೯. ಬಾಲಪಣ್ಡಿತಸುತ್ತಂ

೨೪೬. ಏವಂ ಮೇ ಸುತಂ – ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಭಗವಾ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ವಿಹರತಿ ಜೇತವನೇ ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕಸ್ಸ ಆರಾಮೇ. ತತ್ರ ಖೋ ಭಗವಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಭಿಕ್ಖವೋ’’ತಿ. ‘‘ಭದನ್ತೇ’’ತಿ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಭಗವತೋ ಪಚ್ಚಸ್ಸೋಸುಂ. ಭಗವಾ ಏತದವೋಚ –

‘‘ತೀಣಿಮಾನಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಬಾಲಸ್ಸ ಬಾಲಲಕ್ಖಣಾನಿ ಬಾಲನಿಮಿತ್ತಾನಿ ಬಾಲಾಪದಾನಾನಿ. ಕತಮಾನಿ ತೀಣಿ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಬಾಲೋ ದುಚ್ಚಿನ್ತಿತಚಿನ್ತೀ ಚ ಹೋತಿ ದುಬ್ಭಾಸಿತಭಾಸೀ ಚ ದುಕ್ಕಟಕಮ್ಮಕಾರೀ ಚ. ನೋ ಚೇತಂ [ನೋ ಚೇದಂ (ಸಂ. ನಿ. ೩.೨೭-೨೮)], ಭಿಕ್ಖವೇ, ಬಾಲೋ ದುಚ್ಚಿನ್ತಿತಚಿನ್ತೀ ಚ ಅಭವಿಸ್ಸ ದುಬ್ಭಾಸಿತಭಾಸೀ ಚ ದುಕ್ಕಟಕಮ್ಮಕಾರೀ ಚ ಕೇನ ನಂ [ನ ತೇನ ನಂ (ಕ.), ನ ನಂ (?)] ಪಣ್ಡಿತಾ ಜಾನೇಯ್ಯುಂ – ‘ಬಾಲೋ ಅಯಂ ಭವಂ ಅಸಪ್ಪುರಿಸೋ’ತಿ? ಯಸ್ಮಾ ಚ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಬಾಲೋ ದುಚ್ಚಿನ್ತಿತಚಿನ್ತೀ ಚ ಹೋತಿ ದುಬ್ಭಾಸಿತಭಾಸೀ ಚ ದುಕ್ಕಟಕಮ್ಮಕಾರೀ ಚ ತಸ್ಮಾ ನಂ ಪಣ್ಡಿತಾ ಜಾನನ್ತಿ – ‘ಬಾಲೋ ಅಯಂ ಭವಂ ಅಸಪ್ಪುರಿಸೋ’ತಿ. ಸ ಖೋ ಸೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಬಾಲೋ ತಿವಿಧಂ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ದುಕ್ಖಂ ದೋಮನಸ್ಸಂ ಪಟಿಸಂವೇದೇತಿ. ಸಚೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಬಾಲೋ ಸಭಾಯಂ ವಾ ನಿಸಿನ್ನೋ ಹೋತಿ, ರಥಿಕಾಯ [ರಥಿಯಾಯ (ಬಹೂಸು)] ವಾ ನಿಸಿನ್ನೋ ಹೋತಿ, ಸಿಙ್ಘಾಟಕೇ ವಾ ನಿಸಿನ್ನೋ ಹೋತಿ; ತತ್ರ ಚೇ ಜನೋ ತಜ್ಜಂ ತಸ್ಸಾರುಪ್ಪಂ ಕಥಂ ಮನ್ತೇತಿ. ಸಚೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಬಾಲೋ ಪಾಣಾತಿಪಾತೀ ಹೋತಿ, ಅದಿನ್ನಾದಾಯೀ ಹೋತಿ, ಕಾಮೇಸುಮಿಚ್ಛಾಚಾರೀ ಹೋತಿ, ಮುಸಾವಾದೀ ಹೋತಿ, ಸುರಾಮೇರಯಮಜ್ಜಪಮಾದಟ್ಠಾಯೀ ಹೋತಿ, ತತ್ರ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಬಾಲಸ್ಸ ಏವಂ ಹೋತಿ – ‘ಯಂ ಖೋ ಜನೋ ತಜ್ಜಂ ತಸ್ಸಾರುಪ್ಪಂ ಕಥಂ ಮನ್ತೇತಿ, ಸಂವಿಜ್ಜನ್ತೇವ ತೇ [ಸಂವಿಜ್ಜನ್ತೇ ತೇ ಚ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ.)] ಧಮ್ಮಾ ಮಯಿ, ಅಹಞ್ಚ ತೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಸನ್ದಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ. ಇದಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಬಾಲೋ ಪಠಮಂ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ದುಕ್ಖಂ ದೋಮನಸ್ಸಂ ಪಟಿಸಂವೇದೇತಿ.

೨೪೭. ‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಬಾಲೋ ಪಸ್ಸತಿ ರಾಜಾನೋ ಚೋರಂ ಆಗುಚಾರಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ವಿವಿಧಾ ಕಮ್ಮಕಾರಣಾ ಕಾರೇನ್ತೇ – ಕಸಾಹಿಪಿ ತಾಳೇನ್ತೇ ವೇತ್ತೇಹಿಪಿ ತಾಳೇನ್ತೇ ಅದ್ಧದಣ್ಡಕೇಹಿಪಿ ತಾಳೇನ್ತೇ ಹತ್ಥಮ್ಪಿ ಛಿನ್ದನ್ತೇ ಪಾದಮ್ಪಿ ಛಿನ್ದನ್ತೇ ಹತ್ಥಪಾದಮ್ಪಿ ಛಿನ್ದನ್ತೇ ಕಣ್ಣಮ್ಪಿ ಛಿನ್ದನ್ತೇ ನಾಸಮ್ಪಿ ಛಿನ್ದನ್ತೇ ಕಣ್ಣನಾಸಮ್ಪಿ ಛಿನ್ದನ್ತೇ ಬಿಲಙ್ಗಥಾಲಿಕಮ್ಪಿ ಕರೋನ್ತೇ ಸಙ್ಖಮುಣ್ಡಿಕಮ್ಪಿ ಕರೋನ್ತೇ ರಾಹುಮುಖಮ್ಪಿ ಕರೋನ್ತೇ ಜೋತಿಮಾಲಿಕಮ್ಪಿ ಕರೋನ್ತೇ ಹತ್ಥಪಜ್ಜೋತಿಕಮ್ಪಿ ಕರೋನ್ತೇ ಏರಕವತ್ತಿಕಮ್ಪಿ ಕರೋನ್ತೇ ಚೀರಕವಾಸಿಕಮ್ಪಿ ಕರೋನ್ತೇ ಏಣೇಯ್ಯಕಮ್ಪಿ ಕರೋನ್ತೇ ಬಳಿಸಮಂಸಿಕಮ್ಪಿ ಕರೋನ್ತೇ ಕಹಾಪಣಿಕಮ್ಪಿ ಕರೋನ್ತೇ ಖಾರಾಪತಚ್ಛಿಕಮ್ಪಿ [ಖಾರಾಪಟಿಚ್ಛಕಮ್ಪಿ (ಕ.)] ಕರೋನ್ತೇ ಪಲಿಘಪರಿವತ್ತಿಕಮ್ಪಿ ಕರೋನ್ತೇ ಪಲಾಲಪೀಠಕಮ್ಪಿ [ಪಲಾಲಪಿಟ್ಠಕಮ್ಪಿ (ಪೀ.)] ಕರೋನ್ತೇ ತತ್ತೇನಪಿ ತೇಲೇನ ಓಸಿಞ್ಚನ್ತೇ ಸುನಖೇಹಿಪಿ ಖಾದಾಪೇನ್ತೇ ಜೀವನ್ತಮ್ಪಿ ಸೂಲೇ ಉತ್ತಾಸೇನ್ತೇ ಅಸಿನಾಪಿ ಸೀಸಂ ಛಿನ್ದನ್ತೇ. ತತ್ರ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಬಾಲಸ್ಸ ಏವಂ ಹೋತಿ – ‘ಯಥಾರೂಪಾನಂ ಖೋ ಪಾಪಕಾನಂ ಕಮ್ಮಾನಂ ಹೇತು ರಾಜಾನೋ ಚೋರಂ ಆಗುಚಾರಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ವಿವಿಧಾ ಕಮ್ಮಕಾರಣಾ ಕಾರೇನ್ತಿ – ಕಸಾಹಿಪಿ ತಾಳೇನ್ತಿ…ಪೇ… ಅಸಿನಾಪಿ ಸೀಸಂ ಛಿನ್ದನ್ತಿ; ಸಂವಿಜ್ಜನ್ತೇವ ತೇ ಧಮ್ಮಾ ಮಯಿ, ಅಹಞ್ಚ ತೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಸನ್ದಿಸ್ಸಾಮಿ. ಮಂ ಚೇಪಿ ರಾಜಾನೋ [ಸಚೇ ಮಮ್ಪಿ (ಕ.)] ಜಾನೇಯ್ಯುಂ, ಮಮ್ಪಿ ರಾಜಾನೋ ಗಹೇತ್ವಾ ವಿವಿಧಾ ಕಮ್ಮಕಾರಣಾ ಕಾರೇಯ್ಯುಂ – ಕಸಾಹಿಪಿ ತಾಳೇಯ್ಯುಂ…ಪೇ… ಜೀವನ್ತಮ್ಪಿ ಸೂಲೇ ಉತ್ತಾಸೇಯ್ಯುಂ, ಅಸಿನಾಪಿ ಸೀಸಂ ಛಿನ್ದೇಯ್ಯು’ನ್ತಿ. ಇದಮ್ಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಬಾಲೋ ದುತಿಯಂ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ದುಕ್ಖಂ ದೋಮನಸ್ಸಂ ಪಟಿಸಂವೇದೇತಿ.

೨೪೮. ‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಬಾಲಂ ಪೀಠಸಮಾರೂಳ್ಹಂ ವಾ ಮಞ್ಚಸಮಾರೂಳ್ಹಂ ವಾ ಛಮಾಯಂ [ಛಮಾಯ (ಸೀ. ಪೀ.)] ವಾ ಸೇಮಾನಂ, ಯಾನಿಸ್ಸ ಪುಬ್ಬೇ ಪಾಪಕಾನಿ ಕಮ್ಮಾನಿ ಕತಾನಿ ಕಾಯೇನ ದುಚ್ಚರಿತಾನಿ ವಾಚಾಯ ದುಚ್ಚರಿತಾನಿ ಮನಸಾ ದುಚ್ಚರಿತಾನಿ ತಾನಿಸ್ಸ ತಮ್ಹಿ ಸಮಯೇ ಓಲಮ್ಬನ್ತಿ ಅಜ್ಝೋಲಮ್ಬನ್ತಿ ಅಭಿಪ್ಪಲಮ್ಬನ್ತಿ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಹತಂ ಪಬ್ಬತಕೂಟಾನಂ ಛಾಯಾ ಸಾಯನ್ಹಸಮಯಂ ಪಥವಿಯಾ ಓಲಮ್ಬನ್ತಿ ಅಜ್ಝೋಲಮ್ಬನ್ತಿ ಅಭಿಪ್ಪಲಮ್ಬನ್ತಿ; ಏವಮೇವ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಬಾಲಂ ಪೀಠಸಮಾರೂಳ್ಹಂ ವಾ ಮಞ್ಚಸಮಾರೂಳ್ಹಂ ವಾ ಛಮಾಯಂ ವಾ ಸೇಮಾನಂ, ಯಾನಿಸ್ಸ ಪುಬ್ಬೇ ಪಾಪಕಾನಿ ಕಮ್ಮಾನಿ ಕತಾನಿ ಕಾಯೇನ ದುಚ್ಚರಿತಾನಿ ವಾಚಾಯ ದುಚ್ಚರಿತಾನಿ ಮನಸಾ ದುಚ್ಚರಿತಾನಿ ತಾನಿಸ್ಸ ತಮ್ಹಿ ಸಮಯೇ ಓಲಮ್ಬನ್ತಿ ಅಜ್ಝೋಲಮ್ಬನ್ತಿ ಅಭಿಪ್ಪಲಮ್ಬನ್ತಿ. ತತ್ರ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಬಾಲಸ್ಸ ಏವಂ ಹೋತಿ – ‘ಅಕತಂ ವತ ಮೇ ಕಲ್ಯಾಣಂ, ಅಕತಂ ಕುಸಲಂ, ಅಕತಂ ಭೀರುತ್ತಾಣಂ; ಕತಂ ಪಾಪಂ, ಕತಂ ಲುದ್ದಂ, ಕತಂ ಕಿಬ್ಬಿಸಂ. ಯಾವತಾ, ಭೋ, ಅಕತಕಲ್ಯಾಣಾನಂ ಅಕತಕುಸಲಾನಂ ಅಕತಭೀರುತ್ತಾಣಾನಂ ಕತಪಾಪಾನಂ ಕತಲುದ್ದಾನಂ ಕತಕಿಬ್ಬಿಸಾನಂ ಗತಿ ತಂ ಗತಿಂ ಪೇಚ್ಚ ಗಚ್ಛಾಮೀ’ತಿ. ಸೋ ಸೋಚತಿ ಕಿಲಮತಿ ಪರಿದೇವತಿ ಉರತ್ತಾಳಿಂ ಕನ್ದತಿ ಸಮ್ಮೋಹಂ ಆಪಜ್ಜತಿ. ಇದಮ್ಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಬಾಲೋ ತತಿಯಂ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ದುಕ್ಖಂ ದೋಮನಸ್ಸಂ ಪಟಿಸಂವೇದೇತಿ.

‘‘ಸ ಖೋ ಸೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಬಾಲೋ ಕಾಯೇನ ದುಚ್ಚರಿತಂ ಚರಿತ್ವಾ ವಾಚಾಯ ದುಚ್ಚರಿತಂ ಚರಿತ್ವಾ ಮನಸಾ ದುಚ್ಚರಿತಂ ಚರಿತ್ವಾ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಅಪಾಯಂ ದುಗ್ಗತಿಂ ವಿನಿಪಾತಂ ನಿರಯಂ ಉಪಪಜ್ಜತಿ. ಯಂ ಖೋ ತಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಮ್ಮಾ ವದಮಾನೋ ವದೇಯ್ಯ – ‘ಏಕನ್ತಂ ಅನಿಟ್ಠಂ ಏಕನ್ತಂ ಅಕನ್ತಂ ಏಕನ್ತಂ ಅಮನಾಪ’ನ್ತಿ, ನಿರಯಮೇವ ತಂ ಸಮ್ಮಾ ವದಮಾನೋ ವದೇಯ್ಯ – ‘ಏಕನ್ತಂ ಅನಿಟ್ಠಂ ಏಕನ್ತಂ ಅಕನ್ತಂ ಏಕನ್ತಂ ಅಮನಾಪ’ನ್ತಿ. ಯಾವಞ್ಚಿದಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಉಪಮಾಪಿ [ಉಪಮಾಹಿಪಿ (ಸೀ.)] ನ ಸುಕರಾ ಯಾವ ದುಕ್ಖಾ ನಿರಯಾ’’ತಿ.

೨೪೯. ಏವಂ ವುತ್ತೇ, ಅಞ್ಞತರೋ ಭಿಕ್ಖು ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಸಕ್ಕಾ ಪನ, ಭನ್ತೇ, ಉಪಮಂ ಕಾತು’’ನ್ತಿ? ‘‘ಸಕ್ಕಾ ಭಿಕ್ಖೂ’’ತಿ ಭಗವಾ ಅವೋಚ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭಿಕ್ಖು, ಚೋರಂ ಆಗುಚಾರಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ದಸ್ಸೇಯ್ಯುಂ – ‘ಅಯಂ ಖೋ, ದೇವ, ಚೋರೋ ಆಗುಚಾರೀ, ಇಮಸ್ಸ ಯಂ ಇಚ್ಛಸಿ ತಂ ದಣ್ಡಂ ಪಣೇಹೀ’ತಿ. ತಮೇನಂ ರಾಜಾ ಏವಂ ವದೇಯ್ಯ – ‘ಗಚ್ಛಥ, ಭೋ, ಇಮಂ ಪುರಿಸಂ ಪುಬ್ಬಣ್ಹಸಮಯಂ ಸತ್ತಿಸತೇನ ಹನಥಾ’ತಿ. ತಮೇನಂ ಪುಬ್ಬಣ್ಹಸಮಯಂ ಸತ್ತಿಸತೇನ ಹನೇಯ್ಯುಂ. ಅಥ ರಾಜಾ ಮಜ್ಝನ್ಹಿಕಸಮಯಂ [ಮಜ್ಝನ್ತಿಕಸಮಯಂ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಕ.), ಮಜ್ಝನ್ತಿಕಂ ಸಮಯಂ (ಪೀ.)] ಏವಂ ವದೇಯ್ಯ – ‘ಅಮ್ಭೋ, ಕಥಂ ಸೋ ಪುರಿಸೋ’ತಿ? ‘‘‘ತಥೇವ, ದೇವ, ಜೀವತೀ’ತಿ. ತಮೇನಂ ರಾಜಾ ಏವಂ ವದೇಯ್ಯ – ‘ಗಚ್ಛಥ, ಭೋ, ತಂ ಪುರಿಸಂ ಮಜ್ಝನ್ಹಿಕಸಮಯಂ ಸತ್ತಿಸತೇನ ಹನಥಾ’ತಿ. ತಮೇನಂ ಮಜ್ಝನ್ಹಿಕಸಮಯಂ ಸತ್ತಿಸತೇನ ಹನೇಯ್ಯುಂ. ಅಥ ರಾಜಾ ಸಾಯನ್ಹಸಮಯಂ ಏವಂ ವದೇಯ್ಯ – ‘ಅಮ್ಭೋ, ಕಥಂ ಸೋ ಪುರಿಸೋ’ತಿ? ‘ತಥೇವ, ದೇವ, ಜೀವತೀ’ತಿ. ತಮೇನಂ ರಾಜಾ ಏವಂ ವದೇಯ್ಯ – ‘ಗಚ್ಛಥ, ಭೋ, ತಂ ಪುರಿಸಂ ಸಾಯನ್ಹಸಮಯಂ ಸತ್ತಿಸತೇನ ಹನಥಾ’ತಿ. ತಮೇನಂ ಸಾಯನ್ಹಸಮಯಂ ಸತ್ತಿಸತೇನ ಹನೇಯ್ಯುಂ. ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಪಿ ನು ಸೋ ಪುರಿಸೋ ತೀಹಿ ಸತ್ತಿಸತೇಹಿ ಹಞ್ಞಮಾನೋ ತತೋನಿದಾನಂ ದುಕ್ಖಂ ದೋಮನಸ್ಸಂ ಪಟಿಸಂವೇದಿಯೇಥಾ’’ತಿ? ‘‘ಏಕಿಸ್ಸಾಪಿ, ಭನ್ತೇ, ಸತ್ತಿಯಾ ಹಞ್ಞಮಾನೋ ಸೋ ಪುರಿಸೋ ತತೋನಿದಾನಂ ದುಕ್ಖಂ ದೋಮನಸ್ಸಂ ಪಟಿಸಂವೇದಿಯೇಥ, ಕೋ ಪನ ವಾದೋ ತೀಹಿ ಸತ್ತಿಸತೇಹೀ’’ತಿ?

೨೫೦. ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ಪರಿತ್ತಂ ಪಾಣಿಮತ್ತಂ ಪಾಸಾಣಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕತಮೋ ನು ಖೋ ಮಹನ್ತತರೋ – ಯೋ ಚಾಯಂ ಮಯಾ ಪರಿತ್ತೋ ಪಾಣಿಮತ್ತೋ ಪಾಸಾಣೋ ಗಹಿತೋ, ಯೋ ಚ ಹಿಮವಾ ಪಬ್ಬತರಾಜಾ’’ತಿ? ‘‘ಅಪ್ಪಮತ್ತಕೋ ಅಯಂ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವತಾ ಪರಿತ್ತೋ ಪಾಣಿಮತ್ತೋ ಪಾಸಾಣೋ ಗಹಿತೋ, ಹಿಮವನ್ತಂ ಪಬ್ಬತರಾಜಾನಂ ಉಪನಿಧಾಯ ಸಙ್ಖಮ್ಪಿ ನ ಉಪೇತಿ, ಕಲಭಾಗಮ್ಪಿ ನ ಉಪೇತಿ, ಉಪನಿಧಮ್ಪಿ [ಉಪನಿಧಿಮ್ಪಿ (ಸೀ. ಪೀ.)] ನ ಉಪೇತಿ’’. ‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಯಂ ಸೋ ಪುರಿಸೋ ತೀಹಿ ಸತ್ತಿಸತೇಹಿ ಹಞ್ಞಮಾನೋ ತತೋನಿದಾನಂ ದುಕ್ಖಂ ದೋಮನಸ್ಸಂ ಪಟಿಸಂವೇದೇತಿ ತಂ ನಿರಯಕಸ್ಸ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಉಪನಿಧಾಯ ಸಙ್ಖಮ್ಪಿ ನ ಉಪೇತಿ, ಕಲಭಾಗಮ್ಪಿ ನ ಉಪೇತಿ, ಉಪನಿಧಮ್ಪಿ ನ ಉಪೇತಿ’’.

‘‘ತಮೇನಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ನಿರಯಪಾಲಾ ಪಞ್ಚವಿಧಬನ್ಧನಂ ನಾಮ ಕಮ್ಮಕಾರಣಂ ಕರೋನ್ತಿ – ತತ್ತಂ ಅಯೋಖಿಲಂ [ಅಯೋಖೀಲಂ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ.)] ಹತ್ಥೇ ಗಮೇನ್ತಿ, ತತ್ತಂ ಅಯೋಖಿಲಂ ದುತಿಯೇ ಹತ್ಥೇ ಗಮೇನ್ತಿ, ತತ್ತಂ ಅಯೋಖಿಲಂ ಪಾದೇ ಗಮೇನ್ತಿ, ತತ್ತಂ ಅಯೋಖಿಲಂ ದುತಿಯೇ ಪಾದೇ ಗಮೇನ್ತಿ, ತತ್ತಂ ಅಯೋಖಿಲಂ ಮಜ್ಝೇ ಉರಸ್ಮಿಂ ಗಮೇನ್ತಿ. ಸೋ ತತ್ಥ ದುಕ್ಖಾ ತಿಬ್ಬಾ ಖರಾ ಕಟುಕಾ ವೇದನಾ ವೇದೇತಿ, ನ ಚ ತಾವ ಕಾಲಂ ಕರೋತಿ ಯಾವ ನ ತಂ ಪಾಪಕಮ್ಮಂ ಬ್ಯನ್ತೀಹೋತಿ [ಬ್ಯನ್ತಿಹೋತಿ (ಪೀ. ಕ.)]. ತಮೇನಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ನಿರಯಪಾಲಾ ಸಂವೇಸೇತ್ವಾ ಕುಠಾರೀಹಿ [ಕುಧಾರೀಹಿ (ಕ.)] ತಚ್ಛನ್ತಿ. ಸೋ ತತ್ಥ ದುಕ್ಖಾ ತಿಬ್ಬಾ…ಪೇ… ಬ್ಯನ್ತೀಹೋತಿ. ತಮೇನಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ನಿರಯಪಾಲಾ ಉದ್ಧಂಪಾದಂ ಅಧೋಸಿರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ವಾಸೀಹಿ ತಚ್ಛನ್ತಿ. ಸೋ ತತ್ಥ ದುಕ್ಖಾ ತಿಬ್ಬಾ…ಪೇ… ಬ್ಯನ್ತೀಹೋತಿ. ತಮೇನಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ನಿರಯಪಾಲಾ ರಥೇ ಯೋಜೇತ್ವಾ ಆದಿತ್ತಾಯ ಪಥವಿಯಾ ಸಮ್ಪಜ್ಜಲಿತಾಯ ಸಜೋತಿಭೂತಾಯ [ಸಞ್ಜೋತಿಭೂತಾಯ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ.)] ಸಾರೇನ್ತಿಪಿ ಪಚ್ಚಾಸಾರೇನ್ತಿಪಿ. ಸೋ ತತ್ಥ ದುಕ್ಖಾ ತಿಬ್ಬಾ…ಪೇ… ಬ್ಯನ್ತೀಹೋತಿ. ತಮೇನಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ನಿರಯಪಾಲಾ ಮಹನ್ತಂ ಅಙ್ಗಾರಪಬ್ಬತಂ ಆದಿತ್ತಂ ಸಮ್ಪಜ್ಜಲಿತಂ ಸಜೋತಿಭೂತಂ ಆರೋಪೇನ್ತಿಪಿ ಓರೋಪೇನ್ತಿಪಿ. ಸೋ ತತ್ಥ ದುಕ್ಖಾ ತಿಬ್ಬಾ ಖರಾ ಕಟುಕಾ ವೇದನಾ ವೇದೇತಿ, ನ ಚ ತಾವ ಕಾಲಂ ಕರೋತಿ ಯಾವ ನ ತಂ ಪಾಪಕಮ್ಮಂ ಬ್ಯನ್ತೀಹೋತಿ. ತಮೇನಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ನಿರಯಪಾಲಾ ಉದ್ಧಂಪಾದಂ ಅಧೋಸಿರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ತತ್ತಾಯ ಲೋಹಕುಮ್ಭಿಯಾ ಪಕ್ಖಿಪನ್ತಿ ಆದಿತ್ತಾಯ ಸಮ್ಪಜ್ಜಲಿತಾಯ ಸಜೋತಿಭೂತಾಯ. ಸೋ ತತ್ಥ ಫೇಣುದ್ದೇಹಕಂ ಪಚ್ಚತಿ. ಸೋ ತತ್ಥ ಫೇಣುದ್ದೇಹಕಂ ಪಚ್ಚಮಾನೋ ಸಕಿಮ್ಪಿ ಉದ್ಧಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಸಕಿಮ್ಪಿ ಅಧೋ ಗಚ್ಛತಿ, ಸಕಿಮ್ಪಿ ತಿರಿಯಂ ಗಚ್ಛತಿ. ಸೋ ತತ್ಥ ದುಕ್ಖಾ ತಿಬ್ಬಾ ಖರಾ ಕಟುಕಾ ವೇದನಾ ವೇದೇತಿ, ನ ಚ ತಾವ ಕಾಲಙ್ಕರೋತಿ ಯಾವ ನ ತಂ ಪಾಪಕಮ್ಮಂ ಬ್ಯನ್ತೀಹೋತಿ. ತಮೇನಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ನಿರಯಪಾಲಾ [ನಿರಯಪಾಲಾ ಪುನಪ್ಪುನಂ (ಕ.)] ಮಹಾನಿರಯೇ ಪಕ್ಖಿಪನ್ತಿ. ಸೋ ಖೋ ಪನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಹಾನಿರಯೋ –

‘‘ಚತುಕ್ಕಣ್ಣೋ ಚತುದ್ವಾರೋ, ವಿಭತ್ತೋ ಭಾಗಸೋ ಮಿತೋ;

ಅಯೋಪಾಕಾರಪರಿಯನ್ತೋ, ಅಯಸಾ ಪಟಿಕುಜ್ಜಿತೋ.

‘‘ತಸ್ಸ ಅಯೋಮಯಾ ಭೂಮಿ, ಜಲಿತಾ ತೇಜಸಾ ಯುತಾ;

ಸಮನ್ತಾ ಯೋಜನಸತಂ, ಫರಿತ್ವಾ ತಿಟ್ಠತಿ ಸಬ್ಬದಾ’’.

‘‘ಅನೇಕಪರಿಯಾಯೇನಪಿ ಖೋ ಅಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ನಿರಯಕಥಂ ಕಥೇಯ್ಯಂ; ಯಾವಞ್ಚಿದಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ನ ಸುಕರಾ ಅಕ್ಖಾನೇನ ಪಾಪುಣಿತುಂ ಯಾವ ದುಕ್ಖಾ ನಿರಯಾ.

೨೫೧. ‘‘ಸನ್ತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಿರಚ್ಛಾನಗತಾ ಪಾಣಾ ತಿಣಭಕ್ಖಾ. ತೇ ಅಲ್ಲಾನಿಪಿ ತಿಣಾನಿ ಸುಕ್ಖಾನಿಪಿ ತಿಣಾನಿ ದನ್ತುಲ್ಲೇಹಕಂ ಖಾದನ್ತಿ. ಕತಮೇ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಿರಚ್ಛಾನಗತಾ ಪಾಣಾ ತಿಣಭಕ್ಖಾ? ಹತ್ಥೀ ಅಸ್ಸಾ ಗೋಣಾ ಗದ್ರಭಾ ಅಜಾ ಮಿಗಾ, ಯೇ ವಾ ಪನಞ್ಞೇಪಿ ಕೇಚಿ ತಿರಚ್ಛಾನಗತಾ ಪಾಣಾ ತಿಣಭಕ್ಖಾ. ಸ ಖೋ ಸೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಬಾಲೋ ಇಧ ಪುಬ್ಬೇ ರಸಾದೋ ಇಧ ಪಾಪಾನಿ ಕಮ್ಮಾನಿ ಕರಿತ್ವಾ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ತೇಸಂ ಸತ್ತಾನಂ ಸಹಬ್ಯತಂ ಉಪಪಜ್ಜತಿ ಯೇ ತೇ ಸತ್ತಾ ತಿಣಭಕ್ಖಾ.

‘‘ಸನ್ತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಿರಚ್ಛಾನಗತಾ ಪಾಣಾ ಗೂಥಭಕ್ಖಾ. ತೇ ದೂರತೋವ ಗೂಥಗನ್ಧಂ ಘಾಯಿತ್ವಾ ಧಾವನ್ತಿ – ‘ಏತ್ಥ ಭುಞ್ಜಿಸ್ಸಾಮ, ಏತ್ಥ ಭುಞ್ಜಿಸ್ಸಾಮಾ’ತಿ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ನಾಮ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಆಹುತಿಗನ್ಧೇನ ಧಾವನ್ತಿ – ‘ಏತ್ಥ ಭುಞ್ಜಿಸ್ಸಾಮ, ಏತ್ಥ ಭುಞ್ಜಿಸ್ಸಾಮಾ’ತಿ; ಏವಮೇವ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸನ್ತಿ ತಿರಚ್ಛಾನಗತಾ ಪಾಣಾ ಗೂಥಭಕ್ಖಾ, ತೇ ದೂರತೋವ ಗೂಥಗನ್ಧಂ ಘಾಯಿತ್ವಾ ಧಾವನ್ತಿ – ‘ಏತ್ಥ ಭುಞ್ಜಿಸ್ಸಾಮ, ಏತ್ಥ ಭುಞ್ಜಿಸ್ಸಾಮಾ’ತಿ. ಕತಮೇ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಿರಚ್ಛಾನಗತಾ ಪಾಣಾ ಗೂಥಭಕ್ಖಾ? ಕುಕ್ಕುಟಾ ಸೂಕರಾ ಸೋಣಾ ಸಿಙ್ಗಾಲಾ, ಯೇ ವಾ ಪನಞ್ಞೇಪಿ ಕೇಚಿ ತಿರಚ್ಛಾನಗತಾ ಪಾಣಾ ಗೂಥಭಕ್ಖಾ. ಸ ಖೋ ಸೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಬಾಲೋ ಇಧ ಪುಬ್ಬೇ ರಸಾದೋ ಇಧ ಪಾಪಾನಿ ಕಮ್ಮಾನಿ ಕರಿತ್ವಾ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ತೇಸಂ ಸತ್ತಾನಂ ಸಹಬ್ಯತಂ ಉಪಪಜ್ಜತಿ ಯೇ ತೇ ಸತ್ತಾ ಗೂಥಭಕ್ಖಾ.

‘‘ಸನ್ತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಿರಚ್ಛಾನಗತಾ ಪಾಣಾ ಅನ್ಧಕಾರೇ ಜಾಯನ್ತಿ ಅನ್ಧಕಾರೇ ಜೀಯನ್ತಿ [ಜಿಯ್ಯನ್ತಿ (ಕ.)] ಅನ್ಧಕಾರೇ ಮೀಯನ್ತಿ [ಮಿಯ್ಯನ್ತಿ (ಕ.)]. ಕತಮೇ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಿರಚ್ಛಾನಗತಾ ಪಾಣಾ ಅನ್ಧಕಾರೇ ಜಾಯನ್ತಿ ಅನ್ಧಕಾರೇ ಜೀಯನ್ತಿ ಅನ್ಧಕಾರೇ ಮೀಯನ್ತಿ? ಕೀಟಾ ಪುಳವಾ [ಪಟಙ್ಗಾ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಕ.)] ಗಣ್ಡುಪ್ಪಾದಾ, ಯೇ ವಾ ಪನಞ್ಞೇಪಿ ಕೇಚಿ ತಿರಚ್ಛಾನಗತಾ ಪಾಣಾ ಅನ್ಧಕಾರೇ ಜಾಯನ್ತಿ ಅನ್ಧಕಾರೇ ಜೀಯನ್ತಿ ಅನ್ಧಕಾರೇ ಮೀಯನ್ತಿ. ಸ ಖೋ ಸೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಬಾಲೋ ಇಧ ಪುಬ್ಬೇ ರಸಾದೋ, ಇಧ ಪಾಪಾನಿ ಕಮ್ಮಾನಿ ಕರಿತ್ವಾ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ತೇಸಂ ಸತ್ತಾನಂ ಸಹಬ್ಯತಂ ಉಪಪಜ್ಜತಿ ಯೇ ತೇ ಸತ್ತಾ ಅನ್ಧಕಾರೇ ಜಾಯನ್ತಿ ಅನ್ಧಕಾರೇ ಜೀಯನ್ತಿ ಅನ್ಧಕಾರೇ ಮೀಯನ್ತಿ.

‘‘ಸನ್ತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಿರಚ್ಛಾನಗತಾ ಪಾಣಾ ಉದಕಸ್ಮಿಂ ಜಾಯನ್ತಿ ಉದಕಸ್ಮಿಂ ಜೀಯನ್ತಿ ಉದಕಸ್ಮಿಂ ಮೀಯನ್ತಿ. ಕತಮೇ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಿರಚ್ಛಾನಗತಾ ಪಾಣಾ ಉದಕಸ್ಮಿಂ ಜಾಯನ್ತಿ ಉದಕಸ್ಮಿಂ ಜೀಯನ್ತಿ ಉದಕಸ್ಮಿಂ ಮೀಯನ್ತಿ? ಮಚ್ಛಾ ಕಚ್ಛಪಾ ಸುಸುಮಾರಾ, ಯೇ ವಾ ಪನಞ್ಞೇಪಿ ಕೇಚಿ ತಿರಚ್ಛಾನಗತಾ ಪಾಣಾ ಉದಕಸ್ಮಿಂ ಜಾಯನ್ತಿ ಉದಕಸ್ಮಿಂ ಜೀಯನ್ತಿ ಉದಕಸ್ಮಿಂ ಮೀಯನ್ತಿ. ಸ ಖೋ ಸೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಬಾಲೋ ಇಧ ಪುಬ್ಬೇ ರಸಾದೋ ಇಧ ಪಾಪಾನಿ ಕಮ್ಮಾನಿ ಕರಿತ್ವಾ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ತೇಸಂ ಸತ್ತಾನಂ ಸಹಬ್ಯತಂ ಉಪಪಜ್ಜತಿ ಯೇ ತೇ ಸತ್ತಾ ಉದಕಸ್ಮಿಂ ಜಾಯನ್ತಿ ಉದಕಸ್ಮಿಂ ಜೀಯನ್ತಿ ಉದಕಸ್ಮಿಂ ಮೀಯನ್ತಿ.

‘‘ಸನ್ತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಿರಚ್ಛಾನಗತಾ ಪಾಣಾ ಅಸುಚಿಸ್ಮಿಂ ಜಾಯನ್ತಿ ಅಸುಚಿಸ್ಮಿಂ ಜೀಯನ್ತಿ ಅಸುಚಿಸ್ಮಿಂ ಮೀಯನ್ತಿ. ಕತಮೇ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಿರಚ್ಛಾನಗತಾ ಪಾಣಾ ಅಸುಚಿಸ್ಮಿಂ ಜಾಯನ್ತಿ ಅಸುಚಿಸ್ಮಿಂ ಜೀಯನ್ತಿ ಅಸುಚಿಸ್ಮಿಂ ಮೀಯನ್ತಿ? ಯೇ ತೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸತ್ತಾ ಪೂತಿಮಚ್ಛೇ ವಾ ಜಾಯನ್ತಿ ಪೂತಿಮಚ್ಛೇ ವಾ ಜೀಯನ್ತಿ ಪೂತಿಮಚ್ಛೇ ವಾ ಮೀಯನ್ತಿ ಪೂತಿಕುಣಪೇ ವಾ…ಪೇ… ಪೂತಿಕುಮ್ಮಾಸೇ ವಾ… ಚನ್ದನಿಕಾಯ ವಾ… ಓಲಿಗಲ್ಲೇ ವಾ ಜಾಯನ್ತಿ, (ಯೇ ವಾ ಪನಞ್ಞೇಪಿ ಕೇಚಿ ತಿರಚ್ಛಾನಗತಾ ಪಾಣಾ ಅಸುಚಿಸ್ಮಿಂ ಜಾಯನ್ತಿ ಅಸುಚಿಸ್ಮಿಂ ಜೀಯನ್ತಿ ಅಸುಚಿಸ್ಮಿಂ ಮೀಯನ್ತಿ.) [( ) ನತ್ಥಿ ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ. ಪೋತ್ಥಕೇಸು] ಸ ಖೋ ಸೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಬಾಲೋ ಇಧ ಪುಬ್ಬೇ ರಸಾದೋ ಇಧ ಪಾಪಾನಿ ಕಮ್ಮಾನಿ ಕರಿತ್ವಾ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ತೇಸಂ ಸತ್ತಾನಂ ಸಹಬ್ಯತಂ ಉಪಪಜ್ಜತಿ ಯೇ ತೇ ಸತ್ತಾ ಅಸುಚಿಸ್ಮಿಂ ಜಾಯನ್ತಿ ಅಸುಚಿಸ್ಮಿಂ ಜೀಯನ್ತಿ ಅಸುಚಿಸ್ಮಿಂ ಮೀಯನ್ತಿ.

‘‘ಅನೇಕಪರಿಯಾಯೇನಪಿ ಖೋ ಅಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಿರಚ್ಛಾನಯೋನಿಕಥಂ ಕಥೇಯ್ಯಂ; ಯಾವಞ್ಚಿದಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ನ ಸುಕರಂ ಅಕ್ಖಾನೇನ ಪಾಪುಣಿತುಂ ಯಾವ ದುಕ್ಖಾ ತಿರಚ್ಛಾನಯೋನಿ.

೨೫೨. ‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುರಿಸೋ ಏಕಚ್ಛಿಗ್ಗಲಂ ಯುಗಂ ಮಹಾಸಮುದ್ದೇ ಪಕ್ಖಿಪೇಯ್ಯ. ತಮೇನಂ ಪುರತ್ಥಿಮೋ ವಾತೋ ಪಚ್ಛಿಮೇನ ಸಂಹರೇಯ್ಯ, ಪಚ್ಛಿಮೋ ವಾತೋ ಪುರತ್ಥಿಮೇನ ಸಂಹರೇಯ್ಯ, ಉತ್ತರೋ ವಾತೋ ದಕ್ಖಿಣೇನ ಸಂಹರೇಯ್ಯ, ದಕ್ಖಿಣೋ ವಾತೋ ಉತ್ತರೇನ ಸಂಹರೇಯ್ಯ. ತತ್ರಾಸ್ಸ ಕಾಣೋ ಕಚ್ಛಪೋ, ಸೋ ವಸ್ಸಸತಸ್ಸ ವಸ್ಸಸತಸ್ಸ [ವಸ್ಸಸತಸ್ಸ ವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಸ್ಸ ವಸ್ಸಸತಸಹಸ್ಸಸ್ಸ (ಸೀ.), ವಸ್ಸಸತಸ್ಸ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ.)] ಅಚ್ಚಯೇನ ಸಕಿಂ ಉಮ್ಮುಜ್ಜೇಯ್ಯ. ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಪಿ ನು ಸೋ ಕಾಣೋ ಕಚ್ಛಪೋ ಅಮುಸ್ಮಿಂ ಏಕಚ್ಛಿಗ್ಗಲೇ ಯುಗೇ ಗೀವಂ ಪವೇಸೇಯ್ಯಾ’’ತಿ? (‘‘ನೋ ಹೇತಂ, ಭನ್ತೇ’’.) [( ) ನತ್ಥಿ ಸೀ. ಪೀ. ಪೋತ್ಥಕೇಸು] ‘‘ಯದಿ ಪನ [ಯದಿ ನೂನ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ.)], ಭನ್ತೇ, ಕದಾಚಿ ಕರಹಚಿ ದೀಘಸ್ಸ ಅದ್ಧುನೋ ಅಚ್ಚಯೇನಾ’’ತಿ. ‘‘ಖಿಪ್ಪತರಂ ಖೋ ಸೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕಾಣೋ ಕಚ್ಛಪೋ ಅಮುಸ್ಮಿಂ ಏಕಚ್ಛಿಗ್ಗಲೇ ಯುಗೇ ಗೀವಂ ಪವೇಸೇಯ್ಯ, ಅತೋ ದುಲ್ಲಭತರಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮನುಸ್ಸತ್ತಂ ವದಾಮಿ ಸಕಿಂ ವಿನಿಪಾತಗತೇನ ಬಾಲೇನ. ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ನ ಹೇತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅತ್ಥಿ ಧಮ್ಮಚರಿಯಾ ಸಮಚರಿಯಾ ಕುಸಲಕಿರಿಯಾ ಪುಞ್ಞಕಿರಿಯಾ. ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಖಾದಿಕಾ ಏತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವತ್ತತಿ ದುಬ್ಬಲಖಾದಿಕಾ’’.

‘‘ಸ ಖೋ ಸೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಬಾಲೋ ಸಚೇ ಕದಾಚಿ ಕರಹಚಿ ದೀಘಸ್ಸ ಅದ್ಧುನೋ ಅಚ್ಚಯೇನ ಮನುಸ್ಸತ್ತಂ ಆಗಚ್ಛತಿ, ಯಾನಿ ತಾನಿ ನೀಚಕುಲಾನಿ – ಚಣ್ಡಾಲಕುಲಂ ವಾ ನೇಸಾದಕುಲಂ ವಾ ವೇನಕುಲಂ [ವೇಣಕುಲಂ (ಸೀ. ಪೀ.)] ವಾ ರಥಕಾರಕುಲಂ ವಾ ಪುಕ್ಕುಸಕುಲಂ ವಾ. ತಥಾರೂಪೇ ಕುಲೇ ಪಚ್ಚಾಜಾಯತಿ ದಲಿದ್ದೇ ಅಪ್ಪನ್ನಪಾನಭೋಜನೇ ಕಸಿರವುತ್ತಿಕೇ, ಯತ್ಥ ಕಸಿರೇನ ಘಾಸಚ್ಛಾದೋ ಲಬ್ಭತಿ. ಸೋ ಚ ಹೋತಿ ದುಬ್ಬಣ್ಣೋ ದುದ್ದಸಿಕೋ ಓಕೋಟಿಮಕೋ ಬವ್ಹಾಬಾಧೋ [ಬಹ್ವಾಬಾಧೋ (ಕ.)] ಕಾಣೋ ವಾ ಕುಣೀ ವಾ ಖುಜ್ಜೋ ವಾ ಪಕ್ಖಹತೋ ವಾ ನ ಲಾಭೀ ಅನ್ನಸ್ಸ ಪಾನಸ್ಸ ವತ್ಥಸ್ಸ ಯಾನಸ್ಸ ಮಾಲಾಗನ್ಧವಿಲೇಪನಸ್ಸ ಸೇಯ್ಯಾವಸಥಪದೀಪೇಯ್ಯಸ್ಸ. ಸೋ ಕಾಯೇನ ದುಚ್ಚರಿತಂ ಚರತಿ ವಾಚಾಯ ದುಚ್ಚರಿತಂ ಚರತಿ ಮನಸಾ ದುಚ್ಚರಿತಂ ಚರತಿ. ಸೋ ಕಾಯೇನ ದುಚ್ಚರಿತಂ ಚರಿತ್ವಾ ವಾಚಾಯ ದುಚ್ಚರಿತಂ ಚರಿತ್ವಾ ಮನಸಾ ದುಚ್ಚರಿತಂ ಚರಿತ್ವಾ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಅಪಾಯಂ ದುಗ್ಗತಿಂ ವಿನಿಪಾತಂ ನಿರಯಂ ಉಪಪಜ್ಜತಿ.

‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಕ್ಖಧುತ್ತೋ ಪಠಮೇನೇವ ಕಲಿಗ್ಗಹೇನ ಪುತ್ತಮ್ಪಿ ಜೀಯೇಥ, ದಾರಮ್ಪಿ ಜೀಯೇಥ, ಸಬ್ಬಂ ಸಾಪತೇಯ್ಯಮ್ಪಿ ಜೀಯೇಥ, ಉತ್ತರಿಪಿ ಅಧಿಬನ್ಧಂ [ಅನುಬನ್ಧಂ (ಸೀ. ಪೀ.), ಅದ್ಧುಬನ್ಧಂ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ.)] ನಿಗಚ್ಛೇಯ್ಯ. ಅಪ್ಪಮತ್ತಕೋ ಸೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕಲಿಗ್ಗಹೋ ಯಂ ಸೋ ಅಕ್ಖಧುತ್ತೋ ಪಠಮೇನೇವ ಕಲಿಗ್ಗಹೇನ ಪುತ್ತಮ್ಪಿ ಜೀಯೇಥ, ದಾರಮ್ಪಿ ಜೀಯೇಥ, ಸಬ್ಬಂ ಸಾಪತೇಯ್ಯಮ್ಪಿ ಜೀಯೇಥ, ಉತ್ತರಿಪಿ ಅಧಿಬನ್ಧಂ ನಿಗಚ್ಛೇಯ್ಯ. ಅಥ ಖೋ ಅಯಮೇವ ತತೋ ಮಹನ್ತತರೋ ಕಲಿಗ್ಗಹೋ ಯಂ ಸೋ ಬಾಲೋ ಕಾಯೇನ ದುಚ್ಚರಿತಂ ಚರಿತ್ವಾ ವಾಚಾಯ ದುಚ್ಚರಿತಂ ಚರಿತ್ವಾ ಮನಸಾ ದುಚ್ಚರಿತಂ ಚರಿತ್ವಾ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಅಪಾಯಂ ದುಗ್ಗತಿಂ ವಿನಿಪಾತಂ ನಿರಯಂ ಉಪಪಜ್ಜತಿ. ಅಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕೇವಲಾ ಪರಿಪೂರಾ [ಕೇವಲಪರಿಪೂರಾ (ಸೀ. ಪೀ.) ಮ. ನಿ. ೧.೨೪೪ ಪಾಳಿಯಾ ಸಂಸನ್ದೇತಬ್ಬಾ] ಬಾಲಭೂಮೀ’’ತಿ.

೨೫೩. ‘‘ತೀಣಿಮಾನಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಣ್ಡಿತಸ್ಸ ಪಣ್ಡಿತಲಕ್ಖಣಾನಿ ಪಣ್ಡಿತನಿಮಿತ್ತಾನಿ ಪಣ್ಡಿತಾಪದಾನಾನಿ. ಕತಮಾನಿ ತೀಣಿ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಣ್ಡಿತೋ ಸುಚಿನ್ತಿತಚಿನ್ತೀ ಚ ಹೋತಿ ಸುಭಾಸಿತಭಾಸೀ ಚ ಸುಕತಕಮ್ಮಕಾರೀ ಚ. ನೋ ಚೇತಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಣ್ಡಿತೋ ಸುಚಿನ್ತಿತಚಿನ್ತೀ ಚ ಅಭವಿಸ್ಸ ಸುಭಾಸಿತಭಾಸೀ ಚ ಸುಕತಕಮ್ಮಕಾರೀ ಚ, ಕೇನ ನಂ [ನ ತೇನ ನಂ (ಕ.), ನ ನಂ (?)] ಪಣ್ಡಿತಾ ಜಾನೇಯ್ಯುಂ – ‘ಪಣ್ಡಿತೋ ಅಯಂ ಭವಂ ಸಪ್ಪುರಿಸೋ’ತಿ? ಯಸ್ಮಾ ಚ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಣ್ಡಿತೋ ಸುಚಿನ್ತಿತಚಿನ್ತೀ ಚ ಹೋತಿ ಸುಭಾಸಿತಭಾಸೀ ಚ ಸುಕತಕಮ್ಮಕಾರೀ ಚ ತಸ್ಮಾ ನಂ ಪಣ್ಡಿತಾ ಜಾನನ್ತಿ – ‘ಪಣ್ಡಿತೋ ಅಯಂ ಭವಂ ಸಪ್ಪುರಿಸೋ’ತಿ. ಸ ಖೋ ಸೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಣ್ಡಿತೋ ತಿವಿಧಂ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ಸುಖಂ ಸೋಮನಸ್ಸಂ ಪಟಿಸಂವೇದೇತಿ. ಸಚೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಣ್ಡಿತೋ ಸಭಾಯಂ ವಾ ನಿಸಿನ್ನೋ ಹೋತಿ, ರಥಿಕಾಯ ವಾ ನಿಸಿನ್ನೋ ಹೋತಿ, ಸಿಙ್ಘಾಟಕೇ ವಾ ನಿಸಿನ್ನೋ ಹೋತಿ; ತತ್ರ ಚೇ ಜನೋ ತಜ್ಜಂ ತಸ್ಸಾರುಪ್ಪಂ ಕಥಂ ಮನ್ತೇತಿ. ಸಚೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಣ್ಡಿತೋ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾ ಪಟಿವಿರತೋ ಹೋತಿ, ಅದಿನ್ನಾದಾನಾ ಪಟಿವಿರತೋ ಹೋತಿ, ಕಾಮೇಸುಮಿಚ್ಛಾಚಾರಾ ಪಟಿವಿರತೋ ಹೋತಿ, ಮುಸಾವಾದಾ ಪಟಿವಿರತೋ ಹೋತಿ, ಸುರಾಮೇರಯಮಜ್ಜಪ್ಪಮಾದಟ್ಠಾನಾ ಪಟಿವಿರತೋ ಹೋತಿ; ತತ್ರ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಣ್ಡಿತಸ್ಸ ಏವಂ ಹೋತಿ – ‘ಯಂ ಖೋ ಜನೋ ತಜ್ಜಂ ತಸ್ಸಾರುಪ್ಪಂ ಕಥಂ ಮನ್ತೇತಿ; ಸಂವಿಜ್ಜನ್ತೇವ ತೇ ಧಮ್ಮಾ ಮಯಿ, ಅಹಞ್ಚ ತೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಸನ್ದಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ. ಇದಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಣ್ಡಿತೋ ಪಠಮಂ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ಸುಖಂ ಸೋಮನಸ್ಸಂ ಪಟಿಸಂವೇದೇತಿ.

೨೫೪. ‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಣ್ಡಿತೋ ಪಸ್ಸತಿ ರಾಜಾನೋ ಚೋರಂ ಆಗುಚಾರಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ವಿವಿಧಾ ಕಮ್ಮಕಾರಣಾ ಕಾರೇನ್ತೇ – ಕಸಾಹಿಪಿ ತಾಳೇನ್ತೇ ವೇತ್ತೇಹಿಪಿ ತಾಳೇನ್ತೇ ಅದ್ಧದಣ್ಡಕೇಹಿಪಿ ತಾಳೇನ್ತೇ ಹತ್ಥಮ್ಪಿ ಛಿನ್ದನ್ತೇ ಪಾದಮ್ಪಿ ಛಿನ್ದನ್ತೇ ಹತ್ಥಪಾದಮ್ಪಿ ಛಿನ್ದನ್ತೇ ಕಣ್ಣಮ್ಪಿ ಛಿನ್ದನ್ತೇ ನಾಸಮ್ಪಿ ಛಿನ್ದನ್ತೇ ಕಣ್ಣನಾಸಮ್ಪಿ ಛಿನ್ದನ್ತೇ ಬಿಲಙ್ಗಥಾಲಿಕಮ್ಪಿ ಕರೋನ್ತೇ ಸಙ್ಖಮುಣ್ಡಿಕಮ್ಪಿ ಕರೋನ್ತೇ ರಾಹುಮುಖಮ್ಪಿ ಕರೋನ್ತೇ ಜೋತಿಮಾಲಿಕಮ್ಪಿ ಕರೋನ್ತೇ ಹತ್ಥಪಜ್ಜೋತಿಕಮ್ಪಿ ಕರೋನ್ತೇ ಏರಕವತ್ತಿಕಮ್ಪಿ ಕರೋನ್ತೇ ಚೀರಕವಾಸಿಕಮ್ಪಿ ಕರೋನ್ತೇ ಏಣೇಯ್ಯಕಮ್ಪಿ ಕರೋನ್ತೇ ಬಲಿಸಮಂಸಿಕಮ್ಪಿ ಕರೋನ್ತೇ ಕಹಾಪಣಿಕಮ್ಪಿ ಕರೋನ್ತೇ ಖಾರಾಪತಚ್ಛಿಕಮ್ಪಿ ಕರೋನ್ತೇ ಪಲಿಘಪರಿವತ್ತಿಕಮ್ಪಿ ಕರೋನ್ತೇ ಪಲಾಲಪೀಠಕಮ್ಪಿ ಕರೋನ್ತೇ ತತ್ತೇನಪಿ ತೇಲೇನ ಓಸಿಞ್ಚನ್ತೇ ಸುನಖೇಹಿಪಿ ಖಾದಾಪೇನ್ತೇ ಜೀವನ್ತಮ್ಪಿ ಸೂಲೇ ಉತ್ತಾಸೇನ್ತೇ ಅಸಿನಾಪಿ ಸೀಸಂ ಛಿನ್ದನ್ತೇ. ತತ್ರ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಣ್ಡಿತಸ್ಸ ಏವಂ ಹೋತಿ – ‘ಯಥಾರೂಪಾನಂ ಖೋ ಪಾಪಕಾನಂ ಕಮ್ಮಾನಂ ಹೇತು ರಾಜಾನೋ ಚೋರಂ ಆಗುಚಾರಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ವಿವಿಧಾ ಕಮ್ಮಕಾರಣಾ ಕಾರೇನ್ತಿ ಕಸಾಹಿಪಿ ತಾಳೇನ್ತಿ, ವೇತ್ತೇಹಿಪಿ ತಾಳೇನ್ತಿ, ಅದ್ಧದಣ್ಡಕೇಹಿಪಿ ತಾಳೇನ್ತಿ, ಹತ್ಥಮ್ಪಿ ಛಿನ್ದನ್ತಿ, ಪಾದಮ್ಪಿ ಛಿನ್ದನ್ತಿ, ಹತ್ಥಪಾದಮ್ಪಿ ಛಿನ್ದನ್ತಿ, ಕಣ್ಣಮ್ಪಿ ಛಿನ್ದನ್ತಿ, ನಾಸಮ್ಪಿ ಛಿನ್ದನ್ತಿ, ಕಣ್ಣನಾಸಮ್ಪಿ ಛಿನ್ದನ್ತಿ, ಬಿಲಙ್ಗಥಾಲಿಕಮ್ಪಿ ಕರೋನ್ತಿ, ಸಙ್ಖಮುಣ್ಡಿಕಮ್ಪಿ ಕರೋನ್ತಿ, ರಾಹುಮುಖಮ್ಪಿ ಕರೋನ್ತಿ, ಜೋತಿಮಾಲಿಕಮ್ಪಿ ಕರೋನ್ತಿ, ಹತ್ಥಪಜ್ಜೋತಿಕಮ್ಪಿ ಕರೋನ್ತಿ, ಏರಕವತ್ತಿಕಮ್ಪಿ ಕರೋನ್ತಿ, ಚೀರಕವಾಸಿಕಮ್ಪಿ ಕರೋನ್ತಿ, ಏಣೇಯ್ಯಕಮ್ಪಿ ಕರೋನ್ತಿ, ಬಲಿಸಮಂಸಿಕಮ್ಪಿ ಕರೋನ್ತಿ, ಕಹಾಪಣಿಕಮ್ಪಿ ಕರೋನ್ತಿ, ಖಾರಾಪತಚ್ಛಿಕಮ್ಪಿ ಕರೋನ್ತಿ, ಪಲಿಘಪರಿವತ್ತಿಕಮ್ಪಿ ಕರೋನ್ತಿ, ಪಲಾಲಪೀಠಕಮ್ಪಿ ಕರೋನ್ತಿ, ತತ್ತೇನಪಿ ತೇಲೇನ ಓಸಿಞ್ಚನ್ತಿ, ಸುನಖೇಹಿಪಿ ಖಾದಾಪೇನ್ತಿ, ಜೀವನ್ತಮ್ಪಿ ಸೂಲೇ ಉತ್ತಾಸೇನ್ತಿ, ಅಸಿನಾಪಿ ಸೀಸಂ ಛಿನ್ದನ್ತಿ, ನ ತೇ ಧಮ್ಮಾ ಮಯಿ ಸಂವಿಜ್ಜನ್ತಿ, ಅಹಞ್ಚ ನ ತೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಸನ್ದಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ. ಇದಮ್ಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಣ್ಡಿತೋ ದುತಿಯಂ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ಸುಖಂ ಸೋಮನಸ್ಸಂ ಪಟಿಸಂವೇದೇತಿ.

೨೫೫. ‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಣ್ಡಿತಂ ಪೀಠಸಮಾರೂಳ್ಹಂ ವಾ ಮಞ್ಚಸಮಾರೂಳ್ಹಂ ವಾ ಛಮಾಯಂ ವಾ ಸೇಮಾನಂ, ಯಾನಿಸ್ಸ ಪುಬ್ಬೇ ಕಲ್ಯಾಣಾನಿ ಕಮ್ಮಾನಿ ಕತಾನಿ ಕಾಯೇನ ಸುಚರಿತಾನಿ ವಾಚಾಯ ಸುಚರಿತಾನಿ ಮನಸಾ ಸುಚರಿತಾನಿ ತಾನಿಸ್ಸ ತಮ್ಹಿ ಸಮಯೇ ಓಲಮ್ಬನ್ತಿ…ಪೇ… ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಹತಂ ಪಬ್ಬತಕೂಟಾನಂ ಛಾಯಾ ಸಾಯನ್ಹಸಮಯಂ ಪಥವಿಯಾ ಓಲಮ್ಬನ್ತಿ ಅಜ್ಝೋಲಮ್ಬನ್ತಿ ಅಭಿಪ್ಪಲಮ್ಬನ್ತಿ; ಏವಮೇವ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಣ್ಡಿತಂ ಪೀಠಸಮಾರೂಳ್ಹಂ ವಾ ಮಞ್ಚಸಮಾರೂಳ್ಹಂ ವಾ ಛಮಾಯಂ ವಾ ಸೇಮಾನಂ ಯಾನಿಸ್ಸ ಪುಬ್ಬೇ ಕಲ್ಯಾಣಾನಿ ಕಮ್ಮಾನಿ ಕತಾನಿ ಕಾಯೇನ ಸುಚರಿತಾನಿ ವಾಚಾಯ ಸುಚರಿತಾನಿ ಮನಸಾ ಸುಚರಿತಾನಿ ತಾನಿಸ್ಸ ತಮ್ಹಿ ಸಮಯೇ ಓಲಮ್ಬನ್ತಿ ಅಜ್ಝೋಲಮ್ಬನ್ತಿ ಅಭಿಪ್ಪಲಮ್ಬನ್ತಿ. ತತ್ರ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಣ್ಡಿತಸ್ಸ ಏವಂ ಹೋತಿ – ‘ಅಕತಂ ವತ ಮೇ ಪಾಪಂ, ಅಕತಂ ಲುದ್ದಂ, ಅಕತಂ ಕಿಬ್ಬಿಸಂ; ಕತಂ ಕಲ್ಯಾಣಂ, ಕತಂ ಕುಸಲಂ, ಕತಂ ಭೀರುತ್ತಾಣಂ. ಯಾವತಾ, ಭೋ, ಅಕತಪಾಪಾನಂ ಅಕತಲುದ್ದಾನಂ ಅಕತಕಿಬ್ಬಿಸಾನಂ ಕತಕಲ್ಯಾಣಾನಂ ಕತಕುಸಲಾನಂ ಕತಭೀರುತ್ತಾಣಾನಂ ಗತಿ ತಂ ಗತಿಂ ಪೇಚ್ಚ ಗಚ್ಛಾಮೀ’ತಿ. ಸೋ ನ ಸೋಚತಿ, ನ ಕಿಲಮತಿ, ನ ಪರಿದೇವತಿ, ನ ಉರತ್ತಾಳಿಂ ಕನ್ದತಿ, ನ ಸಮ್ಮೋಹಂ ಆಪಜ್ಜತಿ. ಇದಮ್ಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಣ್ಡಿತೋ ತತಿಯಂ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ಸುಖಂ ಸೋಮನಸ್ಸಂ ಪಟಿಸಂವೇದೇತಿ.

‘‘ಸ ಖೋ ಸೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಣ್ಡಿತೋ ಕಾಯೇನ ಸುಚರಿತಂ ಚರಿತ್ವಾ ವಾಚಾಯ ಸುಚರಿತಂ ಚರಿತ್ವಾ ಮನಸಾ ಸುಚರಿತಂ ಚರಿತ್ವಾ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಸುಗತಿಂ ಸಗ್ಗಂ ಲೋಕಂ ಉಪಪಜ್ಜತಿ. ಯಂ ಖೋ ತಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಮ್ಮಾ ವದಮಾನೋ ವದೇಯ್ಯ – ‘ಏಕನ್ತಂ ಇಟ್ಠಂ ಏಕನ್ತಂ ಕನ್ತಂ ಏಕನ್ತಂ ಮನಾಪ’ನ್ತಿ, ಸಗ್ಗಮೇವ ತಂ ಸಮ್ಮಾ ವದಮಾನೋ ವದೇಯ್ಯ – ‘ಏಕನ್ತಂ ಇಟ್ಠಂ ಏಕನ್ತಂ ಕನ್ತಂ ಏಕನ್ತಂ ಮನಾಪ’ನ್ತಿ. ಯಾವಞ್ಚಿದಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಉಪಮಾಪಿ ನ ಸುಕರಾ ಯಾವ ಸುಖಾ ಸಗ್ಗಾ’’ತಿ.

೨೫೬. ಏವಂ ವುತ್ತೇ, ಅಞ್ಞತರೋ ಭಿಕ್ಖು ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಸಕ್ಕಾ ಪನ, ಭನ್ತೇ, ಉಪಮಂ ಕಾತು’’ನ್ತಿ? ‘‘ಸಕ್ಕಾ ಭಿಕ್ಖೂ’’ತಿ ಭಗವಾ ಅವೋಚ. ‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ರಾಜಾ ಚಕ್ಕವತ್ತೀ ಸತ್ತಹಿ ರತನೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಚತೂಹಿ ಚ ಇದ್ಧೀಹಿ ತತೋನಿದಾನಂ ಸುಖಂ ಸೋಮನಸ್ಸಂ ಪಟಿಸಂವೇದೇತಿ. ಕತಮೇಹಿ ಸತ್ತಹಿ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ರಞ್ಞೋ ಖತ್ತಿಯಸ್ಸ ಮುದ್ಧಾವಸಿತ್ತಸ್ಸ ತದಹುಪೋಸಥೇ ಪನ್ನರಸೇ ಸೀಸಂನ್ಹಾತಸ್ಸ ಉಪೋಸಥಿಕಸ್ಸ ಉಪರಿಪಾಸಾದವರಗತಸ್ಸ ದಿಬ್ಬಂ ಚಕ್ಕರತನಂ ಪಾತುಭವತಿ ಸಹಸ್ಸಾರಂ ಸನೇಮಿಕಂ ಸನಾಭಿಕಂ ಸಬ್ಬಾಕಾರಪರಿಪೂರಂ. ತಂ ದಿಸ್ವಾನ ರಞ್ಞೋ ಖತ್ತಿಯಸ್ಸ ಮುದ್ಧಾವಸಿತ್ತಸ್ಸ ಏವಂ ಹೋತಿ [ಏತದಹೋಸಿ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಕ.)] – ‘ಸುತಂ ಖೋ ಪನ ಮೇತಂ ಯಸ್ಸ ರಞ್ಞೋ ಖತ್ತಿಯಸ್ಸ ಮುದ್ಧಾವಸಿತ್ತಸ್ಸ ತದಹುಪೋಸಥೇ ಪನ್ನರಸೇ ಸೀಸಂನ್ಹಾತಸ್ಸ ಉಪೋಸಥಿಕಸ್ಸ ಉಪರಿಪಾಸಾದವರಗತಸ್ಸ ದಿಬ್ಬಂ ಚಕ್ಕರತನಂ ಪಾತುಭವತಿ ಸಹಸ್ಸಾರಂ ಸನೇಮಿಕಂ ಸನಾಭಿಕಂ ಸಬ್ಬಾಕಾರಪರಿಪೂರಂ, ಸೋ ಹೋತಿ ರಾಜಾ ಚಕ್ಕವತ್ತೀತಿ. ಅಸ್ಸಂ ನು ಖೋ ಅಹಂ ರಾಜಾ ಚಕ್ಕವತ್ತೀ’’’ತಿ?

‘‘ಅಥ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ರಾಜಾ ಖತ್ತಿಯೋ ಮುದ್ಧಾವಸಿತ್ತೋ ವಾಮೇನ ಹತ್ಥೇನ ಭಿಙ್ಕಾರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ದಕ್ಖಿಣೇನ ಹತ್ಥೇನ ಚಕ್ಕರತನಂ ಅಬ್ಭುಕ್ಕಿರತಿ – ‘ಪವತ್ತತು ಭವಂ ಚಕ್ಕರತನಂ, ಅಭಿವಿಜಿನಾತು ಭವಂ ಚಕ್ಕರತನ’ನ್ತಿ. ಅಥ ಖೋ ತಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚಕ್ಕರತನಂ ಪುರತ್ಥಿಮಂ ದಿಸಂ ಪವತ್ತತಿ. ಅನ್ವದೇವ ರಾಜಾ ಚಕ್ಕವತ್ತೀ ಸದ್ಧಿಂ ಚತುರಙ್ಗಿನಿಯಾ ಸೇನಾಯ. ಯಸ್ಮಿಂ ಖೋ ಪನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪದೇಸೇ ಚಕ್ಕರತನಂ ಪತಿಟ್ಠಾತಿ ತತ್ಥ ರಾಜಾ ಚಕ್ಕವತ್ತೀ ವಾಸಂ ಉಪೇತಿ ಸದ್ಧಿಂ ಚತುರಙ್ಗಿನಿಯಾ ಸೇನಾಯ. ಯೇ ಖೋ ಪನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುರತ್ಥಿಮಾಯ ದಿಸಾಯ ಪಟಿರಾಜಾನೋ ತೇ ರಾಜಾನಂ ಚಕ್ಕವತ್ತಿಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಏವಮಾಹಂಸು – ‘ಏಹಿ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ! ಸ್ವಾಗತಂ ತೇ, ಮಹಾರಾಜ [ಸ್ವಾಗತಂ ಮಹಾರಾಜ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ.)]! ಸಕಂ ತೇ, ಮಹಾರಾಜ! ಅನುಸಾಸ, ಮಹಾರಾಜಾ’ತಿ. ರಾಜಾ ಚಕ್ಕವತ್ತೀ ಏವಮಾಹ – ‘ಪಾಣೋ ನ ಹನ್ತಬ್ಬೋ, ಅದಿನ್ನಂ ನಾದಾತಬ್ಬಂ, ಕಾಮೇಸುಮಿಚ್ಛಾ ನ ಚರಿತಬ್ಬಾ, ಮುಸಾ ನ ಭಾಸಿತಬ್ಬಾ, ಮಜ್ಜಂ ನ ಪಾತಬ್ಬಂ, ಯಥಾಭುತ್ತಞ್ಚ ಭುಞ್ಜಥಾ’ತಿ. ಯೇ ಖೋ ಪನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುರತ್ಥಿಮಾಯ ದಿಸಾಯ ಪಟಿರಾಜಾನೋ ತೇ ರಞ್ಞೋ ಚಕ್ಕವತ್ತಿಸ್ಸ ಅನುಯನ್ತಾ [ಅನುಯುತ್ತಾ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ.)] ಭವನ್ತಿ [ಅಹೇಸುಂ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಕ.)].

೨೫೭. ‘‘ಅಥ ಖೋ ತಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚಕ್ಕರತನಂ ಪುರತ್ಥಿಮಂ ಸಮುದ್ದಂ ಅಜ್ಝೋಗಾಹೇತ್ವಾ [ಅಜ್ಝೋಗಹೇತ್ವಾ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ.)] ಪಚ್ಚುತ್ತರಿತ್ವಾ ದಕ್ಖಿಣಂ ದಿಸಂ ಪವತ್ತತಿ…ಪೇ… ದಕ್ಖಿಣಂ ಸಮುದ್ದಂ ಅಜ್ಝೋಗಾಹೇತ್ವಾ ಪಚ್ಚುತ್ತರಿತ್ವಾ ಪಚ್ಛಿಮಂ ದಿಸಂ ಪವತ್ತತಿ… ಪಚ್ಛಿಮಂ ಸಮುದ್ದಂ ಅಜ್ಝೋಗಾಹೇತ್ವಾ ಪಚ್ಚುತ್ತರಿತ್ವಾ ಉತ್ತರಂ ದಿಸಂ ಪವತ್ತತಿ ಅನ್ವದೇವ ರಾಜಾ ಚಕ್ಕವತ್ತೀ ಸದ್ಧಿಂ ಚತುರಙ್ಗಿನಿಯಾ ಸೇನಾಯ. ಯಸ್ಮಿಂ ಖೋ ಪನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪದೇಸೇ ಚಕ್ಕರತನಂ ಪತಿಟ್ಠಾತಿ ತತ್ಥ ರಾಜಾ ಚಕ್ಕವತ್ತೀ ವಾಸಂ ಉಪೇತಿ ಸದ್ಧಿಂ ಚತುರಙ್ಗಿನಿಯಾ ಸೇನಾಯ.

‘‘ಯೇ ಖೋ ಪನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಉತ್ತರಾಯ ದಿಸಾಯ ಪಟಿರಾಜಾನೋ ತೇ ರಾಜಾನಂ ಚಕ್ಕವತ್ತಿಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಏವಮಾಹಂಸು – ‘ಏಹಿ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ! ಸ್ವಾಗತಂ ತೇ, ಮಹಾರಾಜ! ಸಕಂ ತೇ, ಮಹಾರಾಜ! ಅನುಸಾಸ, ಮಹಾರಾಜಾ’ತಿ. ರಾಜಾ ಚಕ್ಕವತ್ತೀ ಏವಮಾಹ – ‘ಪಾಣೋ ನ ಹನ್ತಬ್ಬೋ, ಅದಿನ್ನಂ ನಾದಾತಬ್ಬಂ, ಕಾಮೇಸುಮಿಚ್ಛಾ ನ ಚರಿತಬ್ಬಾ, ಮುಸಾ ನ ಭಾಸಿತಬ್ಬಾ, ಮಜ್ಜಂ ನ ಪಾತಬ್ಬಂ; ಯಥಾಭುತ್ತಞ್ಚ ಭುಞ್ಜಥಾ’ತಿ. ಯೇ ಖೋ ಪನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಉತ್ತರಾಯ ದಿಸಾಯ ಪಟಿರಾಜಾನೋ ತೇ ರಞ್ಞೋ ಚಕ್ಕವತ್ತಿಸ್ಸ ಅನುಯನ್ತಾ ಭವನ್ತಿ.

‘‘ಅಥ ಖೋ ತಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚಕ್ಕರತನಂ ಸಮುದ್ದಪರಿಯನ್ತಂ ಪಥವಿಂ ಅಭಿವಿಜಿನಿತ್ವಾ ತಮೇವ ರಾಜಧಾನಿಂ ಪಚ್ಚಾಗನ್ತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಚಕ್ಕವತ್ತಿಸ್ಸ ಅನ್ತೇಪುರದ್ವಾರೇ ಅಕ್ಖಾಹತಂ ಮಞ್ಞೇ ತಿಟ್ಠತಿ ರಞ್ಞೋ ಚಕ್ಕವತ್ತಿಸ್ಸ ಅನ್ತೇಪುರದ್ವಾರಂ ಉಪಸೋಭಯಮಾನಂ. ರಞ್ಞೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚಕ್ಕವತ್ತಿಸ್ಸ ಏವರೂಪಂ ಚಕ್ಕರತನಂ ಪಾತುಭವತಿ.

೨೫೮. ‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ರಞ್ಞೋ ಚಕ್ಕವತ್ತಿಸ್ಸ ಹತ್ಥಿರತನಂ ಪಾತುಭವತಿ – ಸಬ್ಬಸೇತೋ ಸತ್ತಪ್ಪತಿಟ್ಠೋ ಇದ್ಧಿಮಾ ವೇಹಾಸಙ್ಗಮೋ ಉಪೋಸಥೋ ನಾಮ ನಾಗರಾಜಾ. ತಂ ದಿಸ್ವಾನ ರಞ್ಞೋ ಚಕ್ಕವತ್ತಿಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ಪಸೀದತಿ – ‘ಭದ್ದಕಂ ವತ, ಭೋ, ಹತ್ಥಿಯಾನಂ, ಸಚೇ ದಮಥಂ ಉಪೇಯ್ಯಾ’ತಿ. ಅಥ ಖೋ ತಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಹತ್ಥಿರತನಂ ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ನಾಮ ಭದ್ದೋ ಹತ್ಥಾಜಾನೀಯೋ ದೀಘರತ್ತಂ ಸುಪರಿದನ್ತೋ ಏವಮೇವ ದಮಥಂ ಉಪೇತಿ. ಭೂತಪುಬ್ಬಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ರಾಜಾ ಚಕ್ಕವತ್ತೀ ತಮೇವ ಹತ್ಥಿರತನಂ ವೀಮಂಸಮಾನೋ ಪುಬ್ಬಣ್ಹಸಮಯಂ ಅಭಿರುಹಿತ್ವಾ ಸಮುದ್ದಪರಿಯನ್ತಂ ಪಥವಿಂ ಅನುಸಂಯಾಯಿತ್ವಾ ತಮೇವ ರಾಜಧಾನಿಂ ಪಚ್ಚಾಗನ್ತ್ವಾ ಪಾತರಾಸಮಕಾಸಿ. ರಞ್ಞೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚಕ್ಕವತ್ತಿಸ್ಸ ಏವರೂಪಂ ಹತ್ಥಿರತನಂ ಪಾತುಭವತಿ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ರಞ್ಞೋ ಚಕ್ಕವತ್ತಿಸ್ಸ ಅಸ್ಸರತನಂ ಪಾತುಭವತಿ – ಸಬ್ಬಸೇತೋ ಕಾಳಸೀಸೋ ಮುಞ್ಜಕೇಸೋ ಇದ್ಧಿಮಾ ವೇಹಾಸಙ್ಗಮೋ ವಲಾಹಕೋ ನಾಮ ಅಸ್ಸರಾಜಾ. ತಂ ದಿಸ್ವಾನ ರಞ್ಞೋ ಚಕ್ಕವತ್ತಿಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ಪಸೀದತಿ – ‘ಭದ್ದಕಂ ವತ, ಭೋ, ಅಸ್ಸಯಾನಂ, ಸಚೇ ದಮಥಂ ಉಪೇಯ್ಯಾ’ತಿ. ಅಥ ಖೋ ತಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಸ್ಸರತನಂ ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ನಾಮ ಭದ್ದೋ ಅಸ್ಸಾಜಾನೀಯೋ ದೀಘರತ್ತಂ ಸುಪರಿದನ್ತೋ ಏವಮೇವ ದಮಥಂ ಉಪೇತಿ. ಭೂತಪುಬ್ಬಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ರಾಜಾ ಚಕ್ಕವತ್ತೀ ತಮೇವ ಅಸ್ಸರತನಂ ವೀಮಂಸಮಾನೋ ಪುಬ್ಬಣ್ಹಸಮಯಂ ಅಭಿರುಹಿತ್ವಾ ಸಮುದ್ದಪರಿಯನ್ತಂ ಪಥವಿಂ ಅನುಸಂಯಾಯಿತ್ವಾ ತಮೇವ ರಾಜಧಾನಿಂ ಪಚ್ಚಾಗನ್ತ್ವಾ ಪಾತರಾಸಮಕಾಸಿ. ರಞ್ಞೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚಕ್ಕವತ್ತಿಸ್ಸ ಏವರೂಪಂ ಅಸ್ಸರತನಂ ಪಾತುಭವತಿ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ರಞ್ಞೋ ಚಕ್ಕವತ್ತಿಸ್ಸ ಮಣಿರತನಂ ಪಾತುಭವತಿ. ಸೋ ಹೋತಿ ಮಣಿ ವೇಳುರಿಯೋ ಸುಭೋ ಜಾತಿಮಾ ಅಟ್ಠಂಸೋ ಸುಪರಿಕಮ್ಮಕತೋ. ತಸ್ಸ ಖೋ ಪನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಣಿರತನಸ್ಸ ಆಭಾ ಸಮನ್ತಾ ಯೋಜನಂ ಫುಟಾ ಹೋತಿ. ಭೂತಪುಬ್ಬಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ರಾಜಾ ಚಕ್ಕವತ್ತೀ ತಮೇವ ಮಣಿರತನಂ ವೀಮಂಸಮಾನೋ ಚತುರಙ್ಗಿನಿಂ ಸೇನಂ ಸನ್ನಯ್ಹಿತ್ವಾ ಮಣಿಂ ಧಜಗ್ಗಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ರತ್ತನ್ಧಕಾರತಿಮಿಸಾಯ ಪಾಯಾಸಿ. ಯೇ ಖೋ ಪನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಮನ್ತಾ ಗಾಮಾ ಅಹೇಸುಂ ತೇ ತೇನೋಭಾಸೇನ ಕಮ್ಮನ್ತೇ ಪಯೋಜೇಸುಂ ‘ದಿವಾ’ತಿ ಮಞ್ಞಮಾನಾ. ರಞ್ಞೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚಕ್ಕವತ್ತಿಸ್ಸ ಏವರೂಪಂ ಮಣಿರತನಂ ಪಾತುಭವತಿ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ರಞ್ಞೋ ಚಕ್ಕವತ್ತಿಸ್ಸ ಇತ್ಥಿರತನಂ ಪಾತುಭವತಿ. ಸಾ ಅಭಿರೂಪಾ ದಸ್ಸನೀಯಾ ಪಾಸಾದಿಕಾ ಪರಮಾಯ ವಣ್ಣಪೋಕ್ಖರತಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತಾ ನಾತಿದೀಘಾ ನಾತಿರಸ್ಸಾ ನಾತಿಕಿಸಾ ನಾತಿಥೂಲಾ ನಾತಿಕಾಳಿಕಾ [ನಾತಿಕಾಳೀ (ಸೀ. ಪೀ.)] ನಾಚ್ಚೋದಾತಾ, ಅತಿಕ್ಕನ್ತಾ ಮಾನುಸಂ ವಣ್ಣಂ, ಅಪ್ಪತ್ತಾ ದಿಬ್ಬಂ ವಣ್ಣಂ. ತಸ್ಸ ಖೋ ಪನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇತ್ಥಿರತನಸ್ಸ ಏವರೂಪೋ ಕಾಯಸಮ್ಫಸ್ಸೋ ಹೋತಿ ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ನಾಮ ತೂಲಪಿಚುನೋ ವಾ ಕಪ್ಪಾಸಪಿಚುನೋ ವಾ. ತಸ್ಸ ಖೋ ಪನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇತ್ಥಿರತನಸ್ಸ ಸೀತೇ ಉಣ್ಹಾನಿ ಗತ್ತಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ಉಣ್ಹೇ ಸೀತಾನಿ ಗತ್ತಾನಿ ಹೋನ್ತಿ. ತಸ್ಸ ಖೋ ಪನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇತ್ಥಿರತನಸ್ಸ ಕಾಯತೋ ಚನ್ದನಗನ್ಧೋ ವಾಯತಿ, ಮುಖತೋ ಉಪ್ಪಲಗನ್ಧೋ ವಾಯತಿ. ತಂ ಖೋ ಪನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇತ್ಥಿರತನಂ ರಞ್ಞೋ ಚಕ್ಕವತ್ತಿಸ್ಸ ಪುಬ್ಬುಟ್ಠಾಯಿನೀ ಹೋತಿ ಪಚ್ಛಾನಿಪಾತಿನೀ ಕಿಂಕಾರಪಟಿಸ್ಸಾವಿನೀ ಮನಾಪಚಾರಿನೀ ಪಿಯವಾದಿನೀ. ತಂ ಖೋ ಪನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇತ್ಥಿರತನಂ ರಾಜಾನಂ ಚಕ್ಕವತ್ತಿಂ ಮನಸಾಪಿ ನೋ ಅತಿಚರತಿ, ಕುತೋ ಪನ ಕಾಯೇನ? ರಞ್ಞೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚಕ್ಕವತ್ತಿಸ್ಸ ಏವರೂಪಂ ಇತ್ಥಿರತನಂ ಪಾತುಭವತಿ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ರಞ್ಞೋ ಚಕ್ಕವತ್ತಿಸ್ಸ ಗಹಪತಿರತನಂ ಪಾತುಭವತಿ. ತಸ್ಸ ಕಮ್ಮವಿಪಾಕಜಂ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖು ಪಾತುಭವತಿ, ಯೇನ ನಿಧಿಂ ಪಸ್ಸತಿ ಸಸ್ಸಾಮಿಕಮ್ಪಿ ಅಸ್ಸಾಮಿಕಮ್ಪಿ. ಸೋ ರಾಜಾನಂ ಚಕ್ಕವತ್ತಿಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಏವಮಾಹ – ‘ಅಪ್ಪೋಸ್ಸುಕ್ಕೋ ತ್ವಂ, ದೇವ, ಹೋಹಿ. ಅಹಂ ತೇ ಧನೇನ ಧನಕರಣೀಯಂ [ಧನೇನ ಕರಣೀಯಂ (ಕ.)] ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ. ಭೂತಪುಬ್ಬಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ರಾಜಾ ಚಕ್ಕವತ್ತೀ ತಮೇವ ಗಹಪತಿರತನಂ ವೀಮಂಸಮಾನೋ ನಾವಂ ಅಭಿರುಹಿತ್ವಾ ಮಜ್ಝೇ ಗಙ್ಗಾಯ ನದಿಯಾ ಸೋತಂ ಓಗಾಹಿತ್ವಾ [ಓಗಹೇತ್ವಾ (ಸೀ. ಪೀ.)] ಗಹಪತಿರತನಂ ಏತದವೋಚ – ‘ಅತ್ಥೋ ಮೇ, ಗಹಪತಿ, ಹಿರಞ್ಞಸುವಣ್ಣೇನಾ’ತಿ. ‘ತೇನ ಹಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಏಕಂ ತೀರಂ ನಾವಾ ಉಪೇತೂ’ತಿ. ‘ಇಧೇವ ಮೇ, ಗಹಪತಿ, ಅತ್ಥೋ ಹಿರಞ್ಞಸುವಣ್ಣೇನಾ’ತಿ. ಅಥ ಖೋ ತಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಗಹಪತಿರತನಂ ಉಭೋಹಿ ಹತ್ಥೇಹಿ ಉದಕೇ ಓಮಸಿತ್ವಾ ಪೂರಂ ಹಿರಞ್ಞಸುವಣ್ಣಸ್ಸ ಕುಮ್ಭಿಂ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ರಾಜಾನಂ ಚಕ್ಕವತ್ತಿಂ ಏತದವೋಚ – ‘ಅಲಮೇತ್ತಾವತಾ, ಮಹಾರಾಜ! ಕತಮೇತ್ತಾವತಾ, ಮಹಾರಾಜ! ಪೂಜಿತಮೇತ್ತಾವತಾ, ಮಹಾರಾಜಾ’ತಿ. ರಾಜಾ ಚಕ್ಕವತ್ತೀ ಏವಮಾಹ – ‘ಅಲಮೇತ್ತಾವತಾ, ಗಹಪತಿ! ಕತಮೇತ್ತಾವತಾ, ಗಹಪತಿ! ಪೂಜಿತಮೇತ್ತಾವತಾ, ಗಹಪತೀ’ತಿ. ರಞ್ಞೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚಕ್ಕವತ್ತಿಸ್ಸ ಏವರೂಪಂ ಗಹಪತಿರತನಂ ಪಾತುಭವತಿ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ರಞ್ಞೋ ಚಕ್ಕವತ್ತಿಸ್ಸ ಪರಿಣಾಯಕರತನಂ ಪಾತುಭವತಿ – ಪಣ್ಡಿತೋ ಬ್ಯತ್ತೋ ಮೇಧಾವೀ ಪಟಿಬಲೋ ರಾಜಾನಂ ಚಕ್ಕವತ್ತಿಂ ಉಪಯಾಪೇತಬ್ಬಂ ಉಪಯಾಪೇತುಂ [ಉಪಟ್ಠಪೇತಬ್ಬಂ ಉಪಟ್ಠಪೇತುಂ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ.)] ಅಪಯಾಪೇತಬ್ಬಂ ಅಪಯಾಪೇತುಂ ಠಪೇತಬ್ಬಂ ಠಪೇತುಂ. ಸೋ ರಾಜಾನಂ ಚಕ್ಕವತ್ತಿಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಏವಮಾಹ – ‘ಅಪ್ಪೋಸ್ಸುಕ್ಕೋ ತ್ವಂ, ದೇವ, ಹೋಹಿ. ಅಹಮನುಸಾಸಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ. ರಞ್ಞೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚಕ್ಕವತ್ತಿಸ್ಸ ಏವರೂಪಂ ಪರಿಣಾಯಕರತನಂ ಪಾತುಭವತಿ. ರಾಜಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚಕ್ಕವತ್ತೀ ಇಮೇಹಿ ಸತ್ತಹಿ ರತನೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಹೋತಿ.

೨೫೯. ‘‘ಕತಮಾಹಿ ಚತೂಹಿ ಇದ್ಧೀಹಿ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ರಾಜಾ ಚಕ್ಕವತ್ತೀ ಅಭಿರೂಪೋ ಹೋತಿ ದಸ್ಸನೀಯೋ ಪಾಸಾದಿಕೋ ಪರಮಾಯ ವಣ್ಣಪೋಕ್ಖರತಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಅತಿವಿಯ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಮನುಸ್ಸೇಹಿ. ರಾಜಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚಕ್ಕವತ್ತೀ ಇಮಾಯ ಪಠಮಾಯ ಇದ್ಧಿಯಾ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಹೋತಿ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ರಾಜಾ ಚಕ್ಕವತ್ತೀ ದೀಘಾಯುಕೋ ಹೋತಿ ಚಿರಟ್ಠಿತಿಕೋ ಅತಿವಿಯ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಮನುಸ್ಸೇಹಿ. ರಾಜಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚಕ್ಕವತ್ತೀ ಇಮಾಯ ದುತಿಯಾಯ ಇದ್ಧಿಯಾ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಹೋತಿ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ರಾಜಾ ಚಕ್ಕವತ್ತೀ ಅಪ್ಪಾಬಾಧೋ ಹೋತಿ ಅಪ್ಪಾತಙ್ಕೋ ಸಮವೇಪಾಕಿನಿಯಾ ಗಹಣಿಯಾ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ನಾತಿಸೀತಾಯ ನಾಚ್ಚುಣ್ಹಾಯ ಅತಿವಿಯ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಮನುಸ್ಸೇಹಿ. ರಾಜಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚಕ್ಕವತ್ತೀ ಇಮಾಯ ತತಿಯಾಯ ಇದ್ಧಿಯಾ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಹೋತಿ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ರಾಜಾ ಚಕ್ಕವತ್ತೀ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಹಪತಿಕಾನಂ ಪಿಯೋ ಹೋತಿ ಮನಾಪೋ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಿತಾ ಪುತ್ತಾನಂ ಪಿಯೋ ಹೋತಿ ಮನಾಪೋ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ರಾಜಾ ಚಕ್ಕವತ್ತೀ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಹಪತಿಕಾನಂ ಪಿಯೋ ಹೋತಿ ಮನಾಪೋ. ರಞ್ಞೋಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚಕ್ಕವತ್ತಿಸ್ಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಹಪತಿಕಾ ಪಿಯಾ ಹೋನ್ತಿ ಮನಾಪಾ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಿತು ಪುತ್ತಾ ಪಿಯಾ ಹೋನ್ತಿ ಮನಾಪಾ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ರಞ್ಞೋಪಿ ಚಕ್ಕವತ್ತಿಸ್ಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಹಪತಿಕಾ ಪಿಯಾ ಹೋನ್ತಿ ಮನಾಪಾ.

‘‘ಭೂತಪುಬ್ಬಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ರಾಜಾ ಚಕ್ಕವತ್ತೀ ಚತುರಙ್ಗಿನಿಯಾ ಸೇನಾಯ ಉಯ್ಯಾನಭೂಮಿಂ ನಿಯ್ಯಾಸಿ. ಅಥ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಹಪತಿಕಾ ರಾಜಾನಂ ಚಕ್ಕವತ್ತಿಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಏವಮಾಹಂಸು – ‘ಅತರಮಾನೋ, ದೇವ, ಯಾಹಿ ಯಥಾ ತಂ ಮಯಂ ಚಿರತರಂ ಪಸ್ಸೇಯ್ಯಾಮಾ’ತಿ. ರಾಜಾಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚಕ್ಕವತ್ತೀ ಸಾರಥಿಂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘ಅತರಮಾನೋ, ಸಾರಥಿ, ಪೇಸೇಹಿ ಯಥಾ ಮಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಹಪತಿಕಾ ಚಿರತರಂ ಪಸ್ಸೇಯ್ಯು’ನ್ತಿ. ರಾಜಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚಕ್ಕವತ್ತೀ ಇಮಾಯ ಚತುತ್ಥಾಯ ಇದ್ಧಿಯಾ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಹೋತಿ. ರಾಜಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚಕ್ಕವತ್ತೀ ಇಮಾಹಿ ಚತೂಹಿ ಇದ್ಧೀಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಹೋತಿ.

‘‘ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಪಿ ನು ಖೋ ರಾಜಾ ಚಕ್ಕವತ್ತೀ ಇಮೇಹಿ ಸತ್ತಹಿ ರತನೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಇಮಾಹಿ ಚತೂಹಿ ಚ ಇದ್ಧೀಹಿ ತತೋನಿದಾನಂ ಸುಖಂ ಸೋಮನಸ್ಸಂ ಪಟಿಸಂವೇದಿಯೇಥಾ’’ತಿ? ‘‘ಏಕಮೇಕೇನಪಿ, ಭನ್ತೇ, ರತನೇನ [ತೇನ ರತನೇನ (ಸೀ.)] ಸಮನ್ನಾಗತೋ ರಾಜಾ ಚಕ್ಕವತ್ತೀ ತತೋನಿದಾನಂ ಸುಖಂ ಸೋಮನಸ್ಸಂ ಪಟಿಸಂವೇದಿಯೇಥ, ಕೋ ಪನ ವಾದೋ ಸತ್ತಹಿ ರತನೇಹಿ ಚತೂಹಿ ಚ ಇದ್ಧೀಹೀ’’ತಿ?

೨೬೦. ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ಪರಿತ್ತಂ ಪಾಣಿಮತ್ತಂ ಪಾಸಾಣಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕತಮೋ ನು ಖೋ ಮಹನ್ತತರೋ – ಯೋ ಚಾಯಂ ಮಯಾ ಪರಿತ್ತೋ ಪಾಣಿಮತ್ತೋ ಪಾಸಾಣೋ ಗಹಿತೋ ಯೋ ಚ ಹಿಮವಾ ಪಬ್ಬತರಾಜಾ’’ತಿ? ‘‘ಅಪ್ಪಮತ್ತಕೋ ಅಯಂ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವತಾ ಪರಿತ್ತೋ ಪಾಣಿಮತ್ತೋ ಪಾಸಾಣೋ ಗಹಿತೋ; ಹಿಮವನ್ತಂ ಪಬ್ಬತರಾಜಾನಂ ಉಪನಿಧಾಯ ಸಙ್ಖಮ್ಪಿ ನ ಉಪೇತಿ; ಕಲಭಾಗಮ್ಪಿ ನ ಉಪೇತಿ; ಉಪನಿಧಮ್ಪಿ ನ ಉಪೇತೀ’’ತಿ. ‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಯಂ ರಾಜಾ ಚಕ್ಕವತ್ತೀ ಸತ್ತಹಿ ರತನೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಚತೂಹಿ ಚ ಇದ್ಧೀಹಿ ತತೋನಿದಾನಂ ಸುಖಂ ಸೋಮನಸ್ಸಂ ಪಟಿಸಂವೇದೇತಿ ತಂ ದಿಬ್ಬಸ್ಸ ಸುಖಸ್ಸ ಉಪನಿಧಾಯ ಸಙ್ಖಮ್ಪಿ ನ ಉಪೇತಿ; ಕಲಭಾಗಮ್ಪಿ ನ ಉಪೇತಿ; ಉಪನಿಧಮ್ಪಿ ನ ಉಪೇತಿ’’.

‘‘ಸ ಖೋ ಸೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಣ್ಡಿತೋ ಸಚೇ ಕದಾಚಿ ಕರಹಚಿ ದೀಘಸ್ಸ ಅದ್ಧುನೋ ಅಚ್ಚಯೇನ ಮನುಸ್ಸತ್ತಂ ಆಗಚ್ಛತಿ, ಯಾನಿ ತಾನಿ ಉಚ್ಚಾಕುಲಾನಿ – ಖತ್ತಿಯಮಹಾಸಾಲಕುಲಂ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಮಹಾಸಾಲಕುಲಂ ವಾ ಗಹಪತಿಮಹಾಸಾಲಕುಲಂ ವಾ ತಥಾರೂಪೇ ಕುಲೇ ಪಚ್ಚಾಜಾಯತಿ ಅಡ್ಢೇ ಮಹದ್ಧನೇ ಮಹಾಭೋಗೇ ಪಹೂತಜಾತರೂಪರಜತೇ ಪಹೂತವಿತ್ತೂಪಕರಣೇ ಪಹೂತಧನಧಞ್ಞೇ. ಸೋ ಚ ಹೋತಿ ಅಭಿರೂಪೋ ದಸ್ಸನೀಯೋ ಪಾಸಾದಿಕೋ ಪರಮಾಯ ವಣ್ಣಪೋಕ್ಖರತಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತೋ, ಲಾಭೀ ಅನ್ನಸ್ಸ ಪಾನಸ್ಸ ವತ್ಥಸ್ಸ ಯಾನಸ್ಸ ಮಾಲಾಗನ್ಧವಿಲೇಪನಸ್ಸ ಸೇಯ್ಯಾವಸಥಪದೀಪೇಯ್ಯಸ್ಸ. ಸೋ ಕಾಯೇನ ಸುಚರಿತಂ ಚರತಿ, ವಾಚಾಯ ಸುಚರಿತಂ ಚರತಿ, ಮನಸಾ ಸುಚರಿತಂ ಚರತಿ. ಸೋ ಕಾಯೇನ ಸುಚರಿತಂ ಚರಿತ್ವಾ, ವಾಚಾಯ ಸುಚರಿತಂ ಚರಿತ್ವಾ, ಮನಸಾ ಸುಚರಿತಂ ಚರಿತ್ವಾ, ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಸುಗತಿಂ ಸಗ್ಗಂ ಲೋಕಂ ಉಪಪಜ್ಜತಿ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಕ್ಖಧುತ್ತೋ ಪಠಮೇನೇವ ಕಟಗ್ಗಹೇನ ಮಹನ್ತಂ ಭೋಗಕ್ಖನ್ಧಂ ಅಧಿಗಚ್ಛೇಯ್ಯ; ಅಪ್ಪಮತ್ತಕೋ ಸೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕಟಗ್ಗಹೋ ಯಂ ಸೋ ಅಕ್ಖಧುತ್ತೋ ಪಠಮೇನೇವ ಕಟಗ್ಗಹೇನ ಮಹನ್ತಂ ಭೋಗಕ್ಖನ್ಧಂ ಅಧಿಗಚ್ಛೇಯ್ಯ. ಅಥ ಖೋ ಅಯಮೇವ ತತೋ ಮಹನ್ತತರೋ ಕಟಗ್ಗಹೋ ಯಂ ಸೋ ಪಣ್ಡಿತೋ ಕಾಯೇನ ಸುಚರಿತಂ ಚರಿತ್ವಾ, ವಾಚಾಯ ಸುಚರಿತಂ ಚರಿತ್ವಾ, ಮನಸಾ ಸುಚರಿತಂ ಚರಿತ್ವಾ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಸುಗತಿಂ ಸಗ್ಗಂ ಲೋಕಂ ಉಪಪಜ್ಜತಿ. ಅಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕೇವಲಾ ಪರಿಪೂರಾ ಪಣ್ಡಿತಭೂಮೀ’’ತಿ.

ಇದಮವೋಚ ಭಗವಾ. ಅತ್ತಮನಾ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಭಗವತೋ ಭಾಸಿತಂ ಅಭಿನನ್ದುನ್ತಿ.

ಬಾಲಪಣ್ಡಿತಸುತ್ತಂ ನಿಟ್ಠಿತಂ ನವಮಂ.