೫. ಸಳಾಯತನವಗ್ಗೋ

೧. ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕೋವಾದಸುತ್ತಂ

೩೮೩. ಏವಂ ಮೇ ಸುತಂ – ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಭಗವಾ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ವಿಹರತಿ ಜೇತವನೇ ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕಸ್ಸ ಆರಾಮೇ. ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕೋ ಗಹಪತಿ ಆಬಾಧಿಕೋ ಹೋತಿ ದುಕ್ಖಿತೋ ಬಾಳ್ಹಗಿಲಾನೋ. ಅಥ ಖೋ ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕೋ ಗಹಪತಿ ಅಞ್ಞತರಂ ಪುರಿಸಂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಏಹಿ ತ್ವಂ, ಅಮ್ಭೋ ಪುರಿಸ, ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಮಮ ವಚನೇನ ಭಗವತೋ ಪಾದೇ ಸಿರಸಾ ವನ್ದಾಹಿ [ವನ್ದಾಹಿ ಏವಞ್ಚ ವದೇಹಿ (ಸಬ್ಬತ್ಥ) ಅಞ್ಞಸುತ್ತೇಸು ಪನ ನತ್ಥಿ] – ‘ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕೋ, ಭನ್ತೇ, ಗಹಪತಿ ಆಬಾಧಿಕೋ ದುಕ್ಖಿತೋ ಬಾಳ್ಹಗಿಲಾನೋ. ಸೋ ಭಗವತೋ ಪಾದೇ ಸಿರಸಾ ವನ್ದತೀ’ತಿ. ಯೇನ ಚಾಯಸ್ಮಾ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಮಮ ವಚನೇನ ಆಯಸ್ಮತೋ ಸಾರಿಪುತ್ತಸ್ಸ ಪಾದೇ ಸಿರಸಾ ವನ್ದಾಹಿ [ವನ್ದಾಹಿ ಏವಞ್ಚ ವದೇಹಿ (ಸಬ್ಬತ್ಥ) ಅಞ್ಞಸುತ್ತೇಸು ಪನ ನತ್ಥಿ] – ‘ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕೋ, ಭನ್ತೇ, ಗಹಪತಿ ಆಬಾಧಿಕೋ ದುಕ್ಖಿತೋ ಬಾಳ್ಹಗಿಲಾನೋ. ಸೋ ಆಯಸ್ಮತೋ ಸಾರಿಪುತ್ತಸ್ಸ ಪಾದೇ ಸಿರಸಾ ವನ್ದತೀ’ತಿ. ಏವಞ್ಚ ವದೇಹಿ – ‘ಸಾಧು ಕಿರ, ಭನ್ತೇ, ಆಯಸ್ಮಾ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಯೇನ ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕಸ್ಸ ಗಹಪತಿಸ್ಸ ನಿವೇಸನಂ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮತು ಅನುಕಮ್ಪಂ ಉಪಾದಾಯಾ’’’ತಿ.

‘‘ಏವಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಖೋ ಸೋ ಪುರಿಸೋ ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕಸ್ಸ ಗಹಪತಿಸ್ಸ ಪಟಿಸ್ಸುತ್ವಾ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ಸೋ ಪುರಿಸೋ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕೋ, ಭನ್ತೇ, ಗಹಪತಿ ಆಬಾಧಿಕೋ ದುಕ್ಖಿತೋ ಬಾಳ್ಹಗಿಲಾನೋ. ಸೋ ಭಗವತೋ ಪಾದೇ ಸಿರಸಾ ವನ್ದತೀ’’ತಿ. ಯೇನ ಚಾಯಸ್ಮಾ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಸಾರಿಪುತ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ಸೋ ಪುರಿಸೋ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಸಾರಿಪುತ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕೋ, ಭನ್ತೇ, ಗಹಪತಿ ಆಬಾಧಿಕೋ ದುಕ್ಖಿತೋ ಬಾಳ್ಹಗಿಲಾನೋ. ಸೋ ಆಯಸ್ಮತೋ ಸಾರಿಪುತ್ತಸ್ಸ ಪಾದೇ ಸಿರಸಾ ವನ್ದತಿ; ಏವಞ್ಚ ವದೇತಿ – ‘ಸಾಧು ಕಿರ, ಭನ್ತೇ, ಆಯಸ್ಮಾ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಯೇನ ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕಸ್ಸ ಗಹಪತಿಸ್ಸ ನಿವೇಸನಂ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮತು ಅನುಕಮ್ಪಂ ಉಪಾದಾಯಾ’’’ತಿ. ಅಧಿವಾಸೇಸಿ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ತುಣ್ಹೀಭಾವೇನ.

೩೮೪. ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಪತ್ತಚೀವರಮಾದಾಯ ಆಯಸ್ಮತಾ ಆನನ್ದೇನ ಪಚ್ಛಾಸಮಣೇನ ಯೇನ ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕಸ್ಸ ಗಹಪತಿಸ್ಸ ನಿವೇಸನಂ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪಞ್ಞತ್ತೇ ಆಸನೇ ನಿಸೀದಿ. ನಿಸಜ್ಜ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕಂ ಗಹಪತಿಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಕಚ್ಚಿ ತೇ, ಗಹಪತಿ, ಖಮನೀಯಂ, ಕಚ್ಚಿ ಯಾಪನೀಯಂ? ಕಚ್ಚಿ ತೇ ದುಕ್ಖಾ ವೇದನಾ ಪಟಿಕ್ಕಮನ್ತಿ, ನೋ ಅಭಿಕ್ಕಮನ್ತಿ; ಪಟಿಕ್ಕಮೋಸಾನಂ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ನೋ ಅಭಿಕ್ಕಮೋ’’ತಿ?

‘‘ನ ಮೇ, ಭನ್ತೇ ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಖಮನೀಯಂ ನ ಯಾಪನೀಯಂ. ಬಾಳ್ಹಾ ಮೇ ದುಕ್ಖಾ ವೇದನಾ ಅಭಿಕ್ಕಮನ್ತಿ, ನೋ ಪಟಿಕ್ಕಮನ್ತಿ; ಅಭಿಕ್ಕಮೋಸಾನಂ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ನೋ ಪಟಿಕ್ಕಮೋ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭನ್ತೇ ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಬಲವಾ ಪುರಿಸೋ ತಿಣ್ಹೇನ ಸಿಖರೇನ ಮುದ್ಧನಿ [ಮುದ್ಧಾನಂ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ.)] ಅಭಿಮತ್ಥೇಯ್ಯ [ಅಭಿಮನ್ಥೇಯ್ಯ (ಸೀ. ಪೀ.)]; ಏವಮೇವ ಖೋ ಮೇ, ಭನ್ತೇ ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಅಧಿಮತ್ತಾ ವಾತಾ ಮುದ್ಧನಿ [ಓಹನನ್ತಿ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ.)] ಊಹನನ್ತಿ [ಅಧಿಮತ್ತಾ ವಾತಾ ಸೀಲಂ ಪರಿಕನ್ತನ್ತಿ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ.)]. ನ ಮೇ, ಭನ್ತೇ ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಖಮನೀಯಂ ನ ಯಾಪನೀಯಂ. ಬಾಳ್ಹಾ ಮೇ ದುಕ್ಖಾ ವೇದನಾ ಅಭಿಕ್ಕಮನ್ತಿ, ನೋ ಪಟಿಕ್ಕಮನ್ತಿ; ಅಭಿಕ್ಕಮೋಸಾನಂ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ನೋ ಪಟಿಕ್ಕಮೋ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭನ್ತೇ ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಬಲವಾ ಪುರಿಸೋ ದಳ್ಹೇನ ವರತ್ತಖಣ್ಡೇನ ಸೀಸೇ ಸೀಸವೇಠಂ ದದೇಯ್ಯ; ಏವಮೇವ ಖೋ ಮೇ, ಭನ್ತೇ ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಅಧಿಮತ್ತಾ ಸೀಸೇ ಸೀಸವೇದನಾ. ನ ಮೇ, ಭನ್ತೇ ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಖಮನೀಯಂ ನ ಯಾಪನೀಯಂ. ಬಾಳ್ಹಾ ಮೇ ದುಕ್ಖಾ ವೇದನಾ ಅಭಿಕ್ಕಮನ್ತಿ, ನೋ ಪಟಿಕ್ಕಮನ್ತಿ; ಅಭಿಕ್ಕಮೋಸಾನಂ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ನೋ ಪಟಿಕ್ಕಮೋ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭನ್ತೇ ಸಾರಿಪುತ್ತ, ದಕ್ಖೋ ಗೋಘಾತಕೋ ವಾ ಗೋಘಾತಕನ್ತೇವಾಸೀ ವಾ ತಿಣ್ಹೇನ ಗೋವಿಕನ್ತನೇನ ಕುಚ್ಛಿಂ ಪರಿಕನ್ತೇಯ್ಯ; ಏವಮೇವ ಖೋ ಮೇ, ಭನ್ತೇ ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಅಧಿಮತ್ತಾ ವಾತಾ ಕುಚ್ಛಿಂ ಪರಿಕನ್ತನ್ತಿ. ನ ಮೇ, ಭನ್ತೇ ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಖಮನೀಯಂ ನ ಯಾಪನೀಯಂ. ಬಾಳ್ಹಾ ಮೇ ದುಕ್ಖಾ ವೇದನಾ ಅಭಿಕ್ಕಮನ್ತಿ, ನೋ ಪಟಿಕ್ಕಮನ್ತಿ; ಅಭಿಕ್ಕಮೋಸಾನಂ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ನೋ ಪಟಿಕ್ಕಮೋ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭನ್ತೇ ಸಾರಿಪುತ್ತ, ದ್ವೇ ಬಲವನ್ತೋ ಪುರಿಸಾ ದುಬ್ಬಲತರಂ ಪುರಿಸಂ ನಾನಾಬಾಹಾಸು ಗಹೇತ್ವಾ ಅಙ್ಗಾರಕಾಸುಯಾ ಸನ್ತಾಪೇಯ್ಯುಂ, ಸಮ್ಪರಿತಾಪೇಯ್ಯುಂ; ಏವಮೇವ ಖೋ ಮೇ, ಭನ್ತೇ ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಅಧಿಮತ್ತೋ ಕಾಯಸ್ಮಿಂ ಡಾಹೋ. ನ ಮೇ, ಭನ್ತೇ ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಖಮನೀಯಂ ನ ಯಾಪನೀಯಂ. ಬಾಳ್ಹಾ ಮೇ ದುಕ್ಖಾ ವೇದನಾ ಅಭಿಕ್ಕಮನ್ತಿ, ನೋ ಪಟಿಕ್ಕಮನ್ತಿ; ಅಭಿಕ್ಕಮೋಸಾನಂ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ನೋ ಪಟಿಕ್ಕಮೋ’’ತಿ.

೩೮೫. ‘‘ತಸ್ಮಾತಿಹ ತೇ, ಗಹಪತಿ, ಏವಂ ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ – ‘ನ ಚಕ್ಖುಂ ಉಪಾದಿಯಿಸ್ಸಾಮಿ, ನ ಚ ಮೇ ಚಕ್ಖುನಿಸ್ಸಿತಂ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’ತಿ. ಏವಞ್ಹಿ ತೇ, ಗಹಪತಿ, ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ.

‘‘ತಸ್ಮಾತಿಹ ತೇ, ಗಹಪತಿ, ಏವಂ ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ – ‘ನ ಸೋತಂ ಉಪಾದಿಯಿಸ್ಸಾಮಿ, ನ ಚ ಮೇ ಸೋತನಿಸ್ಸಿತಂ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’ತಿ. ಏವಞ್ಹಿ ತೇ, ಗಹಪತಿ, ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ. ತಸ್ಮಾತಿಹ ತೇ, ಗಹಪತಿ, ಏವಂ ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ – ‘ನ ಘಾನಂ ಉಪಾದಿಯಿಸ್ಸಾಮಿ, ನ ಚ ಮೇ ಘಾನನಿಸ್ಸಿತಂ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’ತಿ. ಏವಞ್ಹಿ ತೇ, ಗಹಪತಿ, ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ. ತಸ್ಮಾತಿಹ ತೇ, ಗಹಪತಿ, ಏವಂ ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ – ‘ನ ಜಿವ್ಹಂ ಉಪಾದಿಯಿಸ್ಸಾಮಿ, ನ ಚ ಮೇ ಜಿವ್ಹಾನಿಸ್ಸಿತಂ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’ತಿ. ಏವಞ್ಹಿ ತೇ, ಗಹಪತಿ, ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ. ತಸ್ಮಾತಿಹ ತೇ, ಗಹಪತಿ, ಏವಂ ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ – ‘ನ ಕಾಯಂ ಉಪಾದಿಯಿಸ್ಸಾಮಿ, ನ ಚ ಮೇ ಕಾಯನಿಸ್ಸಿತಂ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’ತಿ. ಏವಞ್ಹಿ ತೇ, ಗಹಪತಿ, ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ. ತಸ್ಮಾತಿಹ ತೇ, ಗಹಪತಿ, ಏವಂ ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ – ‘ನ ಮನಂ ಉಪಾದಿಯಿಸ್ಸಾಮಿ, ನ ಚ ಮೇ ಮನೋನಿಸ್ಸಿತಂ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’ತಿ. ಏವಞ್ಹಿ ತೇ, ಗಹಪತಿ, ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ.

‘‘ತಸ್ಮಾತಿಹ ತೇ, ಗಹಪತಿ, ಏವಂ ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ – ‘ನ ರೂಪಂ ಉಪಾದಿಯಿಸ್ಸಾಮಿ, ನ ಚ ಮೇ ರೂಪನಿಸ್ಸಿತಂ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’ತಿ. ಏವಞ್ಹಿ ತೇ, ಗಹಪತಿ, ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ. ತಸ್ಮಾತಿಹ ತೇ, ಗಹಪತಿ, ಏವಂ ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ – ‘ನ ಸದ್ದಂ ಉಪಾದಿಯಿಸ್ಸಾಮಿ…ಪೇ… ನ ಗನ್ಧಂ ಉಪಾದಿಯಿಸ್ಸಾಮಿ… ನ ರಸಂ ಉಪಾದಿಯಿಸ್ಸಾಮಿ… ನ ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಂ ಉಪಾದಿಯಿಸ್ಸಾಮಿ… ನ ಧಮ್ಮಂ ಉಪಾದಿಯಿಸ್ಸಾಮಿ ನ ಚ ಮೇ ಧಮ್ಮನಿಸ್ಸಿತಂ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’ತಿ. ಏವಞ್ಹಿ ತೇ, ಗಹಪತಿ, ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ.

‘‘ತಸ್ಮಾತಿಹ ತೇ, ಗಹಪತಿ, ಏವಂ ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ – ‘ನ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಂ ಉಪಾದಿಯಿಸ್ಸಾಮಿ, ನ ಚ ಮೇ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣನಿಸ್ಸಿತಂ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’ತಿ. ಏವಞ್ಹಿ ತೇ, ಗಹಪತಿ, ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ. ತಸ್ಮಾತಿಹ ತೇ, ಗಹಪತಿ, ಏವಂ ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ – ‘ನ ಸೋತವಿಞ್ಞಾಣಂ ಉಪಾದಿಯಿಸ್ಸಾಮಿ… ನ ಘಾನವಿಞ್ಞಾಣಂ ಉಪಾದಿಯಿಸ್ಸಾಮಿ… ನ ಜಿವ್ಹಾವಿಞ್ಞಾಣಂ ಉಪಾದಿಯಿಸ್ಸಾಮಿ… ನ ಕಾಯವಿಞ್ಞಾಣಂ ಉಪಾದಿಯಿಸ್ಸಾಮಿ… ನ ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಂ ಉಪಾದಿಯಿಸ್ಸಾಮಿ ನ ಚ ಮೇ ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣನಿಸ್ಸಿತಂ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’ತಿ. ಏವಞ್ಹಿ ತೇ, ಗಹಪತಿ, ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ.

‘‘ತಸ್ಮಾತಿಹ ತೇ, ಗಹಪತಿ, ಏವಂ ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ – ‘ನ ಚಕ್ಖುಸಮ್ಫಸ್ಸಂ ಉಪಾದಿಯಿಸ್ಸಾಮಿ, ನ ಚ ಮೇ ಚಕ್ಖುಸಮ್ಫಸ್ಸನಿಸ್ಸಿತಂ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’ತಿ. ಏವಞ್ಹಿ ತೇ, ಗಹಪತಿ, ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ. ತಸ್ಮಾತಿಹ ತೇ, ಗಹಪತಿ, ಏವಂ ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ – ‘ನ ಸೋತಸಮ್ಫಸ್ಸಂ ಉಪಾದಿಯಿಸ್ಸಾಮಿ… ನ ಘಾನಸಮ್ಫಸ್ಸಂ ಉಪಾದಿಯಿಸ್ಸಾಮಿ… ನ ಜಿವ್ಹಾಸಮ್ಫಸ್ಸಂ ಉಪಾದಿಯಿಸ್ಸಾಮಿ… ನ ಕಾಯಸಮ್ಫಸ್ಸಂ ಉಪಾದಿಯಿಸ್ಸಾಮಿ… ನ ಮನೋಸಮ್ಫಸ್ಸಂ ಉಪಾದಿಯಿಸ್ಸಾಮಿ, ನ ಚ ಮೇ ಮನೋಸಮ್ಫಸ್ಸನಿಸ್ಸಿತಂ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’ತಿ. ಏವಞ್ಹಿ ತೇ, ಗಹಪತಿ, ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ.

‘‘ತಸ್ಮಾತಿಹ ತೇ, ಗಹಪತಿ, ಏವಂ ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ – ‘ನ ಚಕ್ಖುಸಮ್ಫಸ್ಸಜಂ ವೇದನಂ ಉಪಾದಿಯಿಸ್ಸಾಮಿ, ನ ಚ ಮೇ ಚಕ್ಖುಸಮ್ಫಸ್ಸಜಾವೇದನಾನಿಸ್ಸಿತಂ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’ತಿ. ಏವಞ್ಹಿ ತೇ, ಗಹಪತಿ, ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ. ತಸ್ಮಾತಿಹ ತೇ, ಗಹಪತಿ, ಏವಂ ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ – ‘ನ ಸೋತಸಮ್ಫಸ್ಸಜಂ ವೇದನಂ ಉಪಾದಿಯಿಸ್ಸಾಮಿ… ನ ಘಾನಸಮ್ಫಸ್ಸಜಂ ವೇದನಂ ಉಪಾದಿಯಿಸ್ಸಾಮಿ… ನ ಜಿವ್ಹಾಸಮ್ಫಸ್ಸಜಂ ವೇದನಂ ಉಪಾದಿಯಿಸ್ಸಾಮಿ… ನ ಕಾಯಸಮ್ಫಸ್ಸಜಂ ವೇದನಂ ಉಪಾದಿಯಿಸ್ಸಾಮಿ… ನ ಮನೋಸಮ್ಫಸ್ಸಜಂ ವೇದನಂ ಉಪಾದಿಯಿಸ್ಸಾಮಿ, ನ ಚ ಮೇ ಮನೋಸಮ್ಫಸ್ಸಜಾವೇದನಾನಿಸ್ಸಿತಂ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’ತಿ. ಏವಞ್ಹಿ ತೇ, ಗಹಪತಿ, ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ.

೩೮೬. ‘‘ತಸ್ಮಾತಿಹ ತೇ, ಗಹಪತಿ, ಏವಂ ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ – ‘ನ ಪಥವೀಧಾತುಂ ಉಪಾದಿಯಿಸ್ಸಾಮಿ, ನ ಚ ಮೇ ಪಥವೀಧಾತುನಿಸ್ಸಿತಂ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’ತಿ. ಏವಞ್ಹಿ ತೇ, ಗಹಪತಿ, ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ. ತಸ್ಮಾತಿಹ ತೇ, ಗಹಪತಿ, ಏವಂ ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ – ‘ನ ಆಪೋಧಾತುಂ ಉಪಾದಿಯಿಸ್ಸಾಮಿ… ನ ತೇಜೋಧಾತುಂ ಉಪಾದಿಯಿಸ್ಸಾಮಿ… ನ ವಾಯೋಧಾತುಂ ಉಪಾದಿಯಿಸ್ಸಾಮಿ… ನ ಆಕಾಸಧಾತುಂ ಉಪಾದಿಯಿಸ್ಸಾಮಿ… ನ ವಿಞ್ಞಾಣಧಾತುಂ ಉಪಾದಿಯಿಸ್ಸಾಮಿ, ನ ಚ ಮೇ ವಿಞ್ಞಾಣಧಾತುನಿಸ್ಸಿತಂ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’ತಿ. ಏವಞ್ಹಿ ತೇ, ಗಹಪತಿ, ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ.

‘‘ತಸ್ಮಾತಿಹ ತೇ, ಗಹಪತಿ, ಏವಂ ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ – ‘ನ ರೂಪಂ ಉಪಾದಿಯಿಸ್ಸಾಮಿ, ನ ಚ ಮೇ ರೂಪನಿಸ್ಸಿತಂ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’ತಿ. ಏವಞ್ಹಿ ತೇ, ಗಹಪತಿ, ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ. ತಸ್ಮಾತಿಹ ತೇ, ಗಹಪತಿ, ಏವಂ ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ – ‘ನ ವೇದನಂ ಉಪಾದಿಯಿಸ್ಸಾಮಿ… ನ ಸಞ್ಞಂ ಉಪಾದಿಯಿಸ್ಸಾಮಿ… ನ ಸಙ್ಖಾರೇ ಉಪಾದಿಯಿಸ್ಸಾಮಿ… ನ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಉಪಾದಿಯಿಸ್ಸಾಮಿ, ನ ಚ ಮೇ ವಿಞ್ಞಾಣನಿಸ್ಸಿತಂ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’ತಿ. ಏವಞ್ಹಿ ತೇ, ಗಹಪತಿ, ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ.

‘‘ತಸ್ಮಾತಿಹ ತೇ, ಗಹಪತಿ, ಏವಂ ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ – ‘ನ ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನಂ ಉಪಾದಿಯಿಸ್ಸಾಮಿ, ನ ಚ ಮೇ ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನನಿಸ್ಸಿತಂ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’ತಿ. ಏವಞ್ಹಿ ತೇ, ಗಹಪತಿ, ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ. ತಸ್ಮಾತಿಹ ತೇ, ಗಹಪತಿ, ಏವಂ ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ – ‘ನ ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಯತನಂ ಉಪಾದಿಯಿಸ್ಸಾಮಿ… ನ ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನಂ ಉಪಾದಿಯಿಸ್ಸಾಮಿ… ನ ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನಂ ಉಪಾದಿಯಿಸ್ಸಾಮಿ ನ ಚ ಮೇ ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನನಿಸ್ಸಿತಂ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’ತಿ. ಏವಞ್ಹಿ ತೇ, ಗಹಪತಿ, ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ.

‘‘ತಸ್ಮಾತಿಹ ತೇ, ಗಹಪತಿ, ಏವಂ ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ – ‘ನ ಇಧಲೋಕಂ ಉಪಾದಿಯಿಸ್ಸಾಮಿ, ನ ಚ ಮೇ ಇಧಲೋಕನಿಸ್ಸಿತಂ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’ತಿ. ಏವಞ್ಹಿ ತೇ, ಗಹಪತಿ, ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ. ತಸ್ಮಾತಿಹ ತೇ, ಗಹಪತಿ, ಏವಂ ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ – ‘ನ ಪರಲೋಕಂ ಉಪಾದಿಯಿಸ್ಸಾಮಿ, ನ ಚ ಮೇ ಪರಲೋಕನಿಸ್ಸಿತಂ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’ತಿ. ಏವಞ್ಹಿ ತೇ, ಗಹಪತಿ, ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ. ತಸ್ಮಾತಿಹ ತೇ, ಗಹಪತಿ, ಏವಂ ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ – ‘ಯಮ್ಪಿ ಮೇ ದಿಟ್ಠಂ ಸುತಂ ಮುತಂ ವಿಞ್ಞಾತಂ ಪತ್ತಂ ಪರಿಯೇಸಿತಂ ಅನುಪರಿಯೇಸಿತಂ ಅನುಚರಿತಂ ಮನಸಾ ತಮ್ಪಿ ನ ಉಪಾದಿಯಿಸ್ಸಾಮಿ, ನ ಚ ಮೇ ತಂನಿಸ್ಸಿತಂ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’ತಿ. ಏವಞ್ಹಿ ತೇ, ಗಹಪತಿ, ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ.

೩೮೭. ಏವಂ ವುತ್ತೇ, ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕೋ ಗಹಪತಿ ಪರೋದಿ, ಅಸ್ಸೂನಿ ಪವತ್ತೇಸಿ. ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕಂ ಗಹಪತಿಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಓಲೀಯಸಿ ಖೋ ತ್ವಂ, ಗಹಪತಿ, ಸಂಸೀದಸಿ ಖೋ ತ್ವಂ, ಗಹಪತೀ’’ತಿ? ‘‘ನಾಹಂ, ಭನ್ತೇ ಆನನ್ದ, ಓಲೀಯಾಮಿ, ನಪಿ ಸಂಸೀದಾಮಿ; ಅಪಿ ಚ ಮೇ ದೀಘರತ್ತಂ ಸತ್ಥಾ ಪಯಿರುಪಾಸಿತೋ ಮನೋಭಾವನೀಯಾ ಚ ಭಿಕ್ಖೂ; ನ ಚ ಮೇ ಏವರೂಪೀ ಧಮ್ಮೀ ಕಥಾ ಸುತಪುಬ್ಬಾ’’ತಿ. ‘‘ನ ಖೋ, ಗಹಪತಿ, ಗಿಹೀನಂ ಓದಾತವಸನಾನಂ ಏವರೂಪೀ ಧಮ್ಮೀ ಕಥಾ ಪಟಿಭಾತಿ; ಪಬ್ಬಜಿತಾನಂ ಖೋ, ಗಹಪತಿ, ಏವರೂಪೀ ಧಮ್ಮೀ ಕಥಾ ಪಟಿಭಾತೀ’’ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಗಿಹೀನಮ್ಪಿ ಓದಾತವಸನಾನಂ ಏವರೂಪೀ ಧಮ್ಮೀ ಕಥಾ ಪಟಿಭಾತು. ಸನ್ತಿ ಹಿ, ಭನ್ತೇ, ಕುಲಪುತ್ತಾ ಅಪ್ಪರಜಕ್ಖಜಾತಿಕಾ, ಅಸ್ಸವನತಾ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಪರಿಹಾಯನ್ತಿ; ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಅಞ್ಞಾತಾರೋ’’ತಿ.

ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಚ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಚ ಆನನ್ದೋ ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕಂ ಗಹಪತಿಂ ಇಮಿನಾ ಓವಾದೇನ ಓವದಿತ್ವಾ ಉಟ್ಠಾಯಾಸನಾ ಪಕ್ಕಮಿಂಸು. ಅಥ ಖೋ ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕೋ ಗಹಪತಿ, ಅಚಿರಪಕ್ಕನ್ತೇ ಆಯಸ್ಮನ್ತೇ ಚ ಸಾರಿಪುತ್ತೇ ಆಯಸ್ಮನ್ತೇ ಚ ಆನನ್ದೇ, ಕಾಲಮಕಾಸಿ ತುಸಿತಂ ಕಾಯಂ ಉಪಪಜ್ಜಿ. ಅಥ ಖೋ ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕೋ ದೇವಪುತ್ತೋ ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಾಯ ರತ್ತಿಯಾ ಅಭಿಕ್ಕನ್ತವಣ್ಣೋ ಕೇವಲಕಪ್ಪಂ ಜೇತವನಂ ಓಭಾಸೇತ್ವಾ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಏಕಮನ್ತಂ ಠಿತೋ ಖೋ ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕೋ ದೇವಪುತ್ತೋ ಭಗವನ್ತಂ ಗಾಥಾಹಿ ಅಜ್ಝಭಾಸಿ –

‘‘ಇದಞ್ಹಿ ತಂ ಜೇತವನಂ, ಇಸಿಸಙ್ಘನಿಸೇವಿತಂ;

ಆವುತ್ಥಂ ಧಮ್ಮರಾಜೇನ, ಪೀತಿಸಞ್ಜನನಂ ಮಮ.

