೮. ಬಾಹಿತಿಕಸುತ್ತಂ

೩೫೮. ಏವಂ ಮೇ ಸುತಂ – ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಭಗವಾ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ವಿಹರತಿ ಜೇತವನೇ ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕಸ್ಸ ಆರಾಮೇ. ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಪುಬ್ಬಣ್ಹಸಮಯಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಪತ್ತಚೀವರಮಾದಾಯ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪಾವಿಸಿ. ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಪಟಿಕ್ಕನ್ತೋ ಯೇನ ಪುಬ್ಬಾರಾಮೋ ಮಿಗಾರಮಾತುಪಾಸಾದೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ ದಿವಾವಿಹಾರಾಯ. ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ರಾಜಾ ಪಸೇನದಿ ಕೋಸಲೋ ಏಕಪುಣ್ಡರೀಕಂ ನಾಗಂ ಅಭಿರುಹಿತ್ವಾ ಸಾವತ್ಥಿಯಾ ನಿಯ್ಯಾತಿ ದಿವಾ ದಿವಸ್ಸ. ಅದ್ದಸಾ ಖೋ ರಾಜಾ ಪಸೇನದಿ ಕೋಸಲೋ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಆನನ್ದಂ ದೂರತೋವ ಆಗಚ್ಛನ್ತಂ. ದಿಸ್ವಾನ ಸಿರಿವಡ್ಢಂ ಮಹಾಮತ್ತಂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಆಯಸ್ಮಾ ನೋ ಏಸೋ, ಸಮ್ಮ ಸಿರಿವಡ್ಢ, ಆನನ್ದೋ’’ತಿ. ‘‘ಏವಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಆಯಸ್ಮಾ ಏಸೋ ಆನನ್ದೋ’’ತಿ. ಅಥ ಖೋ ರಾಜಾ ಪಸೇನದಿ ಕೋಸಲೋ ಅಞ್ಞತರಂ ಪುರಿಸಂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಏಹಿ ತ್ವಂ, ಅಮ್ಭೋ ಪುರಿಸ, ಯೇನಾಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಮಮ ವಚನೇನ ಆಯಸ್ಮತೋ ಆನನ್ದಸ್ಸ ಪಾದೇ ಸಿರಸಾ ವನ್ದಾಹಿ – ‘ರಾಜಾ, ಭನ್ತೇ, ಪಸೇನದಿ ಕೋಸಲೋ ಆಯಸ್ಮತೋ ಆನನ್ದಸ್ಸ ಪಾದೇ ಸಿರಸಾ ವನ್ದತೀ’ತಿ. ಏವಞ್ಚ ವದೇಹಿ – ‘ಸಚೇ ಕಿರ, ಭನ್ತೇ, ಆಯಸ್ಮತೋ ಆನನ್ದಸ್ಸ ನ ಕಿಞ್ಚಿ ಅಚ್ಚಾಯಿಕಂ ಕರಣೀಯಂ, ಆಗಮೇತು ಕಿರ, ಭನ್ತೇ, ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಮುಹುತ್ತಂ ಅನುಕಮ್ಪಂ ಉಪಾದಾಯಾ’’’ತಿ. ‘‘ಏವಂ, ದೇವಾ’’ತಿ ಖೋ ಸೋ ಪುರಿಸೋ ರಞ್ಞೋ ಪಸೇನದಿಸ್ಸ ಕೋಸಲಸ್ಸ ಪಟಿಸ್ಸುತ್ವಾ ಯೇನಾಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಆನನ್ದಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಏಕಮನ್ತಂ ಠಿತೋ ಖೋ ಸೋ ಪುರಿಸೋ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಆನನ್ದಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ರಾಜಾ, ಭನ್ತೇ, ಪಸೇನದಿ ಕೋಸಲೋ ಆಯಸ್ಮತೋ ಆನನ್ದಸ್ಸ ಪಾದೇ ಸಿರಸಾ ವನ್ದತಿ; ಏವಞ್ಚ ವದೇತಿ – ‘ಸಚೇ ಕಿರ, ಭನ್ತೇ, ಆಯಸ್ಮತೋ ಆನನ್ದಸ್ಸ ನ ಕಿಞ್ಚಿ ಅಚ್ಚಾಯಿಕಂ ಕರಣೀಯಂ, ಆಗಮೇತು ಕಿರ, ಭನ್ತೇ, ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಮುಹುತ್ತಂ ಅನುಕಮ್ಪಂ ಉಪಾದಾಯಾ’’’ತಿ. ಅಧಿವಾಸೇಸಿ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ತುಣ್ಹೀಭಾವೇನ. ಅಥ ಖೋ ರಾಜಾ ಪಸೇನದಿ ಕೋಸಲೋ ಯಾವತಿಕಾ ನಾಗಸ್ಸ ಭೂಮಿ ನಾಗೇನ ಗನ್ತ್ವಾ ನಾಗಾ ಪಚ್ಚೋರೋಹಿತ್ವಾ ಪತ್ತಿಕೋವ ಯೇನಾಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಆನನ್ದಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಏಕಮನ್ತಂ ಠಿತೋ ಖೋ ರಾಜಾ ಪಸೇನದಿ ಕೋಸಲೋ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಆನನ್ದಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಸಚೇ, ಭನ್ತೇ, ಆಯಸ್ಮತೋ ಆನನ್ದಸ್ಸ ನ ಕಿಞ್ಚಿ ಅಚ್ಚಾಯಿಕಂ ಕರಣೀಯಂ, ಸಾಧು, ಭನ್ತೇ, ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಯೇನ ಅಚಿರವತಿಯಾ ನದಿಯಾ ತೀರಂ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮತು ಅನುಕಮ್ಪಂ ಉಪಾದಾಯಾ’’ತಿ. ಅಧಿವಾಸೇಸಿ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ತುಣ್ಹೀಭಾವೇನ.

