೧೦. ಅಪಣ್ಣಕಸುತ್ತಂ

೯೨. ಏವಂ ಮೇ ಸುತಂ – ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಭಗವಾ ಕೋಸಲೇಸು ಚಾರಿಕಂ ಚರಮಾನೋ ಮಹತಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಯೇನ ಸಾಲಾ ನಾಮ ಕೋಸಲಾನಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಾಮೋ ತದವಸರಿ. ಅಸ್ಸೋಸುಂ ಖೋ ಸಾಲೇಯ್ಯಕಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಹಪತಿಕಾ – ‘‘ಸಮಣೋ ಖಲು ಭೋ ಗೋತಮೋ ಸಕ್ಯಪುತ್ತೋ ಸಕ್ಯಕುಲಾ ಪಬ್ಬಜಿತೋ ಕೋಸಲೇಸು ಚಾರಿಕಂ ಚರಮಾನೋ ಮಹತಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಾಲಂ ಅನುಪ್ಪತ್ತೋ. ತಂ ಖೋ ಪನ ಭವನ್ತಂ ಗೋತಮಂ ಏವಂ ಕಲ್ಯಾಣೋ ಕಿತ್ತಿಸದ್ದೋ ಅಬ್ಭುಗ್ಗತೋ – ‘ಇತಿಪಿ ಸೋ ಭಗವಾ ಅರಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ವಿಜ್ಜಾಚರಣಸಮ್ಪನ್ನೋ ಸುಗತೋ ಲೋಕವಿದೂ ಅನುತ್ತರೋ ಪುರಿಸದಮ್ಮಸಾರಥಿ ಸತ್ಥಾ ದೇವಮನುಸ್ಸಾನಂ ಬುದ್ಧೋ ಭಗವಾ’ತಿ. ಸೋ ಇಮಂ ಲೋಕಂ ಸದೇವಕಂ ಸಮಾರಕಂ ಸಬ್ರಹ್ಮಕಂ ಸಸ್ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಂ ಪಜಂ ಸದೇವಮನುಸ್ಸಂ ಸಯಂ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಸಚ್ಛಿಕತ್ವಾ ಪವೇದೇತಿ. ಸೋ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ ಆದಿಕಲ್ಯಾಣಂ ಮಜ್ಝೇಕಲ್ಯಾಣಂ ಪರಿಯೋಸಾನಕಲ್ಯಾಣಂ ಸಾತ್ಥಂ ಸಬ್ಯಞ್ಜನಂ, ಕೇವಲಪರಿಪುಣ್ಣಂ ಪರಿಸುದ್ಧಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಪಕಾಸೇತಿ. ಸಾಧು ಖೋ ಪನ ತಥಾರೂಪಾನಂ ಅರಹತಂ ದಸ್ಸನಂ ಹೋತೀ’’ತಿ. ಅಥ ಖೋ ಸಾಲೇಯ್ಯಕಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಹಪತಿಕಾ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿಂಸು; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಅಪ್ಪೇಕಚ್ಚೇ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿಂಸು. ಅಪ್ಪೇಕಚ್ಚೇ ಭಗವತಾ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮ್ಮೋದಿಂಸು; ಸಮ್ಮೋದನೀಯಂ ಕಥಂ ಸಾರಣೀಯಂ ವೀತಿಸಾರೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿಂಸು. ಅಪ್ಪೇಕಚ್ಚೇ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನಞ್ಜಲಿಂ ಪಣಾಮೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿಂಸು. ಅಪ್ಪೇಕಚ್ಚೇ ಭಗವತೋ ಸನ್ತಿಕೇ ನಾಮಗೋತ್ತಂ ಸಾವೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿಂಸು. ಅಪ್ಪೇಕಚ್ಚೇ ತುಣ್ಹೀಭೂತಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿಂಸು.

೯೩. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೇ ಖೋ ಸಾಲೇಯ್ಯಕೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಹಪತಿಕೇ ಭಗವಾ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಅತ್ಥಿ ಪನ ವೋ, ಗಹಪತಯೋ, ಕೋಚಿ ಮನಾಪೋ ಸತ್ಥಾ ಯಸ್ಮಿಂ ವೋ ಆಕಾರವತೀ ಸದ್ಧಾ ಪಟಿಲದ್ಧಾ’’ತಿ? ‘‘ನತ್ಥಿ ಖೋ ನೋ, ಭನ್ತೇ, ಕೋಚಿ ಮನಾಪೋ ಸತ್ಥಾ ಯಸ್ಮಿಂ ನೋ ಆಕಾರವತೀ ಸದ್ಧಾ ಪಟಿಲದ್ಧಾ’’ತಿ. ‘‘ಮನಾಪಂ ವೋ, ಗಹಪತಯೋ, ಸತ್ಥಾರಂ ಅಲಭನ್ತೇಹಿ ಅಯಂ ಅಪಣ್ಣಕೋ ಧಮ್ಮೋ ಸಮಾದಾಯ ವತ್ತಿತಬ್ಬೋ. ಅಪಣ್ಣಕೋ ಹಿ, ಗಹಪತಯೋ, ಧಮ್ಮೋ ಸಮತ್ತೋ ಸಮಾದಿನ್ನೋ, ಸೋ ವೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ ದೀಘರತ್ತಂ ಹಿತಾಯ ಸುಖಾಯ. ಕತಮೋ ಚ, ಗಹಪತಯೋ, ಅಪಣ್ಣಕೋ ಧಮ್ಮೋ’’?

೯೪. ‘‘ಸನ್ತಿ, ಗಹಪತಯೋ, ಏಕೇ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಏವಂವಾದಿನೋ ಏವಂದಿಟ್ಠಿನೋ – ‘ನತ್ಥಿ ದಿನ್ನಂ, ನತ್ಥಿ ಯಿಟ್ಠಂ, ನತ್ಥಿ ಹುತಂ; ನತ್ಥಿ ಸುಕತದುಕ್ಕಟಾನಂ [ಸುಕಟದುಕ್ಕಟಾನಂ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ.)] ಕಮ್ಮಾನಂ ಫಲಂ ವಿಪಾಕೋ, ನತ್ಥಿ ಅಯಂ ಲೋಕೋ, ನತ್ಥಿ ಪರೋ ಲೋಕೋ; ನತ್ಥಿ ಮಾತಾ, ನತ್ಥಿ ಪಿತಾ; ನತ್ಥಿ ಸತ್ತಾ ಓಪಪಾತಿಕಾ; ನತ್ಥಿ ಲೋಕೇ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಸಮ್ಮಗ್ಗತಾ [ಸಮಗ್ಗತಾ (ಕ.)] ಸಮ್ಮಾ ಪಟಿಪನ್ನಾ ಯೇ ಇಮಞ್ಚ ಲೋಕಂ ಪರಞ್ಚ ಲೋಕಂ ಸಯಂ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಸಚ್ಛಿಕತ್ವಾ ಪವೇದೇನ್ತೀ’ತಿ. ತೇಸಂಯೇವ ಖೋ, ಗಹಪತಯೋ, ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಏಕೇ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಉಜುವಿಪಚ್ಚನೀಕವಾದಾ. ತೇ ಏವಮಾಹಂಸು – ‘ಅತ್