‘‘ಕಮ್ಮಂ ವಿಜ್ಜಾ ಚ ಧಮ್ಮೋ ಚ, ಸೀಲಂ ಜೀವಿತಮುತ್ತಮಂ;

ಏತೇನ ಮಚ್ಚಾ ಸುಜ್ಝನ್ತಿ, ನ ಗೋತ್ತೇನ ಧನೇನ ವಾ.

‘‘ತಸ್ಮಾ ಹಿ ಪಣ್ಡಿತೋ ಪೋಸೋ, ಸಮ್ಪಸ್ಸಂ ಅತ್ಥಮತ್ತನೋ;

ಯೋನಿಸೋ ವಿಚಿನೇ ಧಮ್ಮಂ, ಏವಂ ತತ್ಥ ವಿಸುಜ್ಝತಿ.

‘‘ಸಾರಿಪುತ್ತೋವ ಪಞ್ಞಾಯ, ಸೀಲೇನ ಉಪಸಮೇನ;

ಯೋಪಿ ಪಾರಙ್ಗತೋ ಭಿಕ್ಖು, ಏತಾವಪರಮೋ ಸಿಯಾ’’ತಿ.

ಇದಮವೋಚ ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕೋ ದೇವಪುತ್ತೋ. ಸಮನುಞ್ಞೋ ಸತ್ಥಾ ಅಹೋಸಿ. ಅಥ ಖೋ ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕೋ ದೇವಪುತ್ತೋ – ‘‘ಸಮನುಞ್ಞೋ ಮೇ ಸತ್ಥಾ’’ತಿ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕತ್ವಾ ತತ್ಥೇವನ್ತರಧಾಯಿ.

೩೮೮. ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ತಸ್ಸಾ ರತ್ತಿಯಾ ಅಚ್ಚಯೇನ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಇಮಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ರತ್ತಿಂ ಅಞ್ಞತರೋ ದೇವಪುತ್ತೋ ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಾಯ ರತ್ತಿಯಾ ಅಭಿಕ್ಕನ್ತವಣ್ಣೋ ಕೇವಲಕಪ್ಪಂ ಜೇತವನಂ ಓಭಾಸೇತ್ವಾ ಯೇನಾಹಂ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಮಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಏಕಮನ್ತಂ ಠಿತೋ ಖೋ ಸೋ ದೇವಪುತ್ತೋ ಮಂ ಗಾಥಾಹಿ ಅಜ್ಝಭಾಸಿ –

‘‘ಇದಞ್ಹಿ ತಂ ಜೇತವನಂ, ಇಸಿಸಙ್ಘನಿಸೇವಿತಂ;

ಆವುತ್ಥಂ ಧಮ್ಮರಾಜೇನ, ಪೀತಿಸಞ್ಜನನಂ ಮಮ.

‘‘ಕಮ್ಮಂ ವಿಜ್ಜಾ ಚ ಧಮ್ಮೋ ಚ, ಸೀಲಂ ಜೀವಿತಮುತ್ತಮಂ;

ಏತೇನ ಮಚ್ಚಾ ಸುಜ್ಝನ್ತಿ, ನ ಗೋತ್ತೇನ ಧನೇನ ವಾ.

‘‘ತಸ್ಮಾ ಹಿ ಪಣ್ಡಿತೋ ಪೋಸೋ, ಸಮ್ಪಸ್ಸಂ ಅತ್ಥಮತ್ತನೋ;

ಯೋನಿಸೋ ವಿಚಿನೇ ಧಮ್ಮಂ, ಏವಂ ತತ್ಥ ವಿಸುಜ್ಝತಿ.

‘‘ಸಾರಿಪುತ್ತೋವ ಪಞ್ಞಾಯ, ಸೀಲೇನ ಉಪಸಮೇನ;

ಯೋಪಿ ಪಾರಙ್ಗತೋ ಭಿಕ್ಖು, ಏತಾವಪರಮೋ ಸಿಯಾ’’ತಿ.

‘‘ಇದಮವೋಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸೋ ದೇವಪುತ್ತೋ. ‘ಸಮನುಞ್ಞೋ ಮೇ ಸತ್ಥಾ’ತಿ ಮಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕತ್ವಾ ತತ್ಥೇವನ್ತರಧಾಯೀ’’ತಿ.

ಏವಂ ವುತ್ತೇ, ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಸೋ ಹಿ ನೂನ ಸೋ, ಭನ್ತೇ, ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕೋ ದೇವಪುತ್ತೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ. ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕೋ, ಭನ್ತೇ, ಗಹಪತಿ ಆಯಸ್ಮನ್ತೇ ಸಾರಿಪುತ್ತೇ ಅಭಿಪ್ಪಸನ್ನೋ ಅಹೋಸೀ’’ತಿ. ‘‘ಸಾಧು, ಸಾಧು, ಆನನ್ದ! ಯಾವತಕಂ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ತಕ್ಕಾಯ ಪತ್ತಬ್ಬಂ, ಅನುಪ್ಪತ್ತಂ ತಂ ತಯಾ. ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕೋ ಸೋ, ಆನನ್ದ, ದೇವಪುತ್ತೋ’’ತಿ.

ಇದಮವೋಚ ಭಗವಾ. ಅತ್ತಮನೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಭಗವತೋ ಭಾಸಿತಂ ಅಭಿನನ್ದೀತಿ.

ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕೋವಾದಸುತ್ತಂ ನಿಟ್ಠಿತಂ ಪಠಮಂ.

೨. ಛನ್ನೋವಾದಸುತ್ತಂ

೩೮೯. ಏವಂ ಮೇ ಸುತಂ – ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಭಗವಾ ರಾಜಗಹೇ ವಿಹರತಿ ವೇಳುವನೇ ಕಲನ್ದಕನಿವಾಪೇ. ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಆಯಸ್ಮಾ ಚ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಚ ಮಹಾಚುನ್ದೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಚ ಛನ್ನೋ ಗಿಜ್ಝಕೂಟೇ ಪಬ್ಬತೇ ವಿಹರನ್ತಿ. ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಆಯಸ್ಮಾ ಛನ್ನೋ ಆಬಾಧಿಕೋ ಹೋತಿ ದುಕ್ಖಿತೋ ಬಾಳ್ಹಗಿಲಾನೋ. ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಸಾಯನ್ಹಸಮಯಂ ಪಟಿಸಲ್ಲಾನಾ ವುಟ್ಠಿತೋ ಯೇನಾಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಚುನ್ದೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಮಹಾಚುನ್ದಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಆಯಾಮಾವುಸೋ ಚುನ್ದ, ಯೇನಾಯಸ್ಮಾ ಛನ್ನೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿಸ್ಸಾಮ ಗಿಲಾನಪುಚ್ಛಕಾ’’ತಿ. ‘‘ಏವಮಾವುಸೋ’’ತಿ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಚುನ್ದೋ ಆಯಸ್ಮತೋ ಸಾರಿಪುತ್ತಸ್ಸ ಪಚ್ಚಸ್ಸೋಸಿ.

ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಚ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಚ ಮಹಾಚುನ್ದೋ ಯೇನಾಯಸ್ಮಾ ಛನ್ನೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿಂಸು; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಆಯಸ್ಮತಾ ಛನ್ನೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮ್ಮೋದಿಂಸು. ಸಮ್ಮೋದನೀಯಂ ಕಥಂ ಸಾರಣೀಯಂ ವೀತಿಸಾರೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿಂಸು. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಛನ್ನಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಕಚ್ಚಿ ತೇ, ಆವುಸೋ ಛನ್ನ, ಖಮನೀಯಂ, ಕಚ್ಚಿ ಯಾಪನೀಯಂ? ಕಚ್ಚಿ ತೇ ದುಕ್ಖಾ ವೇದನಾ ಪಟಿಕ್ಕಮನ್ತಿ, ನೋ ಅಭಿಕ್ಕಮನ್ತಿ; ಪಟಿಕ್ಕಮೋಸಾನಂ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ನೋ ಅಭಿಕ್ಕಮೋ’’ತಿ?

‘‘ನ ಮೇ, ಆವುಸೋ ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಖಮನೀಯಂ ನ ಯಾಪನೀಯಂ. ಬಾಳ್ಹಾ ಮೇ ದುಕ್ಖಾ ವೇದನಾ ಅಭಿಕ್ಕಮನ್ತಿ, ನೋ ಪಟಿಕ್ಕಮನ್ತಿ; ಅಭಿಕ್ಕಮೋಸಾನಂ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ನೋ ಪಟಿಕ್ಕಮೋ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಆವುಸೋ ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಬಲವಾ ಪುರಿಸೋ ತಿಣ್ಹೇನ ಸಿಖರೇನ ಮುದ್ಧನಿ ಅಭಿಮತ್ಥೇಯ್ಯ; ಏವಮೇವ ಖೋ ಮೇ, ಆವುಸೋ ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಅಧಿಮತ್ತಾ ವಾತಾ ಮುದ್ಧನಿ ಊಹನನ್ತಿ. ನ ಮೇ, ಆವುಸೋ ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಖಮನೀಯಂ ನ ಯಾಪನೀಯಂ. ಬಾಳ್ಹಾ ಮೇ ದುಕ್ಖಾ ವೇದನಾ ಅಭಿಕ್ಕಮನ್ತಿ, ನೋ ಪಟಿಕ್ಕಮನ್ತಿ; ಅಭಿಕ್ಕಮೋಸಾನಂ ಪಞ್ಞಾಯತಿ ನೋ ಪಟಿಕ್ಕಮೋ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಆವುಸೋ ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಬಲವಾ ಪುರಿಸೋ ದಳ್ಹೇನ ವರತ್ತಕ್ಖಣ್ಡೇನ ಸೀಸೇ ಸೀಸವೇಠಂ ದದೇಯ್ಯ; ಏವಮೇವ ಖೋ ಮೇ, ಆವುಸೋ ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಅಧಿಮತ್ತಾ ಸೀಸೇ ಸೀಸವೇದನಾ. ನ ಮೇ, ಆವುಸೋ ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಖಮನೀಯಂ ನ ಯಾಪನೀಯಂ. ಬಾಳ್ಹಾ ಮೇ ದುಕ್ಖಾ ವೇದನಾ ಅಭಿಕ್ಕಮನ್ತಿ, ನೋ ಪಟಿಕ್ಕಮನ್ತಿ; ಅಭಿಕ್ಕಮೋಸಾನಂ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ನೋ ಪಟಿಕ್ಕಮೋ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಆವುಸೋ ಸಾರಿಪುತ್ತ, ದಕ್ಖೋ ಗೋಘಾತಕೋ ವಾ ಗೋಘಾತಕನ್ತೇವಾಸೀ ವಾ ತಿಣ್ಹೇನ ಗೋವಿಕನ್ತನೇನ ಕುಚ್ಛಿಂ ಪರಿಕನ್ತೇಯ್ಯ; ಏವಮೇವ ಖೋ ಮೇ, ಆವುಸೋ ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಅಧಿಮತ್ತಾ ವಾತಾ ಕುಚ್ಛಿಂ ಪರಿಕನ್ತನ್ತಿ. ನ ಮೇ, ಆವುಸೋ ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಖಮನೀಯಂ ನ ಯಾಪನೀಯಂ. ಬಾಳ್ಹಾ ಮೇ ದುಕ್ಖಾ ವೇದನಾ ಅಭಿಕ್ಕಮನ್ತಿ, ನೋ ಪಟಿಕ್ಕಮನ್ತಿ; ಅಭಿಕ್ಕಮೋಸಾನಂ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ನೋ ಪಟಿಕ್ಕಮೋ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಆವುಸೋ ಸಾರಿಪುತ್ತ, ದ್ವೇ ಬಲವನ್ತೋ ಪುರಿಸಾ ದುಬ್ಬಲತರಂ ಪುರಿಸಂ ನಾನಾಬಾಹಾಸು ಗಹೇತ್ವಾ ಅಙ್ಗಾರಕಾಸುಯಾ ಸನ್ತಾಪೇಯ್ಯುಂ ಸಮ್ಪರಿತಾಪೇಯ್ಯುಂ; ಏವಮೇವ ಖೋ ಮೇ, ಆವುಸೋ ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಅಧಿಮತ್ತೋ ಕಾಯಸ್ಮಿಂ ಡಾಹೋ. ನ ಮೇ, ಆವುಸೋ ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಖಮನೀಯಂ ನ ಯಾಪನೀಯಂ. ಬಾಳ್ಹಾ ಮೇ ದುಕ್ಖಾ ವೇದನಾ ಅಭಿಕ್ಕಮನ್ತಿ, ನೋ ಪಟಿಕ್ಕಮನ್ತಿ; ಅಭಿಕ್ಕಮೋಸಾನಂ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ನೋ ಪಟಿಕ್ಕಮೋ. ಸತ್ಥಂ, ಆವುಸೋ ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಆಹರಿಸ್ಸಾಮಿ, ನಾವಕಙ್ಖಾಮಿ ಜೀವಿತ’’ನ್ತಿ.

೩೯೦. ‘‘ಮಾಯಸ್ಮಾ ಛನ್ನೋ ಸತ್ಥಂ ಆಹರೇಸಿ. ಯಾಪೇತಾಯಸ್ಮಾ ಛನ್ನೋ. ಯಾಪೇನ್ತಂ ಮಯಂ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಛನ್ನಂ ಇಚ್ಛಾಮ. ಸಚೇ ಆಯಸ್ಮತೋ ಛನ್ನಸ್ಸ ನತ್ಥಿ ಸಪ್ಪಾಯಾನಿ ಭೋಜನಾನಿ, ಅಹಂ ಆಯಸ್ಮತೋ ಛನ್ನಸ್ಸ ಸಪ್ಪಾಯಾನಿ ಭೋಜನಾನಿ ಪರಿಯೇಸಿಸ್ಸಾಮಿ. ಸಚೇ ಆಯಸ್ಮತೋ ಛನ್ನಸ್ಸ ನತ್ಥಿ ಸಪ್ಪಾಯಾನಿ ಭೇಸಜ್ಜಾನಿ, ಅಹಂ ಆಯಸ್ಮತೋ ಛನ್ನಸ್ಸ ಸಪ್ಪಾಯಾನಿ ಭೇಸಜ್ಜಾನಿ ಪರಿಯೇಸಿಸ್ಸಾಮಿ. ಸಚೇ ಆಯಸ್ಮತೋ ಛನ್ನಸ್ಸ ನತ್ಥಿ ಪತಿರೂಪಾ ಉಪಟ್ಠಾಕಾ, ಅಹಂ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಛನ್ನಂ ಉಪಟ್ಠಹಿಸ್ಸಾಮಿ. ಮಾಯಸ್ಮಾ ಛನ್ನೋ ಸತ್ಥಂ ಆಹರೇಸಿ. ಯಾಪೇತಾಯಸ್ಮಾ ಛನ್ನೋ. ಯಾಪೇನ್ತಂ ಮಯಂ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಛನ್ನಂ ಇಚ್ಛಾಮಾ’’ತಿ.

‘‘ನಪಿ ಮೇ, ಆವುಸೋ ಸಾರಿಪುತ್ತ, ನತ್ಥಿ ಸಪ್ಪಾಯಾನಿ ಭೋಜನಾನಿ; ನಪಿ ಮೇ ನತ್ಥಿ ಸಪ್ಪಾಯಾನಿ ಭೇಸಜ್ಜಾನಿ; ನಪಿ ಮೇ ನತ್ಥಿ ಪತಿರೂಪಾ ಉಪಟ್ಠಾಕಾ; ಅಪಿ ಚಾವುಸೋ ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಪರಿಚಿಣ್ಣೋ ಮೇ ಸತ್ಥಾ ದೀಘರತ್ತಂ ಮನಾಪೇನೇವ ನೋ ಅಮನಾಪೇನ. ಏತಞ್ಹಿ, ಆವುಸೋ ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಸಾವಕಸ್ಸ ಪತಿರೂಪಂ ಯಂ ಸತ್ಥಾರಂ ಪರಿಚರೇಯ್ಯ ಮನಾಪೇನೇವ ನೋ ಅಮನಾಪೇನ. ‘ಅನುಪವಜ್ಜಂ ಛನ್ನೋ ಭಿಕ್ಖು ಸತ್ಥಂ ಆಹರಿಸ್ಸತೀ’ತಿ ಏವಮೇತಂ [ಏವಮೇವ ಖೋ ತ್ವಂ (ಕ.)], ಆವುಸೋ ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಧಾರೇಹೀ’’ತಿ. ‘‘ಪುಚ್ಛೇಯ್ಯಾಮ ಮಯಂ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಛನ್ನಂ ಕಞ್ಚಿದೇವ ದೇಸಂ, ಸಚೇ ಆಯಸ್ಮಾ ಛನ್ನೋ ಓಕಾಸಂ ಕರೋತಿ ಪಞ್ಹಸ್ಸ ವೇಯ್ಯಾಕರಣಾಯಾ’’ತಿ. ‘‘ಪುಚ್ಛಾವುಸೋ ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಸುತ್ವಾ ವೇದಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ.

೩೯೧. ‘‘ಚಕ್ಖುಂ, ಆವುಸೋ ಛನ್ನ, ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಂ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣವಿಞ್ಞಾತಬ್ಬೇ ಧಮ್ಮೇ ‘ಏತಂ ಮಮ, ಏಸೋಹಮಸ್ಮಿ, ಏಸೋ ಮೇ ಅತ್ತಾ’ತಿ ಸಮನುಪಸ್ಸಸಿ? ಸೋತಂ, ಆವುಸೋ ಛನ್ನ, ಸೋತವಿಞ್ಞಾಣಂ…ಪೇ… ಘಾನಂ, ಆವುಸೋ ಛನ್ನ, ಘಾನವಿಞ್ಞಾಣಂ… ಜಿವ್ಹಂ, ಆವುಸೋ ಛನ್ನ, ಜಿವ್ಹಾವಿಞ್ಞಾಣಂ … ಕಾಯಂ, ಆವುಸೋ ಛನ್ನ, ಕಾಯವಿಞ್ಞಾಣಂ… ಮನಂ, ಆವುಸೋ ಛನ್ನ, ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಂ ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣವಿಞ್ಞಾತಬ್ಬೇ ಧಮ್ಮೇ ‘ಏತಂ ಮಮ, ಏಸೋಹಮಸ್ಮಿ, ಏಸೋ ಮೇ ಅತ್ತಾ’ತಿ ಸಮನುಪಸ್ಸಸೀ’’ತಿ?

‘‘ಚಕ್ಖುಂ, ಆವುಸೋ ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಂ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣವಿಞ್ಞಾತಬ್ಬೇ ಧಮ್ಮೇ ‘ನೇತಂ ಮಮ, ನೇಸೋಹಮಸ್ಮಿ, ನ ಮೇಸೋ ಅತ್ತಾ’ತಿ ಸಮನುಪಸ್ಸಾಮಿ. ಸೋತಂ, ಆವುಸೋ ಸಾರಿಪುತ್ತ…ಪೇ… ಘಾನಂ, ಆವುಸೋ ಸಾರಿಪುತ್ತ… ಜಿವ್ಹಂ, ಆವುಸೋ ಸಾರಿಪುತ್ತ… ಕಾಯಂ, ಆವುಸೋ ಸಾರಿಪುತ್ತ… ಮನಂ, ಆವುಸೋ ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಂ ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣವಿಞ್ಞಾತಬ್ಬೇ ಧಮ್ಮೇ ‘ನೇತಂ ಮಮ, ನೇಸೋಹಮಸ್ಮಿ, ನ ಮೇಸೋ ಅತ್ತಾ’ತಿ ಸಮನುಪಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ.

೩೯೨. ‘‘ಚಕ್ಖುಸ್ಮಿಂ, ಆವುಸೋ ಛನ್ನ, ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣೇ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣವಿಞ್ಞಾತಬ್ಬೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಕಿಂ ದಿಸ್ವಾ ಕಿಂ ಅಭಿಞ್ಞಾಯ ಚಕ್ಖುಂ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಂ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣವಿಞ್ಞಾತಬ್ಬೇ ಧಮ್ಮೇ ‘ನೇತಂ ಮಮ, ನೇಸೋಹಮಸ್ಮಿ, ನ ಮೇಸೋ ಅತ್ತಾ’ತಿ ಸಮನುಪಸ್ಸಸಿ? ಸೋತಸ್ಮಿಂ, ಆವುಸೋ ಛನ್ನ, ಸೋತವಿಞ್ಞಾಣೇ … ಘಾನಸ್ಮಿಂ, ಆವುಸೋ ಛನ್ನ, ಘಾನವಿಞ್ಞಾಣೇ… ಜಿವ್ಹಾಯ, ಆವುಸೋ ಛನ್ನ, ಜಿವ್ಹಾವಿಞ್ಞಾಣೇ… ಕಾಯಸ್ಮಿಂ, ಆವುಸೋ ಛನ್ನ, ಕಾಯವಿಞ್ಞಾಣೇ… ಮನಸ್ಮಿಂ, ಆವುಸೋ ಛನ್ನ, ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣೇ ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣವಿಞ್ಞಾತಬ್ಬೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಕಿಂ ದಿಸ್ವಾ ಕಿಂ ಅಭಿಞ್ಞಾಯ ಮನಂ ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಂ ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣವಿಞ್ಞಾತಬ್ಬೇ ಧಮ್ಮೇ ‘ನೇತಂ ಮಮ, ನೇಸೋಹಮಸ್ಮಿ, ನ ಮೇಸೋ ಅತ್ತಾ’ತಿ ಸಮನುಪಸ್ಸಸೀ’’ತಿ?

‘‘ಚಕ್ಖುಸ್ಮಿಂ, ಆವುಸೋ ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣೇ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣವಿಞ್ಞಾತಬ್ಬೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ನಿರೋಧಂ ದಿಸ್ವಾ ನಿರೋಧಂ ಅಭಿಞ್ಞಾಯ ಚಕ್ಖುಂ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಂ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣವಿಞ್ಞಾತಬ್ಬೇ ಧಮ್ಮೇ ‘ನೇತಂ ಮಮ, ನೇಸೋಹಮಸ್ಮಿ, ನ ಮೇಸೋ ಅತ್ತಾ’ತಿ ಸಮನುಪಸ್ಸಾಮಿ. ಸೋತಸ್ಮಿಂ, ಆವುಸೋ ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಸೋತವಿಞ್ಞಾಣೇ… ಘಾನಸ್ಮಿಂ, ಆವುಸೋ ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಘಾನವಿಞ್ಞಾಣೇ… ಜಿವ್ಹಾಯ, ಆವುಸೋ ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಜಿವ್ಹಾವಿಞ್ಞಾಣೇ… ಕಾಯಸ್ಮಿಂ, ಆವುಸೋ ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಕಾಯವಿಞ್ಞಾಣೇ… ಮನಸ್ಮಿಂ, ಆವುಸೋ ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣೇ ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣವಿಞ್ಞಾತಬ್ಬೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ನಿರೋಧಂ ದಿಸ್ವಾ ನಿರೋಧಂ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಮನಂ ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಂ ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣವಿಞ್ಞಾತಬ್ಬೇ ಧಮ್ಮೇ ‘ನೇತಂ ಮಮ, ನೇಸೋಹಮಸ್ಮಿ, ನ ಮೇಸೋ ಅತ್ತಾ’ತಿ ಸಮನುಪಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ.

೩೯೩. ಏವಂ ವುತ್ತೇ, ಆಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಚುನ್ದೋ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಛನ್ನಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ತಸ್ಮಾತಿಹ, ಆವುಸೋ ಛನ್ನ, ಇದಮ್ಪಿ ತಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಸಾಸನಂ [ವಚನಂ (ಸೀ.)], ನಿಚ್ಚಕಪ್ಪಂ ಮನಸಿ ಕಾತಬ್ಬಂ – ‘ನಿಸ್ಸಿತಸ್ಸ ಚಲಿತಂ, ಅನಿಸ್ಸಿತಸ್ಸ ಚಲಿತಂ ನತ್ಥಿ. ಚಲಿತೇ ಅಸತಿ ಪಸ್ಸದ್ಧಿ, ಪಸ್ಸದ್ಧಿಯಾ ಸತಿ ನತಿ ನ ಹೋತಿ. ನತಿಯಾ ಅಸತಿ ಆಗತಿಗತಿ ನ ಹೋತಿ. ಆಗತಿಗತಿಯಾ ಅಸತಿ ಚುತೂಪಪಾತೋ ನ ಹೋತಿ. ಚುತೂಪಪಾತೇ ಅಸತಿ ನೇವಿಧ ನ ಹುರಂ ನ ಉಭಯಮನ್ತರೇನ. ಏಸೇವನ್ತೋ ದುಕ್ಖಸ್ಸಾ’’’ತಿ. ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಚ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಚ ಮಹಾಚುನ್ದೋ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಛನ್ನಂ ಇಮಿನಾ ಓವಾದೇನ ಓವದಿತ್ವಾ ಉಟ್ಠಾಯಾಸನಾ ಪಕ್ಕಮಿಂಸು.

೩೯೪. ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಛನ್ನೋ ಅಚಿರಪಕ್ಕನ್ತೇ ಆಯಸ್ಮನ್ತೇ ಚ ಸಾರಿಪುತ್ತೇ ಆಯಸ್ಮನ್ತೇ ಚ ಮಹಾಚುನ್ದೇ ಸತ್ಥಂ ಆಹರೇಸಿ. ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಆಯಸ್ಮತಾ, ಭನ್ತೇ, ಛನ್ನೇನ ಸತ್ಥಂ ಆಹರಿತಂ. ತಸ್ಸ ಕಾ ಗತಿ, ಕೋ ಅಭಿಸಮ್ಪರಾಯೋ’’ತಿ? ‘‘ನನು ತೇ, ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಛನ್ನೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಸಮ್ಮುಖಾಯೇವ ಅನುಪವಜ್ಜತಾ ಬ್ಯಾಕತಾ’’ತಿ? ‘‘ಅತ್ಥಿ, ಭನ್ತೇ, ಪುಬ್ಬಜಿರಂ [ಪಪ್ಪಜಿತಞ್ಹಿತಂ (ಕ.), ಉಪವಜ್ಜಿತಂ (ಕ.), ಪುಬ್ಬವಿಜ್ಜನಂ, ಪುಬ್ಬವಿಜ್ಝನಂ, ಪುಬ್ಬವಿಚಿರಂ (ಸಂಯುತ್ತಕೇ)] ನಾಮ ವಜ್ಜಿಗಾಮೋ. ತತ್ಥಾಯಸ್ಮತೋ ಛನ್ನಸ್ಸ ಮಿತ್ತಕುಲಾನಿ ಸುಹಜ್ಜಕುಲಾನಿ ಉಪವಜ್ಜಕುಲಾನೀ’’ತಿ. ‘‘ಹೋನ್ತಿ [ಪೋಸನ್ತಿ (ಕ.)] ಹೇತೇ, ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಛನ್ನಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಮಿತ್ತಕುಲಾನಿ ಸುಹಜ್ಜಕುಲಾನಿ ಉಪವಜ್ಜಕುಲಾನಿ. ನಾಹಂ, ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಏತ್ತಾವತಾ ‘ಸಉಪವಜ್ಜೋ’ತಿ ವದಾಮಿ. ಯೋ ಖೋ, ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಇಮಞ್ಚ ಕಾಯಂ ನಿಕ್ಖಿಪತಿ ಅಞ್ಞಞ್ಚ ಕಾಯಂ ಉಪಾದಿಯತಿ ತಮಹಂ ‘ಸಉಪವಜ್ಜೋ’ತಿ ವದಾಮಿ. ತಂ ಛನ್ನಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ನತ್ಥಿ. ‘ಅನುಪವಜ್ಜೋ ಛನ್ನೋ ಭಿಕ್ಖು ಸತ್ಥಂ ಆಹರೇಸೀ’ತಿ ಏವಮೇತಂ, ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಧಾರೇಹೀ’’ತಿ.

ಇದಮವೋಚ ಭಗವಾ. ಅತ್ತಮನೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಭಗವತೋ ಭಾಸಿತಂ ಅಭಿನನ್ದೀತಿ.

ಛನ್ನೋವಾದಸುತ್ತಂ ನಿಟ್ಠಿತಂ ದುತಿಯಂ.

