೫. ಪಬ್ಬತೂಪಮಸುತ್ತಂ

೧೩೬. ಸಾವತ್ಥಿನಿದಾನಂ. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನಂ ಖೋ ರಾಜಾನಂ ಪಸೇನದಿಂ ಕೋಸಲಂ ಭಗವಾ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಹನ್ದ, ಕುತೋ ನು ತ್ವಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಆಗಚ್ಛಸಿ ದಿವಾ ದಿವಸ್ಸಾ’’ತಿ? ‘‘ಯಾನಿ ತಾನಿ, ಭನ್ತೇ, ರಞ್ಞಂ ಖತ್ತಿಯಾನಂ ಮುದ್ಧಾವಸಿತ್ತಾನಂ ಇಸ್ಸರಿಯಮದಮತ್ತಾನಂ ಕಾಮಗೇಧಪರಿಯುಟ್ಠಿತಾನಂ ಜನಪದತ್ಥಾವರಿಯಪ್ಪತ್ತಾನಂ ಮಹನ್ತಂ ಪಥವಿಮಣ್ಡಲಂ ಅಭಿವಿಜಿಯ ಅಜ್ಝಾವಸನ್ತಾನಂ ರಾಜಕರಣೀಯಾನಿ ಭವನ್ತಿ, ತೇಸು ಖ್ವಾಹಂ, ಏತರಹಿ ಉಸ್ಸುಕ್ಕಮಾಪನ್ನೋ’’ತಿ.

‘‘ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಸಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಇಧ ತೇ ಪುರಿಸೋ ಆಗಚ್ಛೇಯ್ಯ ಪುರತ್ಥಿಮಾಯ ದಿಸಾಯ ಸದ್ಧಾಯಿಕೋ ಪಚ್ಚಯಿಕೋ. ಸೋ ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಏವಂ ವದೇಯ್ಯ – ‘ಯಗ್ಘೇ, ಮಹಾರಾಜ, ಜಾನೇಯ್ಯಾಸಿ, ಅಹಂ ಆಗಚ್ಛಾಮಿ ಪುರತ್ಥಿಮಾಯ ದಿಸಾಯ. ತತ್ಥದ್ದಸಂ ಮಹನ್ತಂ ಪಬ್ಬತಂ ಅಬ್ಭಸಮಂ ಸಬ್ಬೇ ಪಾಣೇ ನಿಪ್ಪೋಥೇನ್ತೋ ಆಗಚ್ಛತಿ. ಯಂ ತೇ, ಮಹಾರಾಜ, ಕರಣೀಯಂ, ತಂ ಕರೋಹೀ’ತಿ. ಅಥ ದುತಿಯೋ ಪುರಿಸೋ ಆಗಚ್ಛೇಯ್ಯ ಪಚ್ಛಿಮಾಯ ದಿಸಾಯ…ಪೇ… ಅಥ ತತಿಯೋ ಪುರಿಸೋ ಆಗಚ್ಛೇಯ್ಯ ಉತ್ತರಾಯ ದಿಸಾಯ…ಪೇ… ಅಥ ಚತುತ್ಥೋ ಪುರಿಸೋ ಆಗಚ್ಛೇಯ್ಯ ದಕ್ಖಿಣಾಯ ದಿಸಾಯ ಸದ್ಧಾಯಿಕೋ ಪಚ್ಚಯಿಕೋ. ಸೋ ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಏವಂ ವದೇಯ್ಯ – ‘ಯಗ್ಘೇ ಮಹಾರಾಜ, ಜಾನೇಯ್ಯಾಸಿ, ಅಹಂ ಆಗಚ್ಛಾಮಿ ದಕ್ಖಿಣಾಯ ದಿಸಾಯ. ತತ್ಥದ್ದಸಂ ಮಹನ್ತಂ ಪಬ್ಬತಂ ಅಬ್ಭಸಮಂ ಸಬ್ಬೇ ಪಾಣೇ ನಿಪ್ಪೋಥೇನ್ತೋ ಆಗಚ್ಛತಿ. ಯಂ ತೇ, ಮಹಾರಾಜ, ಕರಣೀಯಂ ತಂ ಕರೋಹೀ’ತಿ. ಏವರೂಪೇ ತೇ, ಮಹಾರಾಜ, ಮಹತಿ ಮಹಬ್ಭಯೇ ಸಮುಪ್ಪನ್ನೇ ದಾರುಣೇ ಮನುಸ್ಸಕ್ಖಯೇ [ಮನುಸ್ಸಕಾಯೇ (ಕ.)] ದುಲ್ಲಭೇ ಮನುಸ್ಸತ್ತೇ ಕಿಮಸ್ಸ ಕರಣೀಯ’’ನ್ತಿ?

‘‘ಏವರೂಪೇ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಮಹತಿ ಮಹಬ್ಭಯೇ ಸಮುಪ್ಪನ್ನೇ ದಾರುಣೇ ಮನುಸ್ಸಕ್ಖಯೇ ದುಲ್ಲಭೇ ಮನುಸ್ಸತ್ತೇ ಕಿಮಸ್ಸ ಕರಣೀಯಂ ಅಞ್ಞತ್ರ ಧಮ್ಮಚರಿಯಾಯ ಅಞ್ಞತ್ರ ಸಮಚರಿಯಾಯ ಅಞ್ಞತ್ರ ಕುಸಲಕಿರಿಯಾಯ ಅಞ್ಞತ್ರ ಪುಞ್ಞಕಿರಿಯಾಯಾ’’ತಿ?

‘‘ಆರೋಚೇಮಿ ಖೋ ತೇ, ಮಹಾರಾಜ, ಪಟಿವೇದೇಮಿ ಖೋ ತೇ, ಮಹಾರಾಜ, ಅಧಿವತ್ತತಿ ಖೋ ತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಜರಾಮರಣಂ. ಅಧಿವತ್ತಮಾನೇ ಚೇ ತೇ, ಮಹಾರಾಜ, ಜರಾಮರಣೇ ಕಿಮಸ್ಸ ಕರಣೀಯ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಅಧಿವತ್ತಮಾನೇ ಚ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಜರಾಮರಣೇ ಕಿಮಸ್ಸ ಕರಣೀಯಂ ಅಞ್ಞತ್ರ ಧಮ್ಮಚರಿಯಾಯ ಸಮಚರಿಯಾಯ ಕುಸಲಕಿರಿಯಾಯ ಪುಞ್ಞಕಿರಿಯಾಯ? ಯಾನಿ ತಾನಿ, ಭನ್ತೇ, ರಞ್ಞಂ ಖತ್ತಿಯಾನಂ ಮುದ್ಧಾವಸಿತ್ತಾನಂ ಇಸ್ಸರಿಯಮದಮತ್ತಾನಂ ಕಾಮಗೇಧಪರಿಯುಟ್ಠಿತಾನಂ ಜನಪದತ್ಥಾವರಿಯಪ್ಪತ್ತಾನಂ ಮಹನ್ತಂ ಪಥವಿಮಣ್ಡಲಂ ಅಭಿವಿಜಿಯ ಅಜ್ಝಾವಸನ್ತಾನಂ ಹತ್ಥಿಯುದ್ಧಾನಿ ಭವನ್ತಿ; ತೇಸಮ್ಪಿ, ಭನ್ತೇ, ಹತ್ಥಿಯುದ್ಧಾನಂ ನತ್ಥಿ ಗತಿ ನತ್ಥಿ ವಿಸಯೋ ಅಧಿವತ್ತಮಾನೇ ಜರಾಮರಣೇ. ಯಾನಿಪಿ ತಾನಿ, ಭನ್ತೇ, ರಞ್ಞಂ ಖತ್ತಿಯಾನಂ ಮುದ್ಧಾವಸಿತ್ತಾನಂ…ಪೇ… ಅಜ್ಝಾವಸನ್ತಾನಂ ಅಸ್ಸಯುದ್ಧಾನಿ ಭವನ್ತಿ…ಪೇ… ರಥಯುದ್ಧಾನಿ ಭವನ್ತಿ …ಪೇ… ಪತ್ತಿಯುದ್ಧಾನಿ ಭವನ್ತಿ; ತೇಸಮ್ಪಿ, ಭನ್ತೇ, ಪತ್ತಿಯುದ್ಧಾನಂ ನತ್ಥಿ ಗತಿ ನತ್ಥಿ ವಿಸಯೋ ಅಧಿವತ್ತಮಾನೇ ಜರಾಮರಣೇ. ಸನ್ತಿ ಖೋ ಪನ, ಭನ್ತೇ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ರಾಜಕುಲೇ ಮನ್ತಿನೋ ಮಹಾಮತ್ತಾ, ಯೇ ಪಹೋನ್ತಿ [ಯೇಸಂ ಹೋನ್ತಿ (ಕ.)] ಆಗತೇ ಪಚ್ಚತ್ಥಿಕೇ ಮನ್ತೇಹಿ ಭೇದಯಿತುಂ. ತೇಸಮ್ಪಿ, ಭನ್ತೇ, ಮನ್ತಯುದ್ಧಾನಂ ನತ್ಥಿ ಗತಿ ನತ್ಥಿ ವಿಸಯೋ ಅಧಿವತ್ತಮಾನೇ ಜರಾಮರಣೇ. ಸಂವಿಜ್ಜತಿ ಖೋ ಪನ, ಭನ್ತೇ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ರಾಜಕುಲೇ ಪಹೂತಂ ಹಿರಞ್ಞಸುವಣ್ಣಂ ಭೂಮಿಗತಞ್ಚೇವ ವೇಹಾಸಟ್ಠಞ್ಚ, ಯೇನ ಮಯಂ ಪಹೋಮ ಆಗತೇ ಪಚ್ಚತ್ಥಿಕೇ ಧನೇನ ಉಪಲಾಪೇತುಂ. ತೇಸಮ್ಪಿ, ಭನ್ತೇ, ಧನಯುದ್ಧಾನಂ ನತ್ಥಿ ಗತಿ ನತ್ಥಿ ವಿಸಯೋ ಅಧಿವತ್ತಮಾನೇ ಜರಾಮರಣೇ. ಅಧಿವತ್ತಮಾನೇ ಚ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಜರಾಮರಣೇ ಕಿಮಸ್ಸ ಕರಣೀಯಂ ಅಞ್ಞತ್ರ ಧಮ್ಮಚರಿಯಾಯ ಸಮಚರಿಯಾಯ ಕುಸಲಕಿರಿಯಾಯ ಪುಞ್ಞಕಿರಿಯಾಯಾ’’ತಿ?

‘‘ಏವಮೇತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಏವಮೇತಂ, ಮಹಾರಾಜ! ಅಧಿವತ್ತಮಾನೇ ಜರಾಮರಣೇ ಕಿಮಸ್ಸ ಕರಣೀಯಂ ಅಞ್ಞತ್ರ ಧಮ್ಮಚರಿಯಾಯ ಸಮಚರಿಯಾಯ ಕುಸಲಕಿರಿಯಾಯ ಪುಞ್ಞಕಿರಿಯಾಯಾ’’ತಿ? ಇದಮವೋಚ ಭಗವಾ…ಪೇ… ಸತ್ಥಾ –

‘‘ಯಥಾಪಿ ಸೇಲಾ ವಿಪುಲಾ, ನಭಂ ಆಹಚ್ಚ ಪಬ್ಬತಾ;

ಸಮನ್ತಾನುಪರಿಯಾಯೇಯ್ಯುಂ, ನಿಪ್ಪೋಥೇನ್ತೋ ಚತುದ್ದಿಸಾ.

‘‘ಏವಂ ಜರಾ ಚ ಮಚ್ಚು ಚ, ಅಧಿವತ್ತನ್ತಿ ಪಾಣಿನೇ [ಪಾಣಿನೋ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ.)];

ಖತ್ತಿಯೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇ ವೇಸ್ಸೇ, ಸುದ್ದೇ ಚಣ್ಡಾಲಪುಕ್ಕುಸೇ;

ನ ಕಿಞ್ಚಿ [ನ ಕಞ್ಚಿ (?)] ಪರಿವಜ್ಜೇತಿ, ಸಬ್ಬಮೇವಾಭಿಮದ್ದತಿ.

‘‘ನ ತತ್ಥ ಹತ್ಥೀನಂ ಭೂಮಿ, ನ ರಥಾನಂ ನ ಪತ್ತಿಯಾ;

ನ ಚಾಪಿ ಮನ್ತಯುದ್ಧೇನ, ಸಕ್ಕಾ ಜೇತುಂ ಧನೇನ ವಾ.

‘‘ತಸ್ಮಾ ಹಿ ಪಣ್ಡಿತೋ ಪೋಸೋ, ಸಮ್ಪಸ್ಸಂ ಅತ್ಥಮತ್ತನೋ;

ಬುದ್ಧೇ ಧಮ್ಮೇ ಚ ಸಙ್ಘೇ ಚ, ಧೀರೋ ಸದ್ಧಂ ನಿವೇಸಯೇ.

‘‘ಯೋ ಧಮ್ಮಂ ಚರಿ [ಧಮ್ಮಚಾರೀ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ.)] ಕಾಯೇನ, ವಾಚಾಯ ಉದ ಚೇತಸಾ;

ಇಧೇವ ನಂ ಪಸಂಸನ್ತಿ, ಪೇಚ್ಚ ಸಗ್ಗೇ ಪಮೋದತೀ’’ತಿ.

ತತಿಯೋ ವಗ್ಗೋ.

ತಸ್ಸುದ್ದಾನಂ –

ಪುಗ್ಗಲೋ ಅಯ್ಯಿಕಾ ಲೋಕೋ, ಇಸ್ಸತ್ತಂ [ಇಸ್ಸತ್ಥಂ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ.)] ಪಬ್ಬತೂಪಮಾ;

ದೇಸಿತಂ ಬುದ್ಧಸೇಟ್ಠೇನ, ಇಮಂ ಕೋಸಲಪಞ್ಚಕನ್ತಿ.

ಕೋಸಲಸಂಯುತ್ತಂ ಸಮತ್ತಂ.