೧೦. ಕಣ್ಣಕತ್ಥಲಸುತ್ತಂ

೩೭೫. ಏವಂ ಮೇ ಸುತಂ – ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಭಗವಾ ಉರುಞ್ಞಾಯಂ [ಉಜುಞ್ಞಾಯಂ (ಸೀ. ಪೀ.), ಉದಞ್ಞಾಯಂ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ.)] ವಿಹರತಿ ಕಣ್ಣಕತ್ಥಲೇ ಮಿಗದಾಯೇ. ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ರಾಜಾ ಪಸೇನದಿ ಕೋಸಲೋ ಉರುಞ್ಞಂ ಅನುಪ್ಪತ್ತೋ ಹೋತಿ ಕೇನಚಿದೇವ ಕರಣೀಯೇನ. ಅಥ ಖೋ ರಾಜಾ ಪಸೇನದಿ ಕೋಸಲೋ ಅಞ್ಞತರಂ ಪುರಿಸಂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಏಹಿ ತ್ವಂ, ಅಮ್ಭೋ ಪುರಿಸ, ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಮಮ ವಚನೇನ ಭಗವತೋ ಪಾದೇ ಸಿರಸಾ ವನ್ದಾಹಿ, ಅಪ್ಪಾಬಾಧಂ ಅಪ್ಪಾತಙ್ಕಂ ಲಹುಟ್ಠಾನಂ ಬಲಂ ಫಾಸುವಿಹಾರಂ ಪುಚ್ಛ – ‘ರಾಜಾ, ಭನ್ತೇ, ಪಸೇನದಿ ಕೋಸಲೋ ಭಗವತೋ ಪಾದೇ ಸಿರಸಾ ವನ್ದತಿ, ಅಪ್ಪಾಬಾಧಂ ಅಪ್ಪಾತಙ್ಕಂ ಲಹುಟ್ಠಾನಂ ಬಲಂ ಫಾಸುವಿಹಾರಂ ಪುಚ್ಛತೀ’ತಿ. ಏವಞ್ಚ ವದೇಹಿ – ‘ಅಜ್ಜ ಕಿರ, ಭನ್ತೇ, ರಾಜಾ ಪಸೇನದಿ ಕೋಸಲೋ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಂ ಭುತ್ತಪಾತರಾಸೋ ಭಗವನ್ತಂ ದಸ್ಸನಾಯ ಉಪಸಙ್ಕಮಿಸ್ಸತೀ’’’ತಿ. ‘‘ಏವಂ, ದೇವಾ’’ತಿ ಖೋ ಸೋ ಪುರಿಸೋ ರಞ್ಞೋ ಪಸೇನದಿಸ್ಸ ಕೋಸಲಸ್ಸ ಪಟಿಸ್ಸುತ್ವಾ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ಸೋ ಪುರಿಸೋ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ರಾಜಾ, ಭನ್ತೇ, ಪಸೇನದಿ ಕೋಸಲೋ ಭಗವತೋ ಪಾದೇ ಸಿರಸಾ ವನ್ದತಿ, ಅಪ್ಪಾಬಾಧಂ ಅಪ್ಪಾತಙ್ಕಂ ಲಹುಟ್ಠಾನಂ ಬಲಂ ಫಾಸುವಿಹಾರಂ ಪುಚ್ಛತಿ; ಏವಞ್ಚ ವದೇತಿ – ‘ಅಜ್ಜ ಕಿರ ಭನ್ತೇ, ರಾಜಾ ಪಸೇನದಿ ಕೋಸಲೋ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಂ ಭುತ್ತಪಾತರಾಸೋ ಭಗವನ್ತಂ ದಸ್ಸನಾಯ ಉಪಸಙ್ಕಮಿಸ್ಸತೀ’’’ತಿ. ಅಸ್ಸೋಸುಂ ಖೋ ಸೋಮಾ ಚ ಭಗಿನೀ ಸಕುಲಾ ಚ ಭಗಿನೀ – ‘‘ಅಜ್ಜ ಕಿರ ರಾಜಾ ಪಸೇನದಿ ಕೋಸಲೋ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಂ ಭುತ್ತಪಾತರಾಸೋ ಭಗವನ್ತಂ ದಸ್ಸನಾಯ ಉಪಸಙ್ಕಮಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ಅಥ ಖೋ ಸೋಮಾ ಚ ಭಗಿನೀ ಸಕುಲಾ ಚ ಭಗಿನೀ ರಾಜಾನಂ ಪಸೇನದಿಂ ಕೋಸಲಂ ಭತ್ತಾಭಿಹಾರೇ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಏತದವೋಚುಂ – ‘‘ತೇನ ಹಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಅಮ್ಹಾಕಮ್ಪಿ ವಚನೇನ ಭಗವತೋ ಪಾದೇ ಸಿರಸಾ ವನ್ದಾಹಿ, ಅಪ್ಪಾಬಾಧಂ ಅಪ್ಪಾತಙ್ಕಂ ಲಹುಟ್ಠಾನಂ ಬಲಂ ಫಾಸುವಿಹಾರಂ ಪುಚ್ಛ – ‘ಸೋಮಾ ಚ, ಭನ್ತೇ, ಭಗಿನೀ ಸಕುಲಾ ಚ ಭಗಿನೀ ಭಗವತೋ ಪಾದೇ ಸಿರಸಾ ವನ್ದತಿ, ಅಪ್ಪಾಬಾಧಂ ಅಪ್ಪಾತಙ್ಕಂ ಲಹುಟ್ಠಾನಂ ಬಲಂ ಫಾಸುವಿಹಾರಂ ಪುಚ್ಛತೀ’’’ತಿ.

೩೭೬. ಅಥ ಖೋ ರಾಜಾ ಪಸೇನದಿ ಕೋಸಲೋ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಂ ಭುತ್ತಪಾತರಾಸೋ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ರಾಜಾ ಪಸೇನದಿ ಕೋಸಲೋ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಸೋಮಾ ಚ, ಭನ್ತೇ, ಭಗಿನೀ ಸಕುಲಾ ಚ ಭಗಿನೀ ಭಗವತೋ ಪಾದೇ ಸಿರಸಾ ವನ್ದತಿ [ವನ್ದನ್ತಿ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ.)], ಅಪ್ಪಾಬಾಧಂ ಅಪ್ಪಾತಙ್ಕಂ ಲಹುಟ್ಠಾನಂ ಬಲಂ ಫಾಸುವಿಹಾರಂ ಪುಚ್ಛತೀ’’ತಿ [ಪುಚ್ಛನ್ತೀತಿ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ.)]. ‘‘ಕಿಂ ಪನ, ಮಹಾರಾಜ, ಸೋಮಾ ಚ ಭಗಿನೀ ಸಕುಲಾ ಚ ಭಗಿನೀ ಅಞ್ಞಂ ದೂತಂ ನಾಲತ್ಥು’’ನ್ತಿ? ‘‘ಅಸ್ಸೋಸುಂ ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಸೋಮಾ ಚ ಭಗಿನೀ ಸಕುಲಾ ಚ ಭಗಿನೀ – ‘ಅಜ್ಜ ಕಿರ ರಾಜಾ ಪಸೇನದಿ ಕೋಸಲೋ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಂ ಭುತ್ತಪಾತರಾಸೋ ಭಗವನ್ತಂ ದಸ್ಸನಾಯ ಉಪಸಙ್ಕಮಿಸ್ಸತೀ’ತಿ. ಅಥ ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಸೋಮಾ ಚ ಭಗಿನೀ ಸಕುಲಾ ಚ ಭಗಿನೀ ಮಂ ಭತ್ತಾಭಿಹಾರೇ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಏತದವೋಚುಂ – ‘ತೇನ ಹಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಅಮ್ಹಾಕಮ್ಪಿ ವಚನೇನ ಭಗವತೋ ಪಾದೇ ಸಿರಸಾ ವನ್ದಾಹಿ, ಅಪ್ಪಾಬಾಧಂ ಅಪ್ಪಾತಙ್ಕಂ ಲಹುಟ್ಠಾನಂ ಬಲಂ ಫಾಸುವಿಹಾರಂ ಪುಚ್ಛ – ಸೋಮಾ ಚ ಭಗಿನೀ ಸಕುಲಾ ಚ ಭಗಿನೀ ಭಗವತೋ ಪಾದೇ ಸಿರಸಾ ವನ್ದತಿ, ಅಪ್ಪಾಬಾಧಂ ಅಪ್ಪಾತಙ್ಕಂ ಲಹುಟ್ಠಾನಂ ಬಲಂ ಫಾಸುವಿಹಾರಂ ಪುಚ್ಛತೀ’’’ತಿ. ‘‘ಸುಖಿನಿಯೋ ಹೋನ್ತು ತಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಸೋಮಾ ಚ ಭಗಿನೀ ಸಕುಲಾ ಚ ಭಗಿನೀ’’ತಿ.

೩೭೭. ಅಥ ಖೋ ರಾಜಾ ಪಸೇನದಿ ಕೋಸಲೋ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಸುತಂ ಮೇತಂ, ಭನ್ತೇ, ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ಏವಮಾಹ – ‘ನತ್ಥಿ ಸೋ ಸಮಣೋ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ವಾ ಯೋ ಸಬ್ಬಞ್ಞೂ ಸಬ್ಬದಸ್ಸಾವೀ ಅಪರಿಸೇಸಂ ಞಾಣದಸ್ಸನಂ ಪಟಿಜಾನಿಸ್ಸತಿ, ನೇತಂ ಠಾನಂ ವಿಜ್ಜತೀ’ತಿ. ಯೇ ತೇ, ಭನ್ತೇ, ಏವಮಾಹಂಸು – ‘ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ಏವಮಾಹ – ನತ್ಥಿ ಸೋ ಸಮಣೋ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ವಾ ಯೋ ಸಬ್ಬಞ್ಞೂ ಸಬ್ಬದಸ್ಸಾವೀ ಅಪರಿಸೇಸಂ ಞಾಣದಸ್ಸನಂ ಪಟಿಜಾನಿಸ್ಸತಿ, ನೇತಂ ಠಾನಂ ವಿಜ್ಜತೀ’ತಿ; ಕಚ್ಚಿ ತೇ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವತೋ ವುತ್ತವಾದಿನೋ, ನ ಚ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭೂತೇನ ಅಬ್ಭಾಚಿಕ್ಖನ್ತಿ, ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಚಾನುಧಮ್ಮಂ ಬ್ಯಾಕರೋನ್ತಿ, ನ ಚ ಕೋಚಿ ಸಹಧಮ್ಮಿಕೋ ವಾದಾನುವಾದೋ ಗಾರಯ್ಹಂ ಠಾನಂ ಆಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ? ‘‘ಯೇ ತೇ, ಮಹಾರಾಜ, ಏವಮಾಹಂಸು – ‘ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ಏವಮಾಹ – ನತ್ಥಿ ಸೋ ಸಮಣೋ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ವಾ ಯೋ ಸಬ್ಬಞ್ಞೂ ಸಬ್ಬದಸ್ಸಾವೀ ಅಪರಿಸೇಸಂ ಞಾಣದಸ್ಸನಂ ಪಟಿಜಾನಿಸ್ಸತಿ, ನೇತಂ ಠಾನಂ ವಿಜ್ಜತೀ’ತಿ; ನ ಮೇ ತೇ ವುತ್ತವಾದಿನೋ, ಅಬ್ಭಾಚಿಕ್ಖನ್ತಿ ಚ ಪನ ಮಂ ತೇ ಅಸತಾ ಅಭೂತೇನಾ’’ತಿ.

೩೭೮. ಅಥ ಖೋ ರಾಜಾ ಪಸೇನದಿ ಕೋಸಲೋ ವಿಟಟೂಭಂ ಸೇನಾಪತಿಂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಕೋ ನು ಖೋ, ಸೇನಾಪತಿ, ಇಮಂ ಕಥಾವತ್ಥುಂ ರಾಜನ್ತೇಪುರೇ ಅಬ್ಭುದಾಹಾಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಸಞ್ಜಯೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಆಕಾಸಗೋತ್ತೋ’’ತಿ. ಅಥ ಖೋ ರಾಜಾ ಪಸೇನದಿ ಕೋಸಲೋ ಅಞ್ಞತರಂ ಪುರಿಸಂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಏಹಿ ತ್ವಂ, ಅಮ್ಭೋ ಪುರಿಸ, ಮಮ ವಚನೇನ ಸಞ್ಜಯಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಆಕಾಸಗೋತ್ತಂ ಆಮನ್ತೇಹಿ – ‘ರಾಜಾ ತಂ, ಭನ್ತೇ, ಪಸೇನದಿ ಕೋಸಲೋ ಆಮನ್ತೇತೀ’’’ತಿ. ‘‘ಏವಂ, ದೇವಾ’’ತಿ ಖೋ ಸೋ ಪುರಿಸೋ ರಞ್ಞೋ ಪಸೇನದಿಸ್ಸ ಕೋಸಲಸ್ಸ ಪಟಿಸ್ಸುತ್ವಾ ಯೇನ ಸಞ್ಜಯೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಆಕಾಸಗೋತ್ತೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಸಞ್ಜಯಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಆಕಾಸಗೋತ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ರಾಜಾ ತಂ, ಭನ್ತೇ, ಪಸೇನದಿ ಕೋಸಲೋ ಆಮನ್ತೇತೀ’’ತಿ. ಅಥ ಖೋ ರಾಜಾ ಪಸೇನದಿ ಕೋಸಲೋ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಸಿಯಾ ನು ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವತಾ ಅಞ್ಞದೇವ ಕಿಞ್ಚಿ ಸನ್ಧಾಯ ಭಾಸಿತಂ, ತಞ್ಚ ಜನೋ ಅಞ್ಞಥಾಪಿ ಪಚ್ಚಾಗಚ್ಛೇಯ್ಯ [ಪಚ್ಚಾಗಚ್ಛೇಯ್ಯಾತಿ, ಅಭಿಜಾನಾಮಿ ಮಹಾರಾಜ ವಾಚಂ ಭಾಸಿತಾತಿ (ಸೀ.)]. ಯಥಾ ಕಥಂ ಪನ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ ಅಭಿಜಾನಾತಿ ವಾಚಂ ಭಾಸಿತಾ’’ತಿ? ‘‘ಏವಂ ಖೋ ಅಹಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಅಭಿಜಾನಾಮಿ ವಾಚಂ ಭಾಸಿತಾ – ‘ನತ್ಥಿ ಸೋ ಸಮಣೋ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ವಾ ಯೋ ಸಕಿದೇವ ಸಬ್ಬಂ ಞಸ್ಸತಿ, ಸಬ್ಬಂ ದಕ್ಖಿತಿ, ನೇತಂ ಠಾನಂ ವಿಜ್ಜತೀ’’’ತಿ. ‘‘ಹೇತುರೂಪಂ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ ಆಹ; ಸಹೇತುರೂಪಂ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ ಆಹ – ‘ನತ್ಥಿ ಸೋ ಸಮಣೋ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ವಾ ಯೋ ಸಕಿದೇವ ಸಬ್ಬಂ ಞಸ್ಸತಿ, ಸಬ್ಬಂ ದಕ್ಖಿತಿ, ನೇತಂ ಠಾನಂ ವಿಜ್ಜತೀ’’’ತಿ. ‘‘ಚತ್ತಾರೋಮೇ, ಭನ್ತೇ, ವಣ್ಣಾ – ಖತ್ತಿಯಾ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ, ವೇಸ್ಸಾ, ಸುದ್ದಾ. ಇಮೇಸಂ ನು ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಚತುನ್ನಂ ವಣ್ಣಾನಂ ಸಿಯಾ ವಿಸೇಸೋ ಸಿಯಾ ನಾನಾಕರಣ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಚತ್ತಾರೋಮೇ, ಮಹಾರಾಜ, ವಣ್ಣಾ – ಖತ್ತಿಯಾ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ, ವೇಸ್ಸಾ, ಸುದ್ದಾ. ಇಮೇಸಂ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಚತುನ್ನಂ ವಣ್ಣಾನಂ ದ್ವೇ ವಣ್ಣಾ ಅಗ್ಗಮಕ್ಖಾಯನ್ತಿ – ಖತ್ತಿಯಾ ಚ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಚ – ಯದಿದಂ ಅಭಿವಾದನಪಚ್ಚುಟ್ಠಾನಅಞ್ಜಲಿಕಮ್ಮಸಾಮೀಚಿಕಮ್ಮಾನೀ’’ತಿ [ಸಾಮಿಚಿಕಮ್ಮಾನನ್ತಿ (ಸೀ.)]. ‘‘ನಾಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವನ್ತಂ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಂ ಪುಚ್ಛಾಮಿ; ಸಮ್ಪರಾಯಿಕಾಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವನ್ತಂ ಪುಚ್ಛಾಮಿ. ಚತ್ತಾರೋಮೇ, ಭನ್ತೇ, ವಣ್ಣಾ – ಖತ್ತಿಯಾ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ, ವೇಸ್ಸಾ, ಸುದ್ದಾ. ಇಮೇಸಂ ನು ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಚತುನ್ನಂ ವಣ್ಣಾನಂ ಸಿಯಾ ವಿಸೇಸೋ ಸಿಯಾ ನಾನಾಕರಣ’’ನ್ತಿ?

೩೭೯. ‘‘ಪಞ್ಚಿಮಾನಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಪಧಾನಿಯಙ್ಗಾನಿ. ಕತಮಾನಿ ಪಞ್ಚ? ಇಧ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಿಕ್ಖು ಸದ್ಧೋ ಹೋತಿ, ಸದ್ದಹತಿ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಬೋಧಿಂ – ‘ಇತಿಪಿ ಸೋ ಭಗವಾ ಅರಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ವಿಜ್ಜಾಚರಣಸಮ್ಪನ್ನೋ ಸುಗತೋ ಲೋಕವಿದೂ ಅನುತ್ತರೋ ಪುರಿಸದಮ್ಮಸಾರಥಿ ಸತ್ಥಾ ದೇವಮನುಸ್ಸಾನಂ ಬುದ್ಧೋ ಭಗವಾ’ತಿ; ಅಪ್ಪಾಬಾಧೋ ಹೋತಿ ಅಪ್ಪಾತಙ್ಕೋ ಸಮವೇಪಾಕಿನಿಯಾ ಗಹಣಿಯಾ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ನಾತಿಸೀತಾಯ ನಾಚ್ಚುಣ್ಹಾಯ ಮಜ್ಝಿಮಾಯ ಪಧಾನಕ್ಖಮಾಯ; ಅಸಠೋ ಹೋತಿ ಅಮಾಯಾವೀ ಯಥಾಭೂತಂ ಅತ್ತಾನಂ ಆವಿಕತ್ತಾ ಸತ್ಥರಿ ವಾ ವಿಞ್ಞೂಸು ವಾ ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀಸು; ಆರದ್ಧವೀರಿಯೋ ವಿಹರತಿ ಅಕುಸಲಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಪಹಾನಾಯ, ಕುಸಲಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪದಾಯ, ಥಾಮವಾ ದಳ್ಹಪರಕ್ಕಮೋ ಅನಿಕ್ಖಿತ್ತಧುರೋ ಕುಸಲೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು; ಪಞ್ಞವಾ ಹೋತಿ ಉದಯತ್ಥಗಾಮಿನಿಯಾ ಪಞ್ಞಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಅರಿಯಾಯ ನಿಬ್ಬೇಧಿಕಾಯ ಸಮ್ಮಾದುಕ್ಖಕ್ಖಯಗಾಮಿನಿಯಾ – ಇಮಾನಿ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಪಞ್ಚ ಪಧಾನಿಯಙ್ಗಾನಿ. ಚತ್ತಾರೋಮೇ, ಮಹಾರಾಜ, ವಣ್ಣಾ – ಖತ್ತಿಯಾ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ, ವೇಸ್ಸಾ, ಸುದ್ದಾ. ತೇ ಚಸ್ಸು ಇಮೇಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ ಪಧಾನಿಯಙ್ಗೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಾ; ಏತ್ಥ ಪನ ನೇಸಂ ಅಸ್ಸ ದೀಘರತ್ತಂ ಹಿತಾಯ ಸುಖಾಯಾ’’ತಿ. ‘‘ಚತ್ತಾರೋಮೇ, ಭನ್ತೇ, ವಣ್ಣಾ – ಖತ್ತಿಯಾ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ, ವೇಸ್ಸಾ, ಸುದ್ದಾ. ತೇ ಚಸ್ಸು ಇಮೇಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ ಪಧಾನಿಯಙ್ಗೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಾ; ಏತ್ಥ ಪನ ನೇಸಂ, ಭನ್ತೇ, ಸಿಯಾ ವಿಸೇಸೋ ಸಿಯಾ ನಾನಾಕರಣ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಏತ್ಥ ಖೋ ನೇಸಾಹಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಪಧಾನವೇಮತ್ತತಂ ವದಾಮಿ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿಸ್ಸು, ಮಹಾರಾಜ, ದ್ವೇ ಹತ್ಥಿದಮ್ಮಾ ವಾ ಅಸ್ಸದಮ್ಮಾ ವಾ ಗೋದಮ್ಮಾ ವಾ ಸುದನ್ತಾ ಸುವಿನೀತಾ, ದ್ವೇ ಹತ್ಥಿದಮ್ಮಾ ವಾ ಅಸ್ಸದಮ್ಮಾ ವಾ ಗೋದಮ್ಮಾ ವಾ ಅದನ್ತಾ ಅವಿನೀತಾ. ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಸಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೇ ತೇ ದ್ವೇ ಹತ್ಥಿದಮ್ಮಾ ವಾ ಅಸ್ಸದಮ್ಮಾ ವಾ ಗೋದಮ್ಮಾ ವಾ ಸುದನ್ತಾ ಸುವಿನೀತಾ, ಅಪಿ ನು ತೇ ದನ್ತಾವ ದನ್ತಕಾರಣಂ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯುಂ, ದನ್ತಾವ ದನ್ತಭೂಮಿಂ ಸಮ್ಪಾಪುಣೇಯ್ಯು’’ನ್ತಿ? ‘‘ಏವಂ, ಭನ್ತೇ’’. ‘‘ಯೇ ಪನ ತೇ ದ್ವೇ ಹತ್ಥಿದಮ್ಮಾ ವಾ ಅಸ್ಸದಮ್ಮಾ ವಾ ಗೋದಮ್ಮಾ ವಾ ಅದನ್ತಾ ಅವಿನೀತಾ, ಅಪಿ ನು ತೇ ಅದನ್ತಾವ ದನ್ತಕಾರಣಂ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯುಂ, ಅದನ್ತಾವ ದನ್ತಭೂಮಿಂ ಸಮ್ಪಾಪುಣೇಯ್ಯುಂ, ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ತೇ ದ್ವೇ ಹತ್ಥಿದಮ್ಮಾ ವಾ ಅಸ್ಸದಮ್ಮಾ ವಾ ಗೋದಮ್ಮಾ ವಾ ಸುದನ್ತಾ ಸುವಿನೀತಾ’’ತಿ? ‘‘ನೋ ಹೇತಂ, ಭನ್ತೇ’’. ‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯಂ ತಂ ಸದ್ಧೇನ ಪತ್ತಬ್ಬಂ ಅಪ್ಪಾಬಾಧೇನ ಅಸಠೇನ ಅಮಾಯಾವಿನಾ ಆರದ್ಧವೀರಿಯೇನ ಪಞ್ಞವತಾ ತಂ ವತ [ತಂ ತಥಾ ಸೋ (ಕ.)] ಅಸ್ಸದ್ಧೋ ಬಹ್ವಾಬಾಧೋ ಸಠೋ ಮಾಯಾವೀ ಕುಸೀತೋ ದುಪ್ಪಞ್ಞೋ ಪಾಪುಣಿಸ್ಸತೀತಿ – ನೇತಂ ಠಾನಂ ವಿಜ್ಜತೀ’’ತಿ.

೩೮೦. ‘‘ಹೇತುರೂಪಂ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ ಆಹ; ಸಹೇತುರೂಪಂ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ ಆಹ. ಚತ್ತಾರೋಮೇ, ಭನ್ತೇ, ವಣ್ಣಾ – ಖತ್ತಿಯಾ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ, ವೇಸ್ಸಾ, ಸುದ್ದಾ. ತೇ ಚಸ್ಸು ಇಮೇಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ ಪಧಾನಿಯಙ್ಗೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಾ ತೇ ಚಸ್ಸು ಸಮ್ಮಪ್ಪಧಾನಾ; ಏತ್ಥ ಪನ ನೇಸಂ, ಭನ್ತೇ, ಸಿಯಾ ವಿಸೇಸೋ ಸಿಯಾ ನಾನಾಕರಣ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಏತ್ಥ ಖೋ [ಏತ್ಥ ಖೋ ಪನ (ಸೀ.)] ನೇಸಾಹಂ, ಮಹಾರಾಜ, ನ ಕಿಞ್ಚಿ ನಾನಾಕರಣಂ ವದಾಮಿ – ಯದಿದಂ ವಿಮುತ್ತಿಯಾ ವಿಮುತ್ತಿಂ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಪುರಿಸೋ ಸುಕ್ಖಂ ಸಾಕಕಟ್ಠಂ ಆದಾಯ ಅಗ್ಗಿಂ ಅಭಿನಿಬ್ಬತ್ತೇಯ್ಯ, ತೇಜೋ ಪಾತುಕರೇಯ್ಯ; ಅಥಾಪರೋ ಪುರಿಸೋ ಸುಕ್ಖಂ ಸಾಲಕಟ್ಠಂ ಆದಾಯ ಅಗ್ಗಿಂ ಅಭಿನಿಬ್ಬತ್ತೇಯ್ಯ, ತೇಜೋ ಪಾತುಕರೇಯ್ಯ; ಅಥಾಪರೋ ಪುರಿಸೋ ಸುಕ್ಖಂ ಅಮ್ಬಕಟ್ಠಂ ಆದಾಯ ಅಗ್ಗಿಂ ಅಭಿನಿಬ್ಬತ್ತೇಯ್ಯ, ತೇಜೋ ಪಾತುಕರೇಯ್ಯ; ಅಥಾಪರೋ ಪುರಿಸೋ ಸುಕ್ಖಂ ಉದುಮ್ಬರಕಟ್ಠಂ ಆದಾಯ ಅಗ್ಗಿಂ ಅಭಿನಿಬ್ಬತ್ತೇಯ್ಯ, ತೇಜೋ ಪಾತುಕರೇಯ್ಯ. ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಸಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಸಿಯಾ ನು ಖೋ ತೇಸಂ ಅಗ್ಗೀನಂ ನಾನಾದಾರುತೋ ಅಭಿನಿಬ್ಬತ್ತಾನಂ ಕಿಞ್ಚಿ ನಾನಾಕರಣಂ ಅಚ್ಚಿಯಾ ವಾ ಅಚ್ಚಿಂ, ವಣ್ಣೇನ ವಾ ವಣ್ಣಂ, ಆಭಾಯ ವಾ ಆಭ’’ನ್ತಿ? ‘‘ನೋ ಹೇತಂ, ಭನ್ತೇ’’. ‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯಂ ತಂ ತೇಜಂ ವೀರಿಯಾ ನಿಮ್ಮಥಿತಂ ಪಧಾನಾಭಿನಿಬ್ಬತ್ತಂ [ವಿರಿಯಂ ನಿಪ್ಫರತಿ, ತಂ ಪಚ್ಛಾಭಿನಿಬ್ಬತ್ತಂ (ಸೀ.)], ನಾಹಂ ತತ್ಥ ಕಿಞ್ಚಿ ನಾನಾಕರಣಂ ವದಾಮಿ – ಯದಿದಂ ವಿಮುತ್ತಿಯಾ ವಿಮುತ್ತಿ’’ನ್ತಿ. ‘‘ಹೇತುರೂಪಂ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ ಆಹ; ಸಹೇತುರೂಪಂ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ ಆಹ. ಕಿಂ ಪನ, ಭನ್ತೇ, ಅತ್ಥಿ ದೇವಾ’’ತಿ? ‘‘ಕಿಂ ಪನ ತ್ವಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಏವಂ ವದೇಸಿ – ‘ಕಿಂ ಪನ, ಭನ್ತೇ, ಅತ್ಥಿ ದೇವಾ’’’ತಿ? ‘‘ಯದಿ ವಾ ತೇ, ಭನ್ತೇ, ದೇವಾ ಆಗನ್ತಾರೋ ಇತ್ಥತ್ತಂ ಯದಿ ವಾ ಅನಾಗನ್ತಾರೋ ಇತ್ಥತ್ತಂ’’? ‘‘ಯೇ ತೇ, ಮಹಾರಾಜ, ದೇವಾ ಸಬ್ಯಾಬಜ್ಝಾ ತೇ ದೇವಾ ಆಗನ್ತಾರೋ ಇತ್ಥತ್ತಂ, ಯೇ ತೇ ದೇವಾ ಅಬ್ಯಾಬಜ್ಝಾ ತೇ ದೇವಾ ಅನಾಗನ್ತಾರೋ ಇತ್ಥತ್ತ’’ನ್ತಿ.

೩೮೧. ಏವಂ ವುತ್ತೇ, ವಿಟ್ಟೂಭೋ ಸೇನಾಪತಿ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಯೇ ತೇ, ಭನ್ತೇ, ದೇವಾ ಸಬ್ಯಾಬಜ್ಝಾ ಆಗನ್ತಾರೋ ಇತ್ಥತ್ತಂ ತೇ ದೇವಾ, ಯೇ ತೇ ದೇವಾ ಅಬ್ಯಾಬಜ್ಝಾ ಅನಾಗನ್ತಾರೋ ಇತ್ಥತ್ತಂ ತೇ ದೇವೇ ತಮ್ಹಾ ಠಾನಾ ಚಾವೇಸ್ಸನ್ತಿ ವಾ ಪಬ್ಬಾಜೇಸ್ಸನ್ತಿ ವಾ’’ತಿ?

ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮತೋ ಆನನ್ದಸ್ಸ ಏತದಹೋಸಿ – ‘‘ಅಯಂ ಖೋ ವಿಟಟೂಭೋ ಸೇನಾಪತಿ ರಞ್ಞೋ ಪಸೇನದಿಸ್ಸ ಕೋಸಲಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ; ಅಹಂ ಭಗವತೋ ಪುತ್ತೋ. ಅಯಂ ಖೋ ಕಾಲೋ ಯಂ ಪುತ್ತೋ ಪುತ್ತೇನ ಮನ್ತೇಯ್ಯಾ’’ತಿ. ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ವಿಟಟೂಭಂ ಸೇನಾಪತಿಂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ತೇನ ಹಿ, ಸೇನಾಪತಿ, ತಂ ಯೇವೇತ್ಥ ಪಟಿಪುಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮಿ; ಯಥಾ ತೇ ಖಮೇಯ್ಯ ತಥಾ ನಂ ಬ್ಯಾಕರೇಯ್ಯಾಸಿ. ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಸಿ, ಸೇನಾಪತಿ, ಯಾವತಾ ರಞ್ಞೋ ಪಸೇನದಿಸ್ಸ ಕೋಸಲಸ್ಸ ವಿಜಿತಂ ಯತ್ಥ ಚ ರಾಜಾ ಪಸೇನದಿ ಕೋಸಲೋ ಇಸ್ಸರಿಯಾಧಿಪಚ್ಚಂ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇತಿ, ಪಹೋತಿ ತತ್ಥ ರಾಜಾ ಪಸೇನದಿ ಕೋಸಲೋ ಸಮಣಂ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ವಾ ಪುಞ್ಞವನ್ತಂ ವಾ ಅಪುಞ್ಞವನ್ತಂ ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯವನ್ತಂ ವಾ ಅಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯವನ್ತಂ ವಾ ತಮ್ಹಾ ಠಾನಾ ಚಾವೇತುಂ ವಾ ಪಬ್ಬಾಜೇತುಂ ವಾ’’ತಿ? ‘‘ಯಾವತಾ, ಭೋ, ರಞ್ಞೋ ಪಸೇನದಿಸ್ಸ ಕೋಸಲಸ್ಸ ವಿಜಿತಂ ಯತ್ಥ ಚ ರಾಜಾ ಪಸೇನದಿ ಕೋಸಲೋ ಇಸ್ಸರಿಯಾಧಿಪಚ್ಚಂ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇತಿ, ಪಹೋತಿ ತತ್ಥ ರಾಜಾ ಪಸೇನದಿ ಕೋಸಲೋ ಸಮಣಂ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ವಾ ಪುಞ್ಞವನ್ತಂ ವಾ ಅಪುಞ್ಞವನ್ತಂ ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯವನ್ತಂ ವಾ ಅಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯವನ್ತಂ ವಾ ತಮ್ಹಾ ಠಾನಾ ಚಾವೇತುಂ ವಾ ಪಬ್ಬಾಜೇತುಂ ವಾ’’ತಿ.

‘‘ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಸಿ, ಸೇನಾಪತಿ, ಯಾವತಾ ರಞ್ಞೋ ಪಸೇನದಿಸ್ಸ ಕೋಸಲಸ್ಸ ಅವಿಜಿತಂ ಯತ್ಥ ಚ ರಾಜಾ ಪಸೇನದಿ ಕೋಸಲೋ ನ ಇಸ್ಸರಿಯಾಧಿಪಚ್ಚಂ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇತಿ, ತತ್ಥ ಪಹೋತಿ ರಾಜಾ ಪಸೇನದಿ ಕೋಸಲೋ ಸಮಣಂ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ವಾ ಪುಞ್ಞವನ್ತಂ ವಾ ಅಪುಞ್ಞವನ್ತಂ ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯವನ್ತಂ ವಾ ಅಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯವನ್ತಂ ವಾ ತಮ್ಹಾ ಠಾನಾ ಚಾವೇತುಂ ವಾ ಪಬ್ಬಾಜೇತುಂ ವಾ’’ತಿ? ‘‘ಯಾವತಾ, ಭೋ, ರಞ್ಞೋ ಪಸೇನದಿಸ್ಸ ಕೋಸಲಸ್ಸ ಅವಿಜಿತಂ ಯತ್ಥ ಚ ರಾಜಾ ಪಸೇನದಿ ಕೋಸಲೋ ನ ಇಸ್ಸರಿಯಾಧಿಪಚ್ಚಂ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇತಿ, ನ ತತ್ಥ ಪಹೋತಿ ರಾಜಾ ಪಸೇನದಿ ಕೋಸಲೋ ಸಮಣಂ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ವಾ ಪುಞ್ಞವನ್ತಂ ವಾ ಅಪುಞ್ಞವನ್ತಂ ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯವನ್ತಂ ವಾ ಅಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯವನ್ತಂ ವಾ ತಮ್ಹಾ ಠಾನಾ ಚಾವೇತುಂ ವಾ ಪಬ್ಬಾಜೇತುಂ ವಾ’’ತಿ.

‘‘ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಸಿ, ಸೇನಾಪತಿ, ಸುತಾ ತೇ ದೇವಾ ತಾವತಿಂಸಾ’’ತಿ? ‘‘ಏವಂ, ಭೋ. ಸುತಾ ಮೇ ದೇವಾ ತಾವತಿಂಸಾ. ಇಧಾಪಿ ಭೋತಾ ರಞ್ಞಾ ಪಸೇನದಿನಾ ಕೋಸಲೇನ ಸುತಾ ದೇವಾ ತಾವತಿಂಸಾ’’ತಿ. ‘‘ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಸಿ, ಸೇನಾಪತಿ, ಪಹೋತಿ ರಾಜಾ ಪಸೇನದಿ ಕೋಸಲೋ ದೇವೇ ತಾವತಿಂಸೇ ತಮ್ಹಾ ಠಾನಾ ಚಾವೇತುಂ ವಾ ಪಬ್ಬಾಜೇತುಂ ವಾ’’ತಿ? ‘‘ದಸ್ಸನಮ್ಪಿ, ಭೋ, ರಾಜಾ ಪಸೇನದಿ ಕೋಸಲೋ ದೇವೇ ತಾವತಿಂಸೇ ನಪ್ಪಹೋತಿ, ಕುತೋ ಪನ ತಮ್ಹಾ ಠಾನಾ ಚಾವೇಸ್ಸತಿ ವಾ ಪಬ್ಬಾಜೇಸ್ಸತಿ ವಾ’’ತಿ? ‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ, ಸೇನಾಪತಿ, ಯೇ ತೇ ದೇವಾ ಸಬ್ಯಾಬಜ್ಝಾ ಆಗನ್ತಾರೋ ಇತ್ಥತ್ತಂ ತೇ ದೇವಾ, ಯೇ ತೇ ದೇವಾ ಅಬ್ಯಾಬಜ್ಝಾ ಅನಾಗನ್ತಾರೋ ಇತ್ಥತ್ತಂ ತೇ ದೇವೇ ದಸ್ಸನಾಯಪಿ ನಪ್ಪಹೋನ್ತಿ; ಕುತೋ ಪನ ತಮ್ಹಾ ಠಾನಾ ಚಾವೇಸ್ಸನ್ತಿ ವಾ ಪಬ್ಬಾಜೇಸ್ಸನ್ತಿ ವಾ’’ತಿ?

೩೮೨. ಅಥ ಖೋ ರಾಜಾ ಪಸೇನದಿ ಕೋಸಲೋ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಕೋನಾಮೋ ಅಯಂ, ಭನ್ತೇ, ಭಿಕ್ಖೂ’’ತಿ? ‘‘ಆನನ್ದೋ ನಾಮ, ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ. ‘‘ಆನನ್ದೋ ವತ, ಭೋ, ಆನನ್ದರೂಪೋ ವತ, ಭೋ! ಹೇತುರೂಪಂ, ಭನ್ತೇ, ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಆಹ; ಸಹೇತುರೂಪಂ, ಭನ್ತೇ, ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಆಹ. ಕಿಂ ಪನ, ಭನ್ತೇ, ಅತ್ಥಿ ಬ್ರಹ್ಮಾ’’ತಿ? ‘‘ಕಿಂ ಪನ ತ್ವಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಏವಂ ವದೇಸಿ – ‘ಕಿಂ ಪನ, ಭನ್ತೇ, ಅತ್ಥಿ ಬ್ರಹ್ಮಾ’’’ತಿ? ‘‘ಯದಿ ವಾ ಸೋ, ಭನ್ತೇ, ಬ್ರಹ್ಮಾ ಆಗನ್ತಾ ಇತ್ಥತ್ತಂ, ಯದಿ ವಾ ಅನಾಗನ್ತಾ ಇತ್ಥತ್ತ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಯೋ ಸೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಬ್ರಹ್ಮಾ ಸಬ್ಯಾಬಜ್ಝೋ ಸೋ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಆಗನ್ತಾ ಇತ್ಥತ್ತಂ, ಯೋ ಸೋ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಅಬ್ಯಾಬಜ್ಝೋ ಸೋ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಅನಾಗನ್ತಾ ಇತ್ಥತ್ತ’’ನ್ತಿ. ಅಥ ಖೋ ಅಞ್ಞತರೋ ಪುರಿಸೋ ರಾಜಾನಂ ಪಸೇನದಿಂ ಕೋಸಲಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಸಞ್ಜಯೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಆಕಾಸಗೋತ್ತೋ ಆಗತೋ’’ತಿ. ಅಥ ಖೋ ರಾಜಾ ಪಸೇನದಿ ಕೋಸಲೋ ಸಞ್ಜಯಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಆಕಾಸಗೋತ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಕೋ ನು ಖೋ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಇಮಂ ಕಥಾವತ್ಥುಂ ರಾಜನ್ತೇಪುರೇ ಅಬ್ಭುದಾಹಾಸೀ’’ತಿ? ‘‘ವಿಟಟೂಭೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಸೇನಾಪತೀ’’ತಿ. ವಿಟಟೂಭೋ ಸೇನಾಪತಿ ಏವಮಾಹ – ‘‘ಸಞ್ಜಯೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಆಕಾಸಗೋತ್ತೋ’’ತಿ. ಅಥ ಖೋ ಅಞ್ಞತರೋ ಪುರಿಸೋ ರಾಜಾನಂ ಪಸೇನದಿಂ ಕೋಸಲಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಯಾನಕಾಲೋ, ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ.

ಅಥ ಖೋ ರಾಜಾ ಪಸೇನದಿ ಕೋಸಲೋ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಂ ಮಯಂ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವನ್ತಂ ಅಪುಚ್ಛಿಮ್ಹಾ, ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಂ ಭಗವಾ ಬ್ಯಾಕಾಸಿ; ತಞ್ಚ ಪನಮ್ಹಾಕಂ ರುಚ್ಚತಿ ಚೇವ ಖಮತಿ ಚ, ತೇನ ಚಮ್ಹಾ ಅತ್ತಮನಾ. ಚಾತುವಣ್ಣಿಸುದ್ಧಿಂ ಮಯಂ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವನ್ತಂ ಅಪುಚ್ಛಿಮ್ಹಾ, ಚಾತುವಣ್ಣಿಸುದ್ಧಿಂ ಭಗವಾ ಬ್ಯಾಕಾಸಿ; ತಞ್ಚ ಪನಮ್ಹಾಕಂ ರುಚ್ಚತಿ ಚೇವ ಖಮತಿ ಚ, ತೇನ ಚಮ್ಹಾ ಅತ್ತಮನಾ. ಅಧಿದೇವೇ ಮಯಂ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವನ್ತಂ ಅಪುಚ್ಛಿಮ್ಹಾ, ಅಧಿದೇವೇ ಭಗವಾ ಬ್ಯಾಕಾಸಿ; ತಞ್ಚ ಪನಮ್ಹಾಕಂ ರುಚ್ಚತಿ ಚೇವ ಖಮತಿ ಚ, ತೇನ ಚಮ್ಹಾ ಅತ್ತಮನಾ. ಅಧಿಬ್ರಹ್ಮಾನಂ ಮಯಂ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವನ್ತಂ ಅಪುಚ್ಛಿಮ್ಹಾ, ಅಧಿಬ್ರಹ್ಮಾನಂ ಭಗವಾ ಬ್ಯಾಕಾಸಿ; ತಞ್ಚ ಪನಮ್ಹಾಕಂ ರುಚ್ಚತಿ ಚೇವ ಖಮತಿ ಚ, ತೇನ ಚಮ್ಹಾ ಅತ್ತಮನಾ. ಯಂ ಯದೇವ ಚ ಮಯಂ ಭಗವನ್ತಂ ಅಪುಚ್ಛಿಮ್ಹಾ ತಂ ತದೇವ ಭಗವಾ ಬ್ಯಾಕಾಸಿ; ತಞ್ಚ ಪನಮ್ಹಾಕಂ ರುಚ್ಚತಿ ಚೇವ ಖಮತಿ ಚ, ತೇನ ಚಮ್ಹಾ ಅತ್ತಮನಾ. ಹನ್ದ, ಚ ದಾನಿ ಮಯಂ, ಭನ್ತೇ, ಗಚ್ಛಾಮ; ಬಹುಕಿಚ್ಚಾ ಮಯಂ ಬಹುಕರಣೀಯಾ’’ತಿ. ‘‘ಯಸ್ಸದಾನಿ ತ್ವಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಕಾಲಂ ಮಞ್ಞಸೀ’’ತಿ. ಅಥ ಖೋ ರಾಜಾ ಪಸೇನದಿ ಕೋಸಲೋ ಭಗವತೋ ಭಾಸಿತಂ ಅಭಿನನ್ದಿತ್ವಾ ಅನುಮೋದಿತ್ವಾ ಉಟ್ಠಾಯಾಸನಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮೀತಿ.

ಕಣ್ಣಕತ್ಥಲಸುತ್ತಂ ನಿಟ್ಠಿತಂ ದಸಮಂ.

ರಾಜವಗ್ಗೋ ನಿಟ್ಠಿತೋ ಚತುತ್ಥೋ.