೨. ಪಞ್ಚರಾಜಸುತ್ತಂ

೧೨೩. ಸಾವತ್ಥಿನಿದಾನಂ. ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ರಾಜೂನಂ ಪಸೇನದಿಪಮುಖಾನಂ ಪಞ್ಚಹಿ ಕಾಮಗುಣೇಹಿ ಸಮಪ್ಪಿತಾನಂ ಸಮಙ್ಗೀಭೂತಾನಂ ಪರಿಚಾರಯಮಾನಾನಂ ಅಯಮನ್ತರಾಕಥಾ ಉದಪಾದಿ – ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ಕಾಮಾನಂ ಅಗ್ಗ’’ನ್ತಿ? ತತ್ರೇಕಚ್ಚೇ [ತತ್ರೇಕೇ (ಸೀ. ಪೀ.)] ಏವಮಾಹಂಸು – ‘‘ರೂಪಾ ಕಾಮಾನಂ ಅಗ್ಗ’’ನ್ತಿ. ಏಕಚ್ಚೇ ಏವಮಾಹಂಸು – ‘‘ಸದ್ದಾ ಕಾಮಾನಂ ಅಗ್ಗ’’ನ್ತಿ. ಏಕಚ್ಚೇ ಏವಮಾಹಂಸು – ‘‘ಗನ್ಧಾ ಕಾಮಾನಂ ಅಗ್ಗ’’ನ್ತಿ. ಏಕಚ್ಚೇ ಏವಮಾಹಂಸು – ‘‘ರಸಾ ಕಾಮಾನಂ ಅಗ್ಗ’’ನ್ತಿ. ಏಕಚ್ಚೇ ಏವಮಾಹಂಸು – ‘‘ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಾ ಕಾಮಾನಂ ಅಗ್ಗ’’ನ್ತಿ. ಯತೋ ಖೋ ತೇ ರಾಜಾನೋ ನಾಸಕ್ಖಿಂಸು ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಸಞ್ಞಾಪೇತುಂ.

ಅಥ ಖೋ ರಾಜಾ ಪಸೇನದಿ ಕೋಸಲೋ ತೇ ರಾಜಾನೋ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಆಯಾಮ, ಮಾರಿಸಾ, ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿಸ್ಸಾಮ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಏತಮತ್ಥಂ ಪಟಿಪುಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮ. ಯಥಾ ನೋ ಭಗವಾ ಬ್ಯಾಕರಿಸ್ಸತಿ ತಥಾ ನಂ ಧಾರೇಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ [ಧಾರೇಯ್ಯಾಮಾತಿ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ.)]. ‘‘ಏವಂ, ಮಾರಿಸಾ’’ತಿ ಖೋ ತೇ ರಾಜಾನೋ ರಞ್ಞೋ ಪಸೇನದಿಸ್ಸ ಕೋಸಲಸ್ಸ ಪಚ್ಚಸ್ಸೋಸುಂ.

ಅಥ ಖೋ ತೇ ಪಞ್ಚ ರಾಜಾನೋ ಪಸೇನದಿಪಮುಖಾ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿಂಸು; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿಂಸು. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ರಾಜಾ ಪಸೇನದಿ ಕೋಸಲೋ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಇಧ, ಭನ್ತೇ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ರಾಜೂನಂ ಪಞ್ಚಹಿ ಕಾಮಗುಣೇಹಿ ಸಮಪ್ಪಿತಾನಂ ಸಮಙ್ಗೀಭೂತಾನಂ ಪರಿಚಾರಯಮಾನಾನಂ ಅಯಮನ್ತರಾಕಥಾ ಉದಪಾದಿ – ‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ಕಾಮಾನಂ ಅಗ್ಗ’ನ್ತಿ? ಏಕಚ್ಚೇ ಏವಮಾಹಂಸು – ‘ರೂಪಾ ಕಾಮಾನಂ ಅಗ್ಗ’ನ್ತಿ. ಏಕಚ್ಚೇ ಏವಮಾಹಂಸು – ‘ಸದ್ದಾ ಕಾಮಾನಂ ಅಗ್ಗ’ನ್ತಿ. ಏಕಚ್ಚೇ ಏವಮಾಹಂಸು – ‘ಗನ್ಧಾ ಕಾಮಾನಂ ಅಗ್ಗ’ನ್ತಿ. ಏಕಚ್ಚೇ ಏವಮಾಹಂಸು – ‘ರಸಾ ಕಾಮಾನಂ ಅಗ್ಗ’ನ್ತಿ. ಏಕಚ್ಚೇ ಏವಮಾಹಂಸು – ‘ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಾ ಕಾಮಾನಂ ಅಗ್ಗ’ನ್ತಿ. ಕಿಂ ನು ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಕಾಮಾನಂ ಅಗ್ಗ’’ನ್ತಿ?