೩೫೯. ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಯೇನ ಅಚಿರವತಿಯಾ ನದಿಯಾ ತೀರಂ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ರುಕ್ಖಮೂಲೇ ಪಞ್ಞತ್ತೇ ಆಸನೇ ನಿಸೀದಿ. ಅಥ ಖೋ ರಾಜಾ ಪಸೇನದಿ ಕೋಸಲೋ ಯಾವತಿಕಾ ನಾಗಸ್ಸ ಭೂಮಿ ನಾಗೇನ ಗನ್ತ್ವಾ ನಾಗಾ ಪಚ್ಚೋರೋಹಿತ್ವಾ ಪತ್ತಿಕೋವ ಯೇನಾಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಆನನ್ದಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಏಕಮನ್ತಂ ಠಿತೋ ಖೋ ರಾಜಾ ಪಸೇನದಿ ಕೋಸಲೋ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಆನನ್ದಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಇಧ, ಭನ್ತೇ, ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಹತ್ಥತ್ಥರೇ ನಿಸೀದತೂ’’ತಿ. ‘‘ಅಲಂ, ಮಹಾರಾಜ. ನಿಸೀದ ತ್ವಂ; ನಿಸಿನ್ನೋ ಅಹಂ ಸಕೇ ಆಸನೇ’’ತಿ. ನಿಸೀದಿ ಖೋ ರಾಜಾ ಪಸೇನದಿ ಕೋಸಲೋ ಪಞ್ಞತ್ತೇ ಆಸನೇ. ನಿಸಜ್ಜ ಖೋ ರಾಜಾ ಪಸೇನದಿ ಕೋಸಲೋ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಆನನ್ದಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ, ಭನ್ತೇ ಆನನ್ದ, ಸೋ ಭಗವಾ ತಥಾರೂಪಂ ಕಾಯಸಮಾಚಾರಂ ಸಮಾಚರೇಯ್ಯ, ಯ್ವಾಸ್ಸ ಕಾಯಸಮಾಚಾರೋ ಓಪಾರಮ್ಭೋ ಸಮಣೇಹಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಹೀ’’ತಿ [ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಹಿ ವಿಞ್ಞೂಹೀತಿ (ಸಬ್ಬತ್ಥ) ಅಟ್ಠಕಥಾ ಟೀಕಾ ಓಲೋಕೇತಬ್ಬಾ]? ‘‘ನ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಸೋ ಭಗವಾ ತಥಾರೂಪಂ ಕಾಯಸಮಾಚಾರಂ ಸಮಾಚರೇಯ್ಯ, ಯ್ವಾಸ್ಸ ಕಾಯಸಮಾಚಾರೋ ಓಪಾರಮ್ಭೋ ಸಮಣೇಹಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಹಿ ವಿಞ್ಞೂಹೀ’’ತಿ.

‘‘ಕಿಂ ಪನ, ಭನ್ತೇ ಆನನ್ದ, ಸೋ ಭಗವಾ ತಥಾರೂಪಂ ವಚೀಸಮಾಚಾರಂ…ಪೇ… ಮನೋಸಮಾಚಾರಂ ಸಮಾಚರೇಯ್ಯ, ಯ್ವಾಸ್ಸ ಮನೋಸಮಾಚಾರೋ ಓಪಾರಮ್ಭೋ ಸಮಣೇಹಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಹೀ’’ತಿ [ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಹಿ ವಿಞ್ಞೂಹೀತಿ (ಸಬ್ಬತ್ಥ) ಅಟ್ಠಕಥಾ ಟೀಕಾ ಓಲೋಕೇತಬ್ಬಾ]? ‘‘ನ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಸೋ ಭಗವಾ ತಥಾರೂಪಂ ಮನೋಸಮಾಚಾರಂ ಸಮಾಚರೇಯ್ಯ, ಯ್ವಾಸ್ಸ ಮನೋಸಮಾಚಾರೋ ಓಪಾರಮ್ಭೋ ಸಮಣೇಹಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಹಿ ವಿಞ್ಞೂಹೀ’’ತಿ.

‘‘ಅಚ್ಛರಿಯಂ, ಭನ್ತೇ, ಅಬ್ಭುತಂ, ಭನ್ತೇ! ಯಞ್ಹಿ ಮಯಂ, ಭನ್ತೇ, ನಾಸಕ್ಖಿಮ್ಹಾ ಪಞ್ಹೇನ ಪರಿಪೂರೇತುಂ ತಂ, ಭನ್ತೇ, ಆಯಸ್ಮತಾ ಆನನ್ದೇನ ಪಞ್ಹಸ್ಸ ವೇಯ್ಯಾಕರಣೇನ ಪರಿಪೂರಿತಂ. ಯೇ ತೇ, ಭನ್ತೇ, ಬಾಲಾ ಅಬ್ಯತ್ತಾ ಅನನುವಿಚ್ಚ ಅಪರಿಯೋಗಾಹೇತ್ವಾ ಪರೇಸಂ ವಣ್ಣಂ ವಾ ಅವಣ್ಣಂ ವಾ ಭಾಸನ್ತಿ, ನ ಮಯಂ ತಂ ಸಾರತೋ ಪಚ್ಚಾಗಚ್ಛಾಮ; ಯೇ ಪನ [ಯೇ ಚ ಖೋ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ.)] ತೇ, ಭನ್ತೇ, ಪಣ್ಡಿತಾ ವಿಯತ್ತಾ [ಬ್ಯತ್ತಾ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ.)] ಮೇಧಾವಿನೋ ಅನುವಿಚ್ಚ ಪರಿಯೋಗಾಹೇತ್ವಾ ಪರೇಸಂ ವಣ್ಣಂ ವಾ ಅವಣ್ಣಂ ವಾ ಭಾಸನ್ತಿ, ಮಯಂ ತಂ ಸಾರತೋ ಪಚ್ಚಾಗಚ್ಛಾಮ’’.

೩೬೦. ‘‘ಕತಮೋ ಪನ, ಭನ್ತೇ ಆನನ್ದ, ಕಾಯಸಮಾಚಾರೋ ಓಪಾರಮ್ಭೋ ಸಮಣೇಹಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಹಿ ವಿಞ್ಞೂಹೀ’’ತಿ? ‘‘ಯೋ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಕಾಯಸಮಾಚಾರೋ ಅಕುಸಲೋ’’.

‘‘ಕತಮೋ ಪನ, ಭನ್ತೇ, ಕಾಯಸಮಾಚಾರೋ ಅಕುಸಲೋ’’? ‘‘ಯೋ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಕಾಯಸಮಾಚಾರೋ ಸಾವಜ್ಜೋ’’.

‘‘ಕತಮೋ ಪನ, ಭನ್ತೇ, ಕಾಯಸಮಾಚಾರೋ ಸಾವಜ್ಜೋ’’? ‘‘ಯೋ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಕಾಯಸಮಾಚಾರೋ ಸಬ್ಯಾಬಜ್ಝೋ’’ [ಸಬ್ಯಾಪಜ್ಝೋ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ.), ಸಬ್ಯಾಪಜ್ಜೋ (ಕ.)].

‘‘ಕತಮೋ ಪನ, ಭನ್ತೇ, ಕಾಯಸಮಾಚಾರೋ ಸಬ್ಯಾಬಜ್ಝೋ’’? ‘‘ಯೋ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಕಾಯಸಮಾಚಾರೋ ದುಕ್ಖವಿಪಾಕೋ’’.

‘‘ಕತಮೋ ಪನ, ಭನ್ತೇ, ಕಾಯಸಮಾಚಾರೋ ದುಕ್ಖವಿಪಾಕೋ’’? ‘‘ಯೋ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಕಾಯಸಮಾಚಾರೋ ಅತ್ತಬ್ಯಾಬಾಧಾಯಪಿ ಸಂವತ್ತತಿ, ಪರಬ್ಯಾಬಾಧಾಯಪಿ ಸಂವತ್ತತಿ, ಉಭಯಬ್ಯಾಬಾಧಾಯಪಿ ಸಂವತ್ತತಿ ತಸ್ಸ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಅಭಿವಡ್ಢನ್ತಿ, ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಪರಿಹಾಯನ್ತಿ; ಏವರೂಪೋ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಕಾಯಸಮಾಚಾರೋ ಓಪಾರಮ್ಭೋ ಸಮಣೇಹಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಹಿ ವಿಞ್ಞೂಹೀ’’ತಿ.

‘‘ಕತಮೋ ಪನ, ಭನ್ತೇ ಆನನ್ದ, ವಚೀಸಮಾಚಾರೋ…ಪೇ… ಮನೋಸಮಾಚಾರೋ ಓಪಾರಮ್ಭೋ ಸಮಣೇಹಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಹಿ ವಿಞ್ಞೂಹೀ’’ತಿ? ‘‘ಯೋ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಮನೋಸಮಾಚಾರೋ ಅಕುಸಲೋ’’.

‘‘ಕತಮೋ ಪನ, ಭನ್ತೇ, ಮನೋಸಮಾಚಾರೋ ಅಕುಸಲೋ’’? ‘‘ಯೋ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಮನೋಸಮಾಚಾರೋ ಸಾವಜ್ಜೋ’’.

‘‘ಕತಮೋ ಪನ, ಭನ್ತೇ, ಮನೋಸಮಾಚಾರೋ ಸಾವಜ್ಜೋ’’? ‘‘ಯೋ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಮನೋಸಮಾಚಾರೋ ಸಬ್ಯಾಬಜ್ಝೋ’’.

‘‘ಕತಮೋ ಪನ, ಭನ್ತೇ, ಮನೋಸಮಾಚಾರೋ ಸಬ್ಯಾಬಜ್ಝೋ’’? ‘‘ಯೋ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಮನೋಸಮಾಚಾರೋ ದುಕ್ಖವಿಪಾಕೋ’’.

‘‘ಕತಮೋ ಪನ, ಭನ್ತೇ, ಮನೋಸಮಾಚಾರೋ ದುಕ್ಖವಿಪಾಕೋ’’? ‘‘ಯೋ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಮನೋಸಮಾಚಾರೋ ಅತ್ತಬ್ಯಾಬಾಧಾಯಪಿ ಸಂವತ್ತತಿ, ಪರಬ್ಯಾಬಾಧಾಯಪಿ ಸಂವತ್ತತಿ, ಉಭಯಬ್ಯಾಬಾಧಾಯಪಿ ಸಂವತ್ತತಿ ತಸ್ಸ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಅಭಿವಡ್ಢನ್ತಿ, ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಪರಿಹಾಯನ್ತಿ; ಏವರೂಪೋ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಮನೋಸಮಾಚಾರೋ ಓಪಾರಮ್ಭೋ ಸಮಣೇಹಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಹಿ ವಿಞ್ಞೂಹೀ’’ತಿ.

‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ, ಭನ್ತೇ ಆನನ್ದ, ಸೋ ಭಗವಾ ಸಬ್ಬೇಸಂಯೇವ ಅಕುಸಲಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಪಹಾನಂ ವಣ್ಣೇತೀ’’ತಿ? ‘‘ಸಬ್ಬಾಕುಸಲಧಮ್ಮಪಹೀನೋ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ತಥಾಗತೋ ಕುಸಲಧಮ್ಮಸಮನ್ನಾಗತೋ’’ತಿ.

೩೬೧. ‘‘ಕತಮೋ ಪನ, ಭನ್ತೇ ಆನನ್ದ, ಕಾಯಸಮಾಚಾರೋ ಅನೋಪಾರಮ್ಭೋ ಸಮಣೇಹಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಹಿ ವಿಞ್ಞೂಹೀ’’ತಿ? ‘‘ಯೋ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಕಾಯಸಮಾಚಾರೋ ಕುಸಲೋ’’.

‘‘ಕತಮೋ ಪನ, ಭನ್ತೇ, ಕಾಯಸಮಾಚಾರೋ ಕುಸಲೋ’’? ‘‘ಯೋ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಕಾಯಸಮಾಚಾರೋ ಅನವಜ್ಜೋ’’.

‘‘ಕತಮೋ ಪನ, ಭನ್ತೇ, ಕಾಯಸಮಾಚಾರೋ ಅನವಜ್ಜೋ’’? ‘‘ಯೋ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಕಾಯಸಮಾಚಾರೋ ಅಬ್ಯಾಬಜ್ಝೋ’’.

‘‘ಕತಮೋ ಪನ, ಭನ್ತೇ, ಕಾಯಸಮಾಚಾರೋ ಅಬ್ಯಾಬಜ್ಝೋ’’? ‘‘ಯೋ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಕಾಯಸಮಾಚಾರೋ ಸುಖವಿಪಾಕೋ’’.

‘‘ಕತಮೋ ಪನ, ಭನ್ತೇ, ಕಾಯಸಮಾಚಾರೋ ಸುಖವಿಪಾಕೋ’’?

‘‘ಯೋ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಕಾಯಸಮಾಚಾರೋ ನೇವತ್ತಬ್ಯಾಬಾಧಾಯಪಿ ಸಂವತ್ತತಿ, ನ ಪರಬ್ಯಾಬಾಧಾಯಪಿ ಸಂವತ್ತತಿ, ನ ಉಭಯಬ್ಯಾಬಾಧಾಯಪಿ ಸಂವತ್ತತಿ ತಸ್ಸ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಪರಿಹಾಯನ್ತಿ, ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಅಭಿವಡ್ಢನ್ತಿ; ಏವರೂಪೋ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಕಾಯಸಮಾಚಾರೋ ಅನೋಪಾರಮ್ಭೋ ಸಮಣೇಹಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಹಿ ವಿಞ್ಞೂಹೀ’’ತಿ.

‘‘ಕತಮೋ ಪನ, ಭನ್ತೇ ಆನನ್ದ, ವಚೀಸಮಾಚಾರೋ…ಪೇ… ಮನೋಸಮಾಚಾರೋ ಅನೋಪಾರಮ್ಭೋ ಸಮಣೇಹಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಹಿ ವಿಞ್ಞೂಹೀ’’ತಿ? ‘‘ಯೋ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಮನೋಸಮಾಚಾರೋ ಕುಸಲೋ’’.

‘‘ಕತಮೋ ಪನ, ಭನ್ತೇ, ಮನೋಸಮಾಚಾರೋ ಕುಸಲೋ’’? ‘‘ಯೋ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಮನೋಸಮಾಚಾರೋ ಅನವಜ್ಜೋ’’.

‘‘ಕತಮೋ ಪನ, ಭನ್ತೇ, ಮನೋಸಮಾಚಾರೋ ಅನವಜ್ಜೋ’’? ‘‘ಯೋ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಮನೋಸಮಾಚಾರೋ ಅಬ್ಯಾಬಜ್ಝೋ’’.

‘‘ಕತಮೋ ಪನ, ಭನ್ತೇ, ಮನೋಸಮಾಚಾರೋ ಅಬ್ಯಾಬಜ್ಝೋ’’? ‘‘ಯೋ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಮನೋಸಮಾಚಾರೋ ಸುಖವಿಪಾಕೋ’’.

‘‘ಕತಮೋ ಪನ, ಭನ್ತೇ, ಮನೋಸಮಾಚಾರೋ ಸುಖವಿಪಾಕೋ’’? ‘‘ಯೋ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಮನೋಸಮಾಚಾರೋ ನೇವತ್ತಬ್ಯಾಬಾಧಾಯಪಿ ಸಂವತ್ತತಿ, ನ ಪರಬ್ಯಾಬಾಧಾಯಪಿ ಸಂವತ್ತತಿ, ನ ಉಭಯಬ್ಯಾಬಾಧಾಯಪಿ ಸಂವತ್ತತಿ. ತಸ್ಸ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಪರಿಹಾಯನ್ತಿ, ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಅಭಿವಡ್ಢನ್ತಿ. ಏವರೂಪೋ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಮನೋಸಮಾಚಾರೋ ಅನೋಪಾರಮ್ಭೋ ಸಮಣೇಹಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಹಿ ವಿಞ್ಞೂಹೀ’’ತಿ.

‘‘ಕಿಂ ಪನ, ಭನ್ತೇ ಆನನ್ದ, ಸೋ ಭಗವಾ ಸಬ್ಬೇಸಂಯೇವ ಕುಸಲಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪದಂ ವಣ್ಣೇತೀ’’ತಿ? ‘‘ಸಬ್ಬಾಕುಸಲಧಮ್ಮಪಹೀನೋ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ತಥಾಗತೋ ಕುಸಲಧಮ್ಮಸಮನ್ನಾಗತೋ’’ತಿ.

೩೬೨. ‘‘ಅಚ್ಛರಿಯಂ, ಭನ್ತೇ, ಅಬ್ಭುತಂ, ಭನ್ತೇ! ಯಾವ ಸುಭಾಸಿತಂ ಚಿದಂ [ಸುಭಾಸಿತಮಿದಂ (ಸೀ.)], ಭನ್ತೇ, ಆಯಸ್ಮತಾ ಆನನ್ದೇನ. ಇಮಿನಾ ಚ ಮಯಂ, ಭನ್ತೇ, ಆಯಸ್ಮತೋ ಆನನ್ದಸ್ಸ ಸುಭಾಸಿತೇನ ಅತ್ತಮನಾಭಿರದ್ಧಾ. ಏವಂ ಅತ್ತಮನಾಭಿರದ್ಧಾ ಚ ಮಯಂ, ಭನ್ತೇ, ಆಯಸ್ಮತೋ ಆನನ್ದಸ್ಸ ಸುಭಾಸಿತೇನ. ಸಚೇ, ಭನ್ತೇ, ಆಯಸ್ಮತೋ ಆನನ್ದಸ್ಸ ಹತ್ಥಿರತನಂ ಕಪ್ಪೇಯ್ಯ, ಹತ್ಥಿರತನಮ್ಪಿ ಮಯಂ ಆಯಸ್ಮತೋ ಆನನ್ದಸ್ಸ ದದೇಯ್ಯಾಮ. ಸಚೇ, ಭನ್ತೇ, ಆಯಸ್ಮತೋ ಆನನ್ದಸ್ಸ ಅಸ್ಸರತನಂ ಕಪ್ಪೇಯ್ಯ, ಅಸ್ಸರತನಮ್ಪಿ ಮಯಂ ಆಯಸ್ಮತೋ ಆನನ್ದಸ್ಸ ದದೇಯ್ಯಾಮ. ಸಚೇ, ಭನ್ತೇ, ಆಯಸ್ಮತೋ ಆನನ್ದಸ್ಸ ಗಾಮವರಂ ಕಪ್ಪೇಯ್ಯ, ಗಾಮವರಮ್ಪಿ ಮಯಂ ಆಯಸ್ಮತೋ ಆನನ್ದಸ್ಸ ದದೇಯ್ಯಾಮ. ಅಪಿ ಚ, ಭನ್ತೇ, ಮಯಮ್ಪೇತಂ [ಮಯಮೇವ ತಂ (ಸೀ.), ಮಯಮ್ಪನೇತಂ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ.)] ಜಾನಾಮ – ‘ನೇತಂ ಆಯಸ್ಮತೋ ಆನನ್ದಸ್ಸ ಕಪ್ಪತೀ’ತಿ. ಅಯಂ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಬಾಹಿತಿಕಾ ರಞ್ಞಾ ಮಾಗಧೇನ ಅಜಾತಸತ್ತುನಾ ವೇದೇಹಿಪುತ್ತೇನ ವತ್ಥನಾಳಿಯಾ [ಛತ್ತನಾಳಿಯಾ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ.)] ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಪಹಿತಾ ಸೋಳಸಸಮಾ ಆಯಾಮೇನ, ಅಟ್ಠಸಮಾ ವಿತ್ಥಾರೇನ. ತಂ, ಭನ್ತೇ, ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾತು ಅನುಕಮ್ಪಂ ಉಪಾದಾಯಾ’’ತಿ. ‘‘ಅಲಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಪರಿಪುಣ್ಣಂ ಮೇ ತಿಚೀವರ’’ನ್ತಿ.

‘‘ಅಯಂ, ಭನ್ತೇ, ಅಚಿರವತೀ ನದೀ ದಿಟ್ಠಾ ಆಯಸ್ಮತಾ ಚೇವ ಆನನ್ದೇನ ಅಮ್ಹೇಹಿ ಚ. ಯದಾ ಉಪರಿಪಬ್ಬತೇ ಮಹಾಮೇಘೋ ಅಭಿಪ್ಪವುಟ್ಠೋ ಹೋತಿ, ಅಥಾಯಂ ಅಚಿರವತೀ ನದೀ ಉಭತೋ ಕೂಲಾನಿ ಸಂವಿಸ್ಸನ್ದನ್ತೀ ಗಚ್ಛತಿ; ಏವಮೇವ ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಇಮಾಯ ಬಾಹಿತಿಕಾಯ ಅತ್ತನೋ ತಿಚೀವರಂ ಕರಿಸ್ಸತಿ. ಯಂ ಪನಾಯಸ್ಮತೋ ಆನನ್ದಸ್ಸ ಪುರಾಣಂ ತಿಚೀವರಂ ತಂ ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀಹಿ ಸಂವಿಭಜಿಸ್ಸತಿ. ಏವಾಯಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ದಕ್ಖಿಣಾ ಸಂವಿಸ್ಸನ್ದನ್ತೀ ಮಞ್ಞೇ ಗಮಿಸ್ಸತಿ. ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾತು, ಭನ್ತೇ, ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಬಾಹಿತಿಕ’’ನ್ತಿ. ಪಟಿಗ್ಗಹೇಸಿ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಬಾಹಿತಿಕಂ.

ಅಥ ಖೋ ರಾಜಾ ಪಸೇನದಿ ಕೋಸಲೋ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಆನನ್ದಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಹನ್ದ ಚ ದಾನಿ ಮಯಂ, ಭನ್ತೇ ಆನನ್ದ, ಗಚ್ಛಾಮ; ಬಹುಕಿಚ್ಚಾ ಮಯಂ ಬಹುಕರಣೀಯಾ’’ತಿ. ‘‘ಯಸ್ಸದಾನಿ ತ್ವಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಕಾಲಂ ಮಞ್ಞಸೀ’’ತಿ. ಅಥ ಖೋ ರಾಜಾ ಪಸೇನದಿ ಕೋಸಲೋ ಆಯಸ್ಮತೋ ಆನನ್ದಸ್ಸ ಭಾಸಿತಂ ಅಭಿನನ್ದಿತ್ವಾ ಅನುಮೋದಿತ್ವಾ ಉಟ್ಠಾಯಾಸನಾ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಆನನ್ದಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ.

೩೬೩. ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಅಚಿರಪಕ್ಕನ್ತಸ್ಸ ರಞ್ಞೋ ಪಸೇನದಿಸ್ಸ ಕೋಸಲಸ್ಸ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಯಾವತಕೋ ಅಹೋಸಿ ರಞ್ಞಾ ಪಸೇನದಿನಾ ಕೋಸಲೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಕಥಾಸಲ್ಲಾಪೋ ತಂ ಸಬ್ಬಂ ಭಗವತೋ ಆರೋಚೇಸಿ. ತಞ್ಚ ಬಾಹಿತಿಕಂ ಭಗವತೋ ಪಾದಾಸಿ. ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಲಾಭಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ರಞ್ಞೋ ಪಸೇನದಿಸ್ಸ ಕೋಸಲಸ್ಸ, ಸುಲದ್ಧಲಾಭಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ರಞ್ಞೋ ಪಸೇನದಿಸ್ಸ ಕೋಸಲಸ್ಸ; ಯಂ ರಾಜಾ ಪಸೇನದಿ ಕೋಸಲೋ ಲಭತಿ ಆನನ್ದಂ ದಸ್ಸನಾಯ, ಲಭತಿ ಪಯಿರುಪಾಸನಾಯಾ’’ತಿ.

ಇದಮವೋಚ ಭಗವಾ. ಅತ್ತಮನಾ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಭಗವತೋ ಭಾಸಿತಂ ಅಭಿನನ್ದುನ್ತಿ.

ಬಾಹಿತಿಕಸುತ್ತಂ ನಿಟ್ಠಿತಂ ಅಟ್ಠಮಂ.