಂ ಪುಬ್ಬಣ್ಹಸಮಯಂ ಸತ್ತಿಸತೇನ ಹನೇಯ್ಯುಂ. ಅಥ ರಾಜಾ ಮಜ್ಝನ್ಹಿಕಸಮಯಂ ಏವಂ ವದೇಯ್ಯ – ‘ಅಮ್ಭೋ, ಕಥಂ ಸೋ ಪುರಿಸೋ’ತಿ? ‘ತಥೇವ, ದೇವ, ಜೀವತೀ’ತಿ. ತಮೇನಂ ರಾಜಾ ಏವಂ ವದೇಯ್ಯ – ‘ಗಚ್ಛಥ, ಭೋ, ತಂ ಪುರಿಸಂ ಮಜ್ಝನ್ಹಿಕಸಮಯಂ ಸತ್ತಿಸತೇನ ಹನಥಾ’ತಿ. ತಮೇನಂ ಮಜ್ಝನ್ಹಿಕಸಮಯಂ ಸತ್ತಿಸತೇನ ಹನೇಯ್ಯುಂ. ಅಥ ರಾಜಾ ಸಾಯನ್ಹಸಮಯಂ ಏವಂ ವದೇಯ್ಯ – ‘ಅಮ್ಭೋ, ಕಥಂ ಸೋ ಪುರಿಸೋ’ತಿ? ‘ತಥೇವ, ದೇವ, ಜೀವತೀ’ತಿ. ತಮೇನಂ ರಾಜಾ ಏವಂ ವದೇಯ್ಯ – ‘ಗಚ್ಛಥ, ಭೋ, ತಂ ಪುರಿಸಂ ಸಾಯನ್ಹಸಮಯಂ ಸತ್ತಿಸತೇನ ಹನಥಾ’ತಿ. ತಮೇನಂ ಸಾಯನ್ಹಸಮಯಂ ಸತ್ತಿಸತೇನ ಹನೇಯ್ಯುಂ. ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಪಿ ನು ಸೋ ಪುರಿಸೋ ದಿವಸಂ ತೀಹಿ ಸತ್ತಿಸತೇಹಿ ಹಞ್ಞಮಾನೋ ತತೋನಿದಾನಂ ದುಕ್ಖಂ ದೋಮನಸ್ಸಂ ಪಟಿಸಂವೇದಿಯೇಥಾ’’ತಿ? ‘‘ಏಕಿಸ್ಸಾಪಿ, ಭನ್ತೇ, ಸತ್ತಿಯಾ ಹಞ್ಞಮಾನೋ ತತೋನಿದಾನಂ ದುಕ್ಖಂ ದೋಮನಸ್ಸಂ ಪಟಿಸಂವೇದಿಯೇಥ; ಕೋ ಪನ ವಾದೋ ತೀಹಿ ಸತ್ತಿಸತೇಹಿ ಹಞ್ಞಮಾನೋ’’ತಿ! ‘‘ಏವಮೇವ ಖ್ವಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿಞ್ಞಾಣಾಹಾರೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋತಿ ವದಾಮಿ. ವಿಞ್ಞಾಣೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಆಹಾರೇ ಪರಿಞ್ಞಾತೇ ನಾಮರೂಪಂ ಪರಿಞ್ಞಾತಂ ಹೋತಿ, ನಾಮರೂಪೇ ಪರಿಞ್ಞಾತೇ ಅರಿಯಸಾವಕಸ್ಸ ನತ್ಥಿ ಕಿಞ್ಚಿ ಉತ್ತರಿಕರಣೀಯನ್ತಿ ವದಾಮೀ’’ತಿ. ತತಿಯಂ.

೪. ಅತ್ಥಿರಾಗಸುತ್ತಂ

೬೪. ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ವಿಹರತಿ…ಪೇ… ‘‘ಚತ್ತಾರೋಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಆಹಾರಾ ಭೂತಾನಂ ವಾ ಸತ್ತಾನಂ ಠಿತಿಯಾ ಸಮ್ಭವೇಸೀನಂ ವಾ ಅನುಗ್ಗಹಾಯ. ಕತಮೇ ಚತ್ತಾರೋ? ಕಬಳೀಕಾರೋ ಆಹಾರೋ ಓಳಾರಿಕೋ ವಾ ಸುಖುಮೋ ವಾ, ಫಸ್ಸೋ ದುತಿಯೋ, ಮನೋಸಞ್ಚೇತನಾ ತತಿಯಾ, ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಚತುತ್ಥಂ. ಇಮೇ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚತ್ತಾರೋ ಆಹಾರಾ ಭೂತಾನಂ ವಾ ಸತ್ತಾನಂ ಠಿತಿಯಾ ಸಮ್ಭವೇಸೀನಂ ವಾ ಅನುಗ್ಗಹಾಯ’’.

‘‘ಕಬಳೀಕಾರೇ ಚೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಆಹಾರೇ ಅತ್ಥಿ ರಾಗೋ ಅತ್ಥಿ ನನ್ದೀ ಅತ್ಥಿ ತಣ್ಹಾ, ಪತಿಟ್ಠಿತಂ ತತ್ಥ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ವಿರೂಳ್ಹಂ. ಯತ್ಥ ಪತಿಟ್ಠಿತಂ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ವಿರೂಳ್ಹಂ, ಅತ್ಥಿ ತತ್ಥ ನಾಮರೂಪಸ್ಸ ಅವಕ್ಕನ್ತಿ. ಯತ್ಥ ಅತ್ಥಿ ನಾಮರೂಪಸ್ಸ ಅವಕ್ಕನ್ತಿ, ಅತ್ಥಿ ತತ್ಥ ಸಙ್ಖಾರಾನಂ ವುದ್ಧಿ. ಯತ್ಥ ಅತ್ಥಿ ಸಙ್ಖಾರಾನಂ ವುದ್ಧಿ, ಅತ್ಥಿ ತತ್ಥ ಆಯತಿಂ ಪುನಬ್ಭವಾಭಿನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ಯತ್ಥ ಅತ್ಥಿ ಆಯತಿಂ ಪುನಬ್ಭವಾಭಿನಿಬ್ಬತ್ತಿ, ಅತ್ಥಿ ತತ್ಥ ಆಯತಿಂ ಜಾತಿಜರಾಮರಣಂ. ಯತ್ಥ ಅತ್ಥಿ ಆಯತಿಂ ಜಾತಿಜರಾಮರಣಂ, ಸಸೋಕಂ ತಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸದರಂ ಸಉಪಾಯಾಸನ್ತಿ ವದಾಮಿ.

‘‘ಫಸ್ಸೇ ಚೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಆಹಾರೇ…ಪೇ… ಮನೋಸಞ್ಚೇತನಾಯ ಚೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಆಹಾರೇ… ವಿಞ್ಞಾಣೇ ಚೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಆಹಾರೇ ಅತ್ಥಿ ರಾಗೋ ಅತ್ಥಿ ನನ್ದೀ ಅತ್ಥಿ ತಣ್ಹಾ, ಪತಿಟ್ಠಿತಂ ತತ್ಥ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ವಿರೂಳ್ಹಂ. ಯತ್ಥ ಪತಿಟ್ಠಿತಂ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ವಿರೂಳ್ಹಂ, ಅತ್ಥಿ ತತ್ಥ ನಾಮರೂಪಸ್ಸ ಅವಕ್ಕನ್ತಿ. ಯತ್ಥ ಅತ್ಥಿ ನಾಮರೂಪಸ್ಸ ಅವಕ್ಕನ್ತಿ, ಅತ್ಥಿ ತತ್ಥ ಸಙ್ಖಾರಾನಂ ವುದ್ಧಿ. ಯತ್ಥ ಅತ್ಥಿ ಸಙ್ಖಾರಾನಂ ವುದ್ಧಿ, ಅತ್ಥಿ ತತ್ಥ ಆಯತಿಂ ಪುನಬ್ಭವಾಭಿನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ಯತ್ಥ ಅತ್ಥಿ ಆಯತಿಂ ಪುನಬ್ಭವಾಭಿನಿಬ್ಬತ್ತಿ, ಅತ್ಥಿ ತತ್ಥ ಆಯತಿಂ ಜಾತಿಜರಾಮರಣಂ. ಯತ್ಥ ಅತ್ಥಿ ಆಯತಿಂ ಜಾತಿಜರಾಮರಣಂ, ಸಸೋಕಂ ತಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸದರಂ ಸಉಪಾಯಾಸನ್ತಿ ವದಾಮಿ.

‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ರಜಕೋ ವಾ ಚಿತ್ತಕಾರಕೋ ವಾ ಸತಿ ರಜನಾಯ ವಾ ಲಾಖಾಯ ವಾ ಹಲಿದ್ದಿಯಾ ವಾ ನೀಲಿಯಾ ವಾ ಮಞ್ಜಿಟ್ಠಾಯ ವಾ ಸುಪರಿಮಟ್ಠೇ ವಾ ಫಲಕೇ ಭಿತ್ತಿಯಾ ವಾ ದುಸ್ಸಪಟ್ಟೇ ವಾ ಇತ್ಥಿರೂಪಂ ವಾ ಪುರಿಸರೂಪಂ ವಾ ಅಭಿನಿಮ್ಮಿನೇಯ್ಯ ಸಬ್ಬಙ್ಗಪಚ್ಚಙ್ಗಂ; ಏವಮೇವ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕಬಳೀಕಾರೇ ಚೇ ಆಹಾರೇ ಅತ್ಥಿ ರಾಗೋ ಅತ್ಥಿ ನನ್ದೀ ಅತ್ಥಿ ತಣ್ಹಾ, ಪತಿಟ್ಠಿತಂ ತತ್ಥ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ವಿರೂಳ್ಹಂ. ಯತ್ಥ ಪತಿಟ್ಠಿತಂ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ವಿರೂಳ್ಹಂ, ಅತ್ಥಿ ತತ್ಥ ನಾಮರೂಪಸ್ಸ ಅವಕ್ಕನ್ತಿ. ಯತ್ಥ ಅತ್ಥಿ ನಾಮರೂಪಸ್ಸ ಅವಕ್ಕನ್ತಿ, ಅತ್ಥಿ ತತ್ಥ ಸಙ್ಖಾರಾನಂ ವುದ್ಧಿ. ಯತ್ಥ ಅತ್ಥಿ ಸಙ್ಖಾರಾನಂ ವುದ್ಧಿ, ಅತ್ಥಿ ತತ್ಥ ಆಯತಿಂ ಪುನಬ್ಭವಾಭಿನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ಯತ್ಥ ಅತ್ಥಿ ಆಯತಿಂ ಪುನಬ್ಭವಾಭಿನಿಬ್ಬತ್ತಿ, ಅತ್ಥಿ ತತ್ಥ ಆಯತಿಂ ಜಾತಿಜರಾಮರಣಂ. ಯತ್ಥ ಅತ್ಥಿ ಆಯತಿಂ ಜಾತಿಜರಾಮರಣಂ, ಸಸೋಕಂ ತಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸದರಂ ಸಉಪಾಯಾಸನ್ತಿ ವದಾಮಿ.

‘‘ಕಬಳೀಕಾರೇ ಚೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಆಹಾರೇ ನತ್ಥಿ ರಾಗೋ ನತ್ಥಿ ನನ್ದೀ ನತ್ಥಿ ತಣ್ಹಾ, ಅಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತಂ ತತ್ಥ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಅವಿರೂಳ್ಹಂ. ಯತ್ಥ ಅಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತಂ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಅವಿರೂಳ್ಹಂ, ನತ್ಥಿ ತತ್ಥ ನಾಮರೂಪಸ್ಸ ಅವಕ್ಕನ್ತಿ. ಯತ್ಥ ನತ್ಥಿ ನಾಮರೂಪಸ್ಸ ಅವಕ್ಕನ್ತಿ, ನತ್ಥಿ ತತ್ಥ ಸಙ್ಖಾರಾನಂ ವುದ್ಧಿ. ಯತ್ಥ ನತ್ಥಿ ಸಙ್ಖಾರಾನಂ ವುದ್ಧಿ, ನತ್ಥಿ ತತ್ಥ ಆಯತಿಂ ಪುನಬ್ಭವಾಭಿನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ಯತ್ಥ ನತ್ಥಿ ಆಯತಿಂ ಪುನಬ್ಭವಾಭಿನಿಬ್ಬತ್ತಿ, ನತ್ಥಿ ತತ್ಥ ಆಯತಿಂ ಜಾತಿಜರಾಮರಣಂ. ಯತ್ಥ ನತ್ಥಿ ಆಯತಿಂ ಜಾತಿಜರಾಮರಣಂ, ಅಸೋಕಂ ತಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅದರಂ ಅನುಪಾಯಾಸನ್ತಿ ವದಾಮಿ.

‘‘ಫಸ್ಸೇ ಚೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಆಹಾರೇ…ಪೇ… ಮನೋಸಞ್ಚೇತನಾಯ ಚೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಆಹಾರೇ… ವಿಞ್ಞಾಣೇ ಚೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಆಹಾರೇ ನತ್ಥಿ ರಾಗೋ ನತ್ಥಿ ನನ್ದೀ ನತ್ಥಿ ತಣ್ಹಾ, ಅಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತಂ ತತ್ಥ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಅವಿರೂಳ್ಹಂ. ಯತ್ಥ ಅಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತಂ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಅವಿರೂಳ್ಹಂ, ನತ್ಥಿ ತತ್ಥ ನಾಮರೂಪಸ್ಸ ಅವಕ್ಕನ್ತಿ. ಯತ್ಥ ನತ್ಥಿ ನಾಮರೂಪಸ್ಸ ಅವಕ್ಕನ್ತಿ, ನತ್ಥಿ ತತ್ಥ ಸಙ್ಖಾರಾನಂ ವುದ್ಧಿ. ಯತ್ಥ ನತ್ಥಿ ಸಙ್ಖಾರಾನಂ ವುದ್ಧಿ, ನತ್ಥಿ ತತ್ಥ ಆಯತಿಂ ಪುನಬ್ಭವಾಭಿನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ಯತ್ಥ ನತ್ಥಿ ಆಯತಿಂ ಪುನಬ್ಭವಾಭಿನಿಬ್ಬತ್ತಿ, ನತ್ಥಿ ತತ್ಥ ಆಯತಿಂ ಜಾತಿಜರಾಮರಣಂ. ಯತ್ಥ ನತ್ಥಿ ಆಯತಿಂ ಜಾತಿಜರಾಮರಣಂ, ಅಸೋಕಂ ತಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅದರಂ ಅನುಪಾಯಾಸನ್ತಿ ವದಾಮಿ.

‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕೂಟಾಗಾರಂ ವಾ ಕೂಟಾಗಾರಸಾಲಂ ವಾ ಉತ್ತರಾಯ ವಾ ದಕ್ಖಿಣಾಯ ವಾ ಪಾಚೀನಾಯ ವಾ ವಾತಪಾನಾ ಸೂರಿಯೇ ಉಗ್ಗಚ್ಛನ್ತೇ ವಾತಪಾನೇನ ರಸ್ಮಿ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಕ್ವಾಸ್ಸ ಪತಿಟ್ಠಿತಾ’’ [ಕತ್ಥ ಪತಿಟ್ಠಿತಾ (ಕ.)] ತಿ? ‘‘ಪಚ್ಛಿಮಾಯಂ, ಭನ್ತೇ, ಭಿತ್ತಿಯ’’ನ್ತಿ. ‘‘ಪಚ್ಛಿಮಾ ಚೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿತ್ತಿ ನಾಸ್ಸ ಕ್ವಾಸ್ಸ ಪತಿಟ್ಠಿತಾ’’ತಿ? ‘‘ಪಥವಿಯಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ಪಥವೀ ಚೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ನಾಸ್ಸ ಕ್ವಾಸ್ಸ ಪತಿಟ್ಠಿತಾ’’ತಿ? ‘‘ಆಪಸ್ಮಿಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ಆಪೋ ಚೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ನಾಸ್ಸ ಕ್ವಾಸ್ಸ ಪತಿಟ್ಠಿತಾ’’ತಿ? ‘‘ಅಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತಾ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕಬಳೀಕಾರೇ ಚೇ ಆಹಾರೇ ನತ್ಥಿ ರಾಗೋ ನತ್ಥಿ ನನ್ದೀ ನತ್ಥಿ ತಣ್ಹಾ…ಪೇ….

‘‘ಫಸ್ಸೇ ಚೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಆಹಾರೇ… ಮನೋಸಞ್ಚೇತನಾಯ ಚೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಆಹಾರೇ… ವಿಞ್ಞಾಣೇ ಚೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಆಹಾರೇ ನತ್ಥಿ ರಾಗೋ ನತ್ಥಿ ನನ್ದೀ ನತ್ಥಿ ತಣ್ಹಾ, ಅಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತಂ ತತ್ಥ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಅವಿರೂಳ್ಹಂ. ಯತ್ಥ ಅಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತಂ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಅವಿರೂಳ್ಹಂ, ನತ್ಥಿ ತತ್ಥ ನಾಮರೂಪಸ್ಸ ಅವಕ್ಕನ್ತಿ. ಯತ್ಥ ನತ್ಥಿ ನಾಮರೂಪಸ್ಸ ಅವಕ್ಕನ್ತಿ, ನತ್ಥಿ ತತ್ಥ ಸಙ್ಖಾರಾನಂ ವುದ್ಧಿ. ಯತ್ಥ ನತ್ಥಿ ಸಙ್ಖಾರಾನಂ ವುದ್ಧಿ, ನತ್ಥಿ ತತ್ಥ ಆಯತಿಂ ಪುನಬ್ಭವಾಭಿನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ಯತ್ಥ ನತ್ಥಿ ಆಯತಿಂ ಪುನಬ್ಭವಾಭಿನಿಬ್ಬತ್ತಿ, ನತ್ಥಿ ತತ್ಥ ಆಯತಿಂ ಜಾತಿಜರಾಮರಣಂ. ಯತ್ಥ ನತ್ಥಿ ಆಯತಿಂ ಜಾತಿಜರಾಮರಣಂ ಅಸೋಕಂ ತಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅದರಂ ಅನುಪಾಯಾಸನ್ತಿ ವದಾಮೀ’’ತಿ. ಚತುತ್ಥಂ.

೫. ನಗರಸುತ್ತಂ

೬೫. ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ವಿಹರತಿ…ಪೇ… ‘‘ಪುಬ್ಬೇ ಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಮ್ಬೋಧಾ ಅನಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸೇವ ಸತೋ ಏತದಹೋಸಿ – ‘ಕಿಚ್ಛಾ ವತಾಯಂ ಲೋಕೋ ಆಪನ್ನೋ ಜಾಯತಿ ಚ ಜೀಯತಿ ಚ ಮೀಯತಿ ಚ ಚವತಿ ಚ ಉಪಪಜ್ಜತಿ ಚ. ಅಥ ಚ ಪನಿಮಸ್ಸ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ನಿಸ್ಸರಣಂ ನಪ್ಪಜಾನಾತಿ ಜರಾಮರಣಸ್ಸ. ಕುದಾಸ್ಸು ನಾಮ ಇಮಸ್ಸ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ನಿಸ್ಸರಣಂ ಪಞ್ಞಾಯಿಸ್ಸತಿ ಜರಾಮರಣಸ್ಸಾ’ತಿ? ತಸ್ಸ ಮಯ್ಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತದಹೋಸಿ – ‘ಕಿಮ್ಹಿ ನು ಖೋ ಸತಿ ಜರಾಮರಣಂ ಹೋತಿ, ಕಿಂಪಚ್ಚಯಾ ಜರಾಮರಣ’ನ್ತಿ? ತಸ್ಸ ಮಯ್ಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಯೋನಿಸೋ ಮನಸಿಕಾರಾ ಅಹು ಪಞ್ಞಾಯ ಅಭಿಸಮಯೋ – ‘ಜಾತಿಯಾ ಖೋ ಸತಿ ಜರಾಮರಣಂ ಹೋತಿ, ಜಾತಿಪಚ್ಚಯಾ ಜರಾಮರಣ’’’ನ್ತಿ.

‘‘ತಸ್ಸ ಮಯ್ಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತದಹೋಸಿ – ‘ಕಿಮ್ಹಿ ನು ಖೋ ಸತಿ ಜಾತಿ ಹೋತಿ…ಪೇ… ಭವೋ ಹೋತಿ… ಉಪಾದಾನಂ ಹೋತಿ… ತಣ್ಹಾ ಹೋತಿ… ವೇದನಾ ಹೋತಿ… ಫಸ್ಸೋ ಹೋತಿ… ಸಳಾಯತನಂ ಹೋತಿ… ನಾಮರೂಪಂ ಹೋತಿ… ಕಿಂಪಚ್ಚಯಾ ನಾಮರೂಪ’ನ್ತಿ? ತಸ್ಸ ಮಯ್ಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಯೋನಿಸೋ ಮನಸಿಕಾರಾ ಅಹು ಪಞ್ಞಾಯ ಅಭಿಸಮಯೋ – ‘ವಿಞ್ಞಾಣೇ ಖೋ ಸತಿ ನಾಮರೂಪಂ ಹೋತಿ, ವಿಞ್ಞಾಣಪಚ್ಚಯಾ ನಾಮರೂಪ’ನ್ತಿ. ತಸ್ಸ ಮಯ್ಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತದಹೋಸಿ – ‘ಕಿಮ್ಹಿ ನು ಖೋ ಸತಿ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಹೋತಿ, ಕಿಂಪಚ್ಚಯಾ ವಿಞ್ಞಾಣ’ನ್ತಿ? ತಸ್ಸ ಮಯ್ಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಯೋನಿಸೋ ಮನಸಿಕಾರಾ ಅಹು ಪಞ್ಞಾಯ ಅಭಿಸಮಯೋ – ‘ನಾಮರೂಪೇ ಖೋ ಸತಿ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಹೋತಿ, ನಾಮರೂಪಪಚ್ಚಯಾ ವಿಞ್ಞಾಣ’’’ನ್ತಿ.

‘‘ತಸ್ಸ ಮಯ್ಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತದಹೋಸಿ – ಪಚ್ಚುದಾವತ್ತತಿ ಖೋ ಇದಂ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ನಾಮರೂಪಮ್ಹಾ ನ ಪರಂ ಗಚ್ಛತಿ. ಏತ್ತಾವತಾ ಜಾಯೇಥ ವಾ ಜೀಯೇಥ ವಾ ಮೀಯೇಥ ವಾ ಚವೇಥ ವಾ ಉಪಪಜ್ಜೇಥ ವಾ, ಯದಿದಂ ನಾಮರೂಪಪಚ್ಚಯಾ ವಿಞ್ಞಾಣಂ; ವಿಞ್ಞಾಣಪಚ್ಚಯಾ ನಾಮರೂಪಂ; ನಾಮರೂಪಪಚ್ಚಯಾ ಸಳಾಯತನಂ; ಸಳಾಯತನಪಚ್ಚಯಾ ಫಸ್ಸೋ…ಪೇ… ಏವಮೇತಸ್ಸ ಕೇವಲಸ್ಸ ದುಕ್ಖಕ್ಖನ್ಧಸ್ಸ ಸಮುದಯೋ ಹೋತಿ. ‘ಸಮುದಯೋ, ಸಮುದಯೋ’ತಿ ಖೋ ಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುಬ್ಬೇ ಅನನುಸ್ಸುತೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಚಕ್ಖುಂ ಉದಪಾದಿ ಞಾಣಂ ಉದಪಾದಿ ಪಞ್ಞಾ ಉದಪಾದಿ ವಿಜ್ಜಾ ಉದಪಾದಿ ಆಲೋಕೋ ಉದಪಾದಿ.

‘‘ತಸ್ಸ ಮಯ್ಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತದಹೋಸಿ – ‘ಕಿಮ್ಹಿ ನು ಖೋ ಅಸತಿ, ಜರಾಮರಣಂ ನ ಹೋತಿ; ಕಿಸ್ಸ ನಿರೋಧಾ ಜರಾಮರಣನಿರೋಧೋ’ತಿ? ತಸ್ಸ ಮಯ್ಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಯೋನಿಸೋ ಮನಸಿಕಾರಾ ಅಹು ಪಞ್ಞಾಯ ಅಭಿಸಮಯೋ – ‘ಜಾತಿಯಾ ಖೋ ಅಸತಿ, ಜರಾಮರಣಂ ನ ಹೋತಿ; ಜಾತಿನಿರೋಧಾ ಜರಾಮರಣನಿರೋಧೋ’ತಿ. ತಸ್ಸ ಮಯ್ಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತದಹೋಸಿ – ‘ಕಿಮ್ಹಿ ನು ಖೋ ಅಸತಿ ಜಾತಿ ನ ಹೋತಿ…ಪೇ… ಭವೋ ನ ಹೋತಿ… ಉಪಾದಾನಂ ನ ಹೋತಿ… ತಣ್ಹಾ ನ ಹೋತಿ… ವೇದನಾ ನ ಹೋತಿ… ಫಸ್ಸೋ ನ ಹೋತಿ… ಸಳಾಯತನಂ ನ ಹೋತಿ… ನಾಮರೂಪಂ ನ ಹೋತಿ. ಕಿಸ್ಸ ನಿರೋಧಾ ನಾಮರೂಪನಿರೋಧೋ’ತಿ? ತಸ್ಸ ಮಯ್ಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಯೋನಿಸೋ ಮನಸಿಕಾರಾ ಅಹು ಪಞ್ಞಾಯ ಅಭಿಸಮಯೋ – ‘ವಿಞ್ಞಾಣೇ ಖೋ ಅಸತಿ, ನಾಮರೂಪಂ ನ ಹೋತಿ; ವಿಞ್ಞಾಣನಿರೋಧಾ ನಾಮರೂಪನಿರೋಧೋ’’’ತಿ.

‘‘ತಸ್ಸ ಮಯ್ಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತದಹೋಸಿ – ‘ಕಿಮ್ಹಿ ನು ಖೋ ಅಸತಿ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ನ ಹೋತಿ; ಕಿಸ್ಸ ನಿರೋಧಾ ವಿಞ್ಞಾಣನಿರೋಧೋ’ತಿ? ತಸ್ಸ ಮಯ್ಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಯೋನಿಸೋ ಮನಸಿಕಾರಾ ಅಹು ಪಞ್ಞಾಯ ಅಭಿಸಮಯೋ – ‘ನಾಮರೂಪೇ ಖೋ ಅಸತಿ, ವಿಞ್ಞಾಣಂ ನ ಹೋತಿ; ನಾಮರೂಪನಿರೋಧಾ ವಿಞ್ಞಾಣನಿರೋಧೋ’’’ತಿ.

‘‘ತಸ್ಸ ಮಯ್ಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತದಹೋಸಿ – ಅಧಿಗತೋ ಖೋ ಮ್ಯಾಯಂ ಮಗ್ಗೋ ಬೋಧಾಯ ಯದಿದಂ – ನಾಮರೂಪನಿರೋಧಾ ವಿಞ್ಞಾಣನಿರೋಧೋ; ವಿಞ್ಞಾಣನಿರೋಧಾ ನಾಮರೂಪನಿರೋಧೋ; ನಾಮರೂಪನಿರೋಧಾ ಸಳಾಯತನನಿರೋಧೋ; ಸಳಾಯತನನಿರೋಧಾ ಫಸ್ಸನಿರೋಧೋ…ಪೇ… ಏವಮೇತಸ್ಸ ಕೇವಲಸ್ಸ ದುಕ್ಖಕ್ಖನ್ಧಸ್ಸ ನಿರೋಧೋ ಹೋತಿ. ‘ನಿರೋಧೋ, ನಿರೋಧೋ’ತಿ ಖೋ ಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುಬ್ಬೇ ಅನನುಸ್ಸುತೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಚಕ್ಖುಂ ಉದಪಾದಿ ಞಾಣಂ ಉದಪಾದಿ ಪಞ್ಞಾ ಉದಪಾದಿ ವಿಜ್ಜಾ ಉದಪಾದಿ ಆಲೋಕೋ ಉದಪಾದಿ.

‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುರಿಸೋ ಅರಞ್ಞೇ ಪವನೇ ಚರಮಾನೋ ಪಸ್ಸೇಯ್ಯ ಪುರಾಣಂ ಮಗ್ಗಂ ಪುರಾಣಞ್ಜಸಂ ಪುಬ್ಬಕೇಹಿ ಮನುಸ್ಸೇಹಿ ಅನುಯಾತಂ. ಸೋ ತಮನುಗಚ್ಛೇಯ್ಯ. ತಮನುಗಚ್ಛನ್ತೋ ಪಸ್ಸೇಯ್ಯ ಪುರಾಣಂ ನಗರಂ ಪುರಾಣಂ ರಾಜಧಾನಿಂ ಪುಬ್ಬಕೇಹಿ ಮನುಸ್ಸೇಹಿ ಅಜ್ಝಾವುಟ್ಠಂ [ಅಜ್ಝಾವುತ್ಥಂ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ.)] ಆರಾಮಸಮ್ಪನ್ನಂ ವನಸಮ್ಪನ್ನಂ ಪೋಕ್ಖರಣೀಸಮ್ಪನ್ನಂ ಉದ್ಧಾಪವನ್ತಂ [ಉದ್ದಾಪವನ್ತಂ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ.)] ರಮಣೀಯಂ. ಅಥ ಖೋ ಸೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುರಿಸೋ ರಞ್ಞೋ ವಾ ರಾಜಮಹಾಮತ್ತಸ್ಸ ವಾ ಆರೋಚೇಯ್ಯ – ‘ಯಗ್ಘೇ, ಭನ್ತೇ, ಜಾನೇಯ್ಯಾಸಿ – ಅಹಂ ಅದ್ದಸಂ ಅರಞ್ಞೇ ಪವನೇ ಚರಮಾನೋ ಪುರಾಣಂ ಮಗ್ಗಂ ಪುರಾಣಞ್ಜಸಂ ಪುಬ್ಬಕೇಹಿ ಮನುಸ್ಸೇಹಿ ಅನುಯಾತಂ ತಮನುಗಚ್ಛಿಂ. ತಮನುಗಚ್ಛನ್ತೋ ಅದ್ದಸಂ ಪುರಾಣಂ ನಗರಂ ಪುರಾಣಂ ರಾಜಧಾನಿಂ ಪುಬ್ಬಕೇಹಿ ಮನುಸ್ಸೇಹಿ ಅಜ್ಝಾವುಟ್ಠಂ ಆರಾಮಸಮ್ಪನ್ನಂ ವನಸಮ್ಪನ್ನಂ ಪೋಕ್ಖರಣೀಸಮ್ಪನ್ನಂ ಉದ್ಧಾಪವನ್ತಂ ರಮಣೀಯಂ. ತಂ, ಭನ್ತೇ, ನಗರಂ ಮಾಪೇಹೀ’ತಿ. ಅಥ ಖೋ ಸೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ರಾಜಾ ವಾ ರಾಜಮಹಾಮತ್ತೋ ವಾ ತಂ ನಗರಂ ಮಾಪೇಯ್ಯ. ತದಸ್ಸ ನಗರಂ ಅಪರೇನ ಸಮಯೇನ ಇದ್ಧಞ್ಚೇವ ಫೀತಞ್ಚ ಬಾಹುಜಞ್ಞಂ ಆಕಿಣ್ಣಮನುಸ್ಸಂ ವುದ್ಧಿವೇಪುಲ್ಲಪ್ಪತ್ತಂ. ಏವಮೇವ ಖ್ವಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅದ್ದಸಂ ಪುರಾಣಂ ಮಗ್ಗಂ ಪುರಾಣಞ್ಜಸಂ ಪುಬ್ಬಕೇಹಿ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೇಹಿ ಅನುಯಾತಂ.

‘‘ಕತಮೋ ಚ ಸೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುರಾಣಮಗ್ಗೋ ಪುರಾಣಞ್ಜಸೋ ಪುಬ್ಬಕೇಹಿ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೇಹಿ ಅನುಯಾತೋ? ಅಯಮೇವ ಅರಿಯೋ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕೋ ಮಗ್ಗೋ, ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ – ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ…ಪೇ… ಸಮ್ಮಾಸಮಾಧಿ. ಅಯಂ ಖೋ ಸೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುರಾಣಮಗ್ಗೋ ಪುರಾಣಞ್ಜಸೋ ಪುಬ್ಬಕೇಹಿ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೇಹಿ ಅನುಯಾತೋ, ತಮನುಗಚ್ಛಿಂ; ತಮನುಗಚ್ಛನ್ತೋ ಜರಾಮರಣಂ ಅಬ್ಭಞ್ಞಾಸಿಂ; ಜರಾಮರಣಸಮುದಯಂ ಅಬ್ಭಞ್ಞಾಸಿಂ; ಜರಾಮರಣನಿರೋಧಂ ಅಬ್ಭಞ್ಞಾಸಿಂ; ಜರಾಮರಣನಿರೋಧಗಾಮಿನಿಂ ಪಟಿಪದಂ ಅಬ್ಭಞ್ಞಾಸಿಂ. ತಮನುಗಚ್ಛಿಂ; ತಮನುಗಚ್ಛನ್ತೋ ಜಾತಿಂ ಅಬ್ಭಞ್ಞಾಸಿಂ…ಪೇ… ಭವಂ ಅಬ್ಭಞ್ಞಾಸಿಂ… ಉಪಾದಾನಂ ಅಬ್ಭಞ್ಞಾಸಿಂ… ತಣ್ಹಂ ಅಬ್ಭಞ್ಞಾಸಿಂ… ವೇದನಂ ಅಬ್ಭಞ್ಞಾಸಿಂ… ಫಸ್ಸಂ ಅಬ್ಭಞ್ಞಾಸಿಂ… ಸಳಾಯತನಂ ಅಬ್ಭಞ್ಞಾಸಿಂ… ನಾಮರೂಪಂ ಅಬ್ಭಞ್ಞಾಸಿಂ… ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಅಬ್ಭಞ್ಞಾಸಿಂ. ತಮನುಗಚ್ಛಿಂ; ತಮನುಗಚ್ಛನ್ತೋ ಸಙ್ಖಾರೇ ಅಬ್ಭಞ್ಞಾಸಿಂ; ಸಙ್ಖಾರಸಮುದಯಂ ಅಬ್ಭಞ್ಞಾಸಿಂ; ಸಙ್ಖಾರನಿರೋಧಂ ಅಬ್ಭಞ್ಞಾಸಿಂ; ಸಙ್ಖಾರನಿರೋಧಗಾಮಿನಿಂ ಪಟಿಪದಂ ಅಬ್ಭಞ್ಞಾಸಿಂ. ತದಭಿಞ್ಞಾ ಆಚಿಕ್ಖಿಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ಉಪಾಸಕಾನಂ ಉಪಾಸಿಕಾನಂ. ತಯಿದಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಇದ್ಧಞ್ಚೇವ ಫೀತಞ್ಚ ವಿತ್ಥಾರಿಕಂ ಬಾಹುಜಞ್ಞಂ ಪುಥುಭೂತಂ ಯಾವ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಹಿ ಸುಪ್ಪಕಾಸಿತ’’ನ್ತಿ. ಪಞ್ಚಮಂ.

೬. ಸಮ್ಮಸಸುತ್ತಂ

೬೬. ಏವಂ ಮೇ ಸುತಂ – ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಭಗವಾ ಕುರೂಸು ವಿಹರತಿ ಕಮ್ಮಾಸಧಮ್ಮಂ ನಾಮ ಕುರೂನಂ ನಿಗಮೋ. ತತ್ರ ಖೋ ಭಗವಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಭಿಕ್ಖವೋ’’ತಿ. ‘‘ಭದನ್ತೇ’’ತಿ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಭಗವತೋ ಪಚ್ಚಸ್ಸೋಸುಂ. ಭಗವಾ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಸಮ್ಮಸಥ ನೋ ತುಮ್ಹೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅನ್ತರಂ ಸಮ್ಮಸ’’ನ್ತಿ [ಅನ್ತರಾ ಸಮ್ಮಸನನ್ತಿ (ಸೀ.)]. ಏವಂ ವುತ್ತೇ, ಅಞ್ಞತರೋ ಭಿಕ್ಖು ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಅಹಂ ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಸಮ್ಮಸಾಮಿ ಅನ್ತರಂ ಸಮ್ಮಸ’’ನ್ತಿ. ‘‘ಯಥಾ ಕಥಂ ಪನ ತ್ವಂ, ಭಿಕ್ಖು, ಸಮ್ಮಸಸಿ ಅನ್ತರಂ ಸಮ್ಮಸ’’ನ್ತಿ? ಅಥ ಖೋ ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ಬ್ಯಾಕಾಸಿ. ಯಥಾ ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ಬ್ಯಾಕಾಸಿ ನ ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ಭಗವತೋ ಚಿತ್ತಂ ಆರಾಧೇಸಿ.

ಏವಂ ವುತ್ತೇ, ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಏತಸ್ಸ, ಭಗವಾ, ಕಾಲೋ; ಏತಸ್ಸ, ಸುಗತ, ಕಾಲೋ; ಯಂ ಭಗವಾ ಅನ್ತರಂ ಸಮ್ಮಸಂ ಭಾಸೇಯ್ಯ. ಭಗವತೋ ಸುತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಧಾರೇಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ. ‘‘ತೇನಹಾನನ್ದ, ಸುಣಾಥ, ಸಾಧುಕಂ ಮನಸಿ ಕರೋಥ; ಭಾಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ಏವಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಖೋ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಭಗವತೋ ಪಚ್ಚಸ್ಸೋಸುಂ. ಭಗವಾ ಏತದವೋಚ –

‘‘ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಸಮ್ಮಸಮಾನೋ ಸಮ್ಮಸತಿ ಅನ್ತರಂ ಸಮ್ಮಸಂ [ಸಮ್ಮಸನಂ (ಸೀ.)] – ‘ಯಂ ಖೋ ಇದಂ ಅನೇಕವಿಧಂ ನಾನಪ್ಪಕಾರಕಂ ದುಕ್ಖಂ ಲೋಕೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಜರಾಮರಣಂ. ಇದಂ ಖೋ ದುಕ್ಖಂ ಕಿಂನಿದಾನಂ ಕಿಂಸಮುದಯಂ ಕಿಂಜಾತಿಕಂ ಕಿಂಪಭವಂ, ಕಿಸ್ಮಿಂ ಸತಿ ಜರಾಮರಣಂ ಹೋತಿ, ಕಿಸ್ಮಿಂ ಅಸತಿ ಜರಾಮರಣಂ ನ ಹೋತೀ’ತಿ? ಸೋ ಸಮ್ಮಸಮಾನೋ ಏವಂ ಜಾನಾತಿ – ‘ಯಂ ಖೋ ಇದಂ ಅನೇಕವಿಧಂ ನಾನಪ್ಪಕಾರಕಂ ದುಕ್ಖಂ ಲೋಕೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಜರಾಮರಣಂ. ಇದಂ ಖೋ ದುಕ್ಖಂ ಉಪಧಿನಿದಾನಂ ಉಪಧಿಸಮುದಯಂ ಉಪಧಿಜಾತಿಕಂ ಉಪಧಿಪಭವಂ, ಉಪಧಿಸ್ಮಿಂ ಸತಿ ಜರಾಮರಣಂ ಹೋತಿ, ಉಪಧಿಸ್ಮಿಂ ಅಸತಿ ಜರಾಮರಣಂ ನ ಹೋತೀ’ತಿ. ಸೋ ಜರಾಮರಣಞ್ಚ ಪಜಾನಾತಿ ಜರಾಮರಣಸಮುದಯಞ್ಚ ಪಜಾನಾತಿ ಜರಾಮರಣನಿರೋಧಞ್ಚ ಪಜಾನಾತಿ ಯಾ ಚ ಜರಾಮರಣನಿರೋಧಸಾರುಪ್ಪಗಾಮಿನೀ ಪಟಿಪದಾ ತಞ್ಚ ಪಜಾನಾತಿ. ತಥಾಪಟಿಪನ್ನೋ ಚ ಹೋತಿ ಅನುಧಮ್ಮಚಾರೀ. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಸಬ್ಬಸೋ ಸಮ್ಮಾ ದುಕ್ಖಕ್ಖಯಾಯ ಪಟಿಪನ್ನೋ ಜರಾಮರಣನಿರೋಧಾಯ.

‘‘ಅಥಾಪರಂ ಸಮ್ಮಸಮಾನೋ ಸಮ್ಮಸತಿ ಅನ್ತರಂ ಸಮ್ಮಸಂ – ‘ಉಪಧಿ ಪನಾಯಂ ಕಿಂನಿದಾನೋ ಕಿಂಸಮುದಯೋ ಕಿಂಜಾತಿಕೋ ಕಿಂಪಭವೋ, ಕಿಸ್ಮಿಂ ಸತಿ ಉಪಧಿ ಹೋತಿ, ಕಿಸ್ಮಿಂ ಅಸತಿ ಉಪಧಿ ನ ಹೋತೀ’ತಿ? ಸೋ ಸಮ್ಮಸಮಾನೋ ಏವಂ ಜಾನಾತಿ – ‘ಉಪಧಿ ತಣ್ಹಾನಿದಾನೋ ತಣ್ಹಾಸಮುದಯೋ ತಣ್ಹಾಜಾತಿಕೋ ತಣ್ಹಾಪಭವೋ, ತಣ್ಹಾಯ ಸತಿ ಉಪಧಿ ಹೋತಿ, ತಣ್ಹಾಯ ಅಸತಿ ಉಪಧಿ ನ ಹೋತೀ’ತಿ. ಸೋ ಉಪಧಿಞ್ಚ ಪಜಾನಾತಿ ಉಪಧಿಸಮುದಯಞ್ಚ ಪಜಾನಾತಿ ಉಪಧಿನಿರೋಧಞ್ಚ ಪಜಾನಾತಿ ಯಾ ಚ ಉಪಧಿನಿರೋಧಸಾರುಪ್ಪಗಾಮಿನೀ ಪಟಿಪದಾ ತಞ್ಚ ಪಜಾನಾತಿ. ತಥಾ ಪಟಿಪನ್ನೋ ಚ ಹೋತಿ ಅನುಧಮ್ಮಚಾರೀ. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಸಬ್ಬಸೋ ಸಮ್ಮಾ ದುಕ್ಖಕ್ಖಯಾಯ ಪಟಿಪನ್ನೋ ಉಪಧಿನಿರೋಧಾಯ.

‘‘ಅಥಾಪರಂ ಸಮ್ಮಸಮಾನೋ ಸಮ್ಮಸತಿ ಅನ್ತರಂ ಸಮ್ಮಸಂ – ‘ತಣ್ಹಾ ಪನಾಯಂ ಕತ್ಥ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಕತ್ಥ ನಿವಿಸಮಾನಾ ನಿವಿಸತೀ’ತಿ? ಸೋ ಸಮ್ಮಸಮಾನೋ ಏವಂ ಜಾನಾತಿ – ಯಂ ಖೋ ಲೋಕೇ ಪಿಯರೂಪಂ ಸಾತರೂಪಂ ಏತ್ಥೇಸಾ ತಣ್ಹಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಏತ್ಥ ನಿವಿಸಮಾನಾ ನಿವಿಸತಿ. ಕಿಞ್ಚ ಲೋಕೇ ಪಿಯರೂಪಂ ಸಾತರೂಪಂ? ಚಕ್ಖುಂ ಲೋಕೇ ಪಿಯರೂಪಂ, ಸಾತರೂಪಂ. ಏತ್ಥೇಸಾ ತಣ್ಹಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಏತ್ಥ ನಿವಿಸಮಾನಾ ನಿವಿಸತಿ. ಸೋತಂ ಲೋಕೇ ಪಿಯರೂಪಂ ಸಾತರೂಪಂ…ಪೇ… ಘಾನಂ ಲೋಕೇ ಪಿಯರೂಪಂ ಸಾತರೂಪಂ… ಜಿವ್ಹಾ ಲೋಕೇ ಪಿಯರೂಪಂ ಸಾತರೂಪಂ… ಕಾಯೋ ಲೋಕೇ ಪಿಯರೂಪಂ ಸಾತರೂಪಂ… ಮನೋ ಲೋಕೇ ಪಿಯರೂಪಂ ಸಾತರೂಪಂ ಏತ್ಥೇಸಾ ತಣ್ಹಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಏತ್ಥ ನಿವಿಸಮಾನಾ ನಿವಿಸತಿ.

‘‘ಯೇ ಹಿ ಕೇಚಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅತೀತಮದ್ಧಾನಂ ಸಮಣಾ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ವಾ ಯಂ ಲೋಕೇ ಪಿಯರೂಪಂ ಸಾತರೂಪಂ ತಂ ನಿಚ್ಚತೋ ಅದ್ದಕ್ಖುಂ ಸುಖತೋ ಅದ್ದಕ್ಖುಂ ಅತ್ತತೋ ಅದ್ದಕ್ಖುಂ ಆರೋಗ್ಯತೋ ಅದ್ದಕ್ಖುಂ ಖೇಮತೋ ಅದ್ದಕ್ಖುಂ. ತೇ ತಣ್ಹಂ ವಡ್ಢೇಸುಂ. ಯೇ ತಣ್ಹಂ ವಡ್ಢೇಸುಂ ತೇ ಉಪಧಿಂ ವಡ್ಢೇಸುಂ. ಯೇ ಉಪಧಿಂ ವಡ್ಢೇಸುಂ ತೇ ದುಕ್ಖಂ ವಡ್ಢೇಸುಂ. ಯೇ ದುಕ್ಖಂ ವಡ್ಢೇಸುಂ ತೇ ನ ಪರಿಮುಚ್ಚಿಂಸು ಜಾತಿಯಾ ಜರಾಯ ಮರಣೇನ ಸೋಕೇಹಿ ಪರಿದೇವೇಹಿ ದುಕ್ಖೇಹಿ ದೋಮನಸ್ಸೇಹಿ ಉಪಾಯಾಸೇಹಿ, ನ ಪರಿಮುಚ್ಚಿಂಸು ದುಕ್ಖಸ್ಮಾತಿ ವದಾಮಿ.

‘‘ಯೇಪಿ ಹಿ ಕೇಚಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅನಾಗತಮದ್ಧಾನಂ ಸಮಣಾ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ವಾ ಯಂ ಲೋಕೇ ಪಿಯರೂಪಂ ಸಾತರೂಪಂ ತಂ ನಿಚ್ಚತೋ ದಕ್ಖಿಸ್ಸನ್ತಿ [ದಕ್ಖಿನ್ತಿ (ಸೀ.)] ಸುಖತೋ ದಕ್ಖಿಸ್ಸನ್ತಿ ಅತ್ತತೋ ದಕ್ಖಿಸ್ಸನ್ತಿ ಆರೋಗ್ಯತೋ ದಕ್ಖಿಸ್ಸನ್ತಿ ಖೇಮತೋ ದಕ್ಖಿಸ್ಸನ್ತಿ. ತೇ ತಣ್ಹಂ ವಡ್ಢಿಸ್ಸನ್ತಿ. ಯೇ ತಣ್ಹಂ ವಡ್ಢಿಸ್ಸನ್ತಿ ತೇ ಉಪಧಿಂ ವಡ್ಢಿಸ್ಸನ್ತಿ. ಯೇ ಉಪಧಿಂ ವಡ್ಢಿಸ್ಸನ್ತಿ ತೇ ದುಕ್ಖಂ ವಡ್ಢಿಸ್ಸನ್ತಿ. ಯೇ ದುಕ್ಖಂ ವಡ್ಢಿಸ್ಸನ್ತಿ ತೇ ನ ಪರಿಮುಚ್ಚಿಸ್ಸನ್ತಿ ಜಾತಿಯಾ ಜರಾಯ ಮರಣೇನ ಸೋಕೇಹಿ ಪರಿದೇವೇಹಿ ದುಕ್ಖೇಹಿ ದೋಮನಸ್ಸೇಹಿ ಉಪಾಯಾಸೇಹಿ, ನ ಪರಿಮುಚ್ಚಿಸ್ಸನ್ತಿ ದುಕ್ಖಸ್ಮಾತಿ ವದಾಮಿ.

‘‘ಯೇಪಿ ಹಿ ಕೇಚಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಸಮಣಾ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ವಾ ಯಂ ಲೋಕೇ ಪಿಯರೂಪಂ ಸಾತರೂಪಂ ತಂ ನಿಚ್ಚತೋ ಪಸ್ಸನ್ತಿ ಸುಖತೋ ಪಸ್ಸನ್ತಿ ಅತ್ತತೋ ಪಸ್ಸನ್ತಿ ಆರೋಗ್ಯತೋ ಪಸ್ಸನ್ತಿ ಖೇಮತೋ ಪಸ್ಸನ್ತಿ. ತೇ ತಣ್ಹಂ ವಡ್ಢೇನ್ತಿ. ಯೇ ತಣ್ಹಂ ವಡ್ಢೇನ್ತಿ ತೇ ಉಪಧಿಂ ವಡ್ಢೇನ್ತಿ. ಯೇ ಉಪಧಿಂ ವಡ್ಢೇನ್ತಿ ತೇ ದುಕ್ಖಂ ವಡ್ಢೇನ್ತಿ. ಯೇ ದುಕ್ಖಂ ವಡ್ಢೇನ್ತಿ ತೇ ನ ಪರಿಮುಚ್ಚನ್ತಿ ಜಾತಿಯಾ ಜರಾಯ ಮರಣೇನ ಸೋಕೇಹಿ ಪರಿದೇವೇಹಿ ದುಕ್ಖೇಹಿ ದೋಮನಸ್ಸೇಹಿ ಉಪಾಯಾಸೇಹಿ, ನ ಪರಿಮುಚ್ಚನ್ತಿ ದುಕ್ಖಸ್ಮಾತಿ ವದಾಮಿ.

‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಆಪಾನೀಯಕಂಸೋ ವಣ್ಣಸಮ್ಪನ್ನೋ ಗನ್ಧಸಮ್ಪನ್ನೋ ರಸಸಮ್ಪನ್ನೋ. ಸೋ ಚ ಖೋ ವಿಸೇನ ಸಂಸಟ್ಠೋ. ಅಥ ಪುರಿಸೋ ಆಗಚ್ಛೇಯ್ಯ ಘಮ್ಮಾಭಿತತ್ತೋ ಘಮ್ಮಪರೇತೋ ಕಿಲನ್ತೋ ತಸಿತೋ ಪಿಪಾಸಿತೋ. ತಮೇನಂ ಏವಂ ವದೇಯ್ಯುಂ – ‘ಅಯಂ ತೇ, ಅಮ್ಭೋ ಪುರಿಸ, ಆಪಾನೀಯಕಂಸೋ ವಣ್ಣಸಮ್ಪನ್ನೋ ಗನ್ಧಸಮ್ಪನ್ನೋ ರಸಸಮ್ಪನ್ನೋ; ಸೋ ಚ ಖೋ ವಿಸೇನ ಸಂಸಟ್ಠೋ. ಸಚೇ ಆಕಙ್ಖಸಿ ಪಿವ. ಪಿವತೋ ಹಿ ಖೋ ತಂ ಛಾದೇಸ್ಸತಿ ವಣ್ಣೇನಪಿ ಗನ್ಧೇನಪಿ ರಸೇನಪಿ, ಪಿವಿತ್ವಾ ಚ ಪನ ತತೋನಿದಾನಂ ಮರಣಂ ವಾ ನಿಗಚ್ಛಸಿ ಮರಣಮತ್ತಂ ವಾ ದುಕ್ಖ’ನ್ತಿ. ಸೋ ತಂ ಆಪಾನೀಯಕಂಸಂ ಸಹಸಾ ಅಪ್ಪಟಿಸಙ್ಖಾ ಪಿವೇಯ್ಯ, ನಪ್ಪಟಿನಿಸ್ಸಜ್ಜೇಯ್ಯ. ಸೋ ತತೋನಿದಾನಂ ಮರಣಂ ವಾ ನಿಗಚ್ಛೇಯ್ಯ ಮರಣಮತ್ತಂ ವಾ ದುಕ್ಖಂ. ಏವಮೇವ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಯೇ ಹಿ ಕೇಚಿ ಅತೀತಮದ್ಧಾನಂ ಸಮಣಾ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ವಾ ಯಂ ಲೋಕೇ ಪಿಯರೂಪಂ…ಪೇ… ಅನಾಗತಮದ್ಧಾನಂ…ಪೇ… ಏತರಹಿ ಸಮಣಾ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ವಾ ಯಂ ಲೋಕೇ ಪಿಯರೂಪಂ ಸಾತರೂಪಂ ತಂ ನಿಚ್ಚತೋ ಪಸ್ಸನ್ತಿ ಸುಖತೋ ಪಸ್ಸನ್ತಿ ಅತ್ತತೋ ಪಸ್ಸನ್ತಿ ಆರೋಗ್ಯತೋ ಪಸ್ಸನ್ತಿ ಖೇಮತೋ ಪಸ್ಸನ್ತಿ, ತೇ ತಣ್ಹಂ ವಡ್ಢೇನ್ತಿ. ಯೇ ತಣ್ಹಂ ವಡ್ಢೇನ್ತಿ ತೇ ಉಪಧಿಂ ವಡ್ಢೇನ್ತಿ. ಯೇ ಉಪಧಿಂ ವಡ್ಢೇನ್ತಿ ತೇ ದುಕ್ಖಂ ವಡ್ಢೇನ್ತಿ. ಯೇ ದುಕ್ಖಂ ವಡ್ಢೇನ್ತಿ ತೇ ನ ಪರಿಮುಚ್ಚನ್ತಿ ಜಾತಿಯಾ ಜರಾಯ ಮರಣೇನ ಸೋಕೇಹಿ ಪರಿದೇವೇಹಿ ದುಕ್ಖೇಹಿ ದೋಮನಸ್ಸೇಹಿ ಉಪಾಯಾಸೇಹಿ, ನ ಪರಿಮುಚ್ಚನ್ತಿ ದುಕ್ಖಸ್ಮಾತಿ ವದಾಮಿ.

‘‘ಯೇ ಚ ಖೋ ಕೇಚಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅತೀತಮದ್ಧಾನಂ ಸಮಣಾ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ವಾ ಯಂ ಲೋಕೇ ಪಿಯರೂಪಂ ಸಾತರೂಪಂ ತಂ ಅನಿಚ್ಚತೋ ಅದ್ದಕ್ಖುಂ ದುಕ್ಖತೋ ಅದ್ದಕ್ಖುಂ ಅನತ್ತತೋ ಅದ್ದಕ್ಖುಂ ರೋಗತೋ ಅದ್ದಕ್ಖುಂ ಭಯತೋ ಅದ್ದಕ್ಖುಂ, ತೇ ತಣ್ಹಂ ಪಜಹಿಂಸು. ಯೇ ತಣ್ಹಂ ಪಜಹಿಂಸು ತೇ ಉಪಧಿಂ ಪಜಹಿಂಸು. ಯೇ ಉಪಧಿಂ ಪಜಹಿಂಸು ತೇ ದುಕ್ಖಂ ಪಜಹಿಂಸು. ಯೇ ದುಕ್ಖಂ ಪಜಹಿಂಸು ತೇ ಪರಿಮುಚ್ಚಿಂಸು ಜಾತಿಯಾ ಜರಾಯ ಮರಣೇನ ಸೋಕೇಹಿ ಪರಿದೇವೇಹಿ ದುಕ್ಖೇಹಿ ದೋಮನಸ್ಸೇಹಿ ಉಪಾಯಾಸೇಹಿ, ಪರಿಮುಚ್ಚಿಂಸು ದುಕ್ಖಸ್ಮಾತಿ ವದಾಮಿ.

‘‘ಯೇಪಿ ಹಿ ಕೇಚಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅನಾಗತಮದ್ಧಾನಂ ಸಮಣಾ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ವಾ ಯಂ ಲೋಕೇ ಪಿಯರೂಪಂ ಸಾತರೂಪಂ ತಂ ಅನಿಚ್ಚತೋ ದಕ್ಖಿಸ್ಸನ್ತಿ ದುಕ್ಖತೋ ದಕ್ಖಿಸ್ಸನ್ತಿ ಅನತ್ತತೋ ದಕ್ಖಿಸ್ಸನ್ತಿ ರೋಗತೋ ದಕ್ಖಿಸ್ಸನ್ತಿ ಭಯತೋ ದಕ್ಖಿಸ್ಸನ್ತಿ, ತೇ ತಣ್ಹಂ ಪಜಹಿಸ್ಸನ್ತಿ. ಯೇ ತಣ್ಹಂ ಪಜಹಿಸ್ಸನ್ತಿ…ಪೇ… ಪರಿಮುಚ್ಚಿಸ್ಸನ್ತಿ ದುಕ್ಖಸ್ಮಾತಿ ವದಾಮಿ.

‘‘ಯೇಪಿ ಹಿ ಕೇಚಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಸಮಣಾ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ವಾ ಯಂ ಲೋಕೇ ಪಿಯರೂಪಂ ಸಾತರೂಪಂ ತಂ ಅನಿಚ್ಚತೋ ಪಸ್ಸನ್ತಿ ದುಕ್ಖತೋ ಪಸ್ಸನ್ತಿ ಅನತ್ತತೋ ಪಸ್ಸನ್ತಿ ರೋಗತೋ ಪಸ್ಸನ್ತಿ ಭಯತೋ ಪಸ್ಸನ್ತಿ, ತೇ ತಣ್ಹಂ ಪಜಹನ್ತಿ. ಯೇ ತಣ್ಹಂ ಪಜಹನ್ತಿ ತೇ ಉಪಧಿಂ ಪಜಹನ್ತಿ. ಯೇ ಉಪಧಿಂ ಪಜಹನ್ತಿ ತೇ ದುಕ್ಖಂ ಪಜಹನ್ತಿ. ಯೇ ದುಕ್ಖಂ ಪಜಹನ್ತಿ ತೇ ಪರಿಮುಚ್ಚನ್ತಿ ಜಾತಿಯಾ ಜರಾಯ ಮರಣೇನ ಸೋಕೇಹಿ ಪರಿದೇವೇಹಿ ದುಕ್ಖೇಹಿ ದೋಮನಸ್ಸೇಹಿ ಉಪಾಯಾಸೇಹಿ, ಪರಿಮುಚ್ಚನ್ತಿ ದುಕ್ಖಸ್ಮಾತಿ ವದಾಮಿ.

‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಆಪಾನೀಯಕಂಸೋ ವಣ್ಣಸಮ್ಪನ್ನೋ ಗನ್ಧಸಮ್ಪನ್ನೋ ರಸಸಮ್ಪನ್ನೋ. ಸೋ ಚ ಖೋ ವಿಸೇನ ಸಂಸಟ್ಠೋ. ಅಥ ಪುರಿಸೋ ಆಗಚ್ಛೇಯ್ಯ ಘಮ್ಮಾಭಿತತ್ತೋ ಘಮ್ಮಪರೇತೋ ಕಿಲನ್ತೋ ತಸಿತೋ ಪಿಪಾಸಿತೋ. ತಮೇನಂ ಏವಂ ವದೇಯ್ಯುಂ – ‘ಅಯಂ ತೇ, ಅಮ್ಭೋ ಪುರಿಸ, ಆಪಾನೀಯಕಂಸೋ ವಣ್ಣಸಮ್ಪನ್ನೋ ಗನ್ಧಸಮ್ಪನ್ನೋ ರಸಸಮ್ಪನ್ನೋ ಸೋ ಚ ಖೋ ವಿಸೇನ ಸಂಸಟ್ಠೋ. ಸಚೇ ಆಕಙ್ಖಸಿ ಪಿವ. ಪಿವತೋ ಹಿ ಖೋ ತಂ ಛಾದೇಸ್ಸತಿ ವಣ್ಣೇನಪಿ ಗನ್ಧೇನಪಿ ರಸೇನಪಿ; ಪಿವಿತ್ವಾ ಚ ಪನ ತತೋನಿದಾನಂ ಮರಣಂ ವಾ ನಿಗಚ್ಛಸಿ ಮರಣಮತ್ತಂ ವಾ ದುಕ್ಖ’ನ್ತಿ. ಅಥ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಏವಮಸ್ಸ – ‘ಸಕ್ಕಾ ಖೋ ಮೇ ಅಯಂ ಸುರಾಪಿಪಾಸಿತಾ [ಸುರಾಪಿಪಾಸಾ (?)] ಪಾನೀಯೇನ ವಾ ವಿನೇತುಂ ದಧಿಮಣ್ಡಕೇನ ವಾ ವಿನೇತುಂ ಭಟ್ಠಲೋಣಿಕಾಯ [ಮಟ್ಠಲೋಣಿಕಾಯ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ.)] ವಾ ವಿನೇತುಂ ಲೋಣಸೋವೀರಕೇನ ವಾ ವಿನೇತುಂ, ನ ತ್ವೇವಾಹಂ ತಂ ಪಿವೇಯ್ಯಂ, ಯಂ ಮಮ ಅಸ್ಸ ದೀಘರತ್ತಂ ಹಿತಾಯ ಸುಖಾಯಾ’ತಿ. ಸೋ ತಂ ಆಪಾನೀಯಕಂಸಂ ಪಟಿಸಙ್ಖಾ ನ ಪಿವೇಯ್ಯ, ಪಟಿನಿಸ್ಸಜ್ಜೇಯ್ಯ. ಸೋ ತತೋನಿದಾನಂ ನ ಮರಣಂ ವಾ ನಿಗಚ್ಛೇಯ್ಯ ಮರಣಮತ್ತಂ ವಾ ದುಕ್ಖಂ. ಏವಮೇವ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಯೇ ಹಿ ಕೇಚಿ ಅತೀತಮದ್ಧಾನಂ ಸಮಣಾ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ವಾ ಯಂ ಲೋಕೇ ಪಿಯರೂಪಂ ಸಾತರೂಪಂ ತಂ ಅನಿಚ್ಚತೋ ಅದ್ದಕ್ಖುಂ ದುಕ್ಖತೋ ಅದ್ದಕ್ಖುಂ ಅನತ್ತತೋ ಅದ್ದಕ್ಖುಂ ರೋಗತೋ ಅದ್ದಕ್ಖುಂ ಭಯತೋ ಅದ್ದಕ್ಖುಂ, ತೇ ತಣ್ಹಂ ಪಜಹಿಂಸು. ಯೇ ತಣ್ಹಂ ಪಜಹಿಂಸು ತೇ ಉಪಧಿಂ ಪಜಹಿಂಸು. ಯೇ ಉಪಧಿಂ ಪಜಹಿಂಸು ತೇ ದುಕ್ಖಂ ಪಜಹಿಂಸು. ಯೇ ದುಕ್ಖಂ ಪಜಹಿಂಸು ತೇ ಪರಿಮುಚ್ಚಿಂಸು ಜಾತಿಯಾ ಜರಾಯ ಮರಣೇನ ಸೋಕೇಹಿ ಪರಿದೇವೇಹಿ ದುಕ್ಖೇಹಿ ದೋಮನಸ್ಸೇಹಿ ಉಪಾಯಾಸೇಹಿ, ಪರಿಮುಚ್ಚಿಂಸು ದುಕ್ಖಸ್ಮಾತಿ ವದಾಮಿ.

‘‘ಯೇಪಿ ಹಿ ಕೇಚಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅನಾಗತಮದ್ಧಾನಂ…ಪೇ… ಏತರಹಿ ಸಮಣಾ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ವಾ ಯಂ ಲೋಕೇ ಪಿಯರೂಪಂ ಸಾತರೂಪಂ ತಂ ಅನಿಚ್ಚತೋ ಪಸ್ಸನ್ತಿ ದುಕ್ಖತೋ ಪಸ್ಸನ್ತಿ ಅನತ್ತತೋ ಪಸ್ಸನ್ತಿ ರೋಗತೋ ಪಸ್ಸನ್ತಿ ಭಯತೋ ಪಸ್ಸನ್ತಿ, ತೇ ತಣ್ಹಂ ಪಜಹನ್ತಿ. ಯೇ ತಣ್ಹಂ ಪಜಹನ್ತಿ ತೇ ಉಪಧಿಂ ಪಜಹನ್ತಿ. ಯೇ ಉಪಧಿಂ ಪಜಹನ್ತಿ ತೇ ದುಕ್ಖಂ ಪಜಹನ್ತಿ. ಯೇ ದುಕ್ಖಂ ಪಜಹನ್ತಿ ತೇ ಪರಿಮುಚ್ಚನ್ತಿ ಜಾತಿಯಾ ಜರಾಯ ಮರಣೇನ ಸೋಕೇಹಿ ಪರಿದೇವೇಹಿ ದುಕ್ಖೇಹಿ ದೋಮನಸ್ಸೇಹಿ ಉಪಾಯಾಸೇಹಿ, ಪರಿಮುಚ್ಚನ್ತಿ ದುಕ್ಖಸ್ಮಾತಿ ವದಾಮೀ’’ತಿ. ಛಟ್ಠಂ.

೭. ನಳಕಲಾಪೀಸುತ್ತಂ

೬೭. ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಆಯಸ್ಮಾ ಚ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಚ ಮಹಾಕೋಟ್ಠಿಕೋ [ಮಹಾಕೋಟ್ಠಿತೋ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ.)] ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ವಿಹರನ್ತಿ ಇಸಿಪತನೇ ಮಿಗದಾಯೇ. ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಕೋಟ್ಠಿಕೋ ಸಾಯನ್ಹಸಮಯಂ ಪಟಿಸಲ್ಲಾನಾ ವುಟ್ಠಿತೋ ಯೇನಾಯಸ್ಮಾ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಆಯಸ್ಮತಾ ಸಾರಿಪುತ್ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮ್ಮೋದಿ. ಸಮ್ಮೋದನೀಯಂ ಕಥಂ ಸಾರಣೀಯಂ ವೀತಿಸಾರೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಕೋಟ್ಠಿಕೋ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಸಾರಿಪುತ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ, ಆವುಸೋ ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಸಯಂಕತಂ ಜರಾಮರಣಂ, ಪರಂಕತಂ ಜರಾಮರಣಂ, ಸಯಂಕತಞ್ಚ ಪರಂಕತಞ್ಚ ಜರಾಮರಣಂ, ಉದಾಹು ಅಸಯಂಕಾರಂ ಅಪರಂಕಾರಂ ಅಧಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪನ್ನಂ ಜರಾಮರಣ’’ನ್ತಿ? ‘‘ನ ಖೋ, ಆವುಸೋ ಕೋಟ್ಠಿಕ, ಸಯಂಕತಂ ಜರಾಮರಣಂ, ನ ಪರಂಕತಂ ಜರಾಮರಣಂ, ನ ಸಯಂಕತಞ್ಚ ಪರಂಕತಞ್ಚ ಜರಾಮರಣಂ, ನಾಪಿ ಅಸಯಂಕಾರಂ ಅಪರಂಕಾರಂ ಅಧಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪನ್ನಂ ಜರಾಮರಣಂ. ಅಪಿ ಚ, ಜಾತಿಪಚ್ಚಯಾ ಜರಾಮರಣ’’ನ್ತಿ.

‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ, ಆವುಸೋ ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಸಯಂಕತಾ ಜಾತಿ, ಪರಂಕತಾ ಜಾತಿ, ಸಯಂಕತಾ ಚ ಪರಂಕತಾ ಚ ಜಾತಿ, ಉದಾಹು ಅಸಯಂಕಾರಾ ಅಪರಂಕಾರಾ ಅಧಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪನ್ನಾ ಜಾತೀ’’ತಿ? ‘‘ನ ಖೋ, ಆವುಸೋ ಕೋಟ್ಠಿಕ, ಸಯಂಕತಾ ಜಾತಿ, ನ ಪರಂಕತಾ ಜಾತಿ, ನ ಸಯಂಕತಾ ಚ ಪರಂಕತಾ ಚ ಜಾತಿ, ನಾಪಿ ಅಸಯಂಕಾರಾ ಅಪರಂಕಾರಾ ಅಧಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪನ್ನಾ ಜಾತಿ. ಅಪಿ ಚ, ಭವಪಚ್ಚಯಾ ಜಾತೀ’’ತಿ.

‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ, ಆವುಸೋ ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಸಯಂಕತೋ ಭವೋ…ಪೇ… ಸಯಂಕತಂ ಉಪಾದಾನಂ… ಸಯಂಕತಾ ತಣ್ಹಾ… ಸಯಂಕತಾ ವೇದನಾ… ಸಯಂಕತೋ ಫಸ್ಸೋ… ಸಯಂಕತಂ ಸಳಾಯತನಂ… ಸಯಂಕತಂ ನಾಮರೂಪಂ, ಪರಂಕತಂ ನಾಮರೂಪಂ, ಸಯಂಕತಞ್ಚ ಪರಂಕತಞ್ಚ ನಾಮರೂಪಂ, ಉದಾಹು ಅಸಯಂಕಾರಂ ಅಪರಂಕಾರಂ ಅಧಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪನ್ನಂ ನಾಮರೂಪ’’ನ್ತಿ? ‘‘ನ ಖೋ, ಆವುಸೋ ಕೋಟ್ಠಿಕ, ಸಯಂಕತಂ ನಾಮರೂಪಂ, ನ ಪರಂಕತಂ ನಾಮರೂಪಂ, ನ ಸಯಂಕತಞ್ಚ ಪರಂಕತಞ್ಚ ನಾಮರೂಪಂ, ನಾಪಿ ಅಸಯಂಕಾರಂ ಅಪರಂಕಾರಂ, ಅಧಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪನ್ನಂ ನಾಮರೂಪಂ. ಅಪಿ ಚ, ವಿಞ್ಞಾಣಪಚ್ಚಯಾ ನಾಮರೂಪ’’ನ್ತಿ.

‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ, ಆವುಸೋ ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಸಯಙ್ಕತಂ ವಿಞ್ಞಾಣಂ, ಪರಙ್ಕತಂ ವಿಞ್ಞಾಣಂ, ಸಯಂಕತಞ್ಚ ಪರಂಕತಞ್ಚ ವಿಞ್ಞಾಣಂ, ಉದಾಹು ಅಸಯಂಕಾರಂ ಅಪರಂಕಾರಂ ಅಧಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪನ್ನಂ ವಿಞ್ಞಾಣ’’ನ್ತಿ? ‘‘ನ ಖೋ, ಆವುಸೋ ಕೋಟ್ಠಿಕ, ಸಯಂಕತಂ ವಿಞ್ಞಾಣಂ, ನ ಪರಂಕತಂ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ನ ಸಯಂಕತಞ್ಚ ಪರಂಕತಞ್ಚ ವಿಞ್ಞಾಣಂ, ನಾಪಿ ಅಸಯಂಕಾರಂ ಅಪರಂಕಾರಂ ಅಧಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪನ್ನಂ ವಿಞ್ಞಾಣಂ. ಅಪಿ ಚ, ನಾಮರೂಪಪಚ್ಚಯಾ ವಿಞ್ಞಾಣ’’ನ್ತಿ.

‘‘ಇದಾನೇವ ಖೋ ಮಯಂ ಆಯಸ್ಮತೋ ಸಾರಿಪುತ್ತಸ್ಸ ಭಾಸಿತಂ ಏವಂ ಆಜಾನಾಮ – ‘ನ ಖ್ವಾವುಸೋ ಕೋಟ್ಠಿಕ, ಸಯಂಕತಂ ನಾಮರೂಪಂ, ನ ಪರಂಕತಂ ನಾಮರೂಪಂ, ನ ಸಯಂಕತಞ್ಚ ಪರಂಕತಞ್ಚ ನಾಮರೂಪಂ, ನಾಪಿ ಅಸಯಂಕಾರಂ ಅಪರಂಕಾರಂ ಅಧಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪನ್ನಂ ನಾಮರೂಪಂ. ಅಪಿ ಚ, ವಿಞ್ಞಾಣಪಚ್ಚಯಾ ನಾಮರೂಪ’’’ನ್ತಿ.

‘‘ಇದಾನೇವ ಚ ಪನ ಮಯಂ ಆಯಸ್ಮತೋ ಸಾರಿಪುತ್ತಸ್ಸ ಭಾಸಿತಂ ಏವಂ ಆಜಾನಾಮ – ‘ನ ಖ್ವಾವುಸೋ ಕೋಟ್ಠಿಕ, ಸಯಂಕತಂ ವಿಞ್ಞಾಣಂ, ನ ಪರಂಕತಂ ವಿಞ್ಞಾಣಂ, ನ ಸಯಂಕತಞ್ಚ ಪರಂಕತಞ್ಚ ವಿಞ್ಞಾಣಂ, ನಾಪಿ ಅಸಯಂಕಾರಂ ಅಪರಂಕಾರಂ ಅಧಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪನ್ನಂ ವಿಞ್ಞಾಣಂ. ಅಪಿ ಚ, ನಾಮರೂಪಪಚ್ಚಯಾ ವಿಞ್ಞಾಣ’’’ನ್ತಿ.

‘‘ಯಥಾ ಕಥಂ ಪನಾವುಸೋ ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಇಮಸ್ಸ ಭಾಸಿತಸ್ಸ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ’’ತಿ? ‘‘ತೇನಹಾವುಸೋ, ಉಪಮಂ ತೇ ಕರಿಸ್ಸಾಮಿ. ಉಪಮಾಯಪಿಧೇಕಚ್ಚೇ ವಿಞ್ಞೂ ಪುರಿಸಾ ಭಾಸಿತಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ಜಾನನ್ತಿ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಆವುಸೋ, ದ್ವೇ ನಳಕಲಾಪಿಯೋ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ತಿಟ್ಠೇಯ್ಯುಂ. ಏವಮೇವ ಖೋ, ಆವುಸೋ, ನಾಮರೂಪಪಚ್ಚಯಾ ವಿಞ್ಞಾಣಂ; ವಿಞ್ಞಾಣಪಚ್ಚಯಾ ನಾಮರೂಪಂ; ನಾಮರೂಪಪಚ್ಚಯಾ ಸಳಾಯತನಂ; ಸಳಾಯತನಪಚ್ಚಯಾ ಫಸ್ಸೋ…ಪೇ… ಏವಮೇತಸ್ಸ ಕೇವಲಸ್ಸ ದುಕ್ಖಕ್ಖನ್ಧಸ್ಸ ಸಮುದಯೋ ಹೋತಿ. ತಾಸಂ ಚೇ, ಆವುಸೋ, ನಳಕಲಾಪೀನಂ ಏಕಂ ಆಕಡ್ಢೇಯ್ಯ, ಏಕಾ ಪಪತೇಯ್ಯ; ಅಪರಂ ಚೇ ಆಕಡ್ಢೇಯ್ಯ, ಅಪರಾ ಪಪತೇಯ್ಯ. ಏವಮೇವ ಖೋ, ಆವುಸೋ, ನಾಮರೂಪನಿರೋಧಾ ವಿಞ್ಞಾಣನಿರೋಧೋ; ವಿಞ್ಞಾಣನಿರೋಧಾ ನಾಮರೂಪನಿರೋಧೋ; ನಾಮರೂಪನಿರೋಧಾ ಸಳಾಯತನನಿರೋಧೋ; ಸಳಾಯತನನಿರೋಧಾ ಫಸ್ಸನಿರೋಧೋ…ಪೇ… ಏವಮೇತಸ್ಸ ಕೇವಲಸ್ಸ ದುಕ್ಖಕ್ಖನ್ಧಸ್ಸ ನಿರೋಧೋ ಹೋತೀ’’ತಿ. ‘‘ಅಚ್ಛರಿಯಂ, ಆವುಸೋ ಸಾರಿಪುತ್ತ; ಅಬ್ಭುತಂ, ಆವುಸೋ ಸಾರಿಪುತ್ತ! ಯಾವಸುಭಾಸಿತಂ ಚಿದಂ ಆಯಸ್ಮತಾ ಸಾರಿಪುತ್ತೇನ. ಇದಞ್ಚ ಪನ ಮಯಂ ಆಯಸ್ಮತೋ ಸಾರಿಪುತ್ತಸ್ಸ ಭಾಸಿತಂ ಇಮೇಹಿ ಛತ್ತಿಂಸಾಯ ವತ್ಥೂಹಿ ಅನುಮೋದಾಮ – ‘ಜರಾಮರಣಸ್ಸ ಚೇ, ಆವುಸೋ, ಭಿಕ್ಖು ನಿಬ್ಬಿದಾಯ ವಿರಾಗಾಯ ನಿರೋಧಾಯ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ, ಧಮ್ಮಕಥಿಕೋ ಭಿಕ್ಖೂತಿ ಅಲಂ ವಚನಾಯ. ಜರಾಮರಣಸ್ಸ ಚೇ, ಆವುಸೋ, ಭಿಕ್ಖು ನಿಬ್ಬಿದಾಯ ವಿರಾಗಾಯ ನಿರೋಧಾಯ ಪಟಿಪನ್ನೋ ಹೋತಿ, ಧಮ್ಮಾನುಧಮ್ಮಪ್ಪಟಿಪನ್ನೋ ಭಿಕ್ಖೂತಿ ಅಲಂ ವಚನಾಯ. ಜರಾಮರಣಸ್ಸ ಚೇ, ಆವುಸೋ, ಭಿಕ್ಖು ನಿಬ್ಬಿದಾ ವಿರಾಗಾ ನಿರೋಧಾ ಅನುಪಾದಾ ವಿಮುತ್ತೋ ಹೋತಿ, ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮನಿಬ್ಬಾನಪ್ಪತ್ತೋ ಭಿಕ್ಖೂತಿ ಅಲಂ ವಚನಾಯ. ಜಾತಿಯಾ ಚೇ… ಭವಸ್ಸ ಚೇ… ಉಪಾದಾನಸ್ಸ ಚೇ… ತಣ್ಹಾಯ ಚೇ… ವೇದನಾಯ ಚೇ… ಫಸ್ಸಸ್ಸ ಚೇ… ಸಳಾಯತನಸ್ಸ ಚೇ… ನಾಮರೂಪಸ್ಸ ಚೇ… ವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಚೇ… ಸಙ್ಖಾರಾನಂ ಚೇ… ಅವಿಜ್ಜಾಯ ಚೇ, ಆವುಸೋ, ಭಿಕ್ಖು ನಿಬ್ಬಿದಾಯ ವಿರಾಗಾಯ ನಿರೋಧಾಯ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ, ಧಮ್ಮಕಥಿಕೋ ಭಿಕ್ಖೂತಿ ಅಲಂ ವಚನಾಯ. ಅವಿಜ್ಜಾಯ ಚೇ, ಆವುಸೋ, ಭಿಕ್ಖು ನಿಬ್ಬಿದಾಯ ವಿರಾಗಾಯ ನಿರೋಧಾಯ ಪಟಿಪನ್ನೋ ಹೋತಿ, ಧಮ್ಮಾನುಧಮ್ಮಪ್ಪಟಿಪನ್ನೋ ಭಿಕ್ಖೂತಿ ಅಲಂ ವಚನಾಯ. ಅವಿಜ್ಜಾಯ ಚೇ, ಆವುಸೋ, ಭಿಕ್ಖು ನಿಬ್ಬಿದಾ ವಿರಾಗಾ ನಿರೋಧಾ ಅನುಪಾದಾ ವಿಮುತ್ತೋ ಹೋತಿ, ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮನಿಬ್ಬಾನಪ್ಪತ್ತೋ ಭಿಕ್ಖೂತಿ ಅಲಂ ವಚನಾಯಾ’’’ತಿ. ಸತ್ತಮಂ.

೮. ಕೋಸಮ್ಬಿಸುತ್ತಂ

೬೮. ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಆಯಸ್ಮಾ ಚ ಮುಸಿಲೋ [ಮೂಸಿಲೋ (ಸೀ.), ಮುಸೀಲೋ (ಪೀ.)] ಆಯಸ್ಮಾ ಚ ಪವಿಟ್ಠೋ [ಸವಿಟ್ಠೋ (ಸೀ. ಪೀ.)] ಆಯಸ್ಮಾ ಚ ನಾರದೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಚ ಆನನ್ದೋ ಕೋಸಮ್ಬಿಯಂ ವಿಹರನ್ತಿ ಘೋಸಿತಾರಾಮೇ. ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಪವಿಟ್ಠೋ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಮುಸಿಲಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಅಞ್ಞತ್ರೇವ, ಆವುಸೋ ಮುಸಿಲ, ಸದ್ಧಾಯ ಅಞ್ಞತ್ರ ರುಚಿಯಾ ಅಞ್ಞತ್ರ ಅನುಸ್ಸವಾ ಅಞ್ಞತ್ರ ಆಕಾರಪರಿವಿತಕ್ಕಾ ಅಞ್ಞತ್ರ ದಿಟ್ಠಿನಿಜ್ಝಾನಕ್ಖನ್ತಿಯಾ ಅತ್ಥಾಯಸ್ಮತೋ ಮುಸಿಲಸ್ಸ ಪಚ್ಚತ್ತಮೇವ ಞಾಣಂ – ‘ಜಾತಿಪಚ್ಚಯಾ ಜರಾಮರಣ’’’ನ್ತಿ? ‘‘ಅಞ್ಞತ್ರೇವ, ಆವುಸೋ ಪವಿಟ್ಠ, ಸದ್ಧಾಯ ಅಞ್ಞತ್ರ ರುಚಿಯಾ ಅಞ್ಞತ್ರ ಅನುಸ್ಸವಾ ಅಞ್ಞತ್ರ ಆಕಾರಪರಿವಿತಕ್ಕಾ ಅಞ್ಞತ್ರ ದಿಟ್ಠಿನಿಜ್ಝಾನಕ್ಖನ್ತಿಯಾ ಅಹಮೇತಂ ಜಾನಾಮಿ ಅಹಮೇತಂ ಪಸ್ಸಾಮಿ – ‘ಜಾತಿಪಚ್ಚಯಾ ಜರಾಮರಣ’’’ನ್ತಿ.

‘‘ಅಞ್ಞತ್ರೇವ, ಆವುಸೋ ಮುಸಿಲ, ಸದ್ಧಾಯ ಅಞ್ಞತ್ರ ರುಚಿಯಾ ಅಞ್ಞತ್ರ ಅನುಸ್ಸವಾ ಅಞ್ಞತ್ರ ಆಕಾರಪರಿವಿತಕ್ಕಾ ಅಞ್ಞತ್ರ ದಿಟ್ಠಿನಿಜ್ಝಾನಕ್ಖನ್ತಿಯಾ ಅತ್ಥಾಯಸ್ಮತೋ ಮುಸಿಲಸ್ಸ ಪಚ್ಚತ್ತಮೇವ ಞಾಣಂ – ‘ಭವಪಚ್ಚಯಾ ಜಾತೀತಿ…ಪೇ… ಉಪಾದಾನಪಚ್ಚಯಾ ಭವೋತಿ… ತಣ್ಹಾಪಚ್ಚಯಾ ಉಪಾದಾನನ್ತಿ… ವೇದನಾಪಚ್ಚಯಾ ತಣ್ಹಾತಿ… ಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾ ವೇದನಾತಿ… ಸಳಾಯತನಪಚ್ಚಯಾ ಫಸ್ಸೋತಿ… ನಾಮರೂಪಪಚ್ಚಯಾ ಸಳಾಯತನನ್ತಿ… ವಿಞ್ಞಾಣಪಚ್ಚಯಾ ನಾಮರೂಪನ್ತಿ… ಸಙ್ಖಾರಪಚ್ಚಯಾ ವಿಞ್ಞಾಣನ್ತಿ… ಅವಿಜ್ಜಾಪಚ್ಚಯಾ ಸಙ್ಖಾರಾ’’’ತಿ? ‘‘ಅಞ್ಞತ್ರೇವ, ಆವುಸೋ ಪವಿಟ್ಠ, ಸದ್ಧಾಯ ಅಞ್ಞತ್ರ ರುಚಿಯಾ ಅಞ್ಞತ್ರ ಅನುಸ್ಸವಾ ಅಞ್ಞತ್ರ ಆಕಾರಪರಿವಿತಕ್ಕಾ ಅಞ್ಞತ್ರ ದಿಟ್ಠಿನಿಜ್ಝಾನಕ್ಖನ್ತಿಯಾ ಅಹಮೇತಂ ಜಾನಾಮಿ ಅಹಮೇತಂ ಪಸ್ಸಾಮಿ – ‘ಅವಿಜ್ಜಾಪಚ್ಚಯಾ ಸಙ್ಖಾರಾ’’’ತಿ.

‘‘ಅಞ್ಞತ್ರೇವ, ಆವುಸೋ ಮುಸಿಲ, ಸದ್ಧಾಯ ಅಞ್ಞತ್ರ ರುಚಿಯಾ ಅಞ್ಞತ್ರ ಅನುಸ್ಸವಾ ಅಞ್ಞತ್ರ ಆಕಾರಪರಿವಿತಕ್ಕಾ ಅಞ್ಞತ್ರ ದಿಟ್ಠಿನಿಜ್ಝಾನಕ್ಖನ್ತಿಯಾ ಅತ್ಥಾಯಸ್ಮತೋ ಮುಸಿಲಸ್ಸ ಪಚ್ಚತ್ತಮೇವ ಞಾಣಂ – ‘ಜಾತಿನಿರೋಧಾ ಜರಾಮರಣನಿರೋಧೋ’’’ತಿ? ‘‘ಅಞ್ಞತ್ರೇವ, ಆವುಸೋ ಪವಿಟ್ಠ, ಸದ್ಧಾಯ ಅಞ್ಞತ್ರ ರುಚಿಯಾ ಅಞ್ಞತ್ರ ಅನುಸ್ಸವಾ ಅಞ್ಞತ್ರ ಆಕಾರಪರಿವಿತಕ್ಕಾ ಅಞ್ಞತ್ರ ದಿಟ್ಠಿನಿಜ್ಝಾನಕ್ಖನ್ತಿಯಾ ಅಹಮೇತಂ ಜಾನಾಮಿ ಅಹಮೇತಂ ಪಸ್ಸಾಮಿ – ‘ಜಾತಿನಿರೋಧಾ ಜರಾಮರಣನಿರೋಧೋ’’’ತಿ.

‘‘ಅಞ್ಞತ್ರೇವ, ಆವುಸೋ ಮುಸಿಲ, ಸದ್ಧಾಯ ಅಞ್ಞತ್ರ ರುಚಿಯಾ ಅಞ್ಞತ್ರ ಅನುಸ್ಸವಾ ಅಞ್ಞತ್ರ ಆಕಾರಪರಿವಿತಕ್ಕಾ ಅಞ್ಞತ್ರ ದಿಟ್ಠಿನಿಜ್ಝಾನಕ್ಖನ್ತಿಯಾ ಅತ್ಥಾಯಸ್ಮತೋ ಮುಸಿಲಸ್ಸ ಪಚ್ಚತ್ತಮೇವ ಞಾಣಂ – ‘ಭವನಿರೋಧಾ ಜಾತಿನಿರೋಧೋತಿ…ಪೇ… ಉಪಾದಾನನಿರೋಧಾ ಭವನಿರೋಧೋತಿ… ತಣ್ಹಾನಿರೋಧಾ ಉಪಾದಾನನಿರೋಧೋತಿ… ವೇದನಾನಿರೋಧಾ ತಣ್ಹಾನಿರೋಧೋತಿ… ಫಸ್ಸನಿರೋಧಾ ವೇದನಾನಿರೋಧೋತಿ… ಸಳಾಯತನನಿರೋಧಾ ಫಸ್ಸನಿರೋಧೋತಿ… ನಾಮರೂಪನಿರೋಧಾ ಸಳಾಯತನನಿರೋಧೋತಿ… ವಿಞ್ಞಾಣನಿರೋಧಾ ನಾಮರೂಪನಿರೋಧೋತಿ … ಸಙ್ಖಾರನಿರೋಧಾ ವಿಞ್ಞಾಣನಿರೋಧೋತಿ… ಅವಿಜ್ಜಾನಿರೋಧಾ ಸಙ್ಖಾರನಿರೋಧೋ’’’ತಿ? ‘‘ಅಞ್ಞತ್ರೇವ, ಆವುಸೋ ಪವಿಟ್ಠ, ಸದ್ಧಾಯ ಅಞ್ಞತ್ರ ರುಚಿಯಾ ಅಞ್ಞತ್ರ ಅನುಸ್ಸವಾ ಅಞ್ಞತ್ರ ಆಕಾರಪರಿವಿತಕ್ಕಾ ಅಞ್ಞತ್ರ ದಿಟ್ಠಿನಿಜ್ಝಾನಕ್ಖನ್ತಿಯಾ ಅಹಮೇತಂ ಜಾನಾಮಿ ಅಹಮೇತಂ ಪಸ್ಸಾಮಿ – ‘ಅವಿಜ್ಜಾನಿರೋಧಾ ಸಙ್ಖಾರನಿರೋಧೋ’’’ತಿ.

‘‘ಅಞ್ಞತ್ರೇವ, ಆವುಸೋ ಮುಸಿಲ, ಸದ್ಧಾಯ ಅಞ್ಞತ್ರ ರುಚಿಯಾ ಅಞ್ಞತ್ರ ಅನುಸ್ಸವಾ ಅಞ್ಞತ್ರ ಆಕಾರಪರಿವಿತಕ್ಕಾ ಅಞ್ಞತ್ರ ದಿಟ್ಠಿನಿಜ್ಝಾನಕ್ಖನ್ತಿಯಾ ಅತ್ಥಾಯಸ್ಮತೋ ಮುಸಿಲಸ್ಸ ಪಚ್ಚತ್ತಮೇವ ಞಾಣಂ – ‘ಭವನಿರೋಧೋ ನಿಬ್ಬಾನ’’’ನ್ತಿ? ‘‘ಅಞ್ಞತ್ರೇವ, ಆವುಸೋ ಪವಿಟ್ಠ, ಸದ್ಧಾಯ ಅಞ್ಞತ್ರ ರುಚಿಯಾ ಅಞ್ಞತ್ರ ಅನುಸ್ಸವಾ ಅಞ್ಞತ್ರ ಆಕಾರಪರಿವಿತಕ್ಕಾ ಅಞ್ಞತ್ರ ದಿಟ್ಠಿನಿಜ್ಝಾನಕ್ಖನ್ತಿಯಾ ಅಹಮೇತಂ ಜಾನಾಮಿ ಅಹಮೇತಂ ಪಸ್ಸಾಮಿ – ‘ಭವನಿರೋಧೋ ನಿಬ್ಬಾನ’’’ನ್ತಿ.

‘‘ತೇನಹಾಯಸ್ಮಾ ಮುಸಿಲೋ ಅರಹಂ ಖೀಣಾಸವೋ’’ತಿ? ಏವಂ ವುತ್ತೇ, ಆಯಸ್ಮಾ ಮುಸಿಲೋ ತುಣ್ಹೀ ಅಹೋಸಿ. ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ನಾರದೋ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಪವಿಟ್ಠಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಸಾಧಾವುಸೋ ಪವಿಟ್ಠ, ಅಹಂ ಏತಂ ಪಞ್ಹಂ ಲಭೇಯ್ಯಂ. ಮಂ ಏತಂ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛ. ಅಹಂ ತೇ ಏತಂ ಪಞ್ಹಂ ಬ್ಯಾಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ಲಭತಾಯಸ್ಮಾ ನಾರದೋ ಏತಂ ಪಞ್ಹಂ. ಪುಚ್ಛಾಮಹಂ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ನಾರದಂ ಏತಂ ಪಞ್ಹಂ. ಬ್ಯಾಕರೋತು ಚ ಮೇ ಆಯಸ್ಮಾ ನಾರದೋ ಏತಂ ಪಞ್ಹಂ’’.

‘‘ಅಞ್ಞತ್ರೇವ, ಆವುಸೋ ನಾರದ, ಸದ್ಧಾಯ ಅಞ್ಞತ್ರ ರುಚಿಯಾ ಅಞ್ಞತ್ರ ಅನುಸ್ಸವಾ ಅಞ್ಞತ್ರ ಆಕಾರಪರಿವಿತಕ್ಕಾ ಅಞ್ಞತ್ರ ದಿಟ್ಠಿನಿಜ್ಝಾನಕ್ಖನ್ತಿಯಾ ಅತ್ಥಾಯಸ್ಮತೋ ನಾರದಸ್ಸ ಪಚ್ಚತ್ತಮೇವ ಞಾಣಂ – ‘ಜಾತಿಪಚ್ಚಯಾ ಜರಾಮರಣ’’’ನ್ತಿ? ‘‘ಅಞ್ಞತ್ರೇವ, ಆವುಸೋ ಪವಿಟ್ಠ, ಸದ್ಧಾಯ ಅಞ್ಞತ್ರ ರುಚಿಯಾ ಅಞ್ಞತ್ರ ಅನುಸ್ಸವಾ ಅಞ್ಞತ್ರ ಆಕಾರಪರಿವಿತಕ್ಕಾ ಅಞ್ಞತ್ರ ದಿಟ್ಠಿನಿಜ್ಝಾನಕ್ಖನ್ತಿಯಾ ಅಹಮೇತಂ ಜಾನಾಮಿ ಅಹಮೇತಂ ಪಸ್ಸಾಮಿ – ‘ಜಾತಿಪಚ್ಚಯಾ ಜರಾಮರಣ’’’ನ್ತಿ.

‘‘ಅಞ್ಞತ್ರೇವ, ಆವುಸೋ ನಾರದ, ಸದ್ಧಾಯ ಅಞ್ಞತ್ರ ರುಚಿಯಾ ಅಞ್ಞತ್ರ ಅನುಸ್ಸವಾ ಅಞ್ಞತ್ರ ಆಕಾರಪರಿವಿತಕ್ಕಾ ಅಞ್ಞತ್ರ ದಿಟ್ಠಿನಿಜ್ಝಾನಕ್ಖನ್ತಿಯಾ ಅತ್ಥಾಯಸ್ಮತೋ ನಾರದಸ್ಸ ಪಚ್ಚತ್ತಮೇವ ಞಾಣಂ – ಭವಪಚ್ಚಯಾ ಜಾತಿ…ಪೇ… ಅವಿಜ್ಜಾಪಚ್ಚಯಾ ಸಙ್ಖಾರಾ’’ತಿ? ‘‘ಅಞ್ಞತ್ರೇವ, ಆವುಸೋ ಪವಿಟ್ಠ, ಸದ್ಧಾಯ ಅಞ್ಞತ್ರ ರುಚಿಯಾ ಅಞ್ಞತ್ರ ಅನುಸ್ಸವಾ ಅಞ್ಞತ್ರ ಆಕಾರಪರಿವಿತಕ್ಕಾ ಅಞ್ಞತ್ರ ದಿಟ್ಠಿನಿಜ್ಝಾನಕ್ಖನ್ತಿಯಾ ಅಹಮೇತಂ ಜಾನಾಮಿ ಅಹಮೇತಂ ಪಸ್ಸಾಮಿ – ‘ಅವಿಜ್ಜಾಪಚ್ಚಯಾ ಸಙ್ಖಾರಾ’’’ತಿ.

‘‘ಅಞ್ಞತ್ರೇವ, ಆವುಸೋ ನಾರದ, ಸದ್ಧಾಯ ಅಞ್ಞತ್ರ ರುಚಿಯಾ ಅಞ್ಞತ್ರ ಅನುಸ್ಸವಾ ಅಞ್ಞತ್ರ ಆಕಾರಪರಿವಿತಕ್ಕಾ ಅಞ್ಞತ್ರ ದಿಟ್ಠಿನಿಜ್ಝಾನಕ್ಖನ್ತಿಯಾ ಅತ್ಥಾಯಸ್ಮತೋ ನಾರದಸ್ಸ ಪಚ್ಚತ್ತಮೇವ ಞಾಣಂ – ‘ಜಾತಿನಿರೋಧಾ ಜರಾಮರಣನಿರೋಧೋ’’’ತಿ? ‘‘ಅಞ್ಞತ್ರೇವ, ಆವುಸೋ ಪವಿಟ್ಠ, ಸದ್ಧಾಯ ಅಞ್ಞತ್ರ ರುಚಿಯಾ ಅಞ್ಞತ್ರ ಅನುಸ್ಸವಾ ಅಞ್ಞತ್ರ ಆಕಾರಪರಿವಿತಕ್ಕಾ ಅಞ್ಞತ್ರ ದಿಟ್ಠಿನಿಜ್ಝಾನಕ್ಖನ್ತಿಯಾ ಅಹಮೇತಂ ಜಾನಾಮಿ ಅಹಮೇತಂ ಪಸ್ಸಾಮಿ – ‘ಜಾತಿನಿರೋಧಾ ಜರಾಮರಣನಿರೋಧೋ’’’ತಿ.

‘‘ಅಞ್ಞತ್ರೇವ, ಆವುಸೋ ನಾರದ, ಸದ್ಧಾಯ ಅಞ್ಞತ್ರ ರುಚಿಯಾ ಅಞ್ಞತ್ರ ಅನುಸ್ಸವಾ ಅಞ್ಞತ್ರ ಆಕಾರಪರಿವಿತಕ್ಕಾ ಅಞ್ಞತ್ರ ದಿಟ್ಠಿನಿಜ್ಝಾನಕ್ಖನ್ತಿಯಾ ಅತ್ಥಾಯಸ್ಮತೋ ನಾರದಸ್ಸ ಪಚ್ಚತ್ತಮೇವ ಞಾಣಂ – ‘ಭವನಿರೋಧಾ ಜಾತಿನಿರೋಧೋತಿ…ಪೇ… ಅವಿಜ್ಜಾನಿರೋಧಾ ಸಙ್ಖಾರನಿರೋಧೋ’’’ತಿ? ‘‘ಅಞ್ಞತ್ರೇವ, ಆವುಸೋ ಪವಿಟ್ಠ, ಸದ್ಧಾಯ ಅಞ್ಞತ್ರ ರುಚಿಯಾ ಅಞ್ಞತ್ರ ಅನುಸ್ಸವಾ ಅಞ್ಞತ್ರ ಆಕಾರಪರಿವಿತಕ್ಕಾ ಅಞ್ಞತ್ರ ದಿಟ್ಠಿನಿಜ್ಝಾನಕ್ಖನ್ತಿಯಾ ಅಹಮೇತಂ ಜಾನಾಮಿ ಅಹಮೇತಂ ಪಸ್ಸಾಮಿ – ‘ಅವಿಜ್ಜಾನಿರೋಧಾ ಸಙ್ಖಾರನಿರೋಧೋ’’’ತಿ.

‘‘ಅಞ್ಞತ್ರೇವ, ಆವುಸೋ ನಾರದ, ಸದ್ಧಾಯ ಅಞ್ಞತ್ರ ರುಚಿಯಾ ಅಞ್ಞತ್ರ ಅನುಸ್ಸವಾ ಅಞ್ಞತ್ರ ಆಕಾರಪರಿವಿತಕ್ಕಾ ಅಞ್ಞತ್ರ ದಿಟ್ಠಿನಿಜ್ಝಾನಕ್ಖನ್ತಿಯಾ ಅತ್ಥಾಯಸ್ಮತೋ ನಾರದಸ್ಸ ಪಚ್ಚತ್ತಮೇವ ಞಾಣಂ – ‘ಭವನಿರೋಧೋ ನಿಬ್ಬಾನ’’’ನ್ತಿ? ‘‘ಅಞ್ಞತ್ರೇವ, ಆವುಸೋ ಪವಿಟ್ಠ, ಸದ್ಧಾಯ ಅಞ್ಞತ್ರ ರುಚಿಯಾ ಅಞ್ಞತ್ರ ಅನುಸ್ಸವಾ ಅಞ್ಞತ್ರ ಆಕಾರಪರಿವಿತಕ್ಕಾ ಅಞ್ಞತ್ರ ದಿಟ್ಠಿನಿಜ್ಝಾನಕ್ಖನ್ತಿಯಾ ಅಹಮೇತಂ ಜಾನಾಮಿ ಅಹಮೇತಂ ಪಸ್ಸಾಮಿ – ‘ಭವನಿರೋಧೋ ನಿಬ್ಬಾನ’’’ನ್ತಿ.

‘‘ತೇನಹಾಯಸ್ಮಾ ನಾರದೋ ಅರಹಂ ಖೀಣಾಸವೋ’’ತಿ? ‘‘‘ಭವನಿರೋಧೋ ನಿಬ್ಬಾನ’ನ್ತಿ ಖೋ ಮೇ, ಆವುಸೋ, ಯಥಾಭೂತಂ ಸಮ್ಮಪ್ಪಞ್ಞಾಯ ಸುದಿಟ್ಠಂ, ನ ಚಮ್ಹಿ ಅರಹಂ ಖೀಣಾಸವೋ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಆವುಸೋ, ಕನ್ತಾರಮಗ್ಗೇ ಉದಪಾನೋ. ತತ್ರ ನೇವಸ್ಸ ರಜ್ಜು ನ ಉದಕವಾರಕೋ. ಅಥ ಪುರಿಸೋ ಆಗಚ್ಛೇಯ್ಯ ಘಮ್ಮಾಭಿತತ್ತೋ ಘಮ್ಮಪರೇತೋ ಕಿಲನ್ತೋ ತಸಿತೋ ಪಿಪಾಸಿತೋ, ಸೋ ತಂ ಉದಪಾನಂ ಓಲೋಕೇಯ್ಯ. ತಸ್ಸ ‘ಉದಕ’ನ್ತಿ ಹಿ ಖೋ ಞಾಣಂ ಅಸ್ಸ, ನ ಚ ಕಾಯೇನ ಫುಸಿತ್ವಾ ವಿಹರೇಯ್ಯ. ಏವಮೇವ ಖೋ, ಆವುಸೋ, ‘ಭವನಿರೋಧೋ ನಿಬ್ಬಾನ’ನ್ತಿ ಯಥಾಭೂತಂ ಸಮ್ಮಪ್ಪಞ್ಞಾಯ ಸುದಿಟ್ಠಂ, ನ ಚಮ್ಹಿ ಅರಹಂ ಖೀಣಾಸವೋ’’ತಿ.

ಏವಂ ವುತ್ತೇ, ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಪವಿಟ್ಠಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಏವಂವಾದೀ [ಏವಂವಾದಿಂ (?)] ತ್ವಂ, ಆವುಸೋ ಪವಿಟ್ಠ, ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ನಾರದಂ ಕಿಂ ವದೇಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಏವಂವಾದಾಹಂ, ಆವುಸೋ ಆನನ್ದ, ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ನಾರದಂ ನ ಕಿಞ್ಚಿ ವದಾಮಿ ಅಞ್ಞತ್ರ ಕಲ್ಯಾಣಾ ಅಞ್ಞತ್ರ ಕುಸಲಾ’’ತಿ. ಅಟ್ಠಮಂ.

೯. ಉಪಯನ್ತಿಸುತ್ತಂ

೬೯. ಏವಂ ಮೇ ಸುತಂ – ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಭಗವಾ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ವಿಹರತಿ ಜೇತವನೇ ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕಸ್ಸ ಆರಾಮೇ. ತತ್ರ ಖೋ…ಪೇ… ‘‘ಮಹಾಸಮುದ್ದೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಉಪಯನ್ತೋ ಮಹಾನದಿಯೋ ಉಪಯಾಪೇತಿ, ಮಹಾನದಿಯೋ ಉಪಯನ್ತಿಯೋ ಕುನ್ನದಿಯೋ ಉಪಯಾಪೇನ್ತಿ, ಕುನ್ನದಿಯೋ ಉಪಯನ್ತಿಯೋ ಮಹಾಸೋಬ್ಭೇ ಉಪಯಾಪೇನ್ತಿ, ಮಹಾಸೋಬ್ಭಾ ಉಪಯನ್ತಾ ಕುಸೋಬ್ಭೇ ಉಪಯಾಪೇನ್ತಿ. ಏವಮೇವ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅವಿಜ್ಜಾ ಉಪಯನ್ತೀ ಸಙ್ಖಾರೇ ಉಪಯಾಪೇತಿ, ಸಙ್ಖಾರಾ ಉಪಯನ್ತಾ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಉಪಯಾಪೇನ್ತಿ, ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಉಪಯನ್ತಂ ನಾಮರೂಪಂ ಉಪಯಾಪೇತಿ, ನಾಮರೂಪಂ ಉಪಯನ್ತಂ ಸಳಾಯತನಂ ಉಪಯಾಪೇತಿ, ಸಳಾಯತನಂ ಉಪಯನ್ತಂ ಫಸ್ಸಂ ಉಪಯಾಪೇತಿ, ಫಸ್ಸೋ ಉಪಯನ್ತೋ ವೇದನಂ ಉಪಯಾಪೇತಿ, ವೇದನಾ ಉಪಯನ್ತೀ ತಣ್ಹಂ ಉಪಯಾಪೇತಿ, ತಣ್ಹಾ ಉಪಯನ್ತೀ ಉಪಾದಾನಂ ಉಪಯಾಪೇತಿ, ಉಪಾದಾನಂ ಉಪಯನ್ತಂ ಭವಂ ಉಪಯಾಪೇತಿ, ಭವೋ ಉಪಯನ್ತೋ ಜಾತಿಂ ಉಪಯಾಪೇತಿ, ಜಾತಿ ಉಪಯನ್ತೀ ಜರಾಮರಣಂ ಉಪಯಾಪೇತಿ.

‘‘ಮಹಾಸಮುದ್ದೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಪಯನ್ತೋ ಮಹಾನದಿಯೋ ಅಪಯಾಪೇತಿ, ಮಹಾನದಿಯೋ ಅಪಯನ್ತಿಯೋ ಕುನ್ನದಿಯೋ ಅಪಯಾಪೇನ್ತಿ, ಕುನ್ನದಿಯೋ ಅಪಯನ್ತಿಯೋ ಮಹಾಸೋಬ್ಭೇ ಅಪಯಾಪೇನ್ತಿ, ಮಹಾಸೋಬ್ಭಾ ಅಪಯನ್ತಾ ಕುಸೋಬ್ಭೇ ಅಪಯಾಪೇನ್ತಿ. ಏವಮೇವ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅವಿಜ್ಜಾ ಅಪಯನ್ತೀ ಸಙ್ಖಾರೇ ಅಪಯಾಪೇತಿ, ಸಙ್ಖಾರಾ ಅಪಯನ್ತಾ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಅಪಯಾಪೇನ್ತಿ, ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಅಪಯನ್ತಂ ನಾಮರೂಪಂ ಅಪಯಾಪೇತಿ, ನಾಮರೂಪಂ ಅಪಯನ್ತಂ ಸಳಾಯತನಂ ಅಪಯಾಪೇತಿ, ಸಳಾಯತನಂ ಅಪಯನ್ತಂ ಫಸ್ಸಂ ಅಪಯಾಪೇತಿ, ಫಸ್ಸೋ ಅಪಯನ್ತೋ ವೇದನಂ ಅಪಯಾಪೇತಿ, ವೇದನಾ ಅಪಯನ್ತೀ ತಣ್ಹಂ ಅಪಯಾಪೇತಿ, ತಣ್ಹಾ ಅಪಯನ್ತೀ ಉಪಾದಾನಂ ಅಪಯಾಪೇತಿ, ಉಪಾದಾನಂ ಅಪಯನ್ತಂ ಭವಂ ಅಪಯಾಪೇತಿ, ಭವೋ ಅಪಯನ್ತೋ ಜಾತಿಂ ಅಪಯಾಪೇತಿ, ಜಾತಿ ಅಪಯನ್ತೀ ಜರಾಮರಣಂ ಅಪಯಾಪೇತೀ’’ತಿ. ನವಮಂ.

೧೦. ಸುಸಿಮಸುತ್ತಂ

೭೦. ಏವಂ ಮೇ ಸುತಂ – ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಭಗವಾ ರಾಜಗಹೇ ವಿಹರತಿ ವೇಳುವನೇ ಕಲನ್ದಕನಿವಾಪೇ. ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಭಗವಾ ಸಕ್ಕತೋ ಹೋತಿ ಗರುಕತೋ ಮಾನಿತೋ ಪೂಜಿತೋ ಅಪಚಿತೋ ಲಾಭೀ ಚೀವರ-ಪಿಣ್ಡಪಾತ-ಸೇನಾಸನ-ಗಿಲಾನಪ್ಪಚ್ಚಯ-ಭೇಸಜ್ಜಪರಿಕ್ಖಾರಾನಂ. ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೋಪಿ ಸಕ್ಕತೋ ಹೋತಿ ಗರುಕತೋ ಮಾನಿತೋ ಪೂಜಿತೋ ಅಪಚಿತೋ ಲಾಭೀ ಚೀವರ-ಪಿಣ್ಡಪಾತ-ಸೇನಾಸನಗಿಲಾನಪ್ಪಚ್ಚಯ-ಭೇಸಜ್ಜಪರಿಕ್ಖಾರಾನಂ. ಅಞ್ಞತಿತ್ಥಿಯಾ ಪನ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಾ ಅಸಕ್ಕತಾ ಹೋನ್ತಿ ಅಗರುಕತಾ ಅಮಾನಿತಾ ಅಪೂಜಿತಾ ಅನಪಚಿತಾ, ನ ಲಾಭಿನೋ ಚೀವರ-ಪಿಣ್ಡಪಾತ-ಸೇನಾಸನಗಿಲಾನಪ್ಪಚ್ಚಯ-ಭೇಸಜ್ಜಪರಿಕ್ಖಾರಾನಂ.

ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಸುಸಿಮೋ [ಸುಸೀಮೋ (ಸೀ. ಕ.)] ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋ ರಾಜಗಹೇ ಪಟಿವಸತಿ ಮಹತಿಯಾ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಪರಿಸಾಯ ಸದ್ಧಿಂ. ಅಥ ಖೋ ಸುಸಿಮಸ್ಸ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಸ್ಸ ಪರಿಸಾ ಸುಸಿಮಂ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಂ ಏತದವೋಚುಂ – ‘‘ಏಹಿ ತ್ವಂ, ಆವುಸೋ ಸುಸಿಮ, ಸಮಣೇ ಗೋತಮೇ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಚರ. ತ್ವಂ ಧಮ್ಮಂ ಪರಿಯಾಪುಣಿತ್ವಾ ಅಮ್ಹೇ ವಾಚೇಯ್ಯಾಸಿ [ವಾಚೇಸ್ಸಸಿ (ಪೀ. ಕ.)]. ತಂ ಮಯಂ ಧಮ್ಮಂ ಪರಿಯಾಪುಣಿತ್ವಾ ಗಿಹೀನಂ ಭಾಸಿಸ್ಸಾಮ. ಏವಂ ಮಯಮ್ಪಿ ಸಕ್ಕತಾ ಭವಿಸ್ಸಾಮ ಗರುಕತಾ ಮಾನಿತಾ ಪೂಜಿತಾ ಅಪಚಿತಾ ಲಾಭಿನೋ ಚೀವರ-ಪಿಣ್ಡಪಾತಸೇನಾಸನ-ಗಿಲಾನಪ್ಪಚ್ಚಯ-ಭೇಸಜ್ಜಪರಿಕ್ಖಾರಾನ’’ನ್ತಿ. ‘‘ಏವಮಾವುಸೋ’’ತಿ ಖೋ ಸುಸಿಮೋ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋ ಸಕಾಯ ಪರಿಸಾಯ ಪಟಿಸ್ಸುಣಿತ್ವಾ ಯೇನಾಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಆಯಸ್ಮತಾ ಆನನ್ದೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮ್ಮೋದಿ. ಸಮ್ಮೋದನೀಯಂ ಕಥಂ ಸಾರಣೀಯಂ ವೀತಿಸಾರೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ಸುಸಿಮೋ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಆನನ್ದಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಇಚ್ಛಾಮಹಂ, ಆವುಸೋ ಆನನ್ದ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಧಮ್ಮವಿನಯೇ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಚರಿತು’’ನ್ತಿ.

ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಸುಸಿಮಂ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಂ ಆದಾಯ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಅಯಂ, ಭನ್ತೇ, ಸುಸಿಮೋ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋ ಏವಮಾಹ – ‘ಇಚ್ಛಾಮಹಂ, ಆವುಸೋ ಆನನ್ದ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಧಮ್ಮವಿನಯೇ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಚರಿತು’’ನ್ತಿ. ‘‘ತೇನಹಾನನ್ದ, ಸುಸಿಮಂ ಪಬ್ಬಾಜೇಥಾ’’ತಿ. ಅಲತ್ಥ ಖೋ ಸುಸಿಮೋ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋ ಭಗವತೋ ಸನ್ತಿಕೇ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ, ಅಲತ್ಥ ಉಪಸಮ್ಪದಂ.

ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಸಮ್ಬಹುಲೇಹಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಭಗವತೋ ಸನ್ತಿಕೇ ಅಞ್ಞಾ ಬ್ಯಾಕತಾ ಹೋತಿ – ‘‘ಖೀಣಾ ಜಾತಿ, ವುಸಿತಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ, ಕತಂ ಕರಣೀಯಂ, ನಾಪರಂ ಇತ್ಥತ್ತಾಯಾತಿ ಪಜಾನಾಮಾ’’ತಿ. ಅಸ್ಸೋಸಿ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಸುಸಿಮೋ – ‘‘ಸಮ್ಬಹುಲೇಹಿ ಕಿರ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಭಗವತೋ ಸನ್ತಿಕೇ ಅಞ್ಞಾ ಬ್ಯಾಕತಾ – ‘ಖೀಣಾ ಜಾತಿ, ವುಸಿತಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ, ಕತಂ ಕರಣೀಯಂ, ನಾಪರಂ ಇತ್ಥತ್ತಾಯಾ’ತಿ ಪಜಾನಾಮಾ’’ತಿ. ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಸುಸಿಮೋ ಯೇನ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ತೇಹಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮ್ಮೋದಿ. ಸಮ್ಮೋದನೀಯಂ ಕಥಂ ಸಾರಣೀಯಂ ವೀತಿಸಾರೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಸುಸಿಮೋ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಸಚ್ಚಂ ಕಿರಾಯಸ್ಮನ್ತೇಹಿ ಭಗವತೋ ಸನ್ತಿಕೇ ಅಞ್ಞಾ ಬ್ಯಾಕತಾ – ‘ಖೀಣಾ ಜಾತಿ, ವುಸಿತಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ, ಕತಂ ಕರಣೀಯಂ, ನಾಪರಂ ಇತ್ಥತ್ತಾಯಾ’ತಿ ಪಜಾನಾಮಾ’’ತಿ? ‘‘ಏವಮಾವುಸೋ’’ತಿ.

‘‘ಅಪಿ ಪನ [ಅಪಿ ನು (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ.) ಏವಮುಪರಿಪಿ] ತುಮ್ಹೇ ಆಯಸ್ಮನ್ತೋ ಏವಂ ಜಾನನ್ತಾ ಏವಂ ಪಸ್ಸನ್ತಾ ಅನೇಕವಿಹಿತಂ ಇದ್ಧಿವಿಧಂ ಪಚ್ಚನುಭೋಥ – ಏಕೋಪಿ ಹುತ್ವಾ ಬಹುಧಾ ಹೋಥ, ಬಹುಧಾಪಿ ಹುತ್ವಾ ಏಕೋ ಹೋಥ; ಆವಿಭಾವಂ, ತಿರೋಭಾವಂ, ತಿರೋಕುಟ್ಟಂ ತಿರೋಪಾಕಾರಂ ತಿರೋಪಬ್ಬತಂ ಅಸಜ್ಜಮಾನಾ ಗಚ್ಛಥ, ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಆಕಾಸೇ; ಪಥವಿಯಾಪಿ ಉಮ್ಮುಜ್ಜನಿಮುಜ್ಜಂ ಕರೋಥ, ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಉದಕೇ; ಉದಕೇಪಿ ಅಭಿಜ್ಜಮಾನೇ ಗಚ್ಛಥ, ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಪಥವಿಯಂ; ಆಕಾಸೇಪಿ ಪಲ್ಲಙ್ಕೇನ ಕಮಥ, ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಪಕ್ಖೀ ಸಕುಣೋ; ಇಮೇಪಿ ಚನ್ದಿಮಸೂರಿಯೇ ಏವಂಮಹಿದ್ಧಿಕೇ ಏವಂಮಹಾನುಭಾವೇ ಪಾಣಿನಾ ಪರಿಮಸಥ ಪರಿಮಜ್ಜಥ, ಯಾವ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಾಪಿ ಕಾಯೇನ ವಸಂ ವತ್ತೇಥಾ’’ತಿ? ‘‘ನೋ ಹೇತಂ, ಆವುಸೋ’’.

‘‘ಅಪಿ ಪನ ತುಮ್ಹೇ ಆಯಸ್ಮನ್ತೋ ಏವಂ ಜಾನನ್ತಾ ಏವಂ ಪಸ್ಸನ್ತಾ ದಿಬ್ಬಾಯ ಸೋತಧಾತುಯಾ ವಿಸುದ್ಧಾಯ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಮಾನುಸಿಕಾಯ ಉಭೋ ಸದ್ದೇ ಸುಣಾಥ ದಿಬ್ಬೇ ಚ ಮಾನುಸೇ ಚ ಯೇ ದೂರೇ ಸನ್ತಿಕೇ ಚಾ’’ತಿ? ‘‘ನೋ ಹೇತಂ, ಆವುಸೋ’’.

‘‘ಅಪಿ ಪನ ತುಮ್ಹೇ ಆಯಸ್ಮನ್ತೋ ಏವಂ ಜಾನನ್ತಾ ಏವಂ ಪಸ್ಸನ್ತಾ ಪರಸತ್ತಾನಂ ಪರಪುಗ್ಗಲಾನಂ ಚೇತಸಾ ಚೇತೋ ಪರಿಚ್ಚ ಪಜಾನಾಥ – ಸರಾಗಂ ವಾ ಚಿತ್ತಂ ಸರಾಗಂ ಚಿತ್ತನ್ತಿ ಪಜಾನಾಥ; ವೀತರಾಗಂ ವಾ ಚಿತ್ತಂ ವೀತರಾಗಂ ಚಿತ್ತನ್ತಿ ಪಜಾನಾಥ; ಸದೋಸಂ ವಾ ಚಿತ್ತಂ ಸದೋಸಂ ಚಿತ್ತನ್ತಿ ಪಜಾನಾಥ; ವೀತದೋಸಂ ವಾ ಚಿತ್ತಂ ವೀತದೋಸಂ ಚಿತ್ತನ್ತಿ ಪಜಾನಾಥ; ಸಮೋಹಂ ವಾ ಚಿತ್ತಂ ಸಮೋಹಂ ಚಿತ್ತನ್ತಿ ಪಜಾನಾಥ; ವೀತಮೋಹಂ ವಾ ಚಿತ್ತಂ ವೀತಮೋಹಂ ಚಿತ್ತನ್ತಿ ಪಜಾನಾಥ; ಸಂಖಿತ್ತಂ ವಾ ಚಿತ್ತಂ ಸಂಖಿತ್ತಂ ಚಿತ್ತನ್ತಿ ಪಜಾನಾಥ; ವಿಕ್ಖಿತ್ತಂ ವಾ ಚಿತ್ತಂ ವಿಕ್ಖಿತ್ತಂ ಚಿತ್ತನ್ತಿ ಪಜಾನಾಥ; ಮಹಗ್ಗತಂ ವಾ ಚಿತ್ತಂ ಮಹಗ್ಗತಂ ಚಿತ್ತನ್ತಿ ಪಜಾನಾಥ; ಅಮಹಗ್ಗತಂ ವಾ ಚಿತ್ತಂ ಅಮಹಗ್ಗತಂ ಚಿತ್ತನ್ತಿ ಪಜಾನಾಥ; ಸಉತ್ತರಂ ವಾ ಚಿತ್ತಂ ಸಉತ್ತರಂ ಚಿತ್ತನ್ತಿ ಪಜಾನಾಥ; ಅನುತ್ತರಂ ವಾ ಚಿತ್ತಂ ಅನುತ್ತರಂ ಚಿತ್ತನ್ತಿ ಪಜಾನಾಥ; ಸಮಾಹಿತಂ ವಾ ಚಿತ್ತಂ ಸಮಾಹಿತಂ ಚಿತ್ತನ್ತಿ ಪಜಾನಾಥ; ಅಸಮಾಹಿತಂ ವಾ ಚಿತ್ತಂ ಅಸಮಾಹಿತಂ ಚಿತ್ತನ್ತಿ ಪಜಾನಾಥ; ವಿಮುತ್ತಂ ವಾ ಚಿತ್ತಂ ವಿಮುತ್ತಂ ಚಿತ್ತನ್ತಿ ಪಜಾನಾಥ; ಅವಿಮುತ್ತಂ ವಾ ಚಿತ್ತಂ ಅವಿಮುತ್ತಂ ಚಿತ್ತನ್ತಿ ಪಜಾನಾಥಾ’’ತಿ? ‘‘ನೋ ಹೇತಂ, ಆವುಸೋ’’.

‘‘ಅಪಿ ಪನ ತುಮ್ಹೇ ಆಯಸ್ಮನ್ತೋ ಏವಂ ಜಾನನ್ತಾ ಏವಂ ಪಸ್ಸನ್ತಾ ಅನೇಕವಿಹಿತಂ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಂ ಅನುಸ್ಸರಥ, ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ – ಏಕಮ್ಪಿ ಜಾತಿಂ ದ್ವೇಪಿ ಜಾತಿಯೋ ತಿಸ್ಸೋಪಿ ಜಾತಿಯೋ ಚತಸ್ಸೋಪಿ ಜಾತಿಯೋ ಪಞ್ಚಪಿ ಜಾತಿಯೋ ದಸಪಿ ಜಾತಿಯೋ ವೀಸಮ್ಪಿ ಜಾತಿಯೋ ತಿಂಸಮ್ಪಿ ಜಾತಿಯೋ ಚತ್ತಾರೀಸಮ್ಪಿ ಜಾತಿಯೋ ಪಞ್ಞಾಸಮ್ಪಿ ಜಾತಿಯೋ ಜಾತಿಸತಮ್ಪಿ ಜಾತಿಸಹಸ್ಸಮ್ಪಿ ಜಾತಿಸತಸಹಸ್ಸಮ್ಪಿ, ಅನೇಕೇಪಿ ಸಂವಟ್ಟಕಪ್ಪೇ ಅನೇಕೇಪಿ ವಿವಟ್ಟಕಪ್ಪೇ ಅನೇಕೇಪಿ ಸಂವಟ್ಟವಿವಟ್ಟಕಪ್ಪೇ – ‘ಅಮುತ್ರಾಸಿಂ ಏವಂನಾಮೋ ಏವಂಗೋತ್ತೋ ಏವಂವಣ್ಣೋ ಏವಮಾಹಾರೋ ಏವಂಸುಖದುಕ್ಖಪಟಿಸಂವೇದೀ ಏವಮಾಯುಪರಿಯನ್ತೋ, ಸೋ ತತೋ ಚುತೋ ಅಮುತ್ರ ಉದಪಾದಿಂ; ತತ್ರಾಪಾಸಿಂ ಏವಂನಾಮೋ ಏವಂಗೋತ್ತೋ ಏವಂವಣ್ಣೋ ಏವಮಾಹಾರೋ ಏವಂಸುಖದುಕ್ಖಪಟಿಸಂವೇದೀ ಏವಮಾಯುಪರಿಯನ್ತೋ, ಸೋ ತತೋ ಚುತೋ ಇಧೂಪಪನ್ನೋ’ತಿ. ಇತಿ ಸಾಕಾರಂ ಸಉದ್ದೇಸಂ ಅನೇಕವಿಹಿತಂ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಂ ಅನುಸ್ಸರಥಾ’’ತಿ? ‘‘ನೋ ಹೇತಂ, ಆವುಸೋ’’.

‘‘ಅಪಿ ಪನ ತುಮ್ಹೇ ಆಯಸ್ಮನ್ತೋ ಏವಂ ಜಾನನ್ತಾ ಏವಂ ಪಸ್ಸನ್ತಾ ದಿಬ್ಬೇನ ಚಕ್ಖುನಾ ವಿಸುದ್ಧೇನ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಮಾನುಸಕೇನ ಸತ್ತೇ ಪಸ್ಸಥ ಚವಮಾನೇ ಉಪಪಜ್ಜಮಾನೇ ಹೀನೇ ಪಣೀತೇ ಸುವಣ್ಣೇ ದುಬ್ಬಣ್ಣೇ, ಸುಗತೇ ದುಗ್ಗತೇ ಯಥಾಕಮ್ಮೂಪಗೇ ಸತ್ತೇ ಪಜಾನಾಥ – ‘ಇಮೇ ವತ ಭೋನ್ತೋ ಸತ್ತಾ ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಾ ವಚೀದುಚ್ಚರಿತೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಾ ಮನೋದುಚ್ಚರಿತೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಾ, ಅರಿಯಾನಂ ಉಪವಾದಕಾ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಕಾ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಕಮ್ಮಸಮಾದಾನಾ, ತೇ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಅಪಾಯಂ ದುಗ್ಗತಿಂ ವಿನಿಪಾತಂ ನಿರಯಂ ಉಪಪನ್ನಾ; ಇಮೇ ವಾ ಪನ ಭೋನ್ತೋ ಸತ್ತಾ ಕಾಯಸುಚರಿತೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಾ ವಚೀಸುಚರಿತೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಾ ಮನೋಸುಚರಿತೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಾ, ಅರಿಯಾನಂ ಅನುಪವಾದಕಾ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಕಾ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಕಮ್ಮಸಮಾದಾನಾ ತೇ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಸುಗತಿಂ ಸಗ್ಗಂ ಲೋಕಂ ಉಪಪನ್ನಾ’ತಿ, ಇತಿ ದಿಬ್ಬೇನ ಚಕ್ಖುನಾ ವಿಸುದ್ಧೇನ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಮಾನುಸಕೇನ ಸತ್ತೇ ಪಸ್ಸಥ ಚವಮಾನೇ ಉಪಪಜ್ಜಮಾನೇ ಹೀನೇ ಪಣೀತೇ ಸುವಣ್ಣೇ ದುಬ್ಬಣ್ಣೇ, ಸುಗತೇ ದುಗ್ಗತೇ ಯಥಾಕಮ್ಮೂಪಗೇ ಸತ್ತೇ ಪಜಾನಾಥಾ’’ತಿ? ‘‘ನೋ ಹೇತಂ, ಆವುಸೋ’’.

‘‘ಅಪಿ ಪನ ತುಮ್ಹೇ ಆಯಸ್ಮನ್ತೋ ಏವಂ ಜಾನನ್ತಾ ಏವಂ ಪಸ್ಸನ್ತಾ ಯೇ ತೇ ಸನ್ತಾ ವಿಮೋಕ್ಖಾ ಅತಿಕ್ಕಮ್ಮ ರೂಪೇ ಆರುಪ್ಪಾ, ತೇ ಕಾಯೇನ ಫುಸಿತ್ವಾ ವಿಹರಥಾ’’ತಿ? ‘‘ನೋ ಹೇತಂ, ಆವುಸೋ’’.

‘‘ಏತ್ಥ ದಾನಿ ಆಯಸ್ಮನ್ತೋ ಇದಞ್ಚ ವೇಯ್ಯಾಕರಣಂ ಇಮೇಸಞ್ಚ ಧಮ್ಮಾನಂ ಅಸಮಾಪತ್ತಿ; ಇದಂ ನೋ, ಆವುಸೋ, ಕಥ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಪಞ್ಞಾವಿಮುತ್ತಾ ಖೋ ಮಯಂ, ಆವುಸೋ ಸುಸಿಮಾ’’ತಿ.

‘‘ನ ಖ್ವಾಹಂ ಇಮಸ್ಸ ಆಯಸ್ಮನ್ತಾನಂ ಸಂಖಿತ್ತೇನ ಭಾಸಿತಸ್ಸ ವಿತ್ಥಾರೇನ ಅತ್ಥಂ ಆಜಾನಾಮಿ. ಸಾಧು ಮೇ ಆಯಸ್ಮನ್ತೋ ತಥಾ ಭಾಸನ್ತು ಯಥಾಹಂ ಇಮಸ್ಸ ಆಯಸ್ಮನ್ತಾನಂ ಸಂಖಿತ್ತೇನ ಭಾಸಿತಸ್ಸ ವಿತ್ಥಾರೇನ ಅತ್ಥಂ ಆಜಾನೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ. ‘‘ಆಜಾನೇಯ್ಯಾಸಿ ವಾ ತ್ವಂ, ಆವುಸೋ ಸುಸಿಮ, ನ ವಾ ತ್ವಂ ಆಜಾನೇಯ್ಯಾಸಿ ಅಥ ಖೋ ಪಞ್ಞಾವಿಮುತ್ತಾ ಮಯ’’ನ್ತಿ.

ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಸುಸಿಮೋ ಉಟ್ಠಾಯಾಸನಾ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಸುಸಿಮೋ ಯಾವತಕೋ ತೇಹಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಅಹೋಸಿ ಕಥಾಸಲ್ಲಾಪೋ ತಂ ಸಬ್ಬಂ ಭಗವತೋ ಆರೋಚೇಸಿ. ‘‘ಪುಬ್ಬೇ ಖೋ, ಸುಸಿಮ, ಧಮ್ಮಟ್ಠಿತಿಞಾಣಂ, ಪಚ್ಛಾ ನಿಬ್ಬಾನೇ ಞಾಣ’’ನ್ತಿ.

‘‘ನ ಖ್ವಾಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಇಮಸ್ಸ ಭಗವತಾ [ಭಗವತೋ (ಪೀ.)] ಸಂಖಿತ್ತೇನ ಭಾಸಿತಸ್ಸ ವಿತ್ಥಾರೇನ ಅತ್ಥಂ ಆಜಾನಾಮಿ. ಸಾಧು ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ ತಥಾ ಭಾಸತು ಯಥಾಹಂ ಇಮಸ್ಸ ಭಗವತಾ ಸಂಖಿತ್ತೇನ ಭಾಸಿತಸ್ಸ ವಿತ್ಥಾರೇನ ಅತ್ಥಂ ಆಜಾನೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ. ‘‘ಆಜಾನೇಯ್ಯಾಸಿ ವಾ ತ್ವಂ, ಸುಸಿಮ, ನ ವಾ ತ್ವಂ ಆಜಾನೇಯ್ಯಾಸಿ, ಅಥ ಖೋ ಧಮ್ಮಟ್ಠಿತಿಞಾಣಂ ಪುಬ್ಬೇ, ಪಚ್ಛಾ ನಿಬ್ಬಾನೇ ಞಾಣಂ’’.

‘‘ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಸಿ, ಸುಸಿಮ, ರೂಪಂ ನಿಚ್ಚಂ ವಾ ಅನಿಚ್ಚಂ ವಾ’’ತಿ? ‘‘ಅನಿಚ್ಚಂ, ಭನ್ತೇ’’. ‘‘ಯಂ ಪನಾನಿಚ್ಚಂ ದುಕ್ಖಂ ವಾ ತಂ ಸುಖಂ ವಾ’’ತಿ? ‘‘ದುಕ್ಖಂ, ಭನ್ತೇ’’. ‘‘ಯಂ ಪನಾನಿಚ್ಚಂ ದುಕ್ಖಂ ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮಂ, ಕಲ್ಲಂ ನು ತಂ ಸಮನುಪಸ್ಸಿತುಂ – ‘ಏತಂ ಮಮ, ಏಸೋಹಮಸ್ಮಿ, ಏಸೋ ಮೇ ಅತ್ತಾ’’’ತಿ? ‘‘ನೋ ಹೇತಂ, ಭನ್ತೇ’’. ‘‘ವೇದನಾ ನಿಚ್ಚಾ ವಾ ಅನಿಚ್ಚಾ ವಾ’’ತಿ? ‘‘ಅನಿಚ್ಚಾ, ಭನ್ತೇ’’. ‘‘ಯಂ ಪನಾನಿಚ್ಚಂ, ದುಕ್ಖಂ ವಾ ತಂ ಸುಖಂ ವಾ’’ತಿ? ‘‘ದುಕ್ಖಂ, ಭನ್ತೇ’’. ‘‘ಯಂ ಪನಾನಿಚ್ಚಂ ದುಕ್ಖಂ ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮಂ, ಕಲ್ಲಂ ನು ತಂ ಸಮನುಪಸ್ಸಿತುಂ – ‘ಏತಂ ಮಮ, ಏಸೋಹಮಸ್ಮಿ, ಏಸೋ ಮೇ ಅತ್ತಾ’’’ತಿ? ‘‘ನೋ ಹೇತಂ, ಭನ್ತೇ’’. ‘‘ಸಞ್ಞಾ ನಿಚ್ಚಾ ವಾ ಅನಿಚ್ಚಾ ವಾ’’ತಿ? ‘‘ಅನಿಚ್ಚಾ, ಭನ್ತೇ’’…ಪೇ… ‘‘ಸಙ್ಖಾರಾ ನಿಚ್ಚಾ ವಾ ಅನಿಚ್ಚಾ ವಾ’’ತಿ? ‘‘ಅನಿಚ್ಚಾ, ಭನ್ತೇ’’. ‘‘ಯಂ ಪನಾನಿಚ್ಚಂ ದುಕ್ಖಂ ವಾ ತಂ ಸುಖಂ ವಾ’’ತಿ? ‘‘ದುಕ್ಖಂ, ಭನ್ತೇ’’. ‘‘ಯಂ ಪನಾನಿಚ್ಚಂ ದುಕ್ಖಂ ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮಂ, ಕಲ್ಲಂ ನು ತಂ ಸಮನುಪಸ್ಸಿತುಂ – ‘ಏತಂ ಮಮ, ಏಸೋಹಮಸ್ಮಿ, ಏಸೋ ಮೇ ಅತ್ತಾ’’’ತಿ? ‘‘ನೋ ಹೇತಂ, ಭನ್ತೇ’’. ‘‘ವಿಞ್ಞಾಣಂ ನಿಚ್ಚಂ ವಾ ಅನಿಚ್ಚಂ ವಾ’’ತಿ? ‘‘ಅನಿಚ್ಚಂ, ಭನ್ತೇ’’. ‘‘ಯಂ ಪನಾನಿಚ್ಚಂ ದುಕ್ಖಂ ವಾ ತಂ ಸುಖಂ ವಾ’’ತಿ? ‘‘ದುಕ್ಖಂ, ಭನ್ತೇ’’. ‘‘ಯಂ ಪನಾನಿಚ್ಚಂ ದುಕ್ಖಂ ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮಂ, ಕಲ್ಲಂ ನು ತಂ ಸಮನುಪಸ್ಸಿತುಂ – ‘ಏತಂ ಮಮ, ಏಸೋಹಮಸ್ಮಿ, ಏಸೋ ಮೇ ಅತ್ತಾ’’’ತಿ? ‘‘ನೋ ಹೇತಂ, ಭನ್ತೇ’’.

‘‘ತಸ್ಮಾತಿಹ, ಸುಸಿಮ, ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ರೂಪಂ ಅತೀತಾನಾಗತಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಂ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ವಾ ಬಹಿದ್ಧಾ ವಾ ಓಳಾರಿಕಂ ವಾ ಸುಖುಮಂ ವಾ ಹೀನಂ ವಾ ಪಣೀತಂ ವಾ ಯಂ ದೂರೇ ಸನ್ತಿಕೇ ವಾ, ಸಬ್ಬಂ ರೂಪಂ ನೇತಂ ಮಮ ನೇಸೋಹಮಸ್ಮಿ ನ ಮೇಸೋ ಅತ್ತಾತಿ; ಏವಮೇತಂ ಯಥಾಭೂತಂ ಸಮ್ಮಪ್ಪಞ್ಞಾಯ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಯಾ ಕಾಚಿ ವೇದನಾ ಅತೀತಾನಾಗತಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಾ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ವಾ ಬಹಿದ್ಧಾ ವಾ ಓಳಾರಿಕಾ ವಾ ಸುಖುಮಾ ವಾ ಹೀನಾ ವಾ ಪಣೀತಾ ವಾ ಯಾ ದೂರೇ ಸನ್ತಿಕೇ ವಾ, ಸಬ್ಬಾ ವೇದನಾ ನೇತಂ ಮಮ ನೇಸೋಹಮಸ್ಮಿ ನ ಮೇಸೋ ಅತ್ತಾತಿ; ಏವಮೇತಂ ಯಥಾಭೂತಂ ಸಮ್ಮಪ್ಪಞ್ಞಾಯ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಯಾ ಕಾಚಿ ಸಞ್ಞಾ…ಪೇ… ಯೇ ಕೇಚಿ ಸಙ್ಖಾರಾ ಅತೀತಾನಾಗತಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಾ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ವಾ ಬಹಿದ್ಧಾ ವಾ ಓಳಾರಿಕಾ ವಾ ಸುಖುಮಾ ವಾ ಹೀನಾ ವಾ ಪಣೀತಾ ವಾ ಯೇ ದೂರೇ ಸನ್ತಿಕೇ ವಾ, ಸಬ್ಬೇ ಸಙ್ಖಾರಾ ನೇತಂ ಮಮ ನೇಸೋಹಮಸ್ಮಿ ನ ಮೇಸೋ ಅತ್ತಾತಿ; ಏವಮೇತಂ ಯಥಾಭೂತಂ ಸಮ್ಮಪ್ಪಞ್ಞಾಯ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಅತೀತಾನಾಗತಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಂ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ವಾ ಬಹಿದ್ಧಾ ವಾ ಓಳಾರಿಕಂ ವಾ ಸುಖುಮಂ ವಾ ಹೀನಂ ವಾ ಪಣೀತಂ ವಾ ಯಂ ದೂರೇ ಸನ್ತಿಕೇ ವಾ, ಸಬ್ಬಂ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ನೇತಂ ಮಮ ನೇಸೋಹಮಸ್ಮಿ ನ ಮೇಸೋ ಅತ್ತಾತಿ; ಏವಮೇತಂ ಯಥಾಭೂತಂ ಸಮ್ಮಪ್ಪಞ್ಞಾಯ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ.

‘‘ಏವಂ ಪಸ್ಸಂ, ಸುಸಿಮ, ಸುತವಾ ಅರಿಯಸಾವಕೋ ರೂಪಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ, ವೇದನಾಯಪಿ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ, ಸಞ್ಞಾಯಪಿ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ, ಸಙ್ಖಾರೇಸುಪಿ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ, ವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ. ನಿಬ್ಬಿನ್ದಂ ವಿರಜ್ಜತಿ, ವಿರಾಗಾ ವಿಮುಚ್ಚತಿ, ವಿಮುತ್ತಸ್ಮಿಂ ವಿಮುತ್ತಮಿತಿ ಞಾಣಂ ಹೋತಿ. ‘ಖೀಣಾ ಜಾತಿ, ವುಸಿತಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ, ಕತಂ ಕರಣೀಯಂ, ನಾಪರಂ ಇತ್ಥತ್ತಾಯಾ’ತಿ ಪಜಾನಾತಿ.

‘‘‘ಜಾತಿಪಚ್ಚಯಾ ಜರಾಮರಣ’ನ್ತಿ, ಸುಸಿಮ, ಪಸ್ಸಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಏವಂ, ಭನ್ತೇ’’. ‘‘‘ಭವಪಚ್ಚಯಾ ಜಾತೀ’ತಿ, ಸುಸಿಮ, ಪಸ್ಸಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಏವಂ, ಭನ್ತೇ’’. ‘‘‘ಉಪಾದಾನಪಚ್ಚಯಾ ಭವೋ’ತಿ, ಸುಸಿಮ, ಪಸ್ಸಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಏವಂ, ಭನ್ತೇ’’. ‘‘‘ತಣ್ಹಾಪಚ್ಚಯಾ ಉಪಾದಾನ’ನ್ತಿ, ಸುಸಿಮ, ಪಸ್ಸಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಏವಂ, ಭನ್ತೇ’’. ‘‘ವೇದನಾಪಚ್ಚಯಾ ತಣ್ಹಾತಿ… ಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾ ವೇದನಾತಿ… ಸಳಾಯತನಪಚ್ಚಯಾ ಫಸ್ಸೋತಿ… ನಾಮರೂಪಪಚ್ಚಯಾ ಸಳಾಯತನನ್ತಿ… ವಿಞ್ಞಾಣಪಚ್ಚಯಾ ನಾಮರೂಪನ್ತಿ… ಸಙ್ಖಾರಪಚ್ಚಯಾ ವಿಞ್ಞಾಣನ್ತಿ… ಅವಿಜ್ಜಾಪಚ್ಚಯಾ ಸಙ್ಖಾರಾತಿ, ಸುಸಿಮ, ಪಸ್ಸಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಏವಂ, ಭನ್ತೇ’’.

‘‘‘ಜಾತಿನಿರೋಧಾ ಜರಾಮರಣನಿರೋಧೋ’ತಿ, ಸುಸಿಮ, ಪಸ್ಸಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಏವಂ, ಭನ್ತೇ’’. ‘‘‘ಭವನಿರೋಧಾ ಜಾತಿನಿರೋಧೋ’ತಿ ಸುಸಿಮ, ಪಸ್ಸಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಏವಂ, ಭನ್ತೇ’’. ‘‘ಉಪಾದಾನನಿರೋಧಾ ಭವನಿರೋಧೋತಿ… ತಣ್ಹಾನಿರೋಧಾ ಉಪಾದಾನನಿರೋಧೋತಿ… ವೇದನಾನಿರೋಧಾ ತಣ್ಹಾನಿರೋಧೋತಿ… ಫಸ್ಸನಿರೋಧಾ ವೇದನಾನಿರೋಧೋತಿ… ಸಳಾಯತನನಿರೋಧಾ ಫಸ್ಸನಿರೋಧೋತಿ… ನಾಮರೂಪನಿರೋಧಾ ಸಳಾಯತನನಿರೋಧೋತಿ… ವಿಞ್ಞಾಣನಿರೋಧಾ ನಾಮರೂಪನಿರೋಧೋತಿ… ಸಙ್ಖಾರನಿರೋಧಾ ವಿಞ್ಞಾಣನಿರೋಧೋತಿ… ಅವಿಜ್ಜಾನಿರೋಧಾ ಸಙ್ಖಾರನಿರೋಧೋತಿ, ಸುಸಿಮ, ಪಸ್ಸಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಏವಂ, ಭನ್ತೇ’’.

‘‘ಅಪಿ ಪನ ತ್ವಂ, ಸುಸಿಮ, ಏವಂ ಜಾನನ್ತೋ ಏವಂ ಪಸ್ಸನ್ತೋ ಅನೇಕವಿಹಿತಂ ಇದ್ಧಿವಿಧಂ ಪಚ್ಚನುಭೋಸಿ – ಏಕೋಪಿ ಹುತ್ವಾ ಬಹುಧಾ ಹೋಸಿ, ಬಹುಧಾಪಿ ಹುತ್ವಾ ಏಕೋ ಹೋಸಿ; ಆವಿಭಾವಂ, ತಿರೋಭಾವಂ, ತಿರೋಕುಟ್ಟಂ ತಿರೋಪಾಕಾರಂ ತಿರೋಪಬ್ಬತಂ ಅಸಜ್ಜಮಾನೋ ಗಚ್ಛಸಿ, ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಆಕಾಸೇ; ಪಥವಿಯಾಪಿ ಉಮ್ಮುಜ್ಜನಿಮುಜ್ಜಂ ಕರೋಸಿ, ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಉದಕೇ; ಉದಕೇಪಿ ಅಭಿಜ್ಜಮಾನೋ ಗಚ್ಛಸಿ, ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಪಥವಿಯಂ; ಆಕಾಸೇಪಿ ಪಲ್ಲಙ್ಕೇನ ಕಮಸಿ, ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಪಕ್ಖೀ ಸಕುಣೋ; ಇಮೇಪಿ ಚನ್ದಿಮಸೂರಿಯೇ ಏವಂಮಹಿದ್ಧಿಕೇ ಏವಂಮಹಾನುಭಾವೇ ಪಾಣಿನಾ ಪರಿಮಸಸಿ ಪರಿಮಜ್ಜಸಿ, ಯಾವ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಾಪಿ ಕಾಯೇನ ವಸಂ ವತ್ತೇಸೀ’’ತಿ? ‘‘ನೋ ಹೇತಂ, ಭನ್ತೇ’’.

‘‘ಅಪಿ ಪನ ತ್ವಂ, ಸುಸಿಮ, ಏವಂ ಜಾನನ್ತೋ ಏವಂ ಪಸ್ಸನ್ತೋ ದಿಬ್ಬಾಯ ಸೋತಧಾತುಯಾ ವಿಸುದ್ಧಾಯ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಮಾನುಸಿಕಾಯ ಉಭೋ ಸದ್ದೇ ಸುಣಸಿ ದಿಬ್ಬೇ ಚ ಮಾನುಸೇ ಚ ಯೇ ದೂರೇ ಸನ್ತಿಕೇ ಚಾ’’ತಿ? ‘‘ನೋ ಹೇತಂ, ಭನ್ತೇ’’.

‘‘ಅಪಿ ಪನ ತ್ವಂ, ಸುಸಿಮ, ಏವಂ ಜಾನನ್ತೋ ಏವಂ ಪಸ್ಸನ್ತೋ ಪರಸತ್ತಾನಂ ಪರಪುಗ್ಗಲಾನಂ ಚೇತಸಾ ಚೇತೋ ಪರಿಚ್ಚ ಪಜಾನಾಸಿ – ಸರಾಗಂ ವಾ ಚಿತ್ತಂ ಸರಾಗಂ ಚಿತ್ತನ್ತಿ ಪಜಾನಾಸಿ…ಪೇ… ವಿಮುತ್ತಂ ವಾ ಚಿತ್ತಂ ವಿಮುತ್ತಂ ಚಿತ್ತನ್ತಿ ಪಜಾನಾಸೀ’’ತಿ? ‘‘ನೋ ಹೇತಂ, ಭನ್ತೇ’’.

‘‘ಅಪಿ ಪನ ತ್ವಂ, ಸುಸಿಮ, ಏವಂ ಜಾನನ್ತೋ ಏವಂ ಪಸ್ಸನ್ತೋ ಅನೇಕವಿಹಿತಂ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಂ ಅನುಸ್ಸರಸಿ, ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ – ಏಕಮ್ಪಿ ಜಾತಿಂ…ಪೇ… ಇತಿ ಸಾಕಾರಂ ಸಉದ್ದೇಸಂ ಅನೇಕವಿಹಿತಂ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಂ ಅನುಸ್ಸರಸೀ’’ತಿ? ‘‘ನೋ ಹೇತಂ, ಭನ್ತೇ’’.

‘‘ಅಪಿ ಪನ ತ್ವಂ, ಸುಸಿಮ, ಏವಂ ಜಾನನ್ತೋ ಏವಂ ಪಸ್ಸನ್ತೋ ದಿಬ್ಬೇನ ಚಕ್ಖುನಾ ವಿಸುದ್ಧೇನ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಮಾನುಸಕೇನ ಸತ್ತೇ ಪಸ್ಸಸಿ ಚವಮಾನೇ…ಪೇ… ಯಥಾಕಮ್ಮೂಪಗೇ ಸತ್ತೇ ಪಜಾನಾಸೀ’’ತಿ? ‘‘ನೋ ಹೇತಂ, ಭನ್ತೇ’’.

‘‘ಅಪಿ ಪನ ತ್ವಂ, ಸುಸಿಮ, ಏವಂ ಜಾನನ್ತೋ ಏವಂ ಪಸ್ಸನ್ತೋ ಯೇ ತೇ ಸನ್ತಾ ವಿಮೋಕ್ಖಾ ಅತಿಕ್ಕಮ್ಮ ರೂಪೇ, ಆರುಪ್ಪಾ ತೇ ಕಾಯೇನ ಫುಸಿತ್ವಾ ವಿಹರಸೀ’’ತಿ? ‘‘ನೋ ಹೇತಂ, ಭನ್ತೇ’’.

‘‘ಏತ್ಥ ದಾನಿ, ಸುಸಿಮ, ಇದಞ್ಚ ವೇಯ್ಯಾಕರಣಂ ಇಮೇಸಞ್ಚ ಧಮ್ಮಾನಂ ಅಸಮಾಪತ್ತಿ, ಇದಂ ನೋ, ಸುಸಿಮ, ಕಥ’’ನ್ತಿ?

ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಸುಸಿಮೋ ಭಗವತೋ ಪಾದೇಸು ಸಿರಸಾ ನಿಪತಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಅಚ್ಚಯೋ ಮಂ, ಭನ್ತೇ, ಅಚ್ಚಗಮಾ ಯಥಾಬಾಲಂ ಯಥಾಮೂಳ್ಹಂ ಯಥಾಅಕುಸಲಂ, ಯ್ವಾಹಂ ಏವಂ ಸ್ವಾಕ್ಖಾತೇ ಧಮ್ಮವಿನಯೇ ಧಮ್ಮತ್ಥೇನಕೋ ಪಬ್ಬಜಿತೋ. ತಸ್ಸ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ ಅಚ್ಚಯಂ ಅಚ್ಚಯತೋ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾತು ಆಯತಿಂ ಸಂವರಾಯಾ’’ತಿ.

‘‘ತಗ್ಘ ತ್ವಂ, ಸುಸಿಮ, ಅಚ್ಚಯೋ ಅಚ್ಚಗಮಾ ಯಥಾಬಾಲಂ ಯಥಾಮೂಳ್ಹಂ ಯಥಾಅಕುಸಲಂ, ಯೋ ತ್ವಂ ಏವಂ ಸ್ವಾಕ್ಖಾತೇ ಧಮ್ಮವಿನಯೇ ಧಮ್ಮತ್ಥೇನಕೋ ಪಬ್ಬಜಿತೋ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಸುಸಿಮ, ಚೋರಂ ಆಗುಚಾರಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ದಸ್ಸೇಯ್ಯುಂ – ‘ಅಯಂ ತೇ, ದೇವ, ಚೋರೋ ಆಗುಚಾರೀ, ಇಮಸ್ಸ ಯಂ ಇಚ್ಛಸಿ ತಂ ದಣ್ಡಂ ಪಣೇಹೀ’ತಿ. ತಮೇನಂ ರಾಜಾ ಏವಂ ವದೇಯ್ಯ – ‘ಗಚ್ಛಥ, ಭೋ, ಇಮಂ ಪುರಿಸಂ ದಳ್ಹಾಯ ರಜ್ಜುಯಾ ಪಚ್ಛಾಬಾಹಂ ಗಾಳ್ಹಬನ್ಧನಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಖುರಮುಣ್ಡಂ ಕರಿತ್ವಾ ಖರಸ್ಸರೇನ ಪಣವೇನ ರಥಿಯಾಯ ರಥಿಯಂ ಸಿಙ್ಘಾಟಕೇನ ಸಿಙ್ಘಾಟಕಂ ಪರಿನೇತ್ವಾ ದಕ್ಖಿಣೇನ ದ್ವಾರೇನ ನಿಕ್ಖಾಮೇತ್ವಾ ದಕ್ಖಿಣತೋ ನಗರಸ್ಸ ಸೀಸಂ ಛಿನ್ದಥಾ’ತಿ. ತಮೇನಂ ರಞ್ಞೋ ಪುರಿಸಾ ದಳ್ಹಾಯ ರಜ್ಜುಯಾ ಪಚ್ಛಾಬಾಹಂ ಗಾಳ್ಹಬನ್ಧನಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಖುರಮುಣ್ಡಂ ಕರಿತ್ವಾ ಖರಸ್ಸರೇನ ಪಣವೇನ ರಥಿಯಾಯ ರಥಿಯಂ ಸಿಙ್ಘಾಟಕೇನ ಸಿಙ್ಘಾಟಕಂ ಪರಿನೇತ್ವಾ ದಕ್ಖಿಣೇನ ದ್ವಾರೇನ ನಿಕ್ಖಾಮೇತ್ವಾ ದಕ್ಖಿಣತೋ ನಗರಸ್ಸ ಸೀಸಂ ಛಿನ್ದೇಯ್ಯುಂ. ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಸಿ, ಸುಸಿಮ, ಅಪಿ ನು ಸೋ ಪುರಿಸೋ ತತೋನಿದಾನಂ ದುಕ್ಖಂ ದೋಮನಸ್ಸಂ ಪಟಿಸಂವೇದಿಯೇಥಾ’’ತಿ? ‘‘ಏವಂ, ಭನ್ತೇ’’.

‘‘ಯಂ ಖೋ ಸೋ, ಸುಸಿಮ, ಪುರಿಸೋ ತತೋನಿದಾನಂ ದುಕ್ಖಂ ದೋಮನಸ್ಸಂ ಪಟಿಸಂವೇದಿಯೇಥ [ಪಟಿಸಂವೇದಿಯೇಥ ವಾ, ನ ವಾ ಪಟಿಸಂವೇದಿಯೇಥ (ಕ.)]. ಯಾ ಏವಂ ಸ್ವಾಕ್ಖಾತೇ ಧಮ್ಮವಿನಯೇ ಧಮ್ಮತ್ಥೇನಕಸ್ಸ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾ, ಅಯಂ ತತೋ ದುಕ್ಖವಿಪಾಕತರಾ ಚ ಕಟುಕವಿಪಾಕತರಾ ಚ, ಅಪಿ ಚ ವಿನಿಪಾತಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ. ಯತೋ ಚ ಖೋ ತ್ವಂ, ಸುಸಿಮ, ಅಚ್ಚಯಂ ಅಚ್ಚಯತೋ ದಿಸ್ವಾ ಯಥಾಧಮ್ಮಂ ಪಟಿಕರೋಸಿ ತಂ ತೇ ಮಯಂ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾಮ. ವುದ್ಧಿ ಹೇಸಾ, ಸುಸಿಮ, ಅರಿಯಸ್ಸ ವಿನಯೇ ಯೋ ಅಚ್ಚಯಂ ಅಚ್ಚಯತೋ ದಿಸ್ವಾ ಯಥಾಧಮ್ಮಂ ಪಟಿಕರೋತಿ, ಆಯತಿಞ್ಚ [ಆಯತಿಂ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ.)] ಸಂವರಂ ಆಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ. ದಸಮಂ.

ಮಹಾವಗ್ಗೋ ಸತ್ತಮೋ.

ತಸ್ಸುದ್ದಾನಂ –

ದ್ವೇ ಅಸ್ಸುತವತಾ ವುತ್ತಾ, ಪುತ್ತಮಂಸೇನ ಚಾಪರಂ;

ಅತ್ಥಿರಾಗೋ ಚ ನಗರಂ, ಸಮ್ಮಸಂ ನಳಕಲಾಪಿಯಂ;

ಕೋಸಮ್ಬೀ ಉಪಯನ್ತಿ ಚ, ದಸಮೋ ಸುಸಿಮೇನ ಚಾತಿ [ದಸಮೋ ವುತ್ತೋ ಸುಸೀಮೇನಾತಿ (ಸೀ.)].