‘‘ಮನಾಪಪರಿಯನ್ತಂ ಖ್ವಾಹಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಪಞ್ಚಸು ಕಾಮಗುಣೇಸು ಅಗ್ಗನ್ತಿ ವದಾಮಿ. ತೇವ [ತೇ ಚ (ಸೀ. ಪೀ. ಕ.), ಯೇ ಚ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ.)], ಮಹಾರಾಜ, ರೂಪಾ ಏಕಚ್ಚಸ್ಸ ಮನಾಪಾ ಹೋನ್ತಿ, ತೇವ [ತೇ ಚ (ಸೀ. ಪೀ. ಕ.)] ರೂಪಾ ಏಕಚ್ಚಸ್ಸ ಅಮನಾಪಾ ಹೋನ್ತಿ. ಯೇಹಿ ಚ ಯೋ ರೂಪೇಹಿ ಅತ್ತಮನೋ ಹೋತಿ ಪರಿಪುಣ್ಣಸಙ್ಕಪ್ಪೋ, ಸೋ ತೇಹಿ ರೂಪೇಹಿ ಅಞ್ಞಂ ರೂಪಂ ಉತ್ತರಿತರಂ ವಾ ಪಣೀತತರಂ ವಾ ನ ಪತ್ಥೇತಿ. ತೇ ತಸ್ಸ ರೂಪಾ ಪರಮಾ ಹೋನ್ತಿ. ತೇ ತಸ್ಸ ರೂಪಾ ಅನುತ್ತರಾ ಹೋನ್ತಿ.

‘‘ತೇವ, ಮಹಾರಾಜ, ಸದ್ದಾ ಏಕಚ್ಚಸ್ಸ ಮನಾಪಾ ಹೋನ್ತಿ, ತೇವ ಸದ್ದಾ ಏಕಚ್ಚಸ್ಸ ಅಮನಾಪಾ ಹೋನ್ತಿ. ಯೇಹಿ ಚ ಯೋ ಸದ್ದೇಹಿ ಅತ್ತಮನೋ ಹೋತಿ ಪರಿಪುಣ್ಣಸಙ್ಕಪ್ಪೋ, ಸೋ ತೇಹಿ ಸದ್ದೇಹಿ ಅಞ್ಞಂ ಸದ್ದಂ ಉತ್ತರಿತರಂ ವಾ ಪಣೀತತರಂ ವಾ ನ ಪತ್ಥೇತಿ. ತೇ ತಸ್ಸ ಸದ್ದಾ ಪರಮಾ ಹೋನ್ತಿ. ತೇ ತಸ್ಸ ಸದ್ದಾ ಅನುತ್ತರಾ ಹೋನ್ತಿ.

‘‘ತೇವ, ಮಹಾರಾಜ, ಗನ್ಧಾ ಏಕಚ್ಚಸ್ಸ ಮನಾಪಾ ಹೋನ್ತಿ, ತೇವ ಗನ್ಧಾ ಏಕಚ್ಚಸ್ಸ ಅಮನಾಪಾ ಹೋನ್ತಿ. ಯೇಹಿ ಚ ಯೋ ಗನ್ಧೇಹಿ ಅತ್ತಮನೋ ಹೋತಿ ಪರಿಪುಣ್ಣಸಙ್ಕಪ್ಪೋ, ಸೋ ತೇಹಿ ಗನ್ಧೇಹಿ ಅಞ್ಞಂ ಗನ್ಧಂ ಉತ್ತರಿತರಂ ವಾ ಪಣೀತತರಂ ವಾ ನ ಪತ್ಥೇತಿ. ತೇ ತಸ್ಸ ಗನ್ಧಾ ಪರಮಾ ಹೋನ್ತಿ. ತೇ ತಸ್ಸ ಗನ್ಧಾ ಅನುತ್ತರಾ ಹೋನ್ತಿ.

‘‘ತೇವ, ಮಹಾರಾಜ, ರಸಾ ಏಕಚ್ಚಸ್ಸ ಮನಾಪಾ ಹೋನ್ತಿ, ತೇವ ರಸಾ ಏಕಚ್ಚಸ್ಸ ಅಮನಾಪಾ ಹೋನ್ತಿ. ಯೇಹಿ ಚ ಯೋ ರಸೇಹಿ ಅತ್ತಮನೋ ಹೋತಿ ಪರಿಪುಣ್ಣಸಙ್ಕಪ್ಪೋ, ಸೋ ತೇಹಿ ರಸೇಹಿ ಅಞ್ಞಂ ರಸಂ ಉತ್ತರಿತರಂ ವಾ ಪಣೀತತರಂ ವಾ ನ ಪತ್ಥೇತಿ. ತೇ ತಸ್ಸ ರಸಾ ಪರಮಾ ಹೋನ್ತಿ. ತೇ ತಸ್ಸ ರಸಾ ಅನುತ್ತರಾ ಹೋನ್ತಿ.

‘‘ತೇವ, ಮಹಾರಾಜ, ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಾ ಏಕಚ್ಚಸ್ಸ ಮನಾಪಾ ಹೋನ್ತಿ, ತೇವ ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಾ ಏಕಚ್ಚಸ್ಸ ಅಮನಾಪಾ ಹೋನ್ತಿ. ಯೇಹಿ ಚ ಯೋ ಫೋಟ್ಠಬ್ಬೇಹಿ ಅತ್ತಮನೋ ಹೋತಿ ಪರಿಪುಣ್ಣಸಙ್ಕಪ್ಪೋ, ಸೋ ತೇಹಿ ಫೋಟ್ಠಬ್ಬೇಹಿ ಅಞ್ಞಂ ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಂ ಉತ್ತರಿತರಂ ವಾ ಪಣೀತತರಂ ವಾ ನ ಪತ್ಥೇತಿ. ತೇ ತಸ್ಸ ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಾ ಪರಮಾ ಹೋನ್ತಿ. ತೇ ತಸ್ಸ ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಾ ಅನುತ್ತರಾ ಹೋನ್ತೀ’’ತಿ.

ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಚನ್ದನಙ್ಗಲಿಕೋ ಉಪಾಸಕೋ ತಸ್ಸಂ ಪರಿಸಾಯಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಹೋತಿ. ಅಥ ಖೋ ಚನ್ದನಙ್ಗಲಿಕೋ ಉಪಾಸಕೋ ಉಟ್ಠಾಯಾಸನಾ ಏಕಂಸಂ ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗಂ ಕರಿತ್ವಾ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನಞ್ಜಲಿಂ ಪಣಾಮೇತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಪಟಿಭಾತಿ ಮಂ ಭಗವಾ, ಪಟಿಭಾತಿ ಮಂ ಸುಗತಾ’’ತಿ. ‘‘ಪಟಿಭಾತು ತಂ ಚನ್ದನಙ್ಗಲಿಕಾ’’ತಿ ಭಗವಾ ಅವೋಚ.

ಅಥ ಖೋ ಚನ್ದನಙ್ಗಲಿಕೋ ಉಪಾಸಕೋ ಭಗವತೋ ಸಮ್ಮುಖಾ ತದನುರೂಪಾಯ ಗಾಥಾಯ ಅಭಿತ್ಥವಿ –

‘‘ಪದುಮಂ ಯಥಾ ಕೋಕನದಂ ಸುಗನ್ಧಂ,

ಪಾತೋ ಸಿಯಾ ಫುಲ್ಲಮವೀತಗನ್ಧಂ;

ಅಙ್ಗೀರಸಂ ಪಸ್ಸ ವಿರೋಚಮಾನಂ,

ತಪನ್ತಮಾದಿಚ್ಚಮಿವನ್ತಲಿಕ್ಖೇ’’ತಿ.

ಅಥ ಖೋ ತೇ ಪಞ್ಚ ರಾಜಾನೋ ಚನ್ದನಙ್ಗಲಿಕಂ ಉಪಾಸಕಂ ಪಞ್ಚಹಿ ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗೇಹಿ ಅಚ್ಛಾದೇಸುಂ. ಅಥ ಖೋ ಚನ್ದನಙ್ಗಲಿಕೋ ಉಪಾಸಕೋ ತೇಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗೇಹಿ ಭಗವನ್ತಂ ಅಚ್ಛಾದೇಸೀತಿ.