೩. ಪುಣ್ಣೋವಾದಸುತ್ತಂ

೩೯೫. ಏವಂ ಮೇ ಸುತಂ – ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಭಗವಾ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ವಿಹರತಿ ಜೇತವನೇ ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕಸ್ಸ ಆರಾಮೇ. ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಪುಣ್ಣೋ ಸಾಯನ್ಹಸಮಯಂ ಪಟಿಸಲ್ಲಾನಾ ವುಟ್ಠಿತೋ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಪುಣ್ಣೋ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಸಾಧು ಮಂ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ ಸಂಖಿತ್ತೇನ ಓವಾದೇನ ಓವದತು, ಯಮಹಂ ಭಗವತೋ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ಏಕೋ ವೂಪಕಟ್ಠೋ ಅಪ್ಪಮತ್ತೋ ಆತಾಪೀ ಪಹಿತತ್ತೋ ವಿಹರೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ, ಪುಣ್ಣ, ಸುಣಾಹಿ, ಸಾಧುಕಂ ಮನಸಿ ಕರೋಹಿ; ಭಾಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ಏವಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಪುಣ್ಣೋ ಭಗವತೋ ಪಚ್ಚಸ್ಸೋಸಿ. ಭಗವಾ ಏತದವೋಚ –

‘‘ಸನ್ತಿ ಖೋ, ಪುಣ್ಣ, ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ ರೂಪಾ ಇಟ್ಠಾ ಕನ್ತಾ ಮನಾಪಾ ಪಿಯರೂಪಾ ಕಾಮೂಪಸಂಹಿತಾ ರಜನೀಯಾ. ತಂ ಚೇ ಭಿಕ್ಖು ಅಭಿನನ್ದತಿ ಅಭಿವದತಿ ಅಜ್ಝೋಸಾಯ ತಿಟ್ಠತಿ. ತಸ್ಸ ತಂ ಅಭಿನನ್ದತೋ ಅಭಿವದತೋ ಅಜ್ಝೋಸಾಯ ತಿಟ್ಠತೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ನನ್ದೀ [ನನ್ದಿ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ.)]. ‘ನನ್ದೀಸಮುದಯಾ ದುಕ್ಖಸಮುದಯೋ, ಪುಣ್ಣಾ’ತಿ ವದಾಮಿ.

‘‘ಸನ್ತಿ ಖೋ, ಪುಣ್ಣ, ಸೋತವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ ಸದ್ದಾ… ಘಾನವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ ಗನ್ಧಾ… ಜಿವ್ಹಾವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ ರಸಾ… ಕಾಯವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಾ… ಮನೋವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ ಧಮ್ಮಾ ಇಟ್ಠಾ ಕನ್ತಾ ಮನಾಪಾ ಪಿಯರೂಪಾ ಕಾಮೂಪಸಂಹಿತಾ ರಜನೀಯಾ. ತಂ ಚೇ ಭಿಕ್ಖು ಅಭಿನನ್ದತಿ ಅಭಿವದತಿ ಅಜ್ಝೋಸಾಯ ತಿಟ್ಠತಿ. ತಸ್ಸ ತಂ ಅಭಿನನ್ದತೋ ಅಭಿವದತೋ ಅಜ್ಝೋಸಾಯ ತಿಟ್ಠತೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ನನ್ದೀ. ‘ನನ್ದೀಸಮುದಯಾ ದುಕ್ಖಸಮುದಯೋ, ಪುಣ್ಣಾ’ತಿ ವದಾಮಿ.

‘‘ಸನ್ತಿ ಚ ಖೋ, ಪುಣ್ಣ, ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ ರೂಪಾ ಇಟ್ಠಾ ಕನ್ತಾ ಮನಾಪಾ ಪಿಯರೂಪಾ ಕಾಮೂಪಸಂಹಿತಾ ರಜನೀಯಾ. ತಂ ಚೇ ಭಿಕ್ಖು ನಾಭಿನನ್ದತಿ ನಾಭಿವದತಿ ನಾಜ್ಝೋಸಾಯ ತಿಟ್ಠತಿ. ತಸ್ಸ ತಂ ಅನಭಿನನ್ದತೋ ಅನಭಿವದತೋ ಅನಜ್ಝೋಸಾಯ ತಿಟ್ಠತೋ ನನ್ದೀ ನಿರುಜ್ಝತಿ. ‘ನನ್ದೀನಿರೋಧಾ ದುಕ್ಖನಿರೋಧೋ, ಪುಣ್ಣಾ’ತಿ ವದಾಮಿ.

‘‘ಸನ್ತಿ ಚ ಖೋ, ಪುಣ್ಣ, ಸೋತವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ ಸದ್ದಾ… ಘಾನವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ ಗನ್ಧಾ… ಜಿವ್ಹಾವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ ರಸಾ… ಕಾಯವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಾ… ಮನೋವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ ಧಮ್ಮಾ ಇಟ್ಠಾ ಕನ್ತಾ ಮನಾಪಾ ಪಿಯರೂಪಾ ಕಾಮೂಪಸಂಹಿತಾ ರಜನೀಯಾ. ತಂ ಚೇ ಭಿಕ್ಖು ನಾಭಿನನ್ದತಿ ನಾಭಿವದತಿ ನಾಜ್ಝೋಸಾಯ ತಿಟ್ಠತಿ. ತಸ್ಸ ತಂ ಅನಭಿನನ್ದತೋ ಅನಭಿವದತೋ ಅನಜ್ಝೋಸಾಯ ತಿಟ್ಠತೋ ನನ್ದೀ ನಿರುಜ್ಝತಿ. ‘ನನ್ದೀನಿರೋಧಾ ದುಕ್ಖನಿರೋಧೋ, ಪುಣ್ಣಾ’ತಿ ವದಾಮಿ.

‘‘ಇಮಿನಾ ಚ ತ್ವಂ ಪುಣ್ಣ, ಮಯಾ ಸಂಖಿತ್ತೇನ ಓವಾದೇನ ಓವದಿತೋ ಕತರಸ್ಮಿಂ ಜನಪದೇ ವಿಹರಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಇಮಿನಾಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವತಾ ಸಂಖಿತ್ತೇನ ಓವಾದೇನ ಓವದಿತೋ, ಅತ್ಥಿ ಸುನಾಪರನ್ತೋ ನಾಮ ಜನಪದೋ, ತತ್ಥಾಹಂ ವಿಹರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ.

೩೯೬. ‘‘ಚಣ್ಡಾ ಖೋ, ಪುಣ್ಣ, ಸುನಾಪರನ್ತಕಾ ಮನುಸ್ಸಾ; ಫರುಸಾ ಖೋ, ಪುಣ್ಣ, ಸುನಾಪರನ್ತಕಾ ಮನುಸ್ಸಾ. ಸಚೇ ತಂ, ಪುಣ್ಣ, ಸುನಾಪರನ್ತಕಾ ಮನುಸ್ಸಾ ಅಕ್ಕೋಸಿಸ್ಸನ್ತಿ ಪರಿಭಾಸಿಸ್ಸನ್ತಿ, ತತ್ಥ ತೇ, ಪುಣ್ಣ, ಕಿನ್ತಿ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ? ‘‘ಸಚೇ ಮಂ, ಭನ್ತೇ, ಸುನಾಪರನ್ತಕಾ ಮನುಸ್ಸಾ ಅಕ್ಕೋಸಿಸ್ಸನ್ತಿ ಪರಿಭಾಸಿಸ್ಸನ್ತಿ, ತತ್ಥ ಮೇ ಏವಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ – ‘ಭದ್ದಕಾ [ಭದ್ರಕಾ (ಕ.)] ವತಿಮೇ ಸುನಾಪರನ್ತಕಾ ಮನುಸ್ಸಾ, ಸುಭದ್ದಕಾ ವತಿಮೇ ಸುನಾಪರನ್ತಕಾ ಮನುಸ್ಸಾ, ಯಂ ಮೇ ನಯಿಮೇ ಪಾಣಿನಾ ಪಹಾರಂ ದೇನ್ತೀ’ತಿ. ಏವಮೇತ್ಥ [ಏವಮ್ಮೇತ್ಥ (?)], ಭಗವಾ, ಭವಿಸ್ಸತಿ; ಏವಮೇತ್ಥ, ಸುಗತ, ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ.

‘‘ಸಚೇ ಪನ ತೇ, ಪುಣ್ಣ, ಸುನಾಪರನ್ತಕಾ ಮನುಸ್ಸಾ ಪಾಣಿನಾ ಪಹಾರಂ ದಸ್ಸನ್ತಿ, ತತ್ಥ ಪನ ತೇ, ಪುಣ್ಣ, ಕಿನ್ತಿ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ? ‘‘ಸಚೇ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಸುನಾಪರನ್ತಕಾ ಮನುಸ್ಸಾ ಪಾಣಿನಾ ಪಹಾರಂ ದಸ್ಸನ್ತಿ, ತತ್ಥ ಮೇ ಏವಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ – ‘ಭದ್ದಕಾ ವತಿಮೇ ಸುನಾಪರನ್ತಕಾ ಮನುಸ್ಸಾ, ಸುಭದ್ದಕಾ ವತಿಮೇ ಸುನಾಪರನ್ತಕಾ ಮನುಸ್ಸಾ, ಯಂ ಮೇ ನಯಿಮೇ ಲೇಡ್ಡುನಾ ಪಹಾರಂ ದೇನ್ತೀ’ತಿ. ಏವಮೇತ್ಥ, ಭಗವಾ, ಭವಿಸ್ಸತಿ; ಏವಮೇತ್ಥ, ಸುಗತ, ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ.

‘‘ಸಚೇ ಪನ ತೇ, ಪುಣ್ಣ, ಸುನಾಪರನ್ತಕಾ ಮನುಸ್ಸಾ ಲೇಡ್ಡುನಾ ಪಹಾರಂ ದಸ್ಸನ್ತಿ, ತತ್ಥ ಪನ ತೇ, ಪುಣ್ಣ, ಕಿನ್ತಿ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ? ‘‘ಸಚೇ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಸುನಾಪರನ್ತಕಾ ಮನುಸ್ಸಾ ಲೇಡ್ಡುನಾ ಪಹಾರಂ ದಸ್ಸನ್ತಿ, ತತ್ಥ ಮೇ ಏವಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ – ‘ಭದ್ದಕಾ ವತಿಮೇ ಸುನಾಪರನ್ತಕಾ ಮನುಸ್ಸಾ, ಸುಭದ್ದಕಾ ವತಿಮೇ ಸುನಾಪರನ್ತಕಾ ಮನುಸ್ಸಾ, ಯಂ ಮೇ ನಯಿಮೇ ದಣ್ಡೇನ ಪಹಾರಂ ದೇನ್ತೀ’ತಿ. ಏವಮೇತ್ಥ, ಭಗವಾ, ಭವಿಸ್ಸತಿ; ಏವಮೇತ್ಥ, ಸುಗತ, ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ.

‘‘ಸಚೇ ಪನ ತೇ, ಪುಣ್ಣ, ಸುನಾಪರನ್ತಕಾ ಮನುಸ್ಸಾ ದಣ್ಡೇನ ಪಹಾರಂ ದಸ್ಸನ್ತಿ, ತತ್ಥ ಪನ ತೇ, ಪುಣ್ಣ, ಕಿನ್ತಿ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ? ‘‘ಸಚೇ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಸುನಾಪರನ್ತಕಾ ಮನುಸ್ಸಾ ದಣ್ಡೇನ ಪಹಾರಂ ದಸ್ಸನ್ತಿ, ತತ್ಥ ಮೇ ಏವಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ – ‘ಭದ್ದಕಾ ವತಿಮೇ ಸುನಾಪರನ್ತಕಾ ಮನುಸ್ಸಾ, ಸುಭದ್ದಕಾ ವತಿಮೇ ಸುನಾಪರನ್ತಕಾ ಮನುಸ್ಸಾ, ಯಂ ಮೇ ನಯಿಮೇ ಸತ್ಥೇನ ಪಹಾರಂ ದೇನ್ತೀ’ತಿ. ಏವಮೇತ್ಥ, ಭಗವಾ, ಭವಿಸ್ಸತಿ; ಏವಮೇತ್ಥ, ಸುಗತ, ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ.

‘‘ಸಚೇ ಪನ ತೇ, ಪುಣ್ಣ, ಸುನಾಪರನ್ತಕಾ ಮನುಸ್ಸಾ ಸತ್ಥೇನ ಪಹಾರಂ ದಸ್ಸನ್ತಿ, ತತ್ಥ ಪನ ತೇ, ಪುಣ್ಣ, ಕಿನ್ತಿ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ? ‘‘ಸಚೇ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಸುನಾಪರನ್ತಕಾ ಮನುಸ್ಸಾ ಸತ್ಥೇನ ಪಹಾರಂ ದಸ್ಸನ್ತಿ, ತತ್ಥ ಮೇ ಏವಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ – ‘ಭದ್ದಕಾ ವತಿಮೇ ಸುನಾಪರನ್ತಕಾ ಮನುಸ್ಸಾ, ಸುಭದ್ದಕಾ ವತಿಮೇ ಸುನಾಪರನ್ತಕಾ ಮನುಸ್ಸಾ, ಯಂ ಮಂ [ಯಂ ಮೇ (ಸೀ. ಪೀ. ಕ.)] ನಯಿಮೇ ತಿಣ್ಹೇನ ಸತ್ಥೇನ ಜೀವಿತಾ ವೋರೋಪೇನ್ತೀ’ತಿ. ಏವಮೇತ್ಥ, ಭಗವಾ, ಭವಿಸ್ಸತಿ; ಏವಮೇತ್ಥ, ಸುಗತ, ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ.

‘‘ಸಚೇ ಪನ ತಂ, ಪುಣ್ಣ, ಸುನಾಪರನ್ತಕಾ ಮನುಸ್ಸಾ ತಿಣ್ಹೇನ ಸತ್ಥೇನ ಜೀವಿತಾ ವೋರೋಪೇಸ್ಸನ್ತಿ, ತತ್ಥ ಪನ ತೇ, ಪುಣ್ಣ, ಕಿನ್ತಿ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ? ‘‘ಸಚೇ ಮಂ, ಭನ್ತೇ, ಸುನಾಪರನ್ತಕಾ ಮನುಸ್ಸಾ ತಿಣ್ಹೇನ ಸತ್ಥೇನ ಜೀವಿತಾ ವೋರೋಪೇಸ್ಸನ್ತಿ, ತತ್ಥ ಮೇ ಏವಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ – ‘ಸನ್ತಿ ಖೋ ಭಗವತೋ ಸಾವಕಾ ಕಾಯೇ ಚ ಜೀವಿತೇ ಚ ಅಟ್ಟೀಯಮಾನಾ ಹರಾಯಮಾನಾ ಜಿಗುಚ್ಛಮಾನಾ ಸತ್ಥಹಾರಕಂ ಪರಿಯೇಸನ್ತಿ. ತಂ ಮೇ ಇದಂ ಅಪರಿಯಿಟ್ಠಂಯೇವ ಸತ್ಥಹಾರಕಂ ಲದ್ಧ’ನ್ತಿ. ಏವಮೇತ್ಥ, ಭಗವಾ, ಭವಿಸ್ಸತಿ; ಏವಮೇತ್ಥ, ಸುಗತ, ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ‘‘ಸಾಧು, ಸಾಧು, ಪುಣ್ಣ! ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಸಿ ಖೋ ತ್ವಂ, ಪುಣ್ಣ, ಇಮಿನಾ ದಮೂಪಸಮೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಸುನಾಪರನ್ತಸ್ಮಿಂ ಜನಪದೇ ವಿಹರಿತುಂ. ಯಸ್ಸದಾನಿ ತ್ವಂ, ಪುಣ್ಣ, ಕಾಲಂ ಮಞ್ಞಸೀ’’ತಿ.

೩೯೭. ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಪುಣ್ಣೋ ಭಗವತೋ ಭಾಸಿತಂ ಅಭಿನನ್ದಿತ್ವಾ ಅನುಮೋದಿತ್ವಾ ಉಟ್ಠಾಯಾಸನಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕತ್ವಾ ಸೇನಾಸನಂ ಸಂಸಾಮೇತ್ವಾ ಪತ್ತಚೀವರಮಾದಾಯ ಯೇನ ಸುನಾಪರನ್ತೋ ಜನಪದೋ ತೇನ ಚಾರಿಕಂ ಪಕ್ಕಾಮಿ. ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಚಾರಿಕಂ ಚರಮಾನೋ ಯೇನ ಸುನಾಪರನ್ತೋ ಜನಪದೋ ತದವಸರಿ. ತತ್ರ ಸುದಂ ಆಯಸ್ಮಾ ಪುಣ್ಣೋ ಸುನಾಪರನ್ತಸ್ಮಿಂ ಜನಪದೇ ವಿಹರತಿ. ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಪುಣ್ಣೋ ತೇನೇವನ್ತರವಸ್ಸೇನ ಪಞ್ಚಮತ್ತಾನಿ ಉಪಾಸಕಸತಾನಿ ಪಟಿವೇದೇಸಿ [ಪಟಿಪಾದೇಸಿ (ಸೀ. ಪೀ.), ಪಟಿದೇಸೇಸಿ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ.)], ತೇನೇವನ್ತರವಸ್ಸೇನ ಪಞ್ಚಮತ್ತಾನಿ ಉಪಾಸಿಕಸತಾನಿ ಪಟಿವೇದೇಸಿ, ತೇನೇವನ್ತರವಸ್ಸೇನ ತಿಸ್ಸೋ ವಿಜ್ಜಾ ಸಚ್ಛಾಕಾಸಿ. ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಪುಣ್ಣೋ ಅಪರೇನ ಸಮಯೇನ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿ.

ಅಥ ಖೋ ಸಮ್ಬಹುಲಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿಂಸು; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿಂಸು. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನಾ ಖೋ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚುಂ – ‘‘ಯೋ ಸೋ, ಭನ್ತೇ, ಪುಣ್ಣೋ ನಾಮ ಕುಲಪುತ್ತೋ ಭಗವತಾ ಸಂಖಿತ್ತೇನ ಓವಾದೇನ ಓವದಿತೋ ಸೋ ಕಾಲಙ್ಕತೋ. ತಸ್ಸ ಕಾ ಗತಿ, ಕೋ ಅಭಿಸಮ್ಪರಾಯೋ’’ತಿ? ‘‘ಪಣ್ಡಿತೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುಣ್ಣೋ ಕುಲಪುತ್ತೋ ಪಚ್ಚಪಾದಿ [ಸಚ್ಚವಾದೀ ಧಮ್ಮವಾದೀ (ಕ.)] ಧಮ್ಮಸ್ಸಾನುಧಮ್ಮಂ, ನ ಚ ಮಂ ಧಮ್ಮಾಧಿಕರಣಂ ವಿಹೇಠೇಸಿ. ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುಣ್ಣೋ ಕುಲಪುತ್ತೋ’’ತಿ.

ಇದಮವೋಚ ಭಗವಾ. ಅತ್ತಮನಾ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಭಗವತೋ ಭಾಸಿತಂ ಅಭಿನನ್ದುನ್ತಿ.

ಪುಣ್ಣೋವಾದಸುತ್ತಂ ನಿಟ್ಠಿತಂ ತತಿಯಂ.

೪. ನನ್ದಕೋವಾದಸುತ್ತಂ

೩೯೮. ಏವಂ ಮೇ ಸುತಂ – ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಭಗವಾ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ವಿಹರತಿ ಜೇತವನೇ ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕಸ್ಸ ಆರಾಮೇ. ಅಥ ಖೋ ಮಹಾಪಜಾಪತಿಗೋತಮೀ ಪಞ್ಚಮತ್ತೇಹಿ ಭಿಕ್ಖುನಿಸತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಏಕಮನ್ತಂ ಠಿತಾ ಖೋ ಮಹಾಪಜಾಪತಿಗೋತಮೀ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಓವದತು, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ; ಅನುಸಾಸತು, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ; ಕರೋತು, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ಧಮ್ಮಿಂ ಕಥ’’ನ್ತಿ [ಧಮ್ಮಿಕಥನ್ತಿ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಕ.)].

ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಥೇರಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ಓವದನ್ತಿ ಪರಿಯಾಯೇನ. ಆಯಸ್ಮಾ ನನ್ದಕೋ ನ ಇಚ್ಛತಿ ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ಓವದಿತುಂ ಪರಿಯಾಯೇನ. ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಆನನ್ದಂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಕಸ್ಸ ನು ಖೋ, ಆನನ್ದ, ಅಜ್ಜ ಪರಿಯಾಯೋ ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ಓವದಿತುಂ ಪರಿಯಾಯೇನಾ’’ತಿ? ‘‘ಸಬ್ಬೇಹೇವ, ಭನ್ತೇ, ಕತೋ [ನನ್ದಕಸ್ಸ ಭನ್ತೇ (ಸೀ. ಪೀ.)] ಪರಿಯಾಯೋ ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ಓವದಿತುಂ ಪರಿಯಾಯೇನ. ಅಯಂ, ಭನ್ತೇ, ಆಯಸ್ಮಾ ನನ್ದಕೋ ನ ಇಚ್ಛತಿ ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ಓವದಿತುಂ ಪರಿಯಾಯೇನಾ’’ತಿ.

ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ನನ್ದಕಂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಓವದ, ನನ್ದಕ, ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ; ಅನುಸಾಸ, ನನ್ದಕ, ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ; ಕರೋಹಿ ತ್ವಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ಧಮ್ಮಿಂ ಕಥ’’ನ್ತಿ. ‘‘ಏವಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ನನ್ದಕೋ ಭಗವತೋ ಪಟಿಸ್ಸುತ್ವಾ ಪುಬ್ಬಣ್ಹಸಮಯಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಪತ್ತಚೀವರಮಾದಾಯ ಸಾವತ್ಥಿಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪಾವಿಸಿ. ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಪಟಿಕ್ಕನ್ತೋ ಅತ್ತದುತಿಯೋ ಯೇನ ರಾಜಕಾರಾಮೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ. ಅದ್ದಸಂಸು ಖೋ ತಾ ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ನನ್ದಕಂ ದೂರತೋವ ಆಗಚ್ಛನ್ತಂ. ದಿಸ್ವಾನ ಆಸನಂ ಪಞ್ಞಾಪೇಸುಂ, ಉದಕಞ್ಚ ಪಾದಾನಂ ಉಪಟ್ಠಪೇಸುಂ. ನಿಸೀದಿ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ನನ್ದಕೋ ಪಞ್ಞತ್ತೇ ಆಸನೇ. ನಿಸಜ್ಜ ಪಾದೇ ಪಕ್ಖಾಲೇಸಿ. ತಾಪಿ ಖೋ ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ನನ್ದಕಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿಂಸು. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನಾ ಖೋ ತಾ ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ಆಯಸ್ಮಾ ನನ್ದಕೋ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಪಟಿಪುಚ್ಛಕಥಾ ಖೋ, ಭಗಿನಿಯೋ, ಭವಿಸ್ಸತಿ. ತತ್ಥ ಆಜಾನನ್ತೀಹಿ – ‘ಆಜಾನಾಮಾ’ ತಿಸ್ಸ ವಚನೀಯಂ, ನ ಆಜಾನನ್ತೀಹಿ – ‘ನ ಆಜಾನಾಮಾ’ ತಿಸ್ಸ ವಚನೀಯಂ. ಯಸ್ಸಾ ವಾ ಪನಸ್ಸ ಕಙ್ಖಾ ವಾ ವಿಮತಿ ವಾ ಅಹಮೇವ ತತ್ಥ ಪಟಿಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬೋ – ‘ಇದಂ, ಭನ್ತೇ, ಕಥಂ; ಇಮಸ್ಸ ಕ್ವತ್ಥೋ’’’ತಿ? ‘‘ಏತ್ತಕೇನಪಿ ಮಯಂ, ಭನ್ತೇ, ಅಯ್ಯಸ್ಸ ನನ್ದಕಸ್ಸ ಅತ್ತಮನಾ ಅಭಿರದ್ಧಾ [ಅಭಿನನ್ದಾಮ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ.)] ಯಂ ನೋ ಅಯ್ಯೋ ನನ್ದಕೋ ಪವಾರೇತೀ’’ತಿ.

೩೯೯. ‘‘ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಥ, ಭಗಿನಿಯೋ, ಚಕ್ಖು ನಿಚ್ಚಂ ವಾ ಅನಿಚ್ಚಂ ವಾ’’ತಿ? ‘‘ಅನಿಚ್ಚಂ, ಭನ್ತೇ’’. ‘‘ಯಂ ಪನಾನಿಚ್ಚಂ ದುಕ್ಖಂ ವಾ ತಂ ಸುಖಂ ವಾ’’ತಿ? ‘‘ದುಕ್ಖಂ, ಭನ್ತೇ’’. ‘‘ಯಂ ಪನಾನಿಚ್ಚಂ ದುಕ್ಖಂ ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮಂ, ಕಲ್ಲಂ ನು ತಂ ಸಮನುಪಸ್ಸಿತುಂ – ‘ಏತಂ ಮಮ, ಏಸೋಹಮಸ್ಮಿ, ಏಸೋ ಮೇ ಅತ್ತಾ’’’ತಿ? ‘‘ನೋ ಹೇತಂ, ಭನ್ತೇ’’. ‘‘ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಥ, ಭಗಿನಿಯೋ, ಸೋತಂ ನಿಚ್ಚಂ ವಾ ಅನಿಚ್ಚಂ ವಾ’’ತಿ? ‘‘ಅನಿಚ್ಚಂ, ಭನ್ತೇ…ಪೇ… ಘಾನಂ ನಿಚ್ಚಂ ವಾ ಅನಿಚ್ಚಂ ವಾ’’ತಿ? ‘‘ಅನಿಚ್ಚಂ, ಭನ್ತೇ’’… ‘‘ಜಿವ್ಹಾ ನಿಚ್ಚಾ ವಾ ಅನಿಚ್ಚಾ ವಾ’’ತಿ? ‘‘ಅನಿಚ್ಚಾ, ಭನ್ತೇ’’… ‘‘ಕಾಯೋ ನಿಚ್ಚೋ ವಾ ಅನಿಚ್ಚೋ ವಾ’’ತಿ? ‘‘ಅನಿಚ್ಚೋ, ಭನ್ತೇ’’… ‘‘ಮನೋ ನಿಚ್ಚೋ ವಾ ಅನಿಚ್ಚೋ ವಾ’’ತಿ? ‘‘ಅನಿಚ್ಚೋ, ಭನ್ತೇ’’. ‘‘ಯಂ ಪನಾನಿಚ್ಚಂ ದುಕ್ಖಂ ವಾ ತಂ ಸುಖಂ ವಾ’’ತಿ? ‘‘ದುಕ್ಖಂ, ಭನ್ತೇ’’. ‘‘ಯಂ ಪನಾನಿಚ್ಚಂ ದುಕ್ಖಂ ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮಂ, ಕಲ್ಲಂ ನು ತಂ ಸಮನುಪಸ್ಸಿತುಂ – ‘ಏತಂ ಮಮ, ಏಸೋಹಮಸ್ಮಿ, ಏಸೋ ಮೇ ಅತ್ತಾ’’’ತಿ? ‘‘ನೋ ಹೇತಂ, ಭನ್ತೇ’’. ‘‘ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು’’? ‘‘ಪುಬ್ಬೇವ ನೋ ಏತಂ, ಭನ್ತೇ, ಯಥಾಭೂತಂ ಸಮ್ಮಪ್ಪಞ್ಞಾಯ ಸುದಿಟ್ಠಂ – ‘ಇತಿಪಿಮೇ ಛ ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಾ ಆಯತನಾ ಅನಿಚ್ಚಾ’’’ತಿ. ‘‘ಸಾಧು, ಸಾಧು, ಭಗಿನಿಯೋ! ಏವಞ್ಹೇತಂ, ಭಗಿನಿಯೋ, ಹೋತಿ ಅರಿಯಸಾವಕಸ್ಸ ಯಥಾಭೂತಂ ಸಮ್ಮಪ್ಪಞ್ಞಾಯ ಪಸ್ಸತೋ’’.

