೨. ಮಹಾಸುಞ್ಞತಸುತ್ತಂ

೧೮೫. ಏವಂ ಮೇ ಸುತಂ – ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಭಗವಾ ಸಕ್ಕೇಸು ವಿಹರತಿ ಕಪಿಲವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ನಿಗ್ರೋಧಾರಾಮೇ. ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ಪುಬ್ಬಣ್ಹಸಮಯಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಪತ್ತಚೀವರಮಾದಾಯ ಕಪಿಲವತ್ಥುಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪಾವಿಸಿ. ಕಪಿಲವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಪಟಿಕ್ಕನ್ತೋ ಯೇನ ಕಾಳಖೇಮಕಸ್ಸ ಸಕ್ಕಸ್ಸ ವಿಹಾರೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ ದಿವಾವಿಹಾರಾಯ. ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಕಾಳಖೇಮಕಸ್ಸ ಸಕ್ಕಸ್ಸ ವಿಹಾರೇ ಸಮ್ಬಹುಲಾನಿ ಸೇನಾಸನಾನಿ ಪಞ್ಞತ್ತಾನಿ ಹೋನ್ತಿ. ಅದ್ದಸಾ ಖೋ ಭಗವಾ ಕಾಳಖೇಮಕಸ್ಸ ಸಕ್ಕಸ್ಸ ವಿಹಾರೇ ಸಮ್ಬಹುಲಾನಿ ಸೇನಾಸನಾನಿ ಪಞ್ಞತ್ತಾನಿ. ದಿಸ್ವಾನ ಭಗವತೋ ಏತದಹೋಸಿ – ‘‘ಸಮ್ಬಹುಲಾನಿ ಖೋ ಕಾಳಖೇಮಕಸ್ಸ ಸಕ್ಕಸ್ಸ ವಿಹಾರೇ ಸೇನಾಸನಾನಿ ಪಞ್ಞತ್ತಾನಿ. ಸಮ್ಬಹುಲಾ ನು ಖೋ ಇಧ ಭಿಕ್ಖೂ ವಿಹರನ್ತೀ’’ತಿ.

೧೮೬. ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಸಮ್ಬಹುಲೇಹಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಘಟಾಯ ಸಕ್ಕಸ್ಸ ವಿಹಾರೇ ಚೀವರಕಮ್ಮಂ ಕರೋತಿ. ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ಸಾಯನ್ಹಸಮಯಂ ಪಟಿಸಲ್ಲಾನಾ ವುಟ್ಠಿತೋ ಯೇನ ಘಟಾಯ ಸಕ್ಕಸ್ಸ ವಿಹಾರೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪಞ್ಞತ್ತೇ ಆಸನೇ ನಿಸೀದಿ. ನಿಸಜ್ಜ ಖೋ ಭಗವಾ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಆನನ್ದಂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಸಮ್ಬಹುಲಾನಿ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ಕಾಳಖೇಮಕಸ್ಸ ಸಕ್ಕಸ್ಸ ವಿಹಾರೇ ಸೇನಾಸನಾನಿ ಪಞ್ಞತ್ತಾನಿ. ಸಮ್ಬಹುಲಾ ನು ಖೋ ಏತ್ಥ ಭಿಕ್ಖೂ ವಿಹರನ್ತೀ’’ತಿ? ‘‘ಸಮ್ಬಹುಲಾನಿ, ಭನ್ತೇ, ಕಾಳಖೇಮಕಸ್ಸ ಸಕ್ಕಸ್ಸ ವಿಹಾರೇ ಸೇನಾಸನಾನಿ ಪಞ್ಞತ್ತಾನಿ. ಸಮ್ಬಹುಲಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಏತ್ಥ ವಿಹರನ್ತಿ. ಚೀವರಕಾರಸಮಯೋ ನೋ, ಭನ್ತೇ, ವತ್ತತೀ’’ತಿ.

‘‘ನ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ಭಿಕ್ಖು ಸೋಭತಿ ಸಙ್ಗಣಿಕಾರಾಮೋ ಸಙ್ಗಣಿಕರತೋ ಸಙ್ಗಣಿಕಾರಾಮತಂ ಅನುಯುತ್ತೋ ಗಣಾರಾಮೋ ಗಣರತೋ ಗಣಸಮ್ಮುದಿತೋ. ಸೋ ವತಾನನ್ದ, ಭಿಕ್ಖು ಸಙ್ಗಣಿಕಾರಾಮೋ ಸಙ್ಗಣಿಕರತೋ ಸಙ್ಗಣಿಕಾರಾಮತಂ ಅನುಯುತ್ತೋ ಗಣಾರಾಮೋ ಗಣರತೋ ಗಣಸಮ್ಮುದಿತೋ ಯಂ ತಂ ನೇಕ್ಖಮ್ಮಸುಖಂ ಪವಿವೇಕಸುಖಂ ಉಪಸಮಸುಖಂ ಸಮ್ಬೋಧಿಸುಖಂ [ಸಮ್ಬೋಧಸುಖಂ (ಸೀ. ಪೀ.), ಸಮ್ಬೋಧಸುಖಂ ಚಿತ್ತೇಕಗ್ಗತಾಸುಖಂ (ಕ.) ಉಪರಿ ಅರಣವಿಭಙ್ಗಸುತ್ತೇ ಪನ ಸಮ್ಬೋಧಿಸುಖನ್ತ್ವೇವ ದಿಸ್ಸತಿ] ತಸ್ಸ ಸುಖಸ್ಸ ನಿಕಾಮಲಾಭೀ ಭವಿಸ್ಸತಿ ಅಕಿಚ್ಛಲಾಭೀ ಅಕಸಿರಲಾಭೀತಿ – ನೇತಂ ಠಾನಂ ವಿಜ್ಜತಿ. ಯೋ ಚ ಖೋ ಸೋ, ಆನನ್ದ, ಭಿಕ್ಖು ಏಕೋ ಗಣಸ್ಮಾ ವೂಪಕಟ್ಠೋ ವಿಹರತಿ ತಸ್ಸೇತಂ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಪಾಟಿಕಙ್ಖಂ ಯಂ ತಂ ನೇಕ್ಖಮ್ಮಸುಖಂ ಪವಿವೇಕಸುಖಂ ಉಪಸಮಸುಖಂ ಸಮ್ಬೋಧಿಸುಖಂ ತಸ್ಸ ಸುಖಸ್ಸ ನಿಕಾಮಲಾಭೀ ಭವಿಸ್ಸತಿ ಅಕಿಚ್ಛಲಾಭೀ ಅಕಸಿರಲಾಭೀತಿ – ಠಾನಮೇತಂ ವಿಜ್ಜತಿ.

‘‘ಸೋ ವತಾನನ್ದ, ಭಿಕ್ಖು ಸಙ್ಗಣಿಕಾರಾಮೋ ಸಙ್ಗಣಿಕರತೋ ಸಙ್ಗಣಿಕಾರಾಮತಂ ಅನುಯುತ್ತೋ ಗಣಾರಾಮೋ ಗಣರತೋ ಗಣಸಮ್ಮುದಿತೋ ಸಾಮಾಯಿಕಂ ವಾ ಕನ್ತಂ ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರಿಸ್ಸತಿ ಅಸಾಮಾಯಿಕಂ ವಾ ಅಕುಪ್ಪನ್ತಿ – ನೇತಂ ಠಾನಂ ವಿಜ್ಜತಿ. ಯೋ ಚ ಖೋ ಸೋ, ಆನನ್ದ, ಭಿಕ್ಖು ಏಕೋ ಗಣಸ್ಮಾ ವೂಪಕಟ್ಠೋ ವಿಹರತಿ ತಸ್ಸೇತಂ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಪಾಟಿಕಙ್ಖಂ ಸಾಮಾಯಿಕಂ ವಾ ಕನ್ತಂ ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರಿಸ್ಸತಿ ಅಸಾಮಾಯಿಕಂ ವಾ ಅಕುಪ್ಪನ್ತಿ – ಠಾನಮೇತಂ ವಿಜ್ಜತಿ.

‘‘ನಾಹಂ, ಆನನ್ದ, ಏಕಂ ರೂಪಮ್ಪಿ [ಏಕರೂಪಮ್ಪಿ (ಸೀ.)] ಸಮನುಪಸ್ಸಾಮಿ ಯತ್ಥ ರತ್ತಸ್ಸ ಯಥಾಭಿರತಸ್ಸ ರೂಪಸ್ಸ ವಿಪರಿಣಾಮಞ್ಞಥಾಭಾವಾ ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯುಂ ಸೋಕಪರಿದೇವದುಕ್ಖದೋಮನಸ್ಸೂಪಾಯಾಸಾ.

೧೮೭. ‘‘ಅಯಂ ಖೋ ಪನಾನನ್ದ, ವಿಹಾರೋ ತಥಾಗತೇನ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಯದಿದಂ – ಸಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಾನಂ ಅಮನಸಿಕಾರಾ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಸುಞ್ಞತಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರಿತುಂ [ವಿಹರತಂ (ಕ. ಸೀ.), ವಿಹರತಿ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಕ.)]. ತತ್ರ ಚೇ, ಆನನ್ದ, ತಥಾಗತಂ ಇಮಿನಾ ವಿಹಾರೇನ ವಿಹರನ್ತಂ ಭವನ್ತಿ [ಭಗವನ್ತಂ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಕ.)] ಉಪಸಙ್ಕಮಿತಾರೋ ಭಿಕ್ಖೂ ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ಉಪಾಸಕಾ ಉಪಾಸಿಕಾಯೋ ರಾಜಾನೋ ರಾಜಮಹಾಮತ್ತಾ ತಿತ್ಥಿಯಾ ತಿತ್ಥಿಯಸಾವಕಾ. ತತ್ರಾನನ್ದ, ತಥಾಗತೋ ವಿವೇಕನಿನ್ನೇನೇವ ಚಿತ್ತೇನ ವಿವೇಕಪೋಣೇನ ವಿವೇಕಪಬ್ಭಾರೇನ ವೂಪಕಟ್ಠೇನ ನೇಕ್ಖಮ್ಮಾಭಿರತೇನ ಬ್ಯನ್ತೀಭೂತೇನ ಸಬ್ಬಸೋ ಆಸವಟ್ಠಾನೀಯೇಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಅಞ್ಞದತ್ಥು ಉಯ್ಯೋಜನಿಕಪಟಿಸಂಯುತ್ತಂಯೇವ ಕಥಂ ಕತ್ತಾ ಹೋತಿ. ತಸ್ಮಾತಿಹಾನನ್ದ, ಭಿಕ್ಖು ಚೇಪಿ ಆಕಙ್ಖೇಯ್ಯ – ‘ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಸುಞ್ಞತಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರೇಯ್ಯ’ನ್ತಿ, ತೇನಾನನ್ದ, ಭಿಕ್ಖುನಾ ಅಜ್ಝತ್ತಮೇವ ಚಿತ್ತಂ ಸಣ್ಠಪೇತಬ್ಬಂ ಸನ್ನಿಸಾದೇತಬ್ಬಂ ಏಕೋದಿ ಕಾತಬ್ಬಂ ಸಮಾದಹಾತಬ್ಬಂ.

೧೮೮. ‘‘ಕಥಞ್ಚಾನನ್ದ, ಭಿಕ್ಖು ಅಜ್ಝತ್ತಮೇವ ಚಿತ್ತಂ ಸಣ್ಠಪೇತಿ ಸನ್ನಿಸಾದೇತಿ ಏಕೋದಿಂ ಕರೋತಿ [ಏಕೋದಿಕರೋತಿ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ.)] ಸಮಾದಹತಿ? ಇಧಾನನ್ದ, ಭಿಕ್ಖು ವಿವಿಚ್ಚೇವ ಕಾಮೇಹಿ ವಿವಿಚ್ಚ ಅಕುಸಲೇಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ…ಪೇ… ಪಠಮಂ ಝಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ…ಪೇ… ದುತಿಯಂ ಝಾನಂ… ತತಿಯಂ ಝಾನಂ… ಚತುತ್ಥಂ ಝಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ. ಏವಂ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ಭಿಕ್ಖು ಅಜ್ಝತ್ತಮೇವ ಚಿತ್ತಂ ಸಣ್ಠಪೇತಿ ಸನ್ನಿಸಾದೇತಿ ಏಕೋದಿಂ ಕರೋತಿ ಸಮಾದಹತಿ. ಸೋ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಸುಞ್ಞತಂ ಮನಸಿ ಕರೋತಿ. ತಸ್ಸ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಸುಞ್ಞತಂ ಮನಸಿಕರೋತೋ ಸುಞ್ಞತಾಯ ಚಿತ್ತಂ ನ ಪಕ್ಖನ್ದತಿ ನಪ್ಪಸೀದತಿ ನ ಸನ್ತಿಟ್ಠತಿ ನ ವಿಮುಚ್ಚತಿ. ಏವಂ ಸನ್ತಮೇತಂ, ಆನನ್ದ, ಭಿಕ್ಖು ಏವಂ ಪಜಾನಾತಿ – ‘ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಸುಞ್ಞತಂ ಖೋ ಮೇ ಮನಸಿಕರೋತೋ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಸುಞ್ಞತಾಯ ಚಿತ್ತಂ ನ ಪಕ್ಖನ್ದತಿ ನಪ್ಪಸೀದತಿ ನ ಸನ್ತಿಟ್ಠತಿ ನ ವಿಮುಚ್ಚತೀ’ತಿ. ಇತಿಹ ತತ್ಥ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಹೋತಿ. ಸೋ ಬಹಿದ್ಧಾ ಸುಞ್ಞತಂ ಮನಸಿ ಕರೋತಿ…ಪೇ… ಸೋ ಅಜ್ಝತ್ತಬಹಿದ್ಧಾ ಸುಞ್ಞತಂ ಮನಸಿ ಕರೋತಿ …ಪೇ… ಸೋ ಆನೇಞ್ಜಂ ಮನಸಿ ಕರೋತಿ. ತಸ್ಸ ಆನೇಞ್ಜಂ ಮನಸಿಕರೋತೋ ಆನೇಞ್ಜಾಯ ಚಿತ್ತಂ ನ ಪಕ್ಖನ್ದತಿ ನಪ್ಪಸೀದತಿ ನ ಸನ್ತಿಟ್ಠತಿ ನ ವಿಮುಚ್ಚತಿ. ಏವಂ ಸನ್ತಮೇತಂ, ಆನನ್ದ, ಭಿಕ್ಖು ಏವಂ ಪಜಾನಾತಿ – ‘ಆನೇಞ್ಜಂ ಖೋ ಮೇ ಮನಸಿಕರೋತೋ ಆನೇಞ್ಜಾಯ ಚಿತ್ತಂ ನ ಪಕ್ಖನ್ದತಿ ನಪ್ಪಸೀದತಿ ನ ಸನ್ತಿಟ್ಠತಿ ನ ವಿಮುಚ್ಚತೀ’ತಿ. ಇತಿಹ ತತ್ಥ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಹೋತಿ.

‘‘ತೇನಾನನ್ದ, ಭಿಕ್ಖುನಾ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಪುರಿಮಸ್ಮಿಂ ಸಮಾಧಿನಿಮಿತ್ತೇ ಅಜ್ಝತ್ತಮೇವ ಚಿತ್ತಂ ಸಣ್ಠಪೇತಬ್ಬಂ ಸನ್ನಿಸಾದೇತಬ್ಬಂ ಏಕೋದಿ ಕಾತಬ್ಬಂ ಸಮಾದಹಾತಬ್ಬಂ. ಸೋ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಸುಞ್ಞತಂ ಮನಸಿ ಕರೋತಿ. ತಸ್ಸ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಸುಞ್ಞತಂ ಮನಸಿಕರೋತೋ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಸುಞ್ಞತಾಯ ಚಿತ್ತಂ ಪಕ್ಖನ್ದತಿ ಪಸೀದತಿ ಸನ್ತಿಟ್ಠತಿ ವಿಮುಚ್ಚತಿ. ಏವಂ ಸನ್ತಮೇತಂ, ಆನನ್ದ, ಭಿಕ್ಖು ಏವಂ ಪಜಾನಾತಿ – ‘ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಸುಞ್ಞತಂ ಖೋ ಮೇ ಮನಸಿಕರೋತೋ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಸುಞ್ಞತಾಯ ಚಿತ್ತಂ ಪಕ್ಖನ್ದತಿ ಪಸೀದತಿ ಸನ್ತಿಟ್ಠತಿ ವಿಮುಚ್ಚತೀ’ತಿ. ಇತಿಹ ತತ್ಥ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಹೋತಿ. ಸೋ ಬಹಿದ್ಧಾ ಸುಞ್ಞತಂ ಮನಸಿ ಕರೋತಿ…ಪೇ… ಸೋ ಅಜ್ಝತ್ತಬಹಿದ್ಧಾ ಸುಞ್ಞತಂ ಮನಸಿ ಕರೋತಿ…ಪೇ… ಸೋ ಆನೇಞ್ಜಂ ಮನಸಿ ಕರೋತಿ. ತಸ್ಸ ಆನೇಞ್ಜಂ ಮನಸಿಕರೋತೋ ಆನೇಞ್ಜಾಯ ಚಿತ್ತಂ ಪಕ್ಖನ್ದತಿ ಪಸೀದತಿ ಸನ್ತಿಟ್ಠತಿ ವಿಮುಚ್ಚತಿ. ಏವಂ ಸನ್ತಮೇತಂ, ಆನನ್ದ, ಭಿಕ್ಖು ಏವಂ ಪಜಾನಾತಿ – ‘ಆನೇಞ್ಜಂ ಖೋ ಮೇ ಮನಸಿಕರೋತೋ ಆನೇಞ್ಜಾಯ ಚಿತ್ತಂ ಪಕ್ಖನ್ದತಿ ಪಸೀದತಿ ಸನ್ತಿಟ್ಠತಿ ವಿಮುಚ್ಚತೀ’ತಿ. ಇತಿಹ ತತ್ಥ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಹೋತಿ.

೧೮೯. ‘‘ತಸ್ಸ ಚೇ, ಆನನ್ದ, ಭಿಕ್ಖುನೋ ಇಮಿನಾ ವಿಹಾರೇನ ವಿಹರತೋ ಚಙ್ಕಮಾಯ ಚಿತ್ತಂ ನಮತಿ, ಸೋ ಚಙ್ಕಮತಿ – ‘ಏವಂ ಮಂ ಚಙ್ಕಮನ್ತಂ ನಾಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಾ ಪಾಪಕಾ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಅನ್ವಾಸ್ಸವಿಸ್ಸನ್ತೀ’ತಿ. ಇತಿಹ ತತ್ಥ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಹೋತಿ. ತಸ್ಸ ಚೇ, ಆನನ್ದ, ಭಿಕ್ಖುನೋ ಇಮಿನಾ ವಿಹಾರೇನ ವಿಹರತೋ ಠಾನಾಯ ಚಿತ್ತಂ ನಮತಿ, ಸೋ ತಿಟ್ಠತಿ – ‘ಏವಂ ಮಂ ಠಿತಂ ನಾಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಾ ಪಾಪಕಾ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಅನ್ವಾಸ್ಸವಿಸ್ಸನ್ತೀ’ತಿ. ಇತಿಹ ತತ್ಥ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಹೋತಿ. ತಸ್ಸ ಚೇ, ಆನನ್ದ, ಭಿಕ್ಖುನೋ ಇಮಿನಾ ವಿಹಾರೇನ ವಿಹರತೋ ನಿಸಜ್ಜಾಯ ಚಿತ್ತಂ ನಮತಿ, ಸೋ ನಿಸೀದತಿ – ‘ಏವಂ ಮಂ ನಿಸಿನ್ನಂ ನಾಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಾ ಪಾಪಕಾ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಅನ್ವಾಸ್ಸವಿಸ್ಸನ್ತೀ’ತಿ. ಇತಿಹ ತತ್ಥ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಹೋತಿ. ತಸ್ಸ ಚೇ, ಆನನ್ದ, ಭಿಕ್ಖುನೋ ಇಮಿನಾ ವಿಹಾರೇನ ವಿಹರತೋ ಸಯನಾಯ ಚಿತ್ತಂ ನಮತಿ, ಸೋ ಸಯತಿ – ‘ಏವಂ ಮಂ ಸಯನ್ತಂ ನಾಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಾ ಪಾಪಕಾ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಅನ್ವಾಸ್ಸವಿಸ್ಸನ್ತೀ’ತಿ. ಇತಿಹ ತತ್ಥ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಹೋತಿ.

‘‘ತಸ್ಸ ಚೇ, ಆನನ್ದ, ಭಿಕ್ಖುನೋ ಇಮಿನಾ ವಿಹಾರೇನ ವಿಹರತೋ ಕಥಾಯ [ಭಸ್ಸಾಯ (ಸೀ.), ಭಾಸಾಯ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ.)] ಚಿತ್ತಂ ನಮತಿ, ಸೋ – ‘ಯಾಯಂ ಕಥಾ ಹೀನಾ ಗಮ್ಮಾ ಪೋಥುಜ್ಜನಿಕಾ ಅನರಿಯಾ ಅನತ್ಥಸಂಹಿತಾ ನ ನಿಬ್ಬಿದಾಯ ನ ವಿರಾಗಾಯ ನ ನಿರೋಧಾಯ ನ ಉಪಸಮಾಯ ನ ಅಭಿಞ್ಞಾಯ ನ ಸಮ್ಬೋಧಾಯ ನ ನಿಬ್ಬಾನಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ, ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ – ರಾಜಕಥಾ ಚೋರಕಥಾ ಮಹಾಮತ್ತಕಥಾ ಸೇನಾಕಥಾ ಭಯಕಥಾ ಯುದ್ಧಕಥಾ ಅನ್ನಕಥಾ ಪಾನಕಥಾ ವತ್ಥಕಥಾ ಸಯನಕಥಾ ಮಾಲಾಕಥಾ ಗನ್ಧಕಥಾ ಞಾತಿಕಥಾ ಯಾನಕಥಾ ಗಾಮಕಥಾ ನಿಗಮಕಥಾ ನಗರಕಥಾ ಜನಪದಕಥಾ ಇತ್ಥಿಕಥಾ ಸುರಾಕಥಾ ವಿಸಿಖಾಕಥಾ ಕುಮ್ಭಟ್ಠಾನಕಥಾ ಪುಬ್ಬಪೇತಕಥಾ ನಾನತ್ತಕಥಾ ಲೋಕಕ್ಖಾಯಿಕಾ ಸಮುದ್ದಕ್ಖಾಯಿಕಾ ಇತಿಭವಾಭವಕಥಾ ಇತಿ ವಾ ಇತಿ – ಏವರೂಪಿಂ ಕಥಂ ನ ಕಥೇಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ. ಇತಿಹ ತತ್ಥ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಹೋತಿ. ಯಾ ಚ ಖೋ ಅಯಂ, ಆನನ್ದ, ಕಥಾ ಅಭಿಸಲ್ಲೇಖಿಕಾ ಚೇತೋವಿನೀವರಣಸಪ್ಪಾಯಾ [ಚೇತೋವಿಚಾರಣಸಪ್ಪಾಯಾ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ.), ಚೇತೋವಿವರಣಸಪ್ಪಾಯಾ (ಪೀ.)] ಏಕನ್ತನಿಬ್ಬಿದಾಯ ವಿರಾಗಾಯ ನಿರೋಧಾಯ ಉಪಸಮಾಯ ಅಭಿಞ್ಞಾಯ ಸಮ್ಬೋಧಾಯ ನಿಬ್ಬಾನಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ, ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ – ಅಪ್ಪಿಚ್ಛಕಥಾ ಸನ್ತುಟ್ಠಿಕಥಾ ಪವಿವೇಕಕಥಾ ಅಸಂಸಗ್ಗಕಥಾ ವೀರಿಯಾರಮ್ಭಕಥಾ ಸೀಲಕಥಾ ಸಮಾಧಿಕಥಾ ಪಞ್ಞಾಕಥಾ ವಿಮುತ್ತಿಕಥಾ ವಿಮುತ್ತಿಞಾಣದಸ್ಸನಕಥಾ ಇತಿ – ‘ಏವರೂಪಿಂ ಕಥಂ ಕಥೇಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ. ಇತಿಹ ತತ್ಥ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಹೋತಿ.

‘‘ತಸ್ಸ ಚೇ, ಆನನ್ದ, ಭಿಕ್ಖುನೋ ಇಮಿನಾ ವಿಹಾರೇನ ವಿಹರತೋ ವಿತಕ್ಕಾಯ ಚಿತ್ತಂ ನಮತಿ, ಸೋ – ‘ಯೇ ತೇ ವಿತಕ್ಕಾ ಹೀನಾ ಗಮ್ಮಾ ಪೋಥುಜ್ಜನಿಕಾ ಅನರಿಯಾ ಅನತ್ಥಸಂಹಿತಾ ನ ನಿಬ್ಬಿದಾಯ ನ ವಿರಾಗಾಯ ನ ನಿರೋಧಾಯ ನ ಉಪಸಮಾಯ ನ ಅಭಿಞ್ಞಾಯ ನ ಸಮ್ಬೋಧಾಯ ನ ನಿಬ್ಬಾನಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ, ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ – ಕಾಮವಿತಕ್ಕೋ ಬ್ಯಾಪಾದವಿತಕ್ಕೋ ವಿಹಿಂಸಾವಿತಕ್ಕೋ ಇತಿ ಏವರೂಪೇ ವಿತಕ್ಕೇ [ಏವರೂಪೇನ ವಿತಕ್ಕೇನ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಕ.)] ನ ವಿತಕ್ಕೇಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ. ಇತಿಹ ತತ್ಥ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಹೋತಿ. ಯೇ ಚ ಖೋ ಇಮೇ, ಆನನ್ದ, ವಿತಕ್ಕಾ ಅರಿಯಾ ನಿಯ್ಯಾನಿಕಾ ನಿಯ್ಯನ್ತಿ ತಕ್ಕರಸ್ಸ ಸಮ್ಮಾದುಕ್ಖಕ್ಖಯಾಯ, ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ – ನೇಕ್ಖಮ್ಮವಿತಕ್ಕೋ ಅಬ್ಯಾಪಾದವಿತಕ್ಕೋ ಅವಿಹಿಂಸಾವಿತಕ್ಕೋ ಇತಿ – ‘ಏವರೂಪೇ ವಿತಕ್ಕೇ [ಏವರೂಪೇನ ವಿತಕ್ಕೇನ (ಕ.)] ವಿತಕ್ಕೇಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ. ಇತಿಹ ತತ್ಥ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಹೋತಿ.

೧೯೦. ‘‘ಪಞ್ಚ ಖೋ ಇಮೇ, ಆನನ್ದ, ಕಾಮಗುಣಾ. ಕತಮೇ ಪಞ್ಚ? ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ ರೂಪಾ ಇಟ್ಠಾ ಕನ್ತಾ ಮನಾಪಾ ಪಿಯರೂಪಾ ಕಾಮೂಪಸಂಹಿತಾ ರಜನೀಯಾ, ಸೋತವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ ಸದ್ದಾ… ಘಾನವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ ಗನ್ಧಾ… ಜಿವ್ಹಾವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ ರಸಾ… ಕಾಯವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಾ ಇಟ್ಠಾ ಕನ್ತಾ ಮನಾಪಾ ಪಿಯರೂಪಾ ಕಾಮೂಪಸಂಹಿತಾ ರಜನೀಯಾ – ಇಮೇ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ಪಞ್ಚ ಕಾಮಗುಣಾ ಯತ್ಥ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಅಭಿಕ್ಖಣಂ ಸಕಂ ಚಿತ್ತಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ – ‘ಅತ್ಥಿ ನು ಖೋ ಮೇ ಇಮೇಸು ಪಞ್ಚಸು ಕಾಮಗುಣೇಸು ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ವಾ ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ವಾ ಆಯತನೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಚೇತಸೋ ಸಮುದಾಚಾರೋ’ತಿ? ಸಚೇ, ಆನನ್ದ, ಭಿಕ್ಖು ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಮಾನೋ ಏವಂ ಪಜಾನಾತಿ – ‘ಅತ್ಥಿ ಖೋ ಮೇ ಇಮೇಸು ಪಞ್ಚಸು ಕಾಮಗುಣೇಸು ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ವಾ ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ವಾ ಆಯತನೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಚೇತಸೋ ಸಮುದಾಚಾರೋ’ತಿ, ಏವಂ ಸನ್ತಮೇತಂ [ಏವಂ ಸನ್ತಂ (ಅಟ್ಠ.)], ಆನನ್ದ, ಭಿಕ್ಖು ಏವಂ ಪಜಾನಾತಿ – ‘ಯೋ ಖೋ ಇಮೇಸು ಪಞ್ಚಸು ಕಾಮಗುಣೇಸು ಛನ್ದರಾಗೋ ಸೋ ಮೇ ನಪ್ಪಹೀನೋ’ತಿ. ಇತಿಹ ತತ್ಥ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಹೋತಿ. ಸಚೇ ಪನಾನನ್ದ, ಭಿಕ್ಖು ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಮಾನೋ ಏವಂ ಪಜಾನಾತಿ – ‘ನತ್ಥಿ ಖೋ ಮೇ ಇಮೇಸು ಪಞ್ಚಸು ಕಾಮಗುಣೇಸು ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ವಾ ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ವಾ ಆಯತನೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಚೇತಸೋ ಸಮುದಾಚಾರೋ’ತಿ, ಏವಂ ಸನ್ತಮೇತಂ, ಆನನ್ದ, ಭಿಕ್ಖು ಏವಂ ಪಜಾನಾತಿ – ‘ಯೋ ಖೋ ಇಮೇಸು ಪಞ್ಚಸು ಕಾಮಗುಣೇಸು ಛನ್ದರಾಗೋ ಸೋ ಮೇ ಪಹೀನೋ’ತಿ. ಇತಿಹ ತತ್ಥ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಹೋತಿ.

೧೯೧. ‘‘ಪಞ್ಚ ಖೋ ಇಮೇ, ಆನನ್ದ, ಉಪಾದಾನಕ್ಖನ್ಧಾ ಯತ್ಥ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಉದಯಬ್ಬಯಾನುಪಸ್ಸಿನಾ ವಿಹಾತಬ್ಬಂ – ‘ಇತಿ ರೂಪಂ ಇತಿ ರೂಪಸ್ಸ ಸಮುದಯೋ ಇತಿ ರೂಪಸ್ಸ ಅತ್ಥಙ್ಗಮೋ, ಇತಿ ವೇದನಾ… ಇತಿ ಸಞ್ಞಾ… ಇತಿ ಸಙ್ಖಾರಾ… ಇತಿ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಇತಿ ವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಸಮುದಯೋ ಇತಿ ವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಅತ್ಥಙ್ಗಮೋ’ತಿ. ತಸ್ಸ ಇಮೇಸು ಪಞ್ಚಸು ಉಪಾದಾನಕ್ಖನ್ಧೇಸು ಉದಯಬ್ಬಯಾನುಪಸ್ಸಿನೋ ವಿಹರತೋ ಯೋ ಪಞ್ಚಸು ಉಪಾದಾನಕ್ಖನ್ಧೇಸು ಅಸ್ಮಿಮಾನೋ ಸೋ ಪಹೀಯತಿ. ಏವಂ ಸನ್ತಮೇತಂ, ಆನನ್ದ, ಭಿಕ್ಖು ಏವಂ ಪಜಾನಾತಿ – ‘ಯೋ ಖೋ ಇಮೇಸು ಪಞ್ಚಸು ಉಪಾದಾನಕ್ಖನ್ಧೇಸು ಅಸ್ಮಿಮಾನೋ ಸೋ ಮೇ ಪಹೀನೋ’ತಿ. ಇತಿಹ ತತ್ಥ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಹೋತಿ. ಇಮೇ ಖೋ ತೇ, ಆನನ್ದ, ಧಮ್ಮಾ ಏಕನ್ತಕುಸಲಾ ಕುಸಲಾಯಾತಿಕಾ [ಧಮ್ಮಾ ಏಕನ್ತಕುಸಲಾಯತಿಕಾ (ಸಬ್ಬತ್ಥ) ಅಟ್ಠಕಥಾಟೀಕಾ ಓಲೋಕೇತಬ್ಬಾ] ಅರಿಯಾ ಲೋಕುತ್ತರಾ ಅನವಕ್ಕನ್ತಾ ಪಾಪಿಮತಾ. ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಸಿ, ಆನನ್ದ, ಕಂ ಅತ್ಥವಸಂ ಸಮ್ಪಸ್ಸಮಾನೋ ಅರಹತಿ ಸಾವಕೋ ಸತ್ಥಾರಂ ಅನುಬನ್ಧಿತುಂ ಅಪಿ ಪಣುಜ್ಜಮಾನೋ’’ತಿ [ಅಪಿ ಪನುಜ್ಜಮಾನೋಪೀತಿ (ಕ. ಸೀ.), ಅಪಿ ಪಯುಜ್ಜಮಾನೋತಿ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ.)]? ‘‘ಭಗವಂಮೂಲಕಾ ನೋ, ಭನ್ತೇ, ಧಮ್ಮಾ ಭಗವಂನೇತ್ತಿಕಾ ಭಗವಂಪಟಿಸರಣಾ. ಸಾಧು ವತ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವನ್ತಂಯೇವ ಪಟಿಭಾತು ಏತಸ್ಸ ಭಾಸಿತಸ್ಸ ಅತ್ಥೋ. ಭಗವತೋ ಸುತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಧಾರೇಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ.

೧೯೨. ‘‘ನ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ಅರಹತಿ ಸಾವಕೋ ಸತ್ಥಾರಂ ಅನುಬನ್ಧಿತುಂ, ಯದಿದಂ ಸುತ್ತಂ ಗೇಯ್ಯಂ ವೇಯ್ಯಾಕರಣಂ ತಸ್ಸ ಹೇತು [ವೇಯ್ಯಾಕರಣಸ್ಸ ಹೇತು (ಕ.)]. ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ದೀಘರತ್ತಸ್ಸ [ದೀಘರತ್ತಂ + ಅಸ್ಸಾತಿ ಪದಚ್ಛೇದೋ] ಹಿ ತೇ, ಆನನ್ದ, ಧಮ್ಮಾ ಸುತಾ ಧಾತಾ ವಚಸಾ ಪರಿಚಿತಾ ಮನಸಾನುಪೇಕ್ಖಿತಾ ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಸುಪ್ಪಟಿವಿದ್ಧಾ. ಯಾ ಚ ಖೋ ಅಯಂ, ಆನನ್ದ, ಕಥಾ ಅಭಿಸಲ್ಲೇಖಿಕಾ ಚೇತೋವಿನೀವರಣಸಪ್ಪಾಯಾ ಏಕನ್ತನಿಬ್ಬಿದಾಯ ವಿರಾಗಾಯ ನಿರೋಧಾಯ ಉಪಸಮಾ ಅಭಿಞ್ಞಾಯ ಸಮ್ಬೋಧಾಯ ನಿಬ್ಬಾನಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ, ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ – ಅಪ್ಪಿಚ್ಛಕಥಾ ಸನ್ತುಟ್ಠಿಕಥಾ ಪವಿವೇಕಕಥಾ ಅಸಂಸಗ್ಗಕಥಾ ವೀರಿಯಾರಮ್ಭಕಥಾ ಸೀಲಕಥಾ ಸಮಾಧಿಕಥಾ ಪಞ್ಞಾಕಥಾ ವಿಮುತ್ತಿಕಥಾ ವಿಮುತ್ತಿಞಾಣದಸ್ಸನಕಥಾ – ಏವರೂಪಿಯಾ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ಕಥಾಯ ಹೇತು ಅರಹತಿ ಸಾವಕೋ ಸತ್ಥಾರಂ ಅನುಬನ್ಧಿತುಂ ಅಪಿ ಪಣುಜ್ಜಮಾನೋ.

‘‘ಏವಂ ಸನ್ತೇ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ಆಚರಿಯೂಪದ್ದವೋ ಹೋತಿ, ಏವಂ ಸನ್ತೇ ಅನ್ತೇವಾಸೂಪದ್ದವೋ ಹೋತಿ, ಏವಂ ಸನ್ತೇ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರೂಪದ್ದವೋ ಹೋತಿ.

೧೯೩. ‘‘ಕಥಞ್ಚಾನನ್ದ, ಆಚರಿಯೂಪದ್ದವೋ ಹೋತಿ? ಇಧಾನನ್ದ, ಏಕಚ್ಚೋ ಸತ್ಥಾ ವಿವಿತ್ತಂ ಸೇನಾಸನಂ ಭಜತಿ ಅರಞ್ಞಂ ರುಕ್ಖಮೂಲಂ ಪಬ್ಬತಂ ಕನ್ದರಂ ಗಿರಿಗುಹಂ ಸುಸಾನಂ ವನಪತ್ಥಂ ಅಬ್ಭೋಕಾಸಂ ಪಲಾಲಪುಞ್ಜಂ. ತಸ್ಸ ತಥಾವೂಪಕಟ್ಠಸ್ಸ ವಿಹರತೋ ಅನ್ವಾವತ್ತನ್ತಿ [ಅನ್ವಾವಟ್ಟನ್ತಿ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ.)] ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಹಪತಿಕಾ ನೇಗಮಾ ಚೇವ ಜಾನಪದಾ ಚ. ಸೋ ಅನ್ವಾವತ್ತನ್ತೇಸು ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಹಪತಿಕೇಸು ನೇಗಮೇಸು ಚೇವ ಜಾನಪದೇಸು ಚ ಮುಚ್ಛಂ ನಿಕಾಮಯತಿ [ಮುಚ್ಛತಿ ಕಾಮಯತಿ (ಸೀ. ಪೀ.) ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪನ ನ ತಥಾ ದಿಸ್ಸತಿ], ಗೇಧಂ ಆಪಜ್ಜತಿ, ಆವತ್ತತಿ ಬಾಹುಲ್ಲಾಯ. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಾನನ್ದ, ಉಪದ್ದವೋ [ಉಪದ್ದುತೋ (ಸೀ. ಪೀ.)] ಆಚರಿಯೋ. ಆಚರಿಯೂಪದ್ದವೇನ ಅವಧಿಂಸು ನಂ ಪಾಪಕಾ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಸಂಕಿಲೇಸಿಕಾ ಪೋನೋಬ್ಭವಿಕಾ [ಪೋನೋಭವಿಕಾ (ಸೀ. ಪೀ.)] ಸದರಾ ದುಕ್ಖವಿಪಾಕಾ ಆಯತಿಂ ಜಾತಿಜರಾಮರಣಿಯಾ. ಏವಂ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ಆಚರಿಯೂಪದ್ದವೋ ಹೋತಿ.

೧೯೪. ‘‘ಕಥಞ್ಚಾನನ್ದ, ಅನ್ತೇವಾಸೂಪದ್ದವೋ ಹೋತಿ? ತಸ್ಸೇವ ಖೋ ಪನಾನನ್ದ, ಸತ್ಥು ಸಾವಕೋ ತಸ್ಸ ಸತ್ಥು ವಿವೇಕಮನುಬ್ರೂಹಯಮಾನೋ ವಿವಿತ್ತಂ ಸೇನಾಸನಂ ಭಜತಿ ಅರಞ್ಞಂ ರುಕ್ಖಮೂಲಂ ಪಬ್ಬತಂ ಕನ್ದರಂ ಗಿರಿಗುಹಂ ಸುಸಾನಂ ವನಪತ್ಥಂ ಅಬ್ಭೋಕಾಸಂ ಪಲಾಲಪುಞ್ಜಂ. ತಸ್ಸ ತಥಾವೂಪಕಟ್ಠಸ್ಸ ವಿಹರತೋ ಅನ್ವಾವತ್ತನ್ತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಹಪತಿಕಾ ನೇಗಮಾ ಚೇವ ಜಾನಪದಾ ಚ. ಸೋ ಅನ್ವಾವತ್ತನ್ತೇಸು ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಹಪತಿಕೇಸು ನೇಗಮೇಸು ಚೇವ ಜಾನಪದೇಸು ಚ ಮುಚ್ಛಂ ನಿಕಾಮಯತಿ, ಗೇಧಂ ಆಪಜ್ಜತಿ, ಆವತ್ತತಿ ಬಾಹುಲ್ಲಾಯ. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಾನನ್ದ, ಉಪದ್ದವೋ ಅನ್ತೇವಾಸೀ. ಅನ್ತೇವಾಸೂಪದ್ದವೇನ ಅವಧಿಂಸು ನಂ ಪಾಪಕಾ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಸಂಕಿಲೇಸಿಕಾ ಪೋನೋಬ್ಭವಿಕಾ ಸದರಾ ದುಕ್ಖವಿಪಾಕಾ ಆಯತಿಂ ಜಾತಿಜರಾಮರಣಿಯಾ. ಏವಂ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ಅನ್ತೇವಾಸೂಪದ್ದವೋ ಹೋತಿ.

೧೯೫. ‘‘ಕಥಞ್ಚಾನನ್ದ, ಬ್ರಹ್ಮಚಾರೂಪದ್ದವೋ ಹೋತಿ? ಇಧಾನನ್ದ, ತಥಾಗತೋ ಲೋಕೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಅರಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ವಿಜ್ಜಾಚರಣಸಮ್ಪನ್ನೋ ಸುಗತೋ ಲೋಕವಿದೂ ಅನುತ್ತರೋ ಪುರಿಸದಮ್ಮಸಾರಥಿ ಸತ್ಥಾ ದೇವಮನುಸ್ಸಾನಂ ಬುದ್ಧೋ ಭಗವಾ. ಸೋ ವಿವಿತ್ತಂ ಸೇನಾಸನಂ ಭಜತಿ ಅರಞ್ಞಂ ರುಕ್ಖಮೂಲಂ ಪಬ್ಬತಂ ಕನ್ದರಂ ಗಿರಿಗುಹಂ ಸುಸಾನಂ ವನಪತ್ಥಂ ಅಬ್ಭೋಕಾಸಂ ಪಲಾಲಪುಞ್ಜಂ. ತಸ್ಸ ತಥಾವೂಪಕಟ್ಠಸ್ಸ ವಿಹರತೋ ಅನ್ವಾವತ್ತನ್ತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಹಪತಿಕಾ ನೇಗಮಾ ಚೇವ ಜಾನಪದಾ ಚ. ಸೋ ಅನ್ವಾವತ್ತನ್ತೇಸು ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಹಪತಿಕೇಸು ನೇಗಮೇಸು ಚೇವ ಜಾನಪದೇಸು ಚ ನ ಮುಚ್ಛಂ ನಿಕಾಮಯತಿ, ನ ಗೇಧಂ ಆಪಜ್ಜತಿ, ನ ಆವತ್ತತಿ ಬಾಹುಲ್ಲಾಯ. ತಸ್ಸೇವ ಖೋ ಪನಾನನ್ದ, ಸತ್ಥು ಸಾವಕೋ ತಸ್ಸ ಸತ್ಥು ವಿವೇಕಮನುಬ್ರೂಹಯಮಾನೋ ವಿವಿತ್ತಂ ಸೇನಾಸನಂ ಭಜತಿ ಅರಞ್ಞಂ ರುಕ್ಖಮೂಲಂ ಪಬ್ಬತಂ ಕನ್ದರಂ ಗಿರಿಗುಹಂ ಸುಸಾನಂ ವನಪತ್ಥಂ ಅಬ್ಭೋಕಾಸಂ ಪಲಾಲಪುಞ್ಜಂ. ತಸ್ಸ ತಥಾವೂಪಕಟ್ಠಸ್ಸ ವಿಹರತೋ ಅನ್ವಾವತ್ತನ್ತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಹಪತಿಕಾ ನೇಗಮಾ ಚೇವ ಜಾನಪದಾ ಚ. ಸೋ ಅನ್ವಾವತ್ತನ್ತೇಸು ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಹಪತಿಕೇಸು ನೇಗಮೇಸು ಚೇವ ಜಾನಪದೇಸು ಚ ಮುಚ್ಛಂ ನಿಕಾಮಯತಿ, ಗೇಧಂ ಆಪಜ್ಜತಿ, ಆವತ್ತತಿ ಬಾಹುಲ್ಲಾಯ. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಾನನ್ದ, ಉಪದ್ದವೋ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀ. ಬ್ರಹ್ಮಚಾರೂಪದ್ದವೇನ ಅವಧಿಂಸು ನಂ ಪಾಪಕಾ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಸಂಕಿಲೇಸಿಕಾ ಪೋನೋಬ್ಭವಿಕಾ ಸದರಾ ದುಕ್ಖವಿಪಾಕಾ ಆಯತಿಂ ಜಾತಿಜರಾಮರಣಿಯಾ. ಏವಂ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ಬ್ರಹ್ಮಚಾರೂಪದ್ದವೋ ಹೋತಿ.

‘‘ತತ್ರಾನನ್ದ, ಯೋ ಚೇವಾಯಂ ಆಚರಿಯೂಪದ್ದವೋ, ಯೋ ಚ ಅನ್ತೇವಾಸೂಪದ್ದವೋ ಅಯಂ ತೇಹಿ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರೂಪದ್ದವೋ ದುಕ್ಖವಿಪಾಕತರೋ ಚೇವ ಕಟುಕವಿಪಾಕತರೋ ಚ, ಅಪಿ ಚ ವಿನಿಪಾತಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ.

೧೯೬. ‘‘ತಸ್ಮಾತಿಹ ಮಂ, ಆನನ್ದ, ಮಿತ್ತವತಾಯ ಸಮುದಾಚರಥ, ಮಾ ಸಪತ್ತವತಾಯ. ತಂ ವೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ ದೀಘರತ್ತಂ ಹಿತಾಯ ಸುಖಾಯ.

‘‘ಕಥಞ್ಚಾನನ್ದ, ಸತ್ಥಾರಂ ಸಾವಕಾ ಸಪತ್ತವತಾಯ ಸಮುದಾಚರನ್ತಿ, ನೋ ಮಿತ್ತವತಾಯ? ಇಧಾನನ್ದ, ಸತ್ಥಾ ಸಾವಕಾನಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ ಅನುಕಮ್ಪಕೋ ಹಿತೇಸೀ ಅನುಕಮ್ಪಂ ಉಪಾದಾಯ – ‘ಇದಂ ವೋ ಹಿತಾಯ, ಇದಂ ವೋ ಸುಖಾಯಾ’ತಿ. ತಸ್ಸ ಸಾವಕಾ ನ ಸುಸ್ಸೂಸನ್ತಿ, ನ ಸೋತಂ ಓದಹನ್ತಿ, ನ ಅಞ್ಞಾ ಚಿತ್ತಂ ಉಪಟ್ಠಪೇನ್ತಿ, ವೋಕ್ಕಮ್ಮ ಚ ಸತ್ಥುಸಾಸನಾ ವತ್ತನ್ತಿ. ಏವಂ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ಸತ್ಥಾರಂ ಸಾವಕಾ ಸಪತ್ತವತಾಯ ಸಮುದಾಚರನ್ತಿ, ನೋ ಮಿತ್ತವತಾಯ.

‘‘ಕಥಞ್ಚಾನನ್ದ, ಸತ್ಥಾರಂ ಸಾವಕಾ ಮಿತ್ತವತಾಯ ಸಮುದಾಚರನ್ತಿ, ನೋ ಸಪತ್ತವತಾಯ? ಇಧಾನನ್ದ, ಸತ್ಥಾ ಸಾವಕಾನಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ ಅನುಕಮ್ಪಕೋ ಹಿತೇಸೀ ಅನುಕಮ್ಪಂ ಉಪಾದಾಯ – ‘ಇದಂ ವೋ ಹಿತಾಯ, ಇದಂ ವೋ ಸುಖಾಯಾ’ತಿ. ತಸ್ಸ ಸಾವಕಾ ಸುಸ್ಸೂಸನ್ತಿ, ಸೋತಂ ಓದಹನ್ತಿ, ಅಞ್ಞಾ ಚಿತ್ತಂ ಉಪಟ್ಠಪೇನ್ತಿ, ನ ಚ ವೋಕ್ಕಮ ಸತ್ಥುಸಾಸನಾ ವತ್ತನ್ತಿ. ಏವಂ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ಸತ್ಥಾರಂ ಸಾವಕಾ ಮಿತ್ತವತಾಯ ಸಮುದಾಚರನ್ತಿ, ನೋ ಸಪತ್ತವತಾಯ.

‘‘ತಸ್ಮಾತಿಹ ಮಂ, ಆನನ್ದ, ಮಿತ್ತವತಾಯ ಸಮುದಾಚರಥ, ಮಾ ಸಪತ್ತವತಾಯ. ತಂ ವೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ ದೀಘರತ್ತಂ ಹಿತಾಯ ಸುಖಾಯ. ನ ವೋ ಅಹಂ, ಆನನ್ದ, ತಥಾ ಪರಕ್ಕಮಿಸ್ಸಾಮಿ ಯಥಾ ಕುಮ್ಭಕಾರೋ ಆಮಕೇ ಆಮಕಮತ್ತೇ. ನಿಗ್ಗಯ್ಹ ನಿಗ್ಗಯ್ಹಾಹಂ, ಆನನ್ದ, ವಕ್ಖಾಮಿ; ಪವಯ್ಹ ಪವಯ್ಹ, ಆನನ್ದ, ವಕ್ಖಾಮಿ [ಪವಯ್ಹ ಪವಯ್ಹ (ಸೀ. ಪೀ.), ಪಗ್ಗಯ್ಹ ಪಗ್ಗಯ್ಹ ಆನನ್ದ ವಕ್ಖಾಮಿ (ಕ.)]. ಯೋ ಸಾರೋ ಸೋ ಠಸ್ಸತೀ’’ತಿ.

ಇದಮವೋಚ ಭಗವಾ. ಅತ್ತಮನೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಭಗವತೋ ಭಾಸಿತಂ ಅಭಿನನ್ದೀತಿ.

ಮಹಾಸುಞ್ಞತಸುತ್ತಂ ನಿಟ್ಠಿತಂ ದುತಿಯಂ.