೪೦೦. ‘‘ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಥ, ಭಗಿನಿಯೋ, ರೂಪಾ ನಿಚ್ಚಾ ವಾ ಅನಿಚ್ಚಾ ವಾ’’ತಿ? ‘‘ಅನಿಚ್ಚಾ, ಭನ್ತೇ’’. ‘‘ಯಂ ಪನಾನಿಚ್ಚಂ ದುಕ್ಖಂ ವಾ ತಂ ಸುಖಂ ವಾ’’ತಿ? ‘‘ದುಕ್ಖಂ, ಭನ್ತೇ’’. ‘‘ಯಂ ಪನಾನಿಚ್ಚಂ ದುಕ್ಖಂ ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮಂ, ಕಲ್ಲಂ ನು ತಂ ಸಮನುಪಸ್ಸಿತುಂ – ‘ಏತಂ ಮಮ, ಏಸೋಹಮಸ್ಮಿ, ಏಸೋ ಮೇ ಅತ್ತಾ’’’ತಿ? ‘‘ನೋ ಹೇತಂ, ಭನ್ತೇ’’. ‘‘ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಥ, ಭಗಿನಿಯೋ, ಸದ್ದಾ ನಿಚ್ಚಾ ವಾ ಅನಿಚ್ಚಾ ವಾ’’ತಿ? ‘‘ಅನಿಚ್ಚಾ, ಭನ್ತೇ…ಪೇ… ಗನ್ಧಾ ನಿಚ್ಚಾ ವಾ ಅನಿಚ್ಚಾ ವಾ’’ತಿ? ‘‘ಅನಿಚ್ಚಾ, ಭನ್ತೇ’’… ‘‘ರಸಾ ನಿಚ್ಚಾ ವಾ ಅನಿಚ್ಚಾ ವಾ’’ತಿ? ‘‘ಅನಿಚ್ಚಾ, ಭನ್ತೇ’’… ‘‘ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಾ ನಿಚ್ಚಾ ವಾ ಅನಿಚ್ಚಾ ವಾ’’ತಿ? ‘‘ಅನಿಚ್ಚಾ, ಭನ್ತೇ’’… ‘‘ಧಮ್ಮಾ ನಿಚ್ಚಾ ವಾ ಅನಿಚ್ಚಾ ವಾ’’ತಿ? ‘‘ಅನಿಚ್ಚಾ, ಭನ್ತೇ’’. ‘‘ಯಂ ಪನಾನಿಚ್ಚಂ ದುಕ್ಖಂ ವಾ ತಂ ಸುಖಂ ವಾ’’ತಿ? ‘‘ದುಕ್ಖಂ, ಭನ್ತೇ’’. ‘‘ಯಂ ಪನಾನಿಚ್ಚಂ ದುಕ್ಖಂ ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮಂ, ಕಲ್ಲಂ ನು ತಂ ಸಮನುಪಸ್ಸಿತುಂ – ‘ಏತಂ ಮಮ, ಏಸೋಹಮಸ್ಮಿ, ಏಸೋ ಮೇ ಅತ್ತಾ’’’ತಿ? ‘‘ನೋ ಹೇತಂ, ಭನ್ತೇ’’. ‘‘ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು’’? ‘‘ಪುಬ್ಬೇವ ನೋ ಏತಂ, ಭನ್ತೇ, ಯಥಾಭೂತಂ ಸಮ್ಮಪ್ಪಞ್ಞಾಯ ಸುದಿಟ್ಠಂ – ‘ಇತಿಪಿಮೇ ಛ ಬಾಹಿರಾ ಆಯತನಾ ಅನಿಚ್ಚಾ’’’ತಿ. ‘‘ಸಾಧು, ಸಾಧು, ಭಗಿನಿಯೋ! ಏವಞ್ಹೇತಂ, ಭಗಿನಿಯೋ, ಹೋತಿ ಅರಿಯಸಾವಕಸ್ಸ ಯಥಾಭೂತಂ ಸಮ್ಮಪ್ಪಞ್ಞಾಯ ಪಸ್ಸತೋ’’.

೪೦೧. ‘‘ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಥ, ಭಗಿನಿಯೋ, ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಂ ನಿಚ್ಚಂ ವಾ ಅನಿಚ್ಚಂ ವಾ’’ತಿ? ‘‘ಅನಿಚ್ಚಂ, ಭನ್ತೇ’’. ‘‘ಯಂ ಪನಾನಿಚ್ಚಂ ದುಕ್ಖಂ ವಾ ತಂ ಸುಖಂ ವಾ’’ತಿ? ‘‘ದುಕ್ಖಂ, ಭನ್ತೇ’’. ‘‘ಯಂ ಪನಾನಿಚ್ಚಂ ದುಕ್ಖಂ ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮಂ, ಕಲ್ಲಂ ನು ತಂ ಸಮನುಪಸ್ಸಿತುಂ – ‘ಏತಂ ಮಮ, ಏಸೋಹಮಸ್ಮಿ, ಏಸೋ ಮೇ ಅತ್ತಾ’’’ತಿ? ‘‘ನೋ ಹೇತಂ, ಭನ್ತೇ’’. ‘‘ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಥ, ಭಗಿನಿಯೋ, ಸೋತವಿಞ್ಞಾಣಂ ನಿಚ್ಚಂ ವಾ ಅನಿಚ್ಚಂ ವಾ’’ತಿ? ‘‘ಅನಿಚ್ಚಂ, ಭನ್ತೇ…ಪೇ… ಘಾನವಿಞ್ಞಾಣಂ ನಿಚ್ಚಂ ವಾ ಅನಿಚ್ಚಂ ವಾ’’ತಿ? ‘‘ಅನಿಚ್ಚಂ, ಭನ್ತೇ’’… ‘‘ಜಿವ್ಹಾವಿಞ್ಞಾಣಂ ನಿಚ್ಚಂ ವಾ ಅನಿಚ್ಚಂ ವಾ’’ತಿ? ‘‘ಅನಿಚ್ಚಂ, ಭನ್ತೇ’’… ‘‘ಕಾಯವಿಞ್ಞಾಣಂ ನಿಚ್ಚಂ ವಾ ಅನಿಚ್ಚಂ ವಾ’’ತಿ? ‘‘ಅನಿಚ್ಚಂ, ಭನ್ತೇ’’… ‘‘ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಂ ನಿಚ್ಚಂ ವಾ ಅನಿಚ್ಚಂ ವಾ’’ತಿ? ‘‘ಅನಿಚ್ಚಂ, ಭನ್ತೇ’’. ‘‘ಯಂ ಪನಾನಿಚ್ಚಂ ದುಕ್ಖಂ ವಾ ತಂ ಸುಖಂ ವಾತಿ’’? ‘‘ದುಕ್ಖಂ, ಭನ್ತೇ’’. ‘‘ಯಂ ಪನಾನಿಚ್ಚಂ ದುಕ್ಖಂ ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮಂ, ಕಲ್ಲಂ ನು ತಂ ಸಮನುಪಸ್ಸಿತುಂ – ‘ಏತಂ ಮಮ, ಏಸೋಹಮಸ್ಮಿ, ಏಸೋ ಮೇ ಅತ್ತಾ’’’ತಿ? ‘‘ನೋ ಹೇತಂ, ಭನ್ತೇ’’. ‘‘ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು’’? ‘‘ಪುಬ್ಬೇವ ನೋ ಏತಂ, ಭನ್ತೇ, ಯಥಾಭೂತಂ ಸಮ್ಮಪ್ಪಞ್ಞಾಯ ಸುದಿಟ್ಠಂ – ‘ಇತಿಪಿಮೇ ಛ ವಿಞ್ಞಾಣಕಾಯಾ ಅನಿಚ್ಚಾ’’’ತಿ. ‘‘ಸಾಧು, ಸಾಧು, ಭಗಿನಿಯೋ! ಏವಞ್ಹೇತಂ, ಭಗಿನಿಯೋ, ಹೋತಿ ಅರಿಯಸಾವಕಸ್ಸ ಯಥಾಭೂತಂ ಸಮ್ಮಪ್ಪಞ್ಞಾಯ ಪಸ್ಸತೋ’’.

೪೦೨. ‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭಗಿನಿಯೋ, ತೇಲಪ್ಪದೀಪಸ್ಸ ಝಾಯತೋ ತೇಲಮ್ಪಿ ಅನಿಚ್ಚಂ ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮಂ, ವಟ್ಟಿಪಿ ಅನಿಚ್ಚಾ ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮಾ, ಅಚ್ಚಿಪಿ ಅನಿಚ್ಚಾ ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮಾ, ಆಭಾಪಿ ಅನಿಚ್ಚಾ ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮಾ. ಯೋ ನು ಖೋ, ಭಗಿನಿಯೋ, ಏವಂ ವದೇಯ್ಯ – ‘ಅಮುಸ್ಸ ತೇಲಪ್ಪದೀಪಸ್ಸ ಝಾಯತೋ ತೇಲಮ್ಪಿ ಅನಿಚ್ಚಂ ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮಂ, ವಟ್ಟಿಪಿ ಅನಿಚ್ಚಾ ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮಾ, ಅಚ್ಚಿಪಿ ಅನಿಚ್ಚಾ ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮಾ; ಯಾ ಚ ಖ್ವಾಸ್ಸ ಆಭಾ ಸಾ ನಿಚ್ಚಾ ಧುವಾ ಸಸ್ಸತಾ ಅವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮಾ’ತಿ; ಸಮ್ಮಾ ನು ಖೋ ಸೋ, ಭಗಿನಿಯೋ, ವದಮಾನೋ ವದೇಯ್ಯಾ’’ತಿ? ‘‘ನೋ ಹೇತಂ, ಭನ್ತೇ’’. ‘‘ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು’’? ‘‘ಅಮುಸ್ಸ ಹಿ, ಭನ್ತೇ, ತೇಲಪ್ಪದೀಪಸ್ಸ ಝಾಯತೋ ತೇಲಮ್ಪಿ ಅನಿಚ್ಚಂ ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮಂ, ವಟ್ಟಿಪಿ ಅನಿಚ್ಚಾ ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮಾ, ಅಚ್ಚಿಪಿ ಅನಿಚ್ಚಾ ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮಾ; ಪಗೇವಸ್ಸ ಆಭಾ ಅನಿಚ್ಚಾ ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮಾ’’ತಿ. ‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ, ಭಗಿನಿಯೋ, ಯೋ ನು ಖೋ ಏವಂ ವದೇಯ್ಯ – ‘ಛ ಖೋಮೇ ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಾ ಆಯತನಾ ಅನಿಚ್ಚಾ [ಅನಿಚ್ಚಾ ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮಾ (?)]; ಯಞ್ಚ ಖೋ ಛ ಅಜ್ಝತ್ತಿಕೇ ಆಯತನೇ ಪಟಿಚ್ಚ ಪಟಿಸಂವೇದೇತಿ ಸುಖಂ ವಾ ದುಕ್ಖಂ ವಾ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ವಾ ತಂ ನಿಚ್ಚಂ ಧುವಂ ಸಸ್ಸತಂ ಅವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮ’ನ್ತಿ; ಸಮ್ಮಾ ನು ಖೋ ಸೋ, ಭಗಿನಿಯೋ, ವದಮಾನೋ ವದೇಯ್ಯಾ’’ತಿ? ‘‘ನೋ ಹೇತಂ, ಭನ್ತೇ’’. ‘‘ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು’’? ‘‘ತಜ್ಜಂ ತಜ್ಜಂ, ಭನ್ತೇ, ಪಚ್ಚಯಂ ಪಟಿಚ್ಚ ತಜ್ಜಾ ತಜ್ಜಾ ವೇದನಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ. ತಜ್ಜಸ್ಸ ತಜ್ಜಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯಸ್ಸ ನಿರೋಧಾ ತಜ್ಜಾ ತಜ್ಜಾ ವೇದನಾ ನಿರುಜ್ಝನ್ತೀ’’ತಿ. ‘‘ಸಾಧು, ಸಾಧು, ಭಗಿನಿಯೋ! ಏವಞ್ಹೇತಂ, ಭಗಿನಿಯೋ, ಹೋತಿ ಅರಿಯಸಾವಕಸ್ಸ ಯಥಾಭೂತಂ ಸಮ್ಮಪ್ಪಞ್ಞಾಯ ಪಸ್ಸತೋ’’.

೪೦೩. ‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭಗಿನಿಯೋ, ಮಹತೋ ರುಕ್ಖಸ್ಸ ತಿಟ್ಠತೋ ಸಾರವತೋ ಮೂಲಮ್ಪಿ ಅನಿಚ್ಚಂ ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮಂ, ಖನ್ಧೋಪಿ ಅನಿಚ್ಚೋ ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮೋ, ಸಾಖಾಪಲಾಸಮ್ಪಿ ಅನಿಚ್ಚಂ ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮಂ, ಛಾಯಾಪಿ ಅನಿಚ್ಚಾ ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮಾ. ಯೋ ನು ಖೋ, ಭಗಿನಿಯೋ, ಏವಂ ವದೇಯ್ಯ – ‘ಅಮುಸ್ಸ ಮಹತೋ ರುಕ್ಖಸ್ಸ ತಿಟ್ಠತೋ ಸಾರವತೋ ಮೂಲಮ್ಪಿ ಅನಿಚ್ಚಂ ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮಂ, ಖನ್ಧೋಪಿ ಅನಿಚ್ಚೋ ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮೋ, ಸಾಖಾಪಲಾಸಮ್ಪಿ ಅನಿಚ್ಚಂ ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮಂ, ಯಾ ಚ ಖ್ವಾಸ್ಸ ಛಾಯಾ ಸಾ ನಿಚ್ಚಾ ಧುವಾ ಸಸ್ಸತಾ ಅವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮಾ’ತಿ; ಸಮ್ಮಾ ನು ಖೋ ಸೋ, ಭಗಿನಿಯೋ, ವದಮಾನೋ ವದೇಯ್ಯಾ’’ತಿ? ‘‘ನೋ ಹೇತಂ, ಭನ್ತೇ’’. ‘‘ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು’’? ‘‘ಅಮುಸ್ಸ ಹಿ, ಭನ್ತೇ, ಮಹತೋ ರುಕ್ಖಸ್ಸ ತಿಟ್ಠತೋ ಸಾರವತೋ ಮೂಲಮ್ಪಿ ಅನಿಚ್ಚಂ ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮಂ, ಖನ್ಧೋಪಿ ಅನಿಚ್ಚೋ ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮೋ, ಸಾಖಾಪಲಾಸಮ್ಪಿ ಅನಿಚ್ಚಂ ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮಂ; ಪಗೇವಸ್ಸ ಛಾಯಾ ಅನಿಚ್ಚಾ ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮಾ’’ತಿ. ‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ, ಭಗಿನಿಯೋ, ಯೋ ನು ಖೋ ಏವಂ ವದೇಯ್ಯ – ‘ಛ ಖೋಮೇ ಬಾಹಿರಾ ಆಯತನಾ ಅನಿಚ್ಚಾ [ಅನಿಚ್ಚಾ ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮಾ (ಸೀ. ಪೀ.)]. ಯಞ್ಚ ಖೋ ಛ ಬಾಹಿರೇ ಆಯತನೇ ಪಟಿಚ್ಚ ಪಟಿಸಂವೇದೇತಿ ಸುಖಂ ವಾ ದುಕ್ಖಂ ವಾ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ವಾ ತಂ ನಿಚ್ಚಂ ಧುವಂ ಸಸ್ಸತಂ ಅವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮ’ನ್ತಿ; ಸಮ್ಮಾ ನು ಖೋ ಸೋ, ಭಗಿನಿಯೋ, ವದಮಾನೋ ವದೇಯ್ಯಾ’’ತಿ? ‘‘ನೋ ಹೇತಂ, ಭನ್ತೇ’’. ‘‘ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು’’? ‘‘ತಜ್ಜಂ ತಜ್ಜಂ, ಭನ್ತೇ, ಪಚ್ಚಯಂ ಪಟಿಚ್ಚ ತಜ್ಜಾ ತಜ್ಜಾ ವೇದನಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ. ತಜ್ಜಸ್ಸ ತಜ್ಜಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯಸ್ಸ ನಿರೋಧಾ ತಜ್ಜಾ ತಜ್ಜಾ ವೇದನಾ ನಿರುಜ್ಝನ್ತೀ’’ತಿ. ‘‘ಸಾಧು, ಸಾಧು, ಭಗಿನಿಯೋ! ಏವಞ್ಹೇತಂ, ಭಗಿನಿಯೋ, ಹೋತಿ ಅರಿಯಸಾವಕಸ್ಸ ಯಥಾಭೂತಂ ಸಮ್ಮಪ್ಪಞ್ಞಾಯ ಪಸ್ಸತೋ’’.

೪೦೪. ‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭಗಿನಿಯೋ, ದಕ್ಖೋ ಗೋಘಾತಕೋ ವಾ ಗೋಘಾತಕನ್ತೇವಾಸೀ ವಾ ಗಾವಿಂ ವಧಿತ್ವಾ ತಿಣ್ಹೇನ ಗೋವಿಕನ್ತನೇನ ಗಾವಿಂ ಸಙ್ಕನ್ತೇಯ್ಯ ಅನುಪಹಚ್ಚ ಅನ್ತರಂ ಮಂಸಕಾಯಂ ಅನುಪಹಚ್ಚ ಬಾಹಿರಂ ಚಮ್ಮಕಾಯಂ. ಯಂ ಯದೇವ ತತ್ಥ ಅನ್ತರಾ ವಿಲಿಮಂಸಂ [ವಿಲಿಮಂ (ಸೀ. ಪೀ. ಕ.)] ಅನ್ತರಾ ನ್ಹಾರು ಅನ್ತರಾ ಬನ್ಧನಂ ತಂ ತದೇವ ತಿಣ್ಹೇನ ಗೋವಿಕನ್ತನೇನ ಸಞ್ಛಿನ್ದೇಯ್ಯ ಸಙ್ಕನ್ತೇಯ್ಯ ಸಮ್ಪಕನ್ತೇಯ್ಯ ಸಮ್ಪರಿಕನ್ತೇಯ್ಯ. ಸಞ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಸಙ್ಕನ್ತಿತ್ವಾ ಸಮ್ಪಕನ್ತಿತ್ವಾ ಸಮ್ಪರಿಕನ್ತಿತ್ವಾ ವಿಧುನಿತ್ವಾ ಬಾಹಿರಂ ಚಮ್ಮಕಾಯಂ ತೇನೇವ ಚಮ್ಮೇನ ತಂ ಗಾವಿಂ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ ಏವಂ ವದೇಯ್ಯ – ‘ತಥೇವಾಯಂ ಗಾವೀ ಸಂಯುತ್ತಾ ಇಮಿನಾವ ಚಮ್ಮೇನಾ’ತಿ; ಸಮ್ಮಾ ನು ಖೋ ಸೋ, ಭಗಿನಿಯೋ, ವದಮಾನೋ ವದೇಯ್ಯಾ’’ತಿ? ‘‘ನೋ ಹೇತಂ, ಭನ್ತೇ’’. ‘‘ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು’’? ‘‘ಅಮು ಹಿ, ಭನ್ತೇ, ದಕ್ಖೋ ಗೋಘಾತಕೋ ವಾ ಗೋಘಾತಕನ್ತೇವಾಸೀ ವಾ ಗಾವಿಂ ವಧಿತ್ವಾ ತಿಣ್ಹೇನ ಗೋವಿಕನ್ತನೇನ ಗಾವಿಂ ಸಙ್ಕನ್ತೇಯ್ಯ ಅನುಪಹಚ್ಚ ಅನ್ತರಂ ಮಂಸಕಾಯಂ ಅನುಪಹಚ್ಚ ಬಾಹಿರಂ ಚಮ್ಮಕಾಯಂ. ಯಂ ಯದೇವ ತತ್ಥ ಅನ್ತರಾ ವಿಲಿಮಂಸಂ ಅನ್ತರಾ ನ್ಹಾರು ಅನ್ತರಾ ಬನ್ಧನಂ ತಂ ತದೇವ ತಿಣ್ಹೇನ ಗೋವಿಕನ್ತನೇನ ಸಞ್ಛಿನ್ದೇಯ್ಯ ಸಙ್ಕನ್ತೇಯ್ಯ ಸಮ್ಪಕನ್ತೇಯ್ಯ ಸಮ್ಪರಿಕನ್ತೇಯ್ಯ. ಸಞ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಸಙ್ಕನ್ತಿತ್ವಾ ಸಮ್ಪಕನ್ತಿತ್ವಾ ಸಮ್ಪರಿಕನ್ತಿತ್ವಾ ವಿಧುನಿತ್ವಾ ಬಾಹಿರಂ ಚಮ್ಮಕಾಯಂ ತೇನೇವ ಚಮ್ಮೇನ ತಂ ಗಾವಿಂ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಸೋ ಏವಂ ವದೇಯ್ಯ – ‘ತಥೇವಾಯಂ ಗಾವೀ ಸಂಯುತ್ತಾ ಇಮಿನಾವ ಚಮ್ಮೇನಾ’ತಿ; ಅಥ ಖೋ ಸಾ ಗಾವೀ ವಿಸಂಯುತ್ತಾ ತೇನೇವ ಚಮ್ಮೇನಾ’’ತಿ.

‘‘ಉಪಮಾ ಖೋ ಮೇ ಅಯಂ, ಭಗಿನಿಯೋ, ಕತಾ ಅತ್ಥಸ್ಸ ವಿಞ್ಞಾಪನಾಯ. ಅಯಮೇವೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ; ‘ಅನ್ತರಾ ಮಂಸಕಾಯೋ’ತಿ ಖೋ, ಭಗಿನಿಯೋ, ಛನ್ನೇತಂ ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಾನಂ ಆಯತನಾನಂ ಅಧಿವಚನಂ; ‘ಬಾಹಿರೋ ಚಮ್ಮಕಾಯೋ’ತಿ ಖೋ ಭಗಿನಿಯೋ, ಛನ್ನೇತಂ ಬಾಹಿರಾನಂ ಆಯತನಾನಂ ಅಧಿವಚನಂ; ‘ಅನ್ತರಾ ವಿಲಿಮಂಸಂ, ಅನ್ತರಾ ನ್ಹಾರು, ಅನ್ತರಾ ಬನ್ಧನ’ನ್ತಿ ಖೋ, ಭಗಿನಿಯೋ, ನನ್ದೀರಾಗಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ; ‘ತಿಣ್ಹಂ ಗೋವಿಕನ್ತನ’ನ್ತಿ ಖೋ, ಭಗಿನಿಯೋ, ಅರಿಯಾಯೇತಂ ಪಞ್ಞಾಯ ಅಧಿವಚನಂ; ಯಾಯಂ ಅರಿಯಾ ಪಞ್ಞಾ ಅನ್ತರಾ ಕಿಲೇಸಂ ಅನ್ತರಾ ಸಂಯೋಜನಂ ಅನ್ತರಾ ಬನ್ಧನಂ ಸಞ್ಛಿನ್ದತಿ ಸಙ್ಕನ್ತತಿ ಸಮ್ಪಕನ್ತತಿ ಸಮ್ಪರಿಕನ್ತತಿ.

೪೦೫. ‘‘ಸತ್ತ ಖೋ ಪನಿಮೇ, ಭಗಿನಿಯೋ, ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ, ಯೇಸಂ ಭಾವಿತತ್ತಾ ಬಹುಲೀಕತತ್ತಾ ಭಿಕ್ಖು ಆಸವಾನಂ ಖಯಾ ಅನಾಸವಂ ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿಂ ಪಞ್ಞಾವಿಮುತ್ತಿಂ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ಸಯಂ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಸಚ್ಛಿಕತ್ವಾ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ. ಕತಮೇ ಸತ್ತ? ಇಧ, ಭಗಿನಿಯೋ, ಭಿಕ್ಖು ಸತಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಂ ಭಾವೇತಿ ವಿವೇಕನಿಸ್ಸಿತಂ ವಿರಾಗನಿಸ್ಸಿತಂ ನಿರೋಧನಿಸ್ಸಿತಂ ವೋಸ್ಸಗ್ಗಪರಿಣಾಮಿಂ, ಧಮ್ಮವಿಚಯಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಂ ಭಾವೇತಿ…ಪೇ… ವೀರಿಯಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಂ ಭಾವೇತಿ… ಪೀತಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಂ ಭಾವೇತಿ… ಪಸ್ಸದ್ಧಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಂ ಭಾವೇತಿ… ಸಮಾಧಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಂ ಭಾವೇತಿ… ಉಪೇಕ್ಖಾಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಂ ಭಾವೇತಿ ವಿವೇಕನಿಸ್ಸಿತಂ ವಿರಾಗನಿಸ್ಸಿತಂ ನಿರೋಧನಿಸ್ಸಿತಂ ವೋಸ್ಸಗ್ಗಪರಿಣಾಮಿಂ. ಇಮೇ ಖೋ, ಭಗಿನಿಯೋ, ಸತ್ತ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ, ಯೇಸಂ ಭಾವಿತತ್ತಾ ಬಹುಲೀಕತತ್ತಾ ಭಿಕ್ಖು ಆಸವಾನಂ ಖಯಾ ಅನಾಸವಂ ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿಂ ಪಞ್ಞಾವಿಮುತ್ತಿಂ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ಸಯಂ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಸಚ್ಛಿಕತ್ವಾ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತೀ’’ತಿ.

೪೦೬. ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ನನ್ದಕೋ ತಾ ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ಇಮಿನಾ ಓವಾದೇನ ಓವದಿತ್ವಾ ಉಯ್ಯೋಜೇಸಿ – ‘‘ಗಚ್ಛಥ, ಭಗಿನಿಯೋ; ಕಾಲೋ’’ತಿ. ಅಥ ಖೋ ತಾ ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ಆಯಸ್ಮತೋ ನನ್ದಕಸ್ಸ ಭಾಸಿತಂ ಅಭಿನನ್ದಿತ್ವಾ ಅನುಮೋದಿತ್ವಾ ಉಟ್ಠಾಯಾಸನಾ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ನನ್ದಕಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕತ್ವಾ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿಂಸು; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ಅಟ್ಠಂಸು. ಏಕಮನ್ತಂ ಠಿತಾ ಖೋ ತಾ ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ಭಗವಾ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಗಚ್ಛಥ, ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ; ಕಾಲೋ’’ತಿ. ಅಥ ಖೋ ತಾ ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕತ್ವಾ ಪಕ್ಕಮಿಂಸು. ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ಅಚಿರಪಕ್ಕನ್ತೀಸು ತಾಸು ಭಿಕ್ಖುನೀಸು ಭಿಕ್ಖೂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತದಹುಪೋಸಥೇ ಚಾತುದ್ದಸೇ ನ ಹೋತಿ ಬಹುನೋಜನಸ್ಸ ಕಙ್ಖಾ ವಾ ವಿಮತಿ ವಾ – ‘ಊನೋ ನು ಖೋ ಚನ್ದೋ, ಪುಣ್ಣೋ ನು ಖೋ ಚನ್ದೋ’ತಿ, ಅಥ ಖೋ ಊನೋ ಚನ್ದೋತ್ವೇವ ಹೋತಿ. ಏವಮೇವ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಾ ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ನನ್ದಕಸ್ಸ ಧಮ್ಮದೇಸನಾಯ ಅತ್ತಮನಾ ಹೋನ್ತಿ ನೋ ಚ ಖೋ ಪರಿಪುಣ್ಣಸಙ್ಕಪ್ಪಾ’’ತಿ.

೪೦೭. ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ನನ್ದಕಂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ತೇನ ಹಿ ತ್ವಂ, ನನ್ದಕ, ಸ್ವೇಪಿ ತಾ ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ತೇನೇವೋವಾದೇನ ಓವದೇಯ್ಯಾಸೀ’’ತಿ. ‘‘ಏವಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ನನ್ದಕೋ ಭಗವತೋ ಪಚ್ಚಸ್ಸೋಸಿ. ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ನನ್ದಕೋ ತಸ್ಸಾ ರತ್ತಿಯಾ ಅಚ್ಚಯೇನ ಪುಬ್ಬಣ್ಹಸಮಯಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಪತ್ತಚೀವರಮಾದಾಯ ಸಾವತ್ಥಿಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪಾವಿಸಿ. ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಪಟಿಕ್ಕನ್ತೋ ಅತ್ತದುತಿಯೋ ಯೇನ ರಾಜಕಾರಾಮೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ. ಅದ್ದಸಂಸು ಖೋ ತಾ ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ನನ್ದಕಂ ದೂರತೋವ ಆಗಚ್ಛನ್ತಂ. ದಿಸ್ವಾನ ಆಸನಂ ಪಞ್ಞಾಪೇಸುಂ, ಉದಕಞ್ಚ ಪಾದಾನಂ ಉಪಟ್ಠಪೇಸುಂ. ನಿಸೀದಿ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ನನ್ದಕೋ ಪಞ್ಞತ್ತೇ ಆಸನೇ. ನಿಸಜ್ಜ ಪಾದೇ ಪಕ್ಖಾಲೇಸಿ. ತಾಪಿ ಖೋ ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ನನ್ದಕಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿಂಸು. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನಾ ಖೋ ತಾ ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ಆಯಸ್ಮಾ ನನ್ದಕೋ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಪಟಿಪುಚ್ಛಕಥಾ ಖೋ, ಭಗಿನಿಯೋ, ಭವಿಸ್ಸತಿ. ತತ್ಥ ಆಜಾನನ್ತೀಹಿ ‘ಆಜಾನಾಮಾ’ ತಿಸ್ಸ ವಚನೀಯಂ, ನ ಆಜಾನನ್ತೀಹಿ ‘ನ ಆಜಾನಾಮಾ’ ತಿಸ್ಸ ವಚನೀಯಂ. ಯಸ್ಸಾ ವಾ ಪನಸ್ಸ ಕಙ್ಖಾ ವಾ ವಿಮತಿ ವಾ, ಅಹಮೇವ ತತ್ಥ ಪಟಿಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬೋ – ‘ಇದಂ, ಭನ್ತೇ, ಕಥಂ; ಇಮಸ್ಸ ಕ್ವತ್ಥೋ’’’ತಿ. ‘‘ಏತ್ತಕೇನಪಿ ಮಯಂ, ಭನ್ತೇ, ಅಯ್ಯಸ್ಸ ನನ್ದಕಸ್ಸ ಅತ್ತಮನಾ ಅಭಿರದ್ಧಾ ಯಂ ನೋ ಅಯ್ಯೋ ನನ್ದಕೋ ಪವಾರೇತೀ’’ತಿ.

೪೦೮. ‘‘ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಥ, ಭಗಿನಿಯೋ, ಚಕ್ಖು ನಿಚ್ಚಂ ವಾ ಅನಿಚ್ಚಂ ವಾ’’ತಿ? ‘‘ಅನಿಚ್ಚಂ, ಭನ್ತೇ’’. ‘‘ಯಂ ಪನಾನಿಚ್ಚಂ ದುಕ್ಖಂ ವಾ ತಂ ಸುಖಂ ವಾ’’ತಿ? ‘‘ದುಕ್ಖಂ, ಭನ್ತೇ’’. ‘‘ಯಂ ಪನಾನಿಚ್ಚಂ ದುಕ್ಖಂ ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮಂ, ಕಲ್ಲಂ ನು ತಂ ಸಮನುಪಸ್ಸಿತುಂ – ‘ಏತಂ ಮಮ, ಏಸೋಹಮಸ್ಮಿ, ಏಸೋ ಮೇ ಅತ್ತಾ’’’ತಿ? ‘‘ನೋ ಹೇತಂ, ಭನ್ತೇ’’. ‘‘ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಥ, ಭಗಿನಿಯೋ, ಸೋತಂ ನಿಚ್ಚಂ ವಾ ಅನಿಚ್ಚಂ ವಾ’’ತಿ? ‘‘ಅನಿಚ್ಚಂ, ಭನ್ತೇ…ಪೇ… ಘಾನಂ ನಿಚ್ಚಂ ವಾ ಅನಿಚ್ಚಂ ವಾ’’ತಿ? ‘‘ಅನಿಚ್ಚಂ, ಭನ್ತೇ… ಜಿವ್ಹಾ… ಕಾಯೋ… ಮನೋ ನಿಚ್ಚೋ ವಾ ಅನಿಚ್ಚೋ ವಾ’’ತಿ? ‘‘ಅನಿಚ್ಚೋ, ಭನ್ತೇ’’. ‘‘ಯಂ ಪನಾನಿಚ್ಚಂ ದುಕ್ಖಂ ವಾ ತಂ ಸುಖಂ ವಾ’’ತಿ? ‘‘ದುಕ್ಖಂ, ಭನ್ತೇ’’. ‘‘ಯಂ ಪನಾನಿಚ್ಚಂ ದುಕ್ಖಂ ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮಂ, ಕಲ್ಲಂ ನು ತಂ ಸಮನುಪಸ್ಸಿತುಂ – ‘ಏತಂ ಮಮ, ಏಸೋಹಮಸ್ಮಿ, ಏಸೋ ಮೇ ಅತ್ತಾ’’’ತಿ? ‘‘ನೋ ಹೇತಂ, ಭನ್ತೇ’’. ‘‘ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು’’? ‘‘ಪುಬ್ಬೇವ ನೋ ಏತಂ, ಭನ್ತೇ, ಯಥಾಭೂತಂ ಸಮ್ಮಪ್ಪಞ್ಞಾಯ ಸುದಿಟ್ಠಂ – ‘ಇತಿಪಿಮೇ ಛ ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಾ ಆಯತನಾ ಅನಿಚ್ಚಾ’’’ತಿ. ‘‘ಸಾಧು ಸಾಧು, ಭಗಿನಿಯೋ! ಏವಞ್ಹೇತಂ, ಭಗಿನಿಯೋ, ಹೋತಿ ಅರಿಯಸಾವಕಸ್ಸ ಯಥಾಭೂತಂ ಸಮ್ಮಪ್ಪಞ್ಞಾಯ ಪಸ್ಸತೋ’’.

೪೦೯. ‘‘ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಥ, ಭಗಿನಿಯೋ, ರೂಪಾ ನಿಚ್ಚಾ ವಾ ಅನಿಚ್ಚಾ ವಾ’’ತಿ? ‘‘ಅನಿಚ್ಚಾ, ಭನ್ತೇ’’. ‘‘ಯಂ ಪನಾನಿಚ್ಚಂ ದುಕ್ಖಂ ವಾ ತಂ ಸುಖಂ ವಾ’’ತಿ? ‘‘ದುಕ್ಖಂ, ಭನ್ತೇ’’. ‘‘ಯಂ ಪನಾನಿಚ್ಚಂ ದುಕ್ಖಂ ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮಂ, ಕಲ್ಲಂ ನು ತಂ ಸಮನುಪಸ್ಸಿತುಂ – ‘ಏತಂ ಮಮ, ಏಸೋಹಮಸ್ಮಿ, ಏಸೋ ಮೇ ಅತ್ತಾ’’’ತಿ? ‘‘ನೋ ಹೇತಂ, ಭನ್ತೇ’’. ‘‘ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಥ, ಭಗಿನಿಯೋ, ಸದ್ದಾ ನಿಚ್ಚಾ ವಾ ಅನಿಚ್ಚಾ ವಾ’’ತಿ? ‘‘ಅನಿಚ್ಚಾ, ಭನ್ತೇ…ಪೇ… ಗನ್ಧಾ ನಿಚ್ಚಾ ವಾ ಅನಿಚ್ಚಾ ವಾ’’ತಿ? ‘‘ಅನಿಚ್ಚಾ, ಭನ್ತೇ… ರಸಾ ನಿಚ್ಚಾ ವಾ ಅನಿಚ್ಚಾ ವಾ’’ತಿ? ‘‘ಅನಿಚ್ಚಾ, ಭನ್ತೇ… ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಾ ನಿಚ್ಚಾ ವಾ ಅನಿಚ್ಚಾ ವಾ’’ತಿ? ‘‘ಅನಿಚ್ಚಾ, ಭನ್ತೇ… ಧಮ್ಮಾ ನಿಚ್ಚಾ ವಾ ಅನಿಚ್ಚಾ ವಾ’’ತಿ? ‘‘ಅನಿಚ್ಚಾ, ಭನ್ತೇ’’. ‘‘ಯಂ ಪನಾನಿಚ್ಚಂ ದುಕ್ಖಂ ವಾ ತಂ ಸುಖಂ ವಾ’’ತಿ? ‘‘ದುಕ್ಖಂ, ಭನ್ತೇ’’. ‘‘ಯಂ ಪನಾನಿಚ್ಚಂ ದುಕ್ಖಂ ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮಂ, ಕಲ್ಲಂ ನು ತಂ ಸಮನುಪಸ್ಸಿತುಂ – ‘ಏತಂ ಮಮ, ಏಸೋಹಮಸ್ಮಿ, ಏಸೋ ಮೇ ಅತ್ತಾ’’’ತಿ? ‘‘ನೋ ಹೇತಂ, ಭನ್ತೇ’’. ‘‘ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು’’? ‘‘ಪುಬ್ಬೇವ ನೋ ಏತಂ, ಭನ್ತೇ, ಯಥಾಭೂತಂ ಸಮ್ಮಪ್ಪಞ್ಞಾಯ ಸುದಿಟ್ಠಂ – ‘ಇತಿಪಿಮೇ ಛ ಬಾಹಿರಾ ಆಯತನಾ ಅನಿಚ್ಚಾ’’’ತಿ. ‘‘ಸಾಧು ಸಾಧು, ಭಗಿನಿಯೋ! ಏವಞ್ಹೇತಂ, ಭಗಿನಿಯೋ, ಹೋತಿ ಅರಿಯಸಾವಕಸ್ಸ ಯಥಾಭೂತಂ ಸಮ್ಮಪ್ಪಞ್ಞಾಯ ಪಸ್ಸತೋ’’.

೪೧೦. ‘‘ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಥ, ಭಗಿನಿಯೋ, ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಂ ನಿಚ್ಚಂ ವಾ ಅನಿಚ್ಚಂ ವಾ’’ತಿ? ‘‘ಅನಿಚ್ಚಂ, ಭನ್ತೇ…ಪೇ… ಸೋತವಿಞ್ಞಾಣಂ ನಿಚ್ಚಂ ವಾ ಅನಿಚ್ಚಂ ವಾ’’ತಿ? ‘‘ಅನಿಚ್ಚಂ, ಭನ್ತೇ… ಘಾನವಿಞ್ಞಾಣಂ ನಿಚ್ಚಂ ವಾ ಅನಿಚ್ಚಂ ವಾ’’ತಿ? ‘‘ಅನಿಚ್ಚಂ, ಭನ್ತೇ… ಜಿವ್ಹಾವಿಞ್ಞಾಣಂ ನಿಚ್ಚಂ ವಾ ಅನಿಚ್ಚಂ ವಾ’’ತಿ? ‘‘ಅನಿಚ್ಚಂ, ಭನ್ತೇ… ಕಾಯವಿಞ್ಞಾಣಂ ನಿಚ್ಚಂ ವಾ ಅನಿಚ್ಚಂ ವಾ’’ತಿ? ‘‘ಅನಿಚ್ಚಂ, ಭನ್ತೇ… ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಂ ನಿಚ್ಚಂ ವಾ ಅನಿಚ್ಚಂ ವಾ’’ತಿ? ‘‘ಅನಿಚ್ಚಂ, ಭನ್ತೇ’’. ‘‘ಯಂ ಪನಾನಿಚ್ಚಂ ದುಕ್ಖಂ ವಾ ತಂ ಸುಖಂ ವಾ’’ತಿ? ‘‘ದುಕ್ಖಂ, ಭನ್ತೇ’’. ‘‘ಯಂ ಪನಾನಿಚ್ಚಂ ದುಕ್ಖಂ ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮಂ, ಕಲ್ಲಂ ನು ತಂ ಸಮನುಪಸ್ಸಿತುಂ – ‘ಏತಂ ಮಮ, ಏಸೋಹಮಸ್ಮಿ, ಏಸೋ ಮೇ ಅತ್ತಾ’’’ತಿ? ‘‘ನೋ ಹೇತಂ, ಭನ್ತೇ’’. ‘‘ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು’’? ‘‘ಪುಬ್ಬೇವ ನೋ ಏತಂ, ಭನ್ತೇ, ಯಥಾಭೂತಂ ಸಮ್ಮಪ್ಪಞ್ಞಾಯ ಸುದಿಟ್ಠಂ – ‘ಇತಿಪಿಮೇ ಛ ವಿಞ್ಞಾಣಕಾಯಾ ಅನಿಚ್ಚಾ’’’ತಿ. ‘‘ಸಾಧು ಸಾಧು, ಭಗಿನಿಯೋ! ಏವಞ್ಹೇತಂ, ಭಗಿನಿಯೋ, ಹೋತಿ ಅರಿಯಸಾವಕಸ್ಸ ಯಥಾಭೂತಂ ಸಮ್ಮಪ್ಪಞ್ಞಾಯ ಪಸ್ಸತೋ’’.

೪೧೧. ‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭಗಿನಿಯೋ, ತೇಲಪ್ಪದೀಪಸ್ಸ ಝಾಯತೋ ತೇಲಮ್ಪಿ ಅನಿಚ್ಚಂ ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮಂ, ವಟ್ಟಿಪಿ ಅನಿಚ್ಚಾ ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮಾ, ಅಚ್ಚಿಪಿ ಅನಿಚ್ಚಾ ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮಾ, ಆಭಾಪಿ ಅನಿಚ್ಚಾ ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮಾ. ಯೋ ನು ಖೋ, ಭಗಿನಿಯೋ, ಏವಂ ವದೇಯ್ಯ – ‘ಅಮುಸ್ಸ ತೇಲಪ್ಪದೀಪಸ್ಸ ಝಾಯತೋ ತೇಲಮ್ಪಿ ಅನಿಚ್ಚಂ ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮಂ, ವಟ್ಟಿಪಿ ಅನಿಚ್ಚಾ ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮಾ, ಅಚ್ಚಿಪಿ ಅನಿಚ್ಚಾ ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮಾ; ಯಾ ಚ ಖ್ವಾಸ್ಸ ಆಭಾ ಸಾ ನಿಚ್ಚಾ ಧುವಾ ಸಸ್ಸತಾ ಅವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮಾ’ತಿ; ಸಮ್ಮಾ ನು ಖೋ ಸೋ, ಭಗಿನಿಯೋ, ವದಮಾನೋ ವದೇಯ್ಯಾ’’ತಿ? ‘‘ನೋ ಹೇತಂ, ಭನ್ತೇ’’. ‘‘ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು’’? ‘‘ಅಮುಸ್ಸ ಹಿ, ಭನ್ತೇ, ತೇಲಪ್ಪದೀಪಸ್ಸ ಝಾಯತೋ ತೇಲಮ್ಪಿ ಅನಿಚ್ಚಂ ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮಂ, ವಟ್ಟಿಪಿ ಅನಿಚ್ಚಾ ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮಾ, ಅಚ್ಚಿಪಿ ಅನಿಚ್ಚಾ ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮಾ; ಪಗೇವಸ್ಸ ಆಭಾ ಅನಿಚ್ಚಾ ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮಾ’’ತಿ. ‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ, ಭಗಿನಿಯೋ, ಯೋ ನು ಖೋ ಏವಂ ವದೇಯ್ಯ – ‘ಛ ಖೋಮೇ ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಾ ಆಯತನಾ ಅನಿಚ್ಚಾ. ಯಞ್ಚ ಖೋ ಛ ಅಜ್ಝತ್ತಿಕೇ ಆಯತನೇ ಪಟಿಚ್ಚ ಪಟಿಸಂವೇದೇತಿ ಸುಖಂ ವಾ ದುಕ್ಖಂ ವಾ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ವಾ ತಂ ನಿಚ್ಚಂ ಧುವಂ ಸಸ್ಸತಂ ಅವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮ’ನ್ತಿ; ಸಮ್ಮಾ ನು ಖೋ ಸೋ, ಭಗಿನಿಯೋ, ವದಮಾನೋ ವದೇಯ್ಯಾ’’ತಿ? ‘‘ನೋ ಹೇತಂ, ಭನ್ತೇ’’. ‘‘ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು’’? ‘‘ತಜ್ಜಂ ತಜ್ಜಂ, ಭನ್ತೇ, ಪಚ್ಚಯಂ ಪಟಿಚ್ಚ ತಜ್ಜಾ ತಜ್ಜಾ ವೇದನಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ. ತಜ್ಜಸ್ಸ ತಜ್ಜಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯಸ್ಸ ನಿರೋಧಾ ತಜ್ಜಾ ತಜ್ಜಾ ವೇದನಾ ನಿರುಜ್ಝನ್ತೀ’’ತಿ. ‘‘ಸಾಧು ಸಾಧು, ಭಗಿನಿಯೋ! ಏವಞ್ಹೇತಂ, ಭಗಿನಿಯೋ, ಹೋತಿ ಅರಿಯಸಾವಕಸ್ಸ ಯಥಾಭೂತಂ ಸಮ್ಮಪ್ಪಞ್ಞಾಯ ಪಸ್ಸತೋ’’.

೪೧೨. ‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭಗಿನಿಯೋ, ಮಹತೋ ರುಕ್ಖಸ್ಸ ತಿಟ್ಠತೋ ಸಾರವತೋ ಮೂಲಮ್ಪಿ ಅನಿಚ್ಚಂ ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮಂ, ಖನ್ಧೋಪಿ ಅನಿಚ್ಚೋ ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮೋ, ಸಾಖಾಪಲಾಸಮ್ಪಿ ಅನಿಚ್ಚಂ ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮಂ, ಛಾಯಾಪಿ ಅನಿಚ್ಚಾ ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮಾ. ಯೋ ನು ಖೋ, ಭಗಿನಿಯೋ, ಏವಂ ವದೇಯ್ಯ – ‘ಅಮುಸ್ಸ ಮಹತೋ ರುಕ್ಖಸ್ಸ ತಿಟ್ಠತೋ ಸಾರವತೋ ಮೂಲಮ್ಪಿ ಅನಿಚ್ಚಂ ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮಂ, ಖನ್ಧೋಪಿ ಅನಿಚ್ಚೋ ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮೋ, ಸಾಖಾಪಲಾಸಮ್ಪಿ ಅನಿಚ್ಚಂ ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮಂ; ಯಾ ಚ ಖ್ವಾಸ್ಸ ಛಾಯಾ ಸಾ ನಿಚ್ಚಾ ಧುವಾ ಸಸ್ಸತಾ ಅವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮಾ’ತಿ; ಸಮ್ಮಾ ನು ಖೋ ಸೋ ಭಗಿನಿಯೋ, ವದಮಾನೋ ವದೇಯ್ಯಾ’’ತಿ? ‘‘ನೋ ಹೇತಂ, ಭನ್ತೇ’’. ‘‘ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು’’? ‘‘ಅಮುಸ್ಸ ಹಿ, ಭನ್ತೇ, ಮಹತೋ ರುಕ್ಖಸ್ಸ ತಿಟ್ಠತೋ ಸಾರವತೋ ಮೂಲಮ್ಪಿ ಅನಿಚ್ಚಂ ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮಂ, ಖನ್ಧೋಪಿ ಅನಿಚ್ಚೋ ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮೋ, ಸಾಖಾಪಲಾಸಮ್ಪಿ ಅನಿಚ್ಚಂ ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮಂ; ಪಗೇವಸ್ಸ ಛಾಯಾ ಅನಿಚ್ಚಾ ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮಾ’’ತಿ. ‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ, ಭಗಿನಿಯೋ, ಯೋ ನು ಖೋ ಏವಂ ವದೇಯ್ಯ – ‘ಛ ಖೋಮೇ ಬಾಹಿರಾ ಆಯತನಾ ಅನಿಚ್ಚಾ. ಯಞ್ಚ ಖೋ ಬಾಹಿರೇ ಆಯತನೇ ಪಟಿಚ್ಚ ಪಟಿಸಂವೇದೇತಿ ಸುಖಂ ವಾ ದುಕ್ಖಂ ವಾ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ವಾ ತಂ ನಿಚ್ಚಂ ಧುವಂ ಸಸ್ಸತಂ ಅವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮ’ನ್ತಿ; ಸಮ್ಮಾ ನು ಖೋ ಸೋ, ಭಗಿನಿಯೋ, ವದಮಾನೋ ವದೇಯ್ಯಾ’’ತಿ? ‘‘ನೋ ಹೇತಂ, ಭನ್ತೇ’’. ‘‘ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು’’? ‘‘ತಜ್ಜಂ ತಜ್ಜಂ, ಭನ್ತೇ, ಪಚ್ಚಯಂ ಪಟಿಚ್ಚ ತಜ್ಜಾ ತಜ್ಜಾ ವೇದನಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ. ತಜ್ಜಸ್ಸ ತಜ್ಜಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯಸ್ಸ ನಿರೋಧಾ ತಜ್ಜಾ ತಜ್ಜಾ ವೇದನಾ ನಿರುಜ್ಝನ್ತೀ’’ತಿ. ‘‘ಸಾಧು ಸಾಧು, ಭಗಿನಿಯೋ! ಏವಞ್ಹೇತಂ, ಭಗಿನಿಯೋ, ಹೋತಿ ಅರಿಯಸಾವಕಸ್ಸ ಯಥಾಭೂತಂ ಸಮ್ಮಪ್ಪಞ್ಞಾಯ ಪಸ್ಸತೋ’’.

೪೧೩. ‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭಗಿನಿಯೋ, ದಕ್ಖೋ ಗೋಘಾತಕೋ ವಾ ಗೋಘಾತಕನ್ತೇವಾಸೀ ವಾ ಗಾವಿಂ ವಧಿತ್ವಾ ತಿಣ್ಹೇನ ಗೋವಿಕನ್ತನೇನ ಗಾವಿಂ ಸಙ್ಕನ್ತೇಯ್ಯ ಅನುಪಹಚ್ಚ ಅನ್ತರಂ ಮಂಸಕಾಯಂ ಅನುಪಹಚ್ಚ ಬಾಹಿರಂ ಚಮ್ಮಕಾಯಂ. ಯಂ ಯದೇವ ತತ್ಥ ಅನ್ತರಾ ವಿಲಿಮಂಸಂ ಅನ್ತರಾ ನ್ಹಾರು ಅನ್ತರಾ ಬನ್ಧನಂ ತಂ ತದೇವ ತಿಣ್ಹೇನ ಗೋವಿಕನ್ತನೇನ ಸಞ್ಛಿನ್ದೇಯ್ಯ ಸಙ್ಕನ್ತೇಯ್ಯ ಸಮ್ಪಕನ್ತೇಯ್ಯ ಸಮ್ಪರಿಕನ್ತೇಯ್ಯ. ಸಞ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಸಙ್ಕನ್ತಿತ್ವಾ ಸಮ್ಪಕನ್ತಿತ್ವಾ ಸಮ್ಪರಿಕನ್ತಿತ್ವಾ ವಿಧುನಿತ್ವಾ ಬಾಹಿರಂ ಚಮ್ಮಕಾಯಂ ತೇನೇವ ಚಮ್ಮೇನ ತಂ ಗಾವಿಂ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ ಏವಂ ವದೇಯ್ಯ – ‘ತಥೇವಾಯಂ ಗಾವೀ ಸಂಯುತ್ತಾ ಇಮಿನಾವ ಚಮ್ಮೇನಾ’ತಿ; ಸಮ್ಮಾ ನು ಖೋ ಸೋ, ಭಗಿನಿಯೋ, ವದಮಾನೋ ವದೇಯ್ಯಾ’’ತಿ? ‘‘ನೋ ಹೇತಂ, ಭನ್ತೇ’’. ‘‘ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು’’? ‘‘ಅಮು ಹಿ, ಭನ್ತೇ, ದಕ್ಖೋ ಗೋಘಾತಕೋ ವಾ ಗೋಘಾತಕನ್ತೇವಾಸೀ ವಾ ಗಾವಿಂ ವಧಿತ್ವಾ ತಿಣ್ಹೇನ ಗೋವಿಕನ್ತನೇನ ಗಾವಿಂ ಸಙ್ಕನ್ತೇಯ್ಯ ಅನುಪಹಚ್ಚ ಅನ್ತರಂ ಮಂಸಕಾಯಂ ಅನುಪಹಚ್ಚ ಬಾಹಿರಂ ಚಮ್ಮಕಾಯಂ. ಯಂ ಯದೇವ ತತ್ಥ ಅನ್ತರಾ ವಿಲಿಮಂಸಂ ಅನ್ತರಾ ನ್ಹಾರು ಅನ್ತರಾ ಬನ್ಧನಂ ತಂ ತದೇವ ತಿಣ್ಹೇನ ಗೋವಿಕನ್ತನೇನ ಸಞ್ಛಿನ್ದೇಯ್ಯ ಸಙ್ಕನ್ತೇಯ್ಯ ಸಮ್ಪಕನ್ತೇಯ್ಯ ಸಮ್ಪರಿಕನ್ತೇಯ್ಯ. ಸಞ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಸಙ್ಕನ್ತಿತ್ವಾ ಸಮ್ಪಕನ್ತಿತ್ವಾ ಸಮ್ಪರಿಕನ್ತಿತ್ವಾ ವಿಧುನಿತ್ವಾ ಬಾಹಿರಂ ಚಮ್ಮಕಾಯಂ ತೇನೇವ ಚಮ್ಮೇನ ತಂ ಗಾವಿಂ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಸೋ ಏವಂ ವದೇಯ್ಯ – ‘ತಥೇವಾಯಂ ಗಾವೀ ಸಂಯುತ್ತಾ ಇಮಿನಾವ ಚಮ್ಮೇನಾ’ತಿ; ಅಥ ಖೋ ಸಾ ಗಾವೀ ವಿಸಂಯುತ್ತಾ ತೇನೇವ ಚಮ್ಮೇನಾ’’ತಿ.

‘‘ಉಪಮಾ ಖೋ ಮೇ ಅಯಂ, ಭಗಿನಿಯೋ, ಕತಾ ಅತ್ಥಸ್ಸ ವಿಞ್ಞಾಪನಾಯ ಅಯಮೇವೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ. ‘ಅನ್ತರಾ ಮಂಸಕಾಯೋ’ತಿ ಖೋ, ಭಗಿನಿಯೋ, ಛನ್ನೇತಂ ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಾನಂ ಆಯತನಾನಂ ಅಧಿವಚನಂ; ‘ಬಾಹಿರೋ ಚಮ್ಮಕಾಯೋ’ತಿ ಖೋ, ಭಗಿನಿಯೋ, ಛನ್ನೇತಂ ಬಾಹಿರಾನಂ ಆಯತನಾನಂ ಅಧಿವಚನಂ; ‘ಅನ್ತರಾ ವಿಲಿಮಂಸಂ ಅನ್ತರಾ ನ್ಹಾರು ಅನ್ತರಾ ಬನ್ಧನ’ನ್ತಿ ಖೋ, ಭಗಿನಿಯೋ, ನನ್ದೀರಾಗಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ; ‘ತಿಣ್ಹಂ ಗೋವಿಕನ್ತನ’ನ್ತಿ ಖೋ, ಭಗಿನಿಯೋ, ಅರಿಯಾಯೇತಂ ಪಞ್ಞಾಯ ಅಧಿವಚನಂ; ಯಾಯಂ ಅರಿಯಾ ಪಞ್ಞಾ ಅನ್ತರಾ ಕಿಲೇಸಂ ಅನ್ತರಾ ಸಂಯೋಜನಂ ಅನ್ತರಾ ಬನ್ಧನಂ ಸಞ್ಛಿನ್ದತಿ ಸಙ್ಕನ್ತತಿ ಸಮ್ಪಕನ್ತತಿ ಸಮ್ಪರಿಕನ್ತತಿ.

೪೧೪. ‘‘ಸತ್ತ ಖೋ ಪನಿಮೇ, ಭಗಿನಿಯೋ, ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ, ಯೇಸಂ ಭಾವಿತತ್ತಾ ಬಹುಲೀಕತತ್ತಾ ಭಿಕ್ಖು ಆಸವಾನಂ ಖಯಾ ಅನಾಸವಂ ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿಂ ಪಞ್ಞಾವಿಮುತ್ತಿಂ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ಸಯಂ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಸಚ್ಛಿಕತ್ವಾ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ. ಕತಮೇ ಸತ್ತ? ಇಧ, ಭಗಿನಿಯೋ, ಭಿಕ್ಖು ಸತಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಂ ಭಾವೇತಿ ವಿವೇಕನಿಸ್ಸಿತಂ ವಿರಾಗನಿಸ್ಸಿತಂ ನಿರೋಧನಿಸ್ಸಿತಂ ವೋಸ್ಸಗ್ಗಪರಿಣಾಮಿಂ. ಧಮ್ಮವಿಚಯಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಂ ಭಾವೇತಿ…ಪೇ… ವೀರಿಯಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಂ ಭಾವೇತಿ… ಪೀತಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಂ ಭಾವೇತಿ… ಪಸ್ಸದ್ಧಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಂ ಭಾವೇತಿ… ಸಮಾಧಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಂ ಭಾವೇತಿ… ಉಪೇಕ್ಖಾಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಂ ಭಾವೇತಿ ವಿವೇಕನಿಸ್ಸಿತಂ ವಿರಾಗನಿಸ್ಸಿತಂ ನಿರೋಧನಿಸ್ಸಿತಂ ವೋಸ್ಸಗ್ಗಪರಿಣಾಮಿಂ. ಇಮೇ ಖೋ, ಭಗಿನಿಯೋ, ಸತ್ತ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ ಯೇಸಂ ಭಾವಿತತ್ತಾ ಬಹುಲೀಕತತ್ತಾ ಭಿಕ್ಖು ಆಸವಾನಂ ಖಯಾ ಅನಾಸವಂ ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿಂ ಪಞ್ಞಾವಿಮುತ್ತಿಂ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ಸಯಂ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಸಚ್ಛಿಕತ್ವಾ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತೀ’’ತಿ.

೪೧೫. ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ನನ್ದಕೋ ತಾ ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ಇಮಿನಾ ಓವಾದೇನ ಓವದಿತ್ವಾ ಉಯ್ಯೋಜೇಸಿ – ‘‘ಗಚ್ಛಥ, ಭಗಿನಿಯೋ; ಕಾಲೋ’’ತಿ. ಅಥ ಖೋ ತಾ ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ಆಯಸ್ಮತೋ ನನ್ದಕಸ್ಸ ಭಾಸಿತಂ ಅಭಿನನ್ದಿತ್ವಾ ಅನುಮೋದಿತ್ವಾ ಉಟ್ಠಾಯಾಸನಾ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ನನ್ದಕಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕತ್ವಾ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿಂಸು; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ಅಟ್ಠಂಸು. ಏಕಮನ್ತಂ ಠಿತಾ ಖೋ ತಾ ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ಭಗವಾ ಏತದವೋಚ –‘‘ಗಚ್ಛಥ, ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ; ಕಾಲೋ’’ತಿ. ಅಥ ಖೋ ತಾ ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕತ್ವಾ ಪಕ್ಕಮಿಂಸು. ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ಅಚಿರಪಕ್ಕನ್ತೀಸು ತಾಸು ಭಿಕ್ಖುನೀಸು ಭಿಕ್ಖೂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತದಹುಪೋಸಥೇ ಪನ್ನರಸೇ ನ ಹೋತಿ ಬಹುನೋ ಜನಸ್ಸ ಕಙ್ಖಾ ವಾ ವಿಮತಿ ವಾ – ‘ಊನೋ ನು ಖೋ ಚನ್ದೋ, ಪುಣ್ಣೋ ನು ಖೋ ಚನ್ದೋ’ತಿ, ಅಥ ಖೋ ಪುಣ್ಣೋ ಚನ್ದೋತ್ವೇವ ಹೋತಿ; ಏವಮೇವ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಾ ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ನನ್ದಕಸ್ಸ ಧಮ್ಮದೇಸನಾಯ ಅತ್ತಮನಾ ಚೇವ ಪರಿಪುಣ್ಣಸಙ್ಕಪ್ಪಾ ಚ. ತಾಸಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಭಿಕ್ಖುನಿಸತಾನಂ ಯಾ ಪಚ್ಛಿಮಿತಾ ಭಿಕ್ಖುನೀ ಸಾ [ಯಾ ಪಚ್ಛಿಮಾ ಭಿಕ್ಖುನೀ, ಸಾ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ.), ಯಾ ಪಚ್ಛಿಮಿಕಾ, ತಾ ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ (ಕ.)] ಸೋತಾಪನ್ನಾ ಅವಿನಿಪಾತಧಮ್ಮಾ ನಿಯತಾ ಸಮ್ಬೋಧಿಪರಾಯನಾ’’ತಿ.

ಇದಮವೋಚ ಭಗವಾ. ಅತ್ತಮನಾ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಭಗವತೋ ಭಾಸಿತಂ ಅಭಿನನ್ದುನ್ತಿ.

ನನ್ದಕೋವಾದಸುತ್ತಂ ನಿಟ್ಠಿತಂ ಚತುತ್ಥಂ.

೫. ಚೂಳರಾಹುಲೋವಾದಸುತ್ತಂ

೪೧೬. ಏವಂ ಮೇ ಸುತಂ – ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಭಗವಾ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ವಿಹರತಿ ಜೇತವನೇ ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕಸ್ಸ ಆರಾಮೇ. ಅಥ ಖೋ ಭಗವತೋ ರಹೋಗತಸ್ಸ ಪಟಿಸಲ್ಲೀನಸ್ಸ ಏವಂ ಚೇತಸೋ ಪರಿವಿತಕ್ಕೋ ಉದಪಾದಿ – ‘‘ಪರಿಪಕ್ಕಾ ಖೋ ರಾಹುಲಸ್ಸ ವಿಮುತ್ತಿಪರಿಪಾಚನೀಯಾ ಧಮ್ಮಾ. ಯಂನೂನಾಹಂ ರಾಹುಲಂ ಉತ್ತರಿಂ ಆಸವಾನಂ ಖಯೇ ವಿನೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ. ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ಪುಬ್ಬಣ್ಹಸಮಯಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಪತ್ತಚೀವರಮಾದಾಯ ಸಾವತ್ಥಿಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪಾವಿಸಿ. ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಪಟಿಕ್ಕನ್ತೋ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ರಾಹುಲಂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಗಣ್ಹಾಹಿ, ರಾಹುಲ, ನಿಸೀದನಂ; ಯೇನ ಅನ್ಧವನಂ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿಸ್ಸಾಮ ದಿವಾವಿಹಾರಾಯಾ’’ತಿ. ‘‘ಏವಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ರಾಹುಲೋ ಭಗವತೋ ಪಟಿಸ್ಸುತ್ವಾ ನಿಸೀದನಂ ಆದಾಯ ಭಗವನ್ತಂ ಪಿಟ್ಠಿತೋ ಪಿಟ್ಠಿತೋ ಅನುಬನ್ಧಿ.

ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಅನೇಕಾನಿ ದೇವತಾಸಹಸ್ಸಾನಿ ಭಗವನ್ತಂ ಅನುಬನ್ಧಾನಿ ಹೋನ್ತಿ – ‘‘ಅಜ್ಜ ಭಗವಾ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ರಾಹುಲಂ ಉತ್ತರಿಂ ಆಸವಾನಂ ಖಯೇ ವಿನೇಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ಅನ್ಧವನಂ ಅಜ್ಝೋಗಾಹೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ರುಕ್ಖಮೂಲೇ ಪಞ್ಞತ್ತೇ ಆಸನೇ ನಿಸೀದಿ. ಆಯಸ್ಮಾಪಿ ಖೋ ರಾಹುಲೋ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನಂ ಖೋ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ರಾಹುಲಂ ಭಗವಾ ಏತದವೋಚ –

೪೧೭. ‘‘ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಸಿ, ರಾಹುಲ, ಚಕ್ಖು ನಿಚ್ಚಂ ವಾ ಅನಿಚ್ಚಂ ವಾ’’ತಿ? ‘‘ಅನಿಚ್ಚಂ, ಭನ್ತೇ ’’. ‘‘ಯಂ ಪನಾನಿಚ್ಚಂ ದುಕ್ಖಂ ವಾ ತಂ ಸುಖಂ ವಾ’’ತಿ? ‘‘ದುಕ್ಖಂ, ಭನ್ತೇ’’. ‘‘ಯಂ ಪನಾನಿಚ್ಚಂ ದುಕ್ಖಂ ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮಂ, ಕಲ್ಲಂ ನು ತಂ ಸಮನುಪಸ್ಸಿತುಂ – ‘ಏತಂ ಮಮ, ಏಸೋಹಮಸ್ಮಿ, ಏಸೋ ಮೇ ಅತ್ತಾ’’’ತಿ? ‘‘ನೋ ಹೇತಂ, ಭನ್ತೇ’’. ‘‘ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಸಿ, ರಾಹುಲ, ರೂಪಾ ನಿಚ್ಚಾ ವಾ ಅನಿಚ್ಚಾ ವಾ’’ತಿ? ‘‘ಅನಿಚ್ಚಾ, ಭನ್ತೇ’’. ‘‘ಯಂ ಪನಾನಿಚ್ಚಂ ದುಕ್ಖಂ ವಾ ತಂ ಸುಖಂ ವಾ’’ತಿ? ‘‘ದುಕ್ಖಂ, ಭನ್ತೇ’’. ‘‘ಯಂ ಪನಾನಿಚ್ಚಂ ದುಕ್ಖಂ ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮಂ, ಕಲ್ಲಂ ನು ತಂ ಸಮನುಪಸ್ಸಿತುಂ – ‘ಏತಂ ಮಮ, ಏಸೋಹಮಸ್ಮಿ, ಏಸೋ ಮೇ ಅತ್ತಾ’’’ತಿ? ‘‘ನೋ ಹೇತಂ, ಭನ್ತೇ’’. ‘‘ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಸಿ, ರಾಹುಲ, ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಂ ನಿಚ್ಚಂ ವಾ ಅನಿಚ್ಚಂ ವಾ’’ತಿ? ‘‘ಅನಿಚ್ಚಂ, ಭನ್ತೇ’’. ‘‘ಯಂ ಪನಾನಿಚ್ಚಂ ದುಕ್ಖಂ ವಾ ತಂ ಸುಖಂ ವಾ’’ತಿ? ‘‘ದುಕ್ಖಂ, ಭನ್ತೇ’’. ‘‘ಯಂ ಪನಾನಿಚ್ಚಂ ದುಕ್ಖಂ ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮಂ, ಕಲ್ಲಂ ನು ತಂ ಸಮನುಪಸ್ಸಿತುಂ – ‘ಏತಂ ಮಮ, ಏಸೋಹಮಸ್ಮಿ, ಏಸೋ ಮೇ ಅತ್ತಾ’’’ತಿ? ‘‘ನೋ ಹೇತಂ, ಭನ್ತೇ’’. ‘‘ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಸಿ, ರಾಹುಲ, ಚಕ್ಖುಸಮ್ಫಸ್ಸೋ ನಿಚ್ಚೋ ವಾ ಅನಿಚ್ಚೋ ವಾ’’ತಿ? ‘‘ಅನಿಚ್ಚೋ, ಭನ್ತೇ’’. ‘‘ಯಂ ಪನಾನಿಚ್ಚಂ, ದುಕ್ಖಂ ವಾ ತಂ ಸುಖಂ ವಾ’’ತಿ? ‘‘ದುಕ್ಖಂ, ಭನ್ತೇ’’. ‘‘ಯಂ ಪನಾನಿಚ್ಚಂ ದುಕ್ಖಂ ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮಂ, ಕಲ್ಲಂ ನು ತಂ ಸಮನುಪಸ್ಸಿತುಂ – ‘ಏತಂ ಮಮ, ಏಸೋಹಮಸ್ಮಿ, ಏಸೋ ಮೇ ಅತ್ತಾ’’’ತಿ? ‘‘ನೋ ಹೇತಂ, ಭನ್ತೇ’’. ‘‘ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಸಿ, ರಾಹುಲ, ಯಮಿದಂ [ಯಮ್ಪಿದಂ (ಸೀ. ಕ.)] ಚಕ್ಖುಸಮ್ಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ವೇದನಾಗತಂ ಸಞ್ಞಾಗತಂ ಸಙ್ಖಾರಗತಂ ವಿಞ್ಞಾಣಗತಂ ತಮ್ಪಿ ನಿಚ್ಚಂ ವಾ ಅನಿಚ್ಚಂ ವಾ’’ತಿ? ‘‘ಅನಿಚ್ಚಂ, ಭನ್ತೇ’’. ‘‘ಯಂ ಪನಾನಿಚ್ಚಂ, ದುಕ್ಖಂ ವಾ ತಂ ಸುಖಂ ವಾ’’ತಿ? ‘‘ದುಕ್ಖಂ, ಭನ್ತೇ’’. ‘‘ಯಂ ಪನಾನಿಚ್ಚಂ ದುಕ್ಖಂ ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮಂ, ಕಲ್ಲಂ ನು ತಂ ಸಮನುಪಸ್ಸಿತುಂ – ‘ಏತಂ ಮಮ, ಏಸೋಹಮಸ್ಮಿ, ಏಸೋ ಮೇ ಅತ್ತಾ’’’ತಿ? ‘‘ನೋ ಹೇತಂ, ಭನ್ತೇ’’.

೪೧೮. ‘‘ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಸಿ ರಾಹುಲ, ಸೋತಂ ನಿಚ್ಚಂ ವಾ ಅನಿಚ್ಚಂ ವಾ’’ತಿ? ‘‘ಅನಿಚ್ಚಂ, ಭನ್ತೇ…ಪೇ… ಘಾನಂ ನಿಚ್ಚಂ ವಾ ಅನಿಚ್ಚಂ ವಾ’’ತಿ? ‘‘ಅನಿಚ್ಚಂ, ಭನ್ತೇ…ಪೇ… ಜಿವ್ಹಾ ನಿಚ್ಚಾ ವಾ ಅನಿಚ್ಚಾ ವಾ’’ತಿ? ‘‘ಅನಿಚ್ಚಾ, ಭನ್ತೇ…ಪೇ… ಕಾಯೋ ನಿಚ್ಚೋ ವಾ ಅನಿಚ್ಚೋ ವಾ’’ತಿ? ‘‘ಅನಿಚ್ಚೋ, ಭನ್ತೇ…ಪೇ… ಮನೋ ನಿಚ್ಚೋ ವಾ ಅನಿಚ್ಚೋ ವಾ’’ತಿ? ‘‘ಅನಿಚ್ಚೋ, ಭನ್ತೇ’’. ‘‘ಯಂ ಪನಾನಿಚ್ಚಂ, ದುಕ್ಖಂ ವಾ ತಂ ಸುಖಂ ವಾ’’ತಿ? ‘‘ದುಕ್ಖಂ, ಭನ್ತೇ’’. ‘‘ಯಂ ಪನಾನಿಚ್ಚಂ ದುಕ್ಖಂ ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮಂ, ಕಲ್ಲಂ ನು ತಂ ಸಮನುಪಸ್ಸಿತುಂ –‘ಏತಂ ಮಮ, ಏಸೋಹಮಸ್ಮಿ, ಏಸೋ ಮೇ ಅತ್ತಾ’’’ತಿ? ‘‘ನೋ ಹೇತಂ, ಭನ್ತೇ’’. ‘‘ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಸಿ ರಾಹುಲ, ಧಮ್ಮಾ ನಿಚ್ಚಾ ವಾ ಅನಿಚ್ಚಾ ವಾ’’ತಿ? ‘‘ಅನಿಚ್ಚಾ, ಭನ್ತೇ’’. ‘‘ಯಂ ಪನಾನಿಚ್ಚಂ, ದುಕ್ಖಂ ವಾ ತಂ ಸುಖಂ ವಾ’’ತಿ? ‘‘ದುಕ್ಖಂ, ಭನ್ತೇ’’. ‘‘ಯಂ ಪನಾನಿಚ್ಚಂ ದುಕ್ಖಂ ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮಂ, ಕಲ್ಲಂ ನು ತಂ ಸಮನುಪಸ್ಸಿತುಂ – ‘ಏತಂ ಮಮ, ಏಸೋಹಮಸ್ಮಿ, ಏಸೋ ಮೇ ಅತ್ತಾ’’’ತಿ? ‘‘ನೋ ಹೇತಂ, ಭನ್ತೇ’’. ‘‘ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಸಿ ರಾಹುಲ, ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಂ ನಿಚ್ಚಂ ವಾ ಅನಿಚ್ಚಂ ವಾ’’ತಿ? ‘‘ಅನಿಚ್ಚಂ, ಭನ್ತೇ’’. ‘‘ಯಂ ಪನಾನಿಚ್ಚಂ, ದುಕ್ಖಂ ವಾ ತಂ ಸುಖಂ ವಾ’’ತಿ? ‘‘ದುಕ್ಖಂ, ಭನ್ತೇ’’. ‘‘ಯಂ ಪನಾನಿಚ್ಚಂ ದುಕ್ಖಂ ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮಂ, ಕಲ್ಲಂ ನು ತಂ ಸಮನುಪಸ್ಸಿತುಂ – ‘ಏತಂ ಮಮ, ಏಸೋಹಮಸ್ಮಿ, ಏಸೋ ಮೇ ಅತ್ತಾ’’’ತಿ? ‘‘ನೋ ಹೇತಂ, ಭನ್ತೇ’’. ‘‘ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಸಿ ರಾಹುಲ, ಮನೋಸಮ್ಫಸ್ಸೋ ನಿಚ್ಚೋ ವಾ ಅನಿಚ್ಚೋ ವಾ’’ತಿ? ‘‘ಅನಿಚ್ಚೋ, ಭನ್ತೇ’’. ‘‘ಯಂ ಪನಾನಿಚ್ಚಂ, ದುಕ್ಖಂ ವಾ ತಂ ಸುಖಂ ವಾ’’ತಿ? ‘‘ದುಕ್ಖಂ, ಭನ್ತೇ’’. ‘‘ಯಂ ಪನಾನಿಚ್ಚಂ ದುಕ್ಖಂ ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮಂ, ಕಲ್ಲಂ ನು ತಂ ಸಮನುಪಸ್ಸಿತುಂ – ‘ಏತಂ ಮಮ, ಏಸೋಹಮಸ್ಮಿ, ಏಸೋ ಮೇ ಅತ್ತಾ’’’ತಿ? ‘‘ನೋ ಹೇತಂ, ಭನ್ತೇ’’. ‘‘ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಸಿ, ರಾಹುಲ, ಯಮಿದಂ ಮನೋಸಮ್ಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ವೇದನಾಗತಂ ಸಞ್ಞಾಗತಂ ಸಙ್ಖಾರಗತಂ ವಿಞ್ಞಾಣಗತಂ, ತಮ್ಪಿ ನಿಚ್ಚಂ ವಾ ಅನಿಚ್ಚಂ ವಾ’’ತಿ? ‘‘ಅನಿಚ್ಚಂ, ಭನ್ತೇ’’. ‘‘ಯಂ ಪನಾನಿಚ್ಚಂ, ದುಕ್ಖಂ ವಾ ತಂ ಸುಖಂ ವಾ’’ತಿ? ‘‘ದುಕ್ಖಂ, ಭನ್ತೇ’’. ‘‘ಯಂ ಪನಾನಿಚ್ಚಂ ದುಕ್ಖಂ ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮಂ ಕಲ್ಲಂ ನು ತಂ ಸಮನುಪಸ್ಸಿತುಂ – ‘ಏತಂ ಮಮ, ಏಸೋಹಮಸ್ಮಿ, ಏಸೋ ಮೇ ಅತ್ತಾ’’’ತಿ? ‘‘ನೋ ಹೇತಂ, ಭನ್ತೇ’’.

೪೧೯. ‘‘ಏವಂ ಪಸ್ಸಂ, ರಾಹುಲ, ಸುತವಾ ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಚಕ್ಖುಸ್ಮಿಂ [ಚಕ್ಖುಸ್ಮಿಮ್ಪಿ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ.) ಏವಮಿತರೇಸುಪಿ] ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ, ರೂಪೇಸು ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ, ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣೇ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ, ಚಕ್ಖುಸಮ್ಫಸ್ಸೇ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ, ಯಮಿದಂ ಚಕ್ಖುಸಮ್ಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ವೇದನಾಗತಂ ಸಞ್ಞಾಗತಂ ಸಙ್ಖಾರಗತಂ ವಿಞ್ಞಾಣಗತಂ ತಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ. ಸೋತಸ್ಮಿಂ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ, ಸದ್ದೇಸು ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ…ಪೇ…, ಘಾನಸ್ಮಿಂ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ, ಗನ್ಧೇಸು ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ… ಜಿವ್ಹಾಯ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ, ರಸೇಸು ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ… ಕಾಯಸ್ಮಿಂ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ, ಫೋಟ್ಠಬ್ಬೇಸು ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ… ಮನಸ್ಮಿಂ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ, ಧಮ್ಮೇಸು ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ, ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣೇ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ, ಮನೋಸಮ್ಫಸ್ಸೇ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ, ಯಮಿದಂ ಮನೋಸಮ್ಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ವೇದನಾಗತಂ ಸಞ್ಞಾಗತಂ ಸಙ್ಖಾರಗತಂ ವಿಞ್ಞಾಣಗತಂ ತಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ. ನಿಬ್ಬಿನ್ದಂ ವಿರಜ್ಜತಿ, ವಿರಾಗಾ ವಿಮುಚ್ಚತಿ. ವಿಮುತ್ತಸ್ಮಿಂ ವಿಮುತ್ತಮಿತಿ ಞಾಣಂ ಹೋತಿ. ‘ಖೀಣಾ ಜಾತಿ, ವುಸಿತಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ, ಕತಂ ಕರಣೀಯಂ, ನಾಪರಂ ಇತ್ಥತ್ತಾಯಾ’ತಿ ಪಜಾನಾತೀ’’ತಿ.

ಇದಮವೋಚ ಭಗವಾ. ಅತ್ತಮನೋ ಆಯಸ್ಮಾ ರಾಹುಲೋ ಭಗವತೋ ಭಾಸಿತಂ ಅಭಿನನ್ದೀತಿ. ಇಮಸ್ಮಿಞ್ಚ ಪನ ವೇಯ್ಯಾಕರಣಸ್ಮಿಂ ಭಞ್ಞಮಾನೇ ಆಯಸ್ಮತೋ ರಾಹುಲಸ್ಸ ಅನುಪಾದಾಯ ಆಸವೇಹಿ ಚಿತ್ತಂ ವಿಮುಚ್ಚಿ. ತಾಸಞ್ಚ ಅನೇಕಾನಂ ದೇವತಾಸಹಸ್ಸಾನಂ ವಿರಜಂ ವೀತಮಲಂ ಧಮ್ಮಚಕ್ಖುಂ ಉದಪಾದಿ – ‘ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಸಮುದಯಧಮ್ಮಂ ಸಬ್ಬಂ ತಂ ನಿರೋಧಧಮ್ಮ’’ನ್ತಿ.

ಚೂಳರಾಹುಲೋವಾದಸುತ್ತಂ ನಿಟ್ಠಿತಂ ಪಞ್ಚಮಂ.

೬. ಛಛಕ್ಕಸುತ್ತಂ

೪೨೦. ಏವಂ ಮೇ ಸುತಂ – ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಭಗವಾ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ವಿಹರತಿ ಜೇತವನೇ ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕಸ್ಸ ಆರಾಮೇ. ತತ್ರ ಖೋ ಭಗವಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಭಿಕ್ಖವೋ’’ತಿ. ‘‘ಭದನ್ತೇ’’ತಿ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಭಗವತೋ ಪಚ್ಚಸ್ಸೋಸುಂ. ಭಗವಾ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಧಮ್ಮಂ ವೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದೇಸೇಸ್ಸಾಮಿ ಆದಿಕಲ್ಯಾಣಂ ಮಜ್ಝೇಕಲ್ಯಾಣಂ ಪರಿಯೋಸಾನಕಲ್ಯಾಣಂ ಸಾತ್ಥಂ ಸಬ್ಯಞ್ಜನಂ, ಕೇವಲಪರಿಪುಣ್ಣಂ ಪರಿಸುದ್ಧಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಪಕಾಸೇಸ್ಸಾಮಿ, ಯದಿದಂ – ಛ ಛಕ್ಕಾನಿ. ತಂ ಸುಣಾಥ, ಸಾಧುಕಂ ಮನಸಿ ಕರೋಥ; ಭಾಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ಏವಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಖೋ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಭಗವತೋ ಪಚ್ಚಸ್ಸೋಸುಂ. ಭಗವಾ ಏತದವೋಚ –

‘‘ಛ ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಾನಿ ಆಯತನಾನಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ, ಛ ಬಾಹಿರಾನಿ ಆಯತನಾನಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ, ಛ ವಿಞ್ಞಾಣಕಾಯಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ, ಛ ಫಸ್ಸಕಾಯಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ, ಛ ವೇದನಾಕಾಯಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ, ಛ ತಣ್ಹಾಕಾಯಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

೪೨೧. ‘‘‘ಛ ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಾನಿ ಆಯತನಾನಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾನೀ’ತಿ – ಇತಿ ಖೋ ಪನೇತಂ ವುತ್ತಂ. ಕಿಞ್ಚೇತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ವುತ್ತಂ? ಚಕ್ಖಾಯತನಂ, ಸೋತಾಯತನಂ, ಘಾನಾಯತನಂ, ಜಿವ್ಹಾಯತನಂ, ಕಾಯಾಯತನಂ, ಮನಾಯತನಂ. ‘ಛ ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಾನಿ ಆಯತನಾನಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾನೀ’ತಿ – ಇತಿ ಯಂ ತಂ ವುತ್ತಂ, ಇದಮೇತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ವುತ್ತಂ. ಇದಂ ಪಠಮಂ ಛಕ್ಕಂ.

‘‘‘ಛ ಬಾಹಿರಾನಿ ಆಯತನಾನಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾನೀ’ತಿ – ಇತಿ ಖೋ ಪನೇತಂ ವುತ್ತಂ. ಕಿಞ್ಚೇತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ವುತ್ತಂ? ರೂಪಾಯತನಂ, ಸದ್ದಾಯತನಂ, ಗನ್ಧಾಯತನಂ, ರಸಾಯತನಂ, ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಾಯತನಂ, ಧಮ್ಮಾಯತನಂ. ‘ಛ ಬಾಹಿರಾನಿ ಆಯತನಾನಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾನೀ’ತಿ – ಇತಿ ಯಂ ತಂ ವುತ್ತಂ, ಇದಮೇತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ವುತ್ತಂ. ಇದಂ ದುತಿಯಂ ಛಕ್ಕಂ.

‘‘‘ಛ ವಿಞ್ಞಾಣಕಾಯಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ’ತಿ – ಇತಿ ಖೋ ಪನೇತಂ ವುತ್ತಂ. ಕಿಞ್ಚೇತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ವುತ್ತಂ? ಚಕ್ಖುಞ್ಚ ಪಟಿಚ್ಚ ರೂಪೇ ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಂ, ಸೋತಞ್ಚ ಪಟಿಚ್ಚ ಸದ್ದೇ ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಸೋತವಿಞ್ಞಾಣಂ, ಘಾನಞ್ಚ ಪಟಿಚ್ಚ ಗನ್ಧೇ ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಘಾನವಿಞ್ಞಾಣಂ, ಜಿವ್ಹಞ್ಚ ಪಟಿಚ್ಚ ರಸೇ ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಜಿವ್ಹಾವಿಞ್ಞಾಣಂ, ಕಾಯಞ್ಚ ಪಟಿಚ್ಚ ಫೋಟ್ಠಬ್ಬೇ ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಕಾಯವಿಞ್ಞಾಣಂ, ಮನಞ್ಚ ಪಟಿಚ್ಚ ಧಮ್ಮೇ ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಂ. ‘ಛ ವಿಞ್ಞಾಣಕಾಯಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ’ತಿ – ಇತಿ ಯಂ ತಂ ವುತ್ತಂ, ಇದಮೇತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ವುತ್ತಂ. ಇದಂ ತತಿಯಂ ಛಕ್ಕಂ.

‘‘‘ಛ ಫಸ್ಸಕಾಯಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ’ತಿ – ಇತಿ ಖೋ ಪನೇತಂ ವುತ್ತಂ. ಕಿಞ್ಚೇತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ವುತ್ತಂ? ಚಕ್ಖುಞ್ಚ ಪಟಿಚ್ಚ ರೂಪೇ ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಂ, ತಿಣ್ಣಂ ಸಙ್ಗತಿ ಫಸ್ಸೋ; ಸೋತಞ್ಚ ಪಟಿಚ್ಚ ಸದ್ದೇ ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಸೋತವಿಞ್ಞಾಣಂ, ತಿಣ್ಣಂ ಸಙ್ಗತಿ ಫಸ್ಸೋ; ಘಾನಞ್ಚ ಪಟಿಚ್ಚ ಗನ್ಧೇ ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಘಾನವಿಞ್ಞಾಣಂ, ತಿಣ್ಣಂ ಸಙ್ಗತಿ ಫಸ್ಸೋ; ಜಿವ್ಹಞ್ಚ ಪಟಿಚ್ಚ ರಸೇ ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಜಿವ್ಹಾವಿಞ್ಞಾಣಂ, ತಿಣ್ಣಂ ಸಙ್ಗತಿ ಫಸ್ಸೋ; ಕಾಯಞ್ಚ ಪಟಿಚ್ಚ ಫೋಟ್ಠಬ್ಬೇ ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಕಾಯವಿಞ್ಞಾಣಂ, ತಿಣ್ಣಂ ಸಙ್ಗತಿ ಫಸ್ಸೋ; ಮನಞ್ಚ ಪಟಿಚ್ಚ ಧಮ್ಮೇ ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಂ, ತಿಣ್ಣಂ ಸಙ್ಗತಿ ಫಸ್ಸೋ. ‘ಛ ಫಸ್ಸಕಾಯಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ’ತಿ – ಇತಿ ಯಂ ತಂ ವುತ್ತಂ, ಇದಮೇತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ವುತ್ತಂ. ಇದಂ ಚತುತ್ಥಂ ಛಕ್ಕಂ.

‘‘‘ಛ ವೇದನಾಕಾಯಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ’ತಿ – ಇತಿ ಖೋ ಪನೇತಂ ವುತ್ತಂ. ಕಿಞ್ಚೇತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ವುತ್ತಂ? ಚಕ್ಖುಞ್ಚ ಪಟಿಚ್ಚ ರೂಪೇ ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಂ, ತಿಣ್ಣಂ ಸಙ್ಗತಿ ಫಸ್ಸೋ, ಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾ ವೇದನಾ; ಸೋತಞ್ಚ ಪಟಿಚ್ಚ ಸದ್ದೇ ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಸೋತವಿಞ್ಞಾಣಂ, ತಿಣ್ಣಂ ಸಙ್ಗತಿ ಫಸ್ಸೋ, ಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾ ವೇದನಾ; ಘಾನಞ್ಚ ಪಟಿಚ್ಚ ಗನ್ಧೇ ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಘಾನವಿಞ್ಞಾಣಂ, ತಿಣ್ಣಂ ಸಙ್ಗತಿ ಫಸ್ಸೋ, ಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾ ವೇದನಾ; ಜಿವ್ಹಞ್ಚ ಪಟಿಚ್ಚ ರಸೇ ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಜಿವ್ಹಾವಿಞ್ಞಾಣಂ, ತಿಣ್ಣಂ ಸಙ್ಗತಿ ಫಸ್ಸೋ, ಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾ ವೇದನಾ; ಕಾಯಞ್ಚ ಪಟಿಚ್ಚ ಫೋಟ್ಠಬ್ಬೇ ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಕಾಯವಿಞ್ಞಾಣಂ, ತಿಣ್ಣಂ ಸಙ್ಗತಿ ಫಸ್ಸೋ, ಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾ ವೇದನಾ; ಮನಞ್ಚ ಪಟಿಚ್ಚ ಧಮ್ಮೇ ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಂ, ತಿಣ್ಣಂ ಸಙ್ಗತಿ ಫಸ್ಸೋ, ಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾ ವೇದನಾ. ‘ಛ ವೇದನಾಕಾಯಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ’ತಿ – ಇತಿ ಯಂ ತಂ ವುತ್ತಂ, ಇದಮೇತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ವುತ್ತಂ. ಇದಂ ಪಞ್ಚಮಂ ಛಕ್ಕಂ.

‘‘‘ಛ ತಣ್ಹಾಕಾಯಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ’ತಿ – ಇತಿ ಖೋ ಪನೇತಂ ವುತ್ತಂ. ಕಿಞ್ಚೇತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ವುತ್ತಂ? ಚಕ್ಖುಞ್ಚ ಪಟಿಚ್ಚ ರೂಪೇ ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಂ, ತಿಣ್ಣಂ ಸಙ್ಗತಿ ಫಸ್ಸೋ, ಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾ ವೇದನಾ, ವೇದನಾಪಚ್ಚಯಾ ತಣ್ಹಾ; ಸೋತಞ್ಚ ಪಟಿಚ್ಚ ಸದ್ದೇ ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಸೋತವಿಞ್ಞಾಣಂ…ಪೇ… ಘಾನಞ್ಚ ಪಟಿಚ್ಚ ಗನ್ಧೇ ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಘಾನವಿಞ್ಞಾಣಂ… ಜಿವ್ಹಞ್ಚ ಪಟಿಚ್ಚ ರಸೇ ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಜಿವ್ಹಾವಿಞ್ಞಾಣಂ… ಕಾಯಞ್ಚ ಪಟಿಚ್ಚ ಫೋಟ್ಠಬ್ಬೇ ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಕಾಯವಿಞ್ಞಾಣಂ… ಮನಞ್ಚ ಪಟಿಚ್ಚ ಧಮ್ಮೇ ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಂ, ತಿಣ್ಣಂ ಸಙ್ಗತಿ ಫಸ್ಸೋ, ಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾ ವೇದನಾ, ವೇದನಾಪಚ್ಚಯಾ ತಣ್ಹಾ. ‘ಛ ತಣ್ಹಾಕಾಯಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ’ತಿ – ಇತಿ ಯಂ ತಂ ವುತ್ತಂ, ಇದಮೇತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ವುತ್ತಂ. ಇದಂ ಛಟ್ಠಂ ಛಕ್ಕಂ.

೪೨೨. ‘‘‘ಚಕ್ಖು ಅತ್ತಾ’ತಿ ಯೋ ವದೇಯ್ಯ ತಂ ನ ಉಪಪಜ್ಜತಿ. ಚಕ್ಖುಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದೋಪಿ ವಯೋಪಿ ಪಞ್ಞಾಯತಿ. ಯಸ್ಸ ಖೋ ಪನ ಉಪ್ಪಾದೋಪಿ ವಯೋಪಿ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ‘ಅತ್ತಾ ಮೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಚ ವೇತಿ ಚಾ’ತಿ ಇಚ್ಚಸ್ಸ ಏವಮಾಗತಂ ಹೋತಿ. ತಸ್ಮಾ ತಂ ನ ಉಪಪಜ್ಜತಿ – ‘ಚಕ್ಖು ಅತ್ತಾ’ತಿ ಯೋ ವದೇಯ್ಯ. ಇತಿ ಚಕ್ಖು ಅನತ್ತಾ.

‘‘‘ರೂಪಾ ಅತ್ತಾ’ತಿ ಯೋ ವದೇಯ್ಯ ತಂ ನ ಉಪಪಜ್ಜತಿ. ರೂಪಾನಂ ಉಪ್ಪಾದೋಪಿ ವಯೋಪಿ ಪಞ್ಞಾಯತಿ. ಯಸ್ಸ ಖೋ ಪನ ಉಪ್ಪಾದೋಪಿ ವಯೋಪಿ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ‘ಅತ್ತಾ ಮೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಚ ವೇತಿ ಚಾ’ತಿ ಇಚ್ಚಸ್ಸ ಏವಮಾಗತಂ ಹೋತಿ. ತಸ್ಮಾ ತಂ ನ ಉಪಪಜ್ಜತಿ – ‘ರೂಪಾ ಅತ್ತಾ’ತಿ ಯೋ ವದೇಯ್ಯ. ಇತಿ ಚಕ್ಖು ಅನತ್ತಾ, ರೂಪಾ ಅನತ್ತಾ.

‘‘‘ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಂ ಅತ್ತಾ’ತಿ ಯೋ ವದೇಯ್ಯ ತಂ ನ ಉಪಪಜ್ಜತಿ. ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದೋಪಿ ವಯೋಪಿ ಪಞ್ಞಾಯತಿ. ಯಸ್ಸ ಖೋ ಪನ ಉಪ್ಪಾದೋಪಿ ವಯೋಪಿ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ‘ಅತ್ತಾ ಮೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಚ ವೇತಿ ಚಾ’ತಿ ಇಚ್ಚಸ್ಸ ಏವಮಾಗತಂ ಹೋತಿ. ತಸ್ಮಾ ತಂ ನ ಉಪಪಜ್ಜತಿ – ‘ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಂ ಅತ್ತಾ’ತಿ ಯೋ ವದೇಯ್ಯ. ಇತಿ ಚಕ್ಖು ಅನತ್ತಾ, ರೂಪಾ ಅನತ್ತಾ, ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಂ ಅನತ್ತಾ.

‘‘‘ಚಕ್ಖುಸಮ್ಫಸ್ಸೋ ಅತ್ತಾ’ತಿ ಯೋ ವದೇಯ್ಯ ತಂ ನ ಉಪಪಜ್ಜತಿ. ಚಕ್ಖುಸಮ್ಫಸ್ಸಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದೋಪಿ ವಯೋಪಿ ಪಞ್ಞಾಯತಿ. ಯಸ್ಸ ಖೋ ಪನ ಉಪ್ಪಾದೋಪಿ ವಯೋಪಿ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ‘ಅತ್ತಾ ಮೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಚ ವೇತಿ ಚಾ’ತಿ ಇಚ್ಚಸ್ಸ ಏವಮಾಗತಂ ಹೋತಿ. ತಸ್ಮಾ ತಂ ನ ಉಪಪಜ್ಜತಿ – ‘ಚಕ್ಖುಸಮ್ಫಸ್ಸೋ ಅತ್ತಾ’ತಿ ಯೋ ವದೇಯ್ಯ. ಇತಿ ಚಕ್ಖು ಅನತ್ತಾ, ರೂಪಾ ಅನತ್ತಾ, ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಂ ಅನತ್ತಾ, ಚಕ್ಖುಸಮ್ಫಸ್ಸೋ ಅನತ್ತಾ.

‘‘‘ವೇದನಾ ಅತ್ತಾ’ತಿ ಯೋ ವದೇಯ್ಯ ತಂ ನ ಉಪಪಜ್ಜತಿ. ವೇದನಾಯ ಉಪ್ಪಾದೋಪಿ ವಯೋಪಿ ಪಞ್ಞಾಯತಿ. ಯಸ್ಸ ಖೋ ಪನ ಉಪ್ಪಾದೋಪಿ ವಯೋಪಿ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ‘ಅತ್ತಾ ಮೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಚ ವೇತಿ ಚಾ’ತಿ ಇಚ್ಚಸ್ಸ ಏವಮಾಗತಂ ಹೋತಿ. ತಸ್ಮಾ ತಂ ನ ಉಪಪಜ್ಜತಿ – ‘ವೇದನಾ ಅತ್ತಾ’ತಿ ಯೋ ವದೇಯ್ಯ. ಇತಿ ಚಕ್ಖು ಅನತ್ತಾ, ರೂಪಾ ಅನತ್ತಾ, ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಂ ಅನತ್ತಾ, ಚಕ್ಖುಸಮ್ಫಸ್ಸೋ ಅನತ್ತಾ, ವೇದನಾ ಅನತ್ತಾ.

‘‘‘ತಣ್ಹಾ ಅತ್ತಾ’ತಿ ಯೋ ವದೇಯ್ಯ ತಂ ನ ಉಪಪಜ್ಜತಿ. ತಣ್ಹಾಯ ಉಪ್ಪಾದೋಪಿ ವಯೋಪಿ ಪಞ್ಞಾಯತಿ. ಯಸ್ಸ ಖೋ ಪನ ಉಪ್ಪಾದೋಪಿ ವಯೋಪಿ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ‘ಅತ್ತಾ ಮೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಚ ವೇತಿ ಚಾ’ತಿ ಇಚ್ಚಸ್ಸ ಏವಮಾಗತಂ ಹೋತಿ. ತಸ್ಮಾ ತಂ ನ ಉಪಪಜ್ಜತಿ – ‘ತಣ್ಹಾ ಅತ್ತಾ’ತಿ ಯೋ ವದೇಯ್ಯ. ಇತಿ ಚಕ್ಖು ಅನತ್ತಾ, ರೂಪಾ ಅನತ್ತಾ, ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಂ ಅನತ್ತಾ, ಚಕ್ಖುಸಮ್ಫಸ್ಸೋ ಅನತ್ತಾ, ವೇದನಾ ಅನತ್ತಾ, ತಣ್ಹಾ ಅನತ್ತಾ.

೪೨೩. ‘‘‘ಸೋತಂ ಅತ್ತಾ’ತಿ ಯೋ ವದೇಯ್ಯ…ಪೇ… ‘ಘಾನಂ ಅತ್ತಾ’ತಿ ಯೋ ವದೇಯ್ಯ… ‘ಜಿವ್ಹಾ ಅತ್ತಾ’ತಿ ಯೋ ವದೇಯ್ಯ… ‘ಕಾಯೋ ಅತ್ತಾ’ತಿ ಯೋ ವದೇಯ್ಯ… ‘ಮನೋ ಅತ್ತಾ’ತಿ ಯೋ ವದೇಯ್ಯ ತಂ ನ ಉಪಪಜ್ಜತಿ. ಮನಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದೋಪಿ ವಯೋಪಿ ಪಞ್ಞಾಯತಿ. ಯಸ್ಸ ಖೋ ಪನ ಉಪ್ಪಾದೋಪಿ ವಯೋಪಿ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ‘ಅತ್ತಾ ಮೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಚ ವೇತಿ ಚಾ’ತಿ ಇಚ್ಚಸ್ಸ ಏವಮಾಗತಂ ಹೋತಿ. ತಸ್ಮಾ ತಂ ನ ಉಪಪಜ್ಜತಿ – ‘ಮನೋ ಅತ್ತಾ’ತಿ ಯೋ ವದೇಯ್ಯ. ಇತಿ ಮನೋ ಅನತ್ತಾ.

‘‘‘ಧಮ್ಮಾ ಅತ್ತಾ’ತಿ ಯೋ ವದೇಯ್ಯ ತಂ ನ ಉಪಪಜ್ಜತಿ. ಧಮ್ಮಾನಂ ಉಪ್ಪಾದೋಪಿ ವಯೋಪಿ ಪಞ್ಞಾಯತಿ. ಯಸ್ಸ ಖೋ ಪನ ಉಪ್ಪಾದೋಪಿ ವಯೋಪಿ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ‘ಅತ್ತಾ ಮೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಚ ವೇತಿ ಚಾ’ತಿ ಇಚ್ಚಸ್ಸ ಏವಮಾಗತಂ ಹೋತಿ. ತಸ್ಮಾ ತಂ ನ ಉಪಪಜ್ಜತಿ – ‘ಧಮ್ಮಾ ಅತ್ತಾ’ತಿ ಯೋ ವದೇಯ್ಯ. ಇತಿ ಮನೋ ಅನತ್ತಾ, ಧಮ್ಮಾ ಅನತ್ತಾ.

‘‘‘ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಂ ಅತ್ತಾ’ತಿ ಯೋ ವದೇಯ್ಯ ತಂ ನ ಉಪಪಜ್ಜತಿ. ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದೋಪಿ ವಯೋಪಿ ಪಞ್ಞಾಯತಿ. ಯಸ್ಸ ಖೋ ಪನ ಉಪ್ಪಾದೋಪಿ ವಯೋಪಿ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ‘ಅತ್ತಾ ಮೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಚ ವೇತಿ ಚಾ’ತಿ ಇಚ್ಚಸ್ಸ ಏವಮಾಗತಂ ಹೋತಿ. ತಸ್ಮಾ ತಂ ನ ಉಪಪಜ್ಜತಿ – ‘ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಂ ಅತ್ತಾ’ತಿ ಯೋ ವದೇಯ್ಯ. ಇತಿ ಮನೋ ಅನತ್ತಾ, ಧಮ್ಮಾ ಅನತ್ತಾ, ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಂ ಅನತ್ತಾ.

‘‘‘ಮನೋಸಮ್ಫಸ್ಸೋ ಅತ್ತಾ’ತಿ ಯೋ ವದೇಯ್ಯ ತಂ ನ ಉಪಪಜ್ಜತಿ. ಮನೋಸಮ್ಫಸ್ಸಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದೋಪಿ ವಯೋಪಿ ಪಞ್ಞಾಯತಿ. ಯಸ್ಸ ಖೋ ಪನ ಉಪ್ಪಾದೋಪಿ ವಯೋಪಿ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ‘ಅತ್ತಾ ಮೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಚ ವೇತಿ ಚಾ’ತಿ ಇಚ್ಚಸ್ಸ ಏವಮಾಗತಂ ಹೋತಿ. ತಸ್ಮಾ ತಂ ನ ಉಪಪಜ್ಜತಿ – ‘ಮನೋಸಮ್ಫಸ್ಸೋ ಅತ್ತಾ’ತಿ ಯೋ ವದೇಯ್ಯ. ಇತಿ ಮನೋ ಅನತ್ತಾ, ಧಮ್ಮಾ ಅನತ್ತಾ, ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಂ ಅನತ್ತಾ, ಮನೋಸಮ್ಫಸ್ಸೋ ಅನತ್ತಾ.

‘‘‘ವೇದನಾ ಅತ್ತಾ’ತಿ ಯೋ ವದೇಯ್ಯ ತಂ ನ ಉಪಪಜ್ಜತಿ. ವೇದನಾಯ ಉಪ್ಪಾದೋಪಿ ವಯೋಪಿ ಪಞ್ಞಾಯತಿ. ಯಸ್ಸ ಖೋ ಪನ ಉಪ್ಪಾದೋಪಿ ವಯೋಪಿ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ‘ಅತ್ತಾ ಮೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಚ ವೇತಿ ಚಾ’ತಿ ಇಚ್ಚಸ್ಸ ಏವಮಾಗತಂ ಹೋತಿ. ತಸ್ಮಾ ತಂ ನ ಉಪಪಜ್ಜತಿ – ‘ವೇದನಾ ಅತ್ತಾ’ತಿ ಯೋ ವದೇಯ್ಯ. ಇತಿ ಮನೋ ಅನತ್ತಾ, ಧಮ್ಮಾ ಅನತ್ತಾ, ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಂ ಅನತ್ತಾ, ಮನೋಸಮ್ಫಸ್ಸೋ ಅನತ್ತಾ, ವೇದನಾ ಅನತ್ತಾ.

‘‘‘ತಣ್ಹಾ ಅತ್ತಾ’ತಿ ಯೋ ವದೇಯ್ಯ ತಂ ನ ಉಪಪಜ್ಜತಿ. ತಣ್ಹಾಯ ಉಪ್ಪಾದೋಪಿ ವಯೋಪಿ ಪಞ್ಞಾಯತಿ. ಯಸ್ಸ ಖೋ ಪನ ಉಪ್ಪಾದೋಪಿ ವಯೋಪಿ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ‘ಅತ್ತಾ ಮೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಚ ವೇತಿ ಚಾ’ತಿ ಇಚ್ಚಸ್ಸ ಏವಮಾಗತಂ ಹೋತಿ. ತಸ್ಮಾ ತಂ ನ ಉಪಪಜ್ಜತಿ – ‘ತಣ್ಹಾ ಅತ್ತಾ’ತಿ ಯೋ ವದೇಯ್ಯ. ಇತಿ ಮನೋ ಅನತ್ತಾ, ಧಮ್ಮಾ ಅನತ್ತಾ, ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಂ ಅನತ್ತಾ, ಮನೋಸಮ್ಫಸ್ಸೋ ಅನತ್ತಾ, ವೇದನಾ ಅನತ್ತಾ, ತಣ್ಹಾ ಅನತ್ತಾ.

೪೨೪. ‘‘ಅಯಂ ಖೋ ಪನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಕ್ಕಾಯಸಮುದಯಗಾಮಿನೀ ಪಟಿಪದಾ – ಚಕ್ಖುಂ ‘ಏತಂ ಮಮ, ಏಸೋಹಮಸ್ಮಿ, ಏಸೋ ಮೇ ಅತ್ತಾ’ತಿ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ; ರೂಪೇ ‘ಏತಂ ಮಮ, ಏಸೋಹಮಸ್ಮಿ, ಏಸೋ ಮೇ ಅತ್ತಾ’ತಿ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ; ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಂ ‘ಏತಂ ಮಮ, ಏಸೋಹಮಸ್ಮಿ, ಏಸೋ ಮೇ ಅತ್ತಾ’ತಿ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ; ಚಕ್ಖುಸಮ್ಫಸ್ಸಂ ‘ಏತಂ ಮಮ, ಏಸೋಹಮಸ್ಮಿ, ಏಸೋ ಮೇ ಅತ್ತಾ’ತಿ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ; ವೇದನಂ ‘ಏತಂ ಮಮ, ಏಸೋಹಮಸ್ಮಿ, ಏಸೋ ಮೇ ಅತ್ತಾ’ತಿ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ; ತಣ್ಹಂ ‘ಏತಂ ಮಮ, ಏಸೋಹಮಸ್ಮಿ, ಏಸೋ ಮೇ ಅತ್ತಾ’ತಿ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ; ಸೋತಂ ‘ಏತಂ ಮಮ, ಏಸೋಹಮಸ್ಮಿ, ಏಸೋ ಮೇ ಅತ್ತಾ’ತಿ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ…ಪೇ… ಘಾನಂ ‘ಏತಂ ಮಮ, ಏಸೋಹಮಸ್ಮಿ, ಏಸೋ ಮೇ ಅತ್ತಾ’ತಿ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ…ಪೇ… ಜಿವ್ಹಂ ‘ಏತಂ ಮಮ, ಏಸೋಹಮಸ್ಮಿ, ಏಸೋ ಮೇ ಅತ್ತಾ’ತಿ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ…ಪೇ… ಕಾಯಂ ‘ಏತಂ ಮಮ, ಏಸೋಹಮಸ್ಮಿ, ಏಸೋ ಮೇ ಅತ್ತಾ’ತಿ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ…ಪೇ… ಮನಂ ‘ಏತಂ ಮಮ, ಏಸೋಹಮಸ್ಮಿ, ಏಸೋ ಮೇ ಅತ್ತಾ’ತಿ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ, ಧಮ್ಮೇ ‘ಏತಂ ಮಮ, ಏಸೋಹಮಸ್ಮಿ, ಏಸೋ ಮೇ ಅತ್ತಾ’ತಿ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ, ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಂ ‘ಏತಂ ಮಮ, ಏಸೋಹಮಸ್ಮಿ, ಏಸೋ ಮೇ ಅತ್ತಾ’ತಿ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ, ಮನೋಸಮ್ಫಸ್ಸಂ ‘ಏತಂ ಮಮ, ಏಸೋಹಮಸ್ಮಿ, ಏಸೋ ಮೇ ಅತ್ತಾ’ತಿ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ, ವೇದನಂ ‘ಏತಂ ಮಮ, ಏಸೋಹಮಸ್ಮಿ, ಏಸೋ ಮೇ ಅತ್ತಾ’ತಿ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ, ತಣ್ಹಂ ‘ಏತಂ ಮಮ, ಏಸೋಹಮಸ್ಮಿ, ಏಸೋ ಮೇ ಅತ್ತಾ’ತಿ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ.

‘‘ಅಯಂ ಖೋ ಪನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಕ್ಕಾಯನಿರೋಧಗಾಮಿನೀ ಪಟಿಪದಾ – ಚಕ್ಖುಂ ‘ನೇತಂ ಮಮ, ನೇಸೋಹಮಸ್ಮಿ, ನ ಮೇಸೋ ಅತ್ತಾ’ತಿ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ. ರೂಪೇ ‘ನೇತಂ ಮಮ, ನೇಸೋಹಮಸ್ಮಿ, ನ ಮೇಸೋ ಅತ್ತಾ’ತಿ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ. ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಂ ‘ನೇತಂ ಮಮ, ನೇಸೋಹಮಸ್ಮಿ, ನ ಮೇಸೋ ಅತ್ತಾ’ತಿ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ. ಚಕ್ಖುಸಮ್ಫಸ್ಸಂ ‘ನೇತಂ ಮಮ, ನೇಸೋಹಮಸ್ಮಿ, ನ ಮೇಸೋ ಅತ್ತಾ’ತಿ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ. ವೇದನಂ ‘ನೇತಂ ಮಮ, ನೇಸೋಹಮಸ್ಮಿ, ನ ಮೇಸೋ ಅತ್ತಾ’ತಿ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ. ತಣ್ಹಂ ‘ನೇತಂ ಮಮ, ನೇಸೋಹಮಸ್ಮಿ, ನ ಮೇಸೋ ಅತ್ತಾ’ತಿ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ. ಸೋತಂ ‘ನೇತಂ ಮಮ, ನೇಸೋಹಮಸ್ಮಿ, ನ ಮೇಸೋ ಅತ್ತಾ’ತಿ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ…ಪೇ… ಘಾನಂ ‘ನೇತಂ ಮಮ, ನೇಸೋಹಮಸ್ಮಿ, ನ ಮೇಸೋ ಅತ್ತಾ’ತಿ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ… ಜಿವ್ಹಂ ‘ನೇತಂ ಮಮ, ನೇಸೋಹಮಸ್ಮಿ, ನ ಮೇಸೋ ಅತ್ತಾ’ತಿ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ… ಕಾಯಂ ‘ನೇತಂ ಮಮ, ನೇಸೋಹಮಸ್ಮಿ, ನ ಮೇಸೋ ಅತ್ತಾ’ತಿ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ… ಮನಂ ‘ನೇತಂ ಮಮ, ನೇಸೋಹಮಸ್ಮಿ, ನ ಮೇಸೋ ಅತ್ತಾ’ತಿ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ. ಧಮ್ಮೇ ‘ನೇತಂ ಮಮ, ನೇಸೋಹಮಸ್ಮಿ, ನ ಮೇಸೋ ಅತ್ತಾ’ತಿ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ. ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಂ ‘ನೇತಂ ಮಮ, ನೇಸೋಹಮಸ್ಮಿ, ನ ಮೇಸೋ ಅತ್ತಾ’ತಿ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ. ಮನೋಸಮ್ಫಸ್ಸಂ ‘ನೇತಂ ಮಮ, ನೇಸೋಹಮಸ್ಮಿ, ನ ಮೇಸೋ ಅತ್ತಾ’ತಿ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ. ವೇದನಂ ‘ನೇತಂ ಮಮ, ನೇಸೋಹಮಸ್ಮಿ, ನ ಮೇಸೋ ಅತ್ತಾ’ತಿ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ. ತಣ್ಹಂ ‘ನೇತಂ ಮಮ, ನೇಸೋಹಮಸ್ಮಿ, ನ ಮೇಸೋ ಅತ್ತಾ’ತಿ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ.

೪೨೫. ‘‘ಚಕ್ಖುಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಟಿಚ್ಚ ರೂಪೇ ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಂ, ತಿಣ್ಣಂ ಸಙ್ಗತಿ ಫಸ್ಸೋ, ಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ವೇದಯಿತಂ ಸುಖಂ ವಾ ದುಕ್ಖಂ ವಾ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ವಾ. ಸೋ ಸುಖಾಯ ವೇದನಾಯ ಫುಟ್ಠೋ ಸಮಾನೋ ಅಭಿನನ್ದತಿ ಅಭಿವದತಿ ಅಜ್ಝೋಸಾಯ ತಿಟ್ಠತಿ. ತಸ್ಸ ರಾಗಾನುಸಯೋ ಅನುಸೇತಿ. ದುಕ್ಖಾಯ ವೇದನಾಯ ಫುಟ್ಠೋ ಸಮಾನೋ ಸೋಚತಿ ಕಿಲಮತಿ ಪರಿದೇವತಿ ಉರತ್ತಾಳಿಂ ಕನ್ದತಿ ಸಮ್ಮೋಹಂ ಆಪಜ್ಜತಿ. ತಸ್ಸ ಪಟಿಘಾನುಸಯೋ ಅನುಸೇತಿ. ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಾಯ ವೇದನಾಯ ಫುಟ್ಠೋ ಸಮಾನೋ ತಸ್ಸಾ ವೇದನಾಯ ಸಮುದಯಞ್ಚ ಅತ್ಥಙ್ಗಮಞ್ಚ ಅಸ್ಸಾದಞ್ಚ ಆದೀನವಞ್ಚ ನಿಸ್ಸರಣಞ್ಚ ಯಥಾಭೂತಂ ನಪ್ಪಜಾನಾತಿ. ತಸ್ಸ ಅವಿಜ್ಜಾನುಸಯೋ ಅನುಸೇತಿ. ಸೋ ವತ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸುಖಾಯ ವೇದನಾಯ ರಾಗಾನುಸಯಂ ಅಪ್ಪಹಾಯ ದುಕ್ಖಾಯ ವೇದನಾಯ ಪಟಿಘಾನುಸಯಂ ಅಪ್ಪಟಿವಿನೋದೇತ್ವಾ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಾಯ ವೇದನಾಯ ಅವಿಜ್ಜಾನುಸಯಂ ಅಸಮೂಹನಿತ್ವಾ ಅವಿಜ್ಜಂ ಅಪ್ಪಹಾಯ ವಿಜ್ಜಂ ಅನುಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಕರೋ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ – ನೇತಂ ಠಾನಂ ವಿಜ್ಜತಿ.

‘‘ಸೋತಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಟಿಚ್ಚ ಸದ್ದೇ ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಸೋತವಿಞ್ಞಾಣಂ…ಪೇ… ಘಾನಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಟಿಚ್ಚ ಗನ್ಧೇ ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಘಾನವಿಞ್ಞಾಣಂ…ಪೇ… ಜಿವ್ಹಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಟಿಚ್ಚ ರಸೇ ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಜಿವ್ಹಾವಿಞ್ಞಾಣಂ…ಪೇ… ಕಾಯಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಟಿಚ್ಚ ಫೋಟ್ಠಬ್ಬೇ ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಕಾಯವಿಞ್ಞಾಣಂ…ಪೇ… ಮನಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಟಿಚ್ಚ ಧಮ್ಮೇ ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಂ, ತಿಣ್ಣಂ ಸಙ್ಗತಿ ಫಸ್ಸೋ, ಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ವೇದಯಿತಂ ಸುಖಂ ವಾ ದುಕ್ಖಂ ವಾ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ವಾ. ಸೋ ಸುಖಾಯ ವೇದನಾಯ ಫುಟ್ಠೋ ಸಮಾನೋ ಅಭಿನನ್ದತಿ ಅಭಿವದತಿ ಅಜ್ಝೋಸಾಯ ತಿಟ್ಠತಿ. ತಸ್ಸ ರಾಗಾನುಸಯೋ ಅನುಸೇತಿ. ದುಕ್ಖಾಯ ವೇದನಾಯ ಫುಟ್ಠೋ ಸಮಾನೋ ಸೋಚತಿ ಕಿಲಮತಿ ಪರಿದೇವತಿ ಉರತ್ತಾಳಿಂ ಕನ್ದತಿ ಸಮ್ಮೋಹಂ ಆಪಜ್ಜತಿ. ತಸ್ಸ ಪಟಿಘಾನುಸಯೋ ಅನುಸೇತಿ. ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಾಯ ವೇದನಾಯ ಫುಟ್ಠೋ ಸಮಾನೋ ತಸ್ಸಾ ವೇದನಾಯ ಸಮುದಯಞ್ಚ ಅತ್ಥಙ್ಗಮಞ್ಚ ಅಸ್ಸಾದಞ್ಚ ಆದೀನವಞ್ಚ ನಿಸ್ಸರಣಞ್ಚ ಯಥಾಭೂತಂ ನಪ್ಪಜಾನಾತಿ. ತಸ್ಸ ಅವಿಜ್ಜಾನುಸಯೋ ಅನುಸೇತಿ. ಸೋ ವತ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸುಖಾಯ ವೇದನಾಯ ರಾಗಾನುಸಯಂ ಅಪ್ಪಹಾಯ ದುಕ್ಖಾಯ ವೇದನಾಯ ಪಟಿಘಾನುಸಯಂ ಅಪ್ಪಟಿವಿನೋದೇತ್ವಾ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಾಯ ವೇದನಾಯ ಅವಿಜ್ಜಾನುಸಯಂ ಅಸಮೂಹನಿತ್ವಾ ಅವಿಜ್ಜಂ ಅಪ್ಪಹಾಯ ವಿಜ್ಜಂ ಅನುಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಕರೋ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ – ನೇತಂ ಠಾನಂ ವಿಜ್ಜತಿ.

೪೨೬. ‘‘ಚಕ್ಖುಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಟಿಚ್ಚ ರೂಪೇ ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಂ, ತಿಣ್ಣಂ ಸಙ್ಗತಿ ಫಸ್ಸೋ, ಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ವೇದಯಿತಂ ಸುಖಂ ವಾ ದುಕ್ಖಂ ವಾ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ವಾ. ಸೋ ಸುಖಾಯ ವೇದನಾಯ ಫುಟ್ಠೋ ಸಮಾನೋ ನಾಭಿನನ್ದತಿ ನಾಭಿವದತಿ ನಾಜ್ಝೋಸಾಯ ತಿಟ್ಠತಿ. ತಸ್ಸ ರಾಗಾನುಸಯೋ ನಾನುಸೇತಿ. ದುಕ್ಖಾಯ ವೇದನಾಯ ಫುಟ್ಠೋ ಸಮಾನೋ ನ ಸೋಚತಿ ನ ಕಿಲಮತಿ ಪರಿದೇವತಿ ನ ಉರತ್ತಾಳಿಂ ಕನ್ದತಿ ನ ಸಮ್ಮೋಹಂ ಆಪಜ್ಜತಿ. ತಸ್ಸ ಪಟಿಘಾನುಸಯೋ ನಾನುಸೇತಿ. ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಾಯ ವೇದನಾಯ ಫುಟ್ಠೋ ಸಮಾನೋ ತಸ್ಸಾ ವೇದನಾಯ ಸಮುದಯಞ್ಚ ಅತ್ಥಙ್ಗಮಞ್ಚ ಅಸ್ಸಾದಞ್ಚ ಆದೀನವಞ್ಚ ನಿಸ್ಸರಣಞ್ಚ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತಿ. ತಸ್ಸ ಅವಿಜ್ಜಾನುಸಯೋ ನಾನುಸೇತಿ. ಸೋ ವತ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸುಖಾಯ ವೇದನಾಯ ರಾಗಾನುಸಯಂ ಪಹಾಯ ದುಕ್ಖಾಯ ವೇದನಾಯ ಪಟಿಘಾನುಸಯಂ ಪಟಿವಿನೋದೇತ್ವಾ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಾಯ ವೇದನಾಯ ಅವಿಜ್ಜಾನುಸಯಂ ಸಮೂಹನಿತ್ವಾ ಅವಿಜ್ಜಂ ಪಹಾಯ ವಿಜ್ಜಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಕರೋ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ – ಠಾನಮೇತಂ ವಿಜ್ಜತಿ.

‘‘ಸೋತಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಟಿಚ್ಚ ಸದ್ದೇ ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಸೋತವಿಞ್ಞಾಣಂ…ಪೇ….

‘‘ಘಾನಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಟಿಚ್ಚ ಗನ್ಧೇ ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಘಾನವಿಞ್ಞಾಣಂ…ಪೇ….

‘‘ಜಿವ್ಹಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಟಿಚ್ಚ ರಸೇ ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಜಿವ್ಹಾವಿಞ್ಞಾಣಂ…ಪೇ….

‘‘ಕಾಯಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಟಿಚ್ಚ ಫೋಟ್ಠಬ್ಬೇ ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಕಾಯವಿಞ್ಞಾಣಂ…ಪೇ….

‘‘ಮನಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಟಿಚ್ಚ ಧಮ್ಮೇ ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಂ ತಿಣ್ಣಂ ಸಙ್ಗತಿ ಫಸ್ಸೋ, ಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ವೇದಯಿತಂ ಸುಖಂ ವಾ ದುಕ್ಖಂ ವಾ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ವಾ. ಸೋ ಸುಖಾಯ ವೇದನಾಯ ಫುಟ್ಠೋ ಸಮಾನೋ ನಾಭಿನನ್ದತಿ ನಾಭಿವದತಿ ನಾಜ್ಝೋಸಾಯ ತಿಟ್ಠತಿ. ತಸ್ಸ ರಾಗಾನುಸಯೋ ನಾನುಸೇತಿ. ದುಕ್ಖಾಯ ವೇದನಾಯ ಫುಟ್ಠೋ ಸಮಾನೋ ನ ಸೋಚತಿ ನ ಕಿಲಮತಿ ನ ಪರಿದೇವತಿ ನ ಉರತ್ತಾಳಿಂ ಕನ್ದತಿ ನ ಸಮ್ಮೋಹಂ ಆಪಜ್ಜತಿ. ತಸ್ಸ ಪಟಿಘಾನುಸಯೋ ನಾನುಸೇತಿ. ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಾಯ ವೇದನಾಯ ಫುಟ್ಠೋ ಸಮಾನೋ ತಸ್ಸಾ ವೇದನಾಯ ಸಮುದಯಞ್ಚ ಅತ್ಥಙ್ಗಮಞ್ಚ ಅಸ್ಸಾದಞ್ಚ ಆದೀನವಞ್ಚ ನಿಸ್ಸರಣಞ್ಚ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತಿ. ತಸ್ಸ ಅವಿಜ್ಜಾನುಸಯೋ ನಾನುಸೇತಿ. ಸೋ ವತ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸುಖಾಯ ವೇದನಾಯ ರಾಗಾನುಸಯಂ ಪಹಾಯ ದುಕ್ಖಾಯ ವೇದನಾಯ ಪಟಿಘಾನುಸಯಂ ಪಟಿವಿನೋದೇತ್ವಾ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಾಯ ವೇದನಾಯ ಅವಿಜ್ಜಾನುಸಯಂ ಸಮೂಹನಿತ್ವಾ ಅವಿಜ್ಜಂ ಪಹಾಯ ವಿಜ್ಜಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಕರೋ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ – ಠಾನಮೇತಂ ವಿಜ್ಜತಿ.

೪೨೭. ‘‘ಏವಂ ಪಸ್ಸಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸುತವಾ ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಚಕ್ಖುಸ್ಮಿಂ [ಚಕ್ಖುಸ್ಮಿಮ್ಪಿ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ.) ಏವಮಿತರೇಸುಪಿ] ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ, ರೂಪೇಸು ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ, ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣೇ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ, ಚಕ್ಖುಸಮ್ಫಸ್ಸೇ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ, ವೇದನಾಯ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ, ತಣ್ಹಾಯ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ. ಸೋತಸ್ಮಿಂ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ, ಸದ್ದೇಸು ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ…ಪೇ… ಘಾನಸ್ಮಿಂ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ, ಗನ್ಧೇಸು ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ… ಜಿವ್ಹಾಯ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ, ರಸೇಸು ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ… ಕಾಯಸ್ಮಿಂ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ, ಫೋಟ್ಠಬ್ಬೇಸು ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ… ಮನಸ್ಮಿಂ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ, ಧಮ್ಮೇಸು ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ, ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣೇ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ, ಮನೋಸಮ್ಫಸ್ಸೇ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ, ವೇದನಾಯ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ, ತಣ್ಹಾಯ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ. ನಿಬ್ಬಿನ್ದಂ ವಿರಜ್ಜತಿ, ವಿರಾಗಾ ವಿಮುಚ್ಚತಿ. ವಿಮುತ್ತಸ್ಮಿಂ ವಿಮುತ್ತಮಿತಿ ಞಾಣಂ ಹೋತಿ. ‘ಖೀಣಾ ಜಾತಿ, ವುಸಿತಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ, ಕತಂ ಕರಣೀಯಂ, ನಾಪರಂ ಇತ್ಥತ್ತಾಯಾ’ತಿ ಪಜಾನಾತೀ’’ತಿ.

ಇದಮವೋಚ ಭಗವಾ. ಅತ್ತಮನಾ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಭಗವತೋ ಭಾಸಿತಂ ಅಭಿನನ್ದುನ್ತಿ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಖೋ ಪನ ವೇಯ್ಯಾಕರಣಸ್ಮಿಂ ಭಞ್ಞಮಾನೇ ಸಟ್ಠಿಮತ್ತಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಅನುಪಾದಾಯ ಆಸವೇಹಿ ಚಿತ್ತಾನಿ ವಿಮುಚ್ಚಿಂಸೂತಿ.

ಛಛಕ್ಕಸುತ್ತಂ ನಿಟ್ಠಿತಂ ಛಟ್ಠಂ.

೭. ಮಹಾಸಳಾಯತನಿಕಸುತ್ತಂ

೪೨೮. ಏವಂ ಮೇ ಸುತಂ – ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಭಗವಾ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ವಿಹರತಿ ಜೇತವನೇ ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕಸ್ಸ ಆರಾಮೇ. ತತ್ರ ಖೋ ಭಗವಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಭಿಕ್ಖವೋ’’ತಿ. ‘‘ಭದನ್ತೇ’’ತಿ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಭಗವತೋ ಪಚ್ಚಸ್ಸೋಸುಂ. ಭಗವಾ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಮಹಾಸಳಾಯತನಿಕಂ ವೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದೇಸೇಸ್ಸಾಮಿ. ತಂ ಸುಣಾಥ, ಸಾಧುಕಂ ಮನಸಿ ಕರೋಥ; ಭಾಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ಏವಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಖೋ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಭಗವತೋ ಪಚ್ಚಸ್ಸೋಸುಂ. ಭಗವಾ ಏತದವೋಚ –

೪೨೯. ‘‘ಚಕ್ಖುಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಜಾನಂ ಅಪಸ್ಸಂ ಯಥಾಭೂತಂ, ರೂಪೇ ಅಜಾನಂ ಅಪಸ್ಸಂ ಯಥಾಭೂತಂ, ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಂ ಅಜಾನಂ ಅಪಸ್ಸಂ ಯಥಾಭೂತಂ, ಚಕ್ಖುಸಮ್ಫಸ್ಸಂ ಅಜಾನಂ ಅಪಸ್ಸಂ ಯಥಾಭೂತಂ, ಯಮಿದಂ ಚಕ್ಖುಸಮ್ಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ವೇದಯಿತಂ ಸುಖಂ ವಾ ದುಕ್ಖಂ ವಾ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ವಾ ತಮ್ಪಿ ಅಜಾನಂ ಅಪಸ್ಸಂ ಯಥಾಭೂತಂ, ಚಕ್ಖುಸ್ಮಿಂ ಸಾರಜ್ಜತಿ, ರೂಪೇಸು ಸಾರಜ್ಜತಿ, ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣೇ ಸಾರಜ್ಜತಿ, ಚಕ್ಖುಸಮ್ಫಸ್ಸೇ ಸಾರಜ್ಜತಿ, ಯಮಿದಂ ಚಕ್ಖುಸಮ್ಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ವೇದಯಿತಂ ಸುಖಂ ವಾ ದುಕ್ಖಂ ವಾ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ವಾ ತಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ಸಾರಜ್ಜತಿ.

‘‘ತಸ್ಸ ಸಾರತ್ತಸ್ಸ ಸಂಯುತ್ತಸ್ಸ ಸಮ್ಮೂಳ್ಹಸ್ಸ ಅಸ್ಸಾದಾನುಪಸ್ಸಿನೋ ವಿಹರತೋ ಆಯತಿಂ ಪಞ್ಚುಪಾದಾನಕ್ಖನ್ಧಾ ಉಪಚಯಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ತಣ್ಹಾ ಚಸ್ಸ ಪೋನೋಬ್ಭವಿಕಾ ನನ್ದೀರಾಗಸಹಗತಾ ತತ್ರತತ್ರಾಭಿನನ್ದಿನೀ, ಸಾ ಚಸ್ಸ ಪವಡ್ಢತಿ. ತಸ್ಸ ಕಾಯಿಕಾಪಿ ದರಥಾ ಪವಡ್ಢನ್ತಿ, ಚೇತಸಿಕಾಪಿ ದರಥಾ ಪವಡ್ಢನ್ತಿ; ಕಾಯಿಕಾಪಿ ಸನ್ತಾಪಾ ಪವಡ್ಢನ್ತಿ, ಚೇತಸಿಕಾಪಿ ಸನ್ತಾಪಾ ಪವಡ್ಢನ್ತಿ; ಕಾಯಿಕಾಪಿ ಪರಿಳಾಹಾ ಪವಡ್ಢನ್ತಿ, ಚೇತಸಿಕಾಪಿ ಪರಿಳಾಹಾ ಪವಡ್ಢನ್ತಿ. ಸೋ ಕಾಯದುಕ್ಖಮ್ಪಿ [ಕಾಯಿಕದುಕ್ಖಮ್ಪಿ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ.), ಕಾಯಿಕಂ ದುಕ್ಖಮ್ಪಿ (ಕ.)] ಚೇತೋದುಕ್ಖಮ್ಪಿ ಪಟಿಸಂವೇದೇತಿ.

‘‘ಸೋತಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಜಾನಂ ಅಪಸ್ಸಂ ಯಥಾಭೂತಂ…ಪೇ… ಘಾನಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಜಾನಂ ಅಪಸ್ಸಂ ಯಥಾಭೂತಂ…ಪೇ… ಜಿವ್ಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಜಾನಂ ಅಪಸ್ಸಂ ಯಥಾಭೂತಂ…ಪೇ… ಕಾಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಜಾನಂ ಅಪಸ್ಸಂ ಯಥಾಭೂತಂ…ಪೇ… ಮನಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಜಾನಂ ಅಪಸ್ಸಂ ಯಥಾಭೂತಂ, ಧಮ್ಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಜಾನಂ ಅಪಸ್ಸಂ ಯಥಾಭೂತಂ, ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಜಾನಂ ಅಪಸ್ಸಂ ಯಥಾಭೂತಂ, ಮನೋಸಮ್ಫಸ್ಸಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಜಾನಂ ಅಪಸ್ಸಂ ಯಥಾಭೂತಂ, ಯಮಿದಂ ಮನೋಸಮ್ಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ವೇದಯಿತಂ ಸುಖಂ ವಾ ದುಕ್ಖಂ ವಾ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ವಾ ತಮ್ಪಿ ಅಜಾನಂ ಅಪಸ್ಸಂ ಯಥಾಭೂತಂ, ಮನಸ್ಮಿಂ ಸಾರಜ್ಜತಿ, ಧಮ್ಮೇಸು ಸಾರಜ್ಜತಿ, ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣೇ ಸಾರಜ್ಜತಿ, ಮನೋಸಮ್ಫಸ್ಸೇ ಸಾರಜ್ಜತಿ, ಯಮಿದಂ ಮನೋಸಮ್ಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ವೇದಯಿತಂ ಸುಖಂ ವಾ ದುಕ್ಖಂ ವಾ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ವಾ ತಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ಸಾರಜ್ಜತಿ.

‘‘ತಸ್ಸ ಸಾರತ್ತಸ್ಸ ಸಂಯುತ್ತಸ್ಸ ಸಮ್ಮೂಳ್ಹಸ್ಸ ಅಸ್ಸಾದಾನುಪಸ್ಸಿನೋ ವಿಹರತೋ ಆಯತಿಂ ಪಞ್ಚುಪಾದಾನಕ್ಖನ್ಧಾ ಉಪಚಯಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ತಣ್ಹಾ ಚಸ್ಸ ಪೋನೋಬ್ಭವಿಕಾ ನನ್ದೀರಾಗಸಹಗತಾ ತತ್ರತತ್ರಾಭಿನನ್ದಿನೀ, ಸಾ ಚಸ್ಸ ಪವಡ್ಢತಿ. ತಸ್ಸ ಕಾಯಿಕಾಪಿ ದರಥಾ ಪವಡ್ಢನ್ತಿ, ಚೇತಸಿಕಾಪಿ ದರಥಾ ಪವಡ್ಢನ್ತಿ; ಕಾಯಿಕಾಪಿ ಸನ್ತಾಪಾ ಪವಡ್ಢನ್ತಿ, ಚೇತಸಿಕಾಪಿ ಸನ್ತಾಪಾ ಪವಡ್ಢನ್ತಿ; ಕಾಯಿಕಾಪಿ ಪರಿಳಾಹಾ ಪವಡ್ಢನ್ತಿ, ಚೇತಸಿಕಾಪಿ ಪರಿಳಾಹಾ ಪವಡ್ಢನ್ತಿ. ಸೋ ಕಾಯದುಕ್ಖಮ್ಪಿ ಚೇತೋದುಕ್ಖಮ್ಪಿ ಪಟಿಸಂವೇದೇತಿ.

೪೩೦. ‘‘ಚಕ್ಖುಞ್ಚ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಜಾನಂ ಪಸ್ಸಂ ಯಥಾಭೂತಂ, ರೂಪೇ ಜಾನಂ ಪಸ್ಸಂ ಯಥಾಭೂತಂ, ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಂ ಜಾನಂ ಪಸ್ಸಂ ಯಥಾಭೂತಂ, ಚಕ್ಖುಸಮ್ಫಸ್ಸಂ ಜಾನಂ ಪಸ್ಸಂ ಯಥಾಭೂತಂ, ಯಮಿದಂ ಚಕ್ಖುಸಮ್ಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ವೇದಯಿತಂ ಸುಖಂ ವಾ ದುಕ್ಖಂ ವಾ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ವಾ ತಮ್ಪಿ ಜಾನಂ ಪಸ್ಸಂ ಯಥಾಭೂತಂ, ಚಕ್ಖುಸ್ಮಿಂ ನ ಸಾರಜ್ಜತಿ, ರೂಪೇಸು ನ ಸಾರಜ್ಜತಿ, ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣೇ ನ ಸಾರಜ್ಜತಿ, ಚಕ್ಖುಸಮ್ಫಸ್ಸೇ ನ ಸಾರಜ್ಜತಿ, ಯಮಿದಂ ಚಕ್ಖುಸಮ್ಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ವೇದಯಿತಂ ಸುಖಂ ವಾ ದುಕ್ಖಂ ವಾ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ವಾ ತಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ನ ಸಾರಜ್ಜತಿ.

‘‘ತಸ್ಸ ಅಸಾರತ್ತಸ್ಸ ಅಸಂಯುತ್ತಸ್ಸ ಅಸಮ್ಮೂಳ್ಹಸ್ಸ ಆದೀನವಾನುಪಸ್ಸಿನೋ ವಿಹರತೋ ಆಯತಿಂ ಪಞ್ಚುಪಾದಾನಕ್ಖನ್ಧಾ ಅಪಚಯಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ತಣ್ಹಾ ಚಸ್ಸ ಪೋನೋಬ್ಭವಿಕಾ ನನ್ದೀರಾಗಸಹಗತಾ ತತ್ರತತ್ರಾಭಿನನ್ದಿನೀ, ಸಾ ಚಸ್ಸ ಪಹೀಯತಿ. ತಸ್ಸ ಕಾಯಿಕಾಪಿ ದರಥಾ ಪಹೀಯನ್ತಿ, ಚೇತಸಿಕಾಪಿ ದರಥಾ ಪಹೀಯನ್ತಿ; ಕಾಯಿಕಾಪಿ ಸನ್ತಾಪಾ ಪಹೀಯನ್ತಿ, ಚೇತಸಿಕಾಪಿ ಸನ್ತಾಪಾ ಪಹೀಯನ್ತಿ; ಕಾಯಿಕಾಪಿ ಪರಿಳಾಹಾ ಪಹೀಯನ್ತಿ, ಚೇತಸಿಕಾಪಿ ಪರಿಳಾಹಾ ಪಹೀಯನ್ತಿ. ಸೋ ಕಾಯಸುಖಮ್ಪಿ ಚೇತೋಸುಖಮ್ಪಿ ಪಟಿಸಂವೇದೇತಿ.

೪೩೧. ‘‘ಯಾ ತಥಾಭೂತಸ್ಸ [ಯಥಾಭೂತಸ್ಸ (ಸೀ. ಪೀ.)] ದಿಟ್ಠಿ ಸಾಸ್ಸ ಹೋತಿ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ; ಯೋ ತಥಾಭೂತಸ್ಸ [ಯಥಾಭೂತಸ್ಸ (ಸೀ. ಪೀ.)] ಸಙ್ಕಪ್ಪೋ ಸ್ವಾಸ್ಸ ಹೋತಿ ಸಮ್ಮಾಸಙ್ಕಪ್ಪೋ; ಯೋ ತಥಾಭೂತಸ್ಸ [ಯಥಾಭೂತಸ್ಸ (ಸೀ. ಪೀ.)] ವಾಯಾಮೋ ಸ್ವಾಸ್ಸ ಹೋತಿ ಸಮ್ಮಾವಾಯಾಮೋ; ಯಾ ತಥಾಭೂತಸ್ಸ [ಯಥಾಭೂತಸ್ಸ (ಸೀ. ಪೀ.)] ಸತಿ ಸಾಸ್ಸ ಹೋತಿ ಸಮ್ಮಾಸತಿ; ಯೋ ತಥಾಭೂತಸ್ಸ [ಯಥಾಭೂತಸ್ಸ (ಸೀ. ಪೀ.)] ಸಮಾಧಿ ಸ್ವಾಸ್ಸ ಹೋತಿ ಸಮ್ಮಾಸಮಾಧಿ. ಪುಬ್ಬೇವ ಖೋ ಪನಸ್ಸ ಕಾಯಕಮ್ಮಂ ವಚೀಕಮ್ಮಂ ಆಜೀವೋ ಸುಪರಿಸುದ್ಧೋ ಹೋತಿ. ಏವಮಸ್ಸಾಯಂ ಅರಿಯೋ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕೋ ಮಗ್ಗೋ ಭಾವನಾಪಾರಿಪೂರಿಂ ಗಚ್ಛತಿ.

‘‘ತಸ್ಸ ಏವಂ ಇಮಂ ಅರಿಯಂ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕಂ ಮಗ್ಗಂ ಭಾವಯತೋ ಚತ್ತಾರೋಪಿ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾ ಭಾವನಾಪಾರಿಪೂರಿಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಚತ್ತಾರೋಪಿ ಸಮ್ಮಪ್ಪಧಾನಾ ಭಾವನಾಪಾರಿಪೂರಿಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಚತ್ತಾರೋಪಿ ಇದ್ಧಿಪಾದಾ ಭಾವನಾಪಾರಿಪೂರಿಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಪಞ್ಚಪಿ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಭಾವನಾಪಾರಿಪೂರಿಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಪಞ್ಚಪಿ ಬಲಾನಿ ಭಾವನಾಪಾರಿಪೂರಿಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಸತ್ತಪಿ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ ಭಾವನಾಪಾರಿಪೂರಿಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ.

‘‘ತಸ್ಸಿಮೇ ದ್ವೇ ಧಮ್ಮಾ ಯುಗನನ್ಧಾ [ಯುಗನದ್ಧಾ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ.)] ವತ್ತನ್ತಿ – ಸಮಥೋ ಚ ವಿಪಸ್ಸನಾ ಚ. ಸೋ ಯೇ ಧಮ್ಮಾ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಪರಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ ತೇ ಧಮ್ಮೇ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಪರಿಜಾನಾತಿ. ಯೇ ಧಮ್ಮಾ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಪಹಾತಬ್ಬಾ ತೇ ಧಮ್ಮೇ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಪಜಹತಿ. ಯೇ ಧಮ್ಮಾ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಭಾವೇತಬ್ಬಾ ತೇ ಧಮ್ಮೇ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಭಾವೇತಿ. ಯೇ ಧಮ್ಮಾ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಸಚ್ಛಿಕಾತಬ್ಬಾ ತೇ ಧಮ್ಮೇ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಸಚ್ಛಿಕರೋತಿ.

‘‘ಕತಮೇ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮಾ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಪರಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ? ‘ಪಞ್ಚುಪಾದಾನಕ್ಖನ್ಧಾ’ ತಿಸ್ಸ ವಚನೀಯಂ, ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ – ರೂಪುಪಾದಾನಕ್ಖನ್ಧೋ, ವೇದನುಪಾದಾನಕ್ಖನ್ಧೋ, ಸಞ್ಞುಪಾದಾನಕ್ಖನ್ಧೋ, ಸಙ್ಖಾರುಪಾದಾನಕ್ಖನ್ಧೋ, ವಿಞ್ಞಾಣುಪಾದಾನಕ್ಖನ್ಧೋ. ಇಮೇ ಧಮ್ಮಾ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಪರಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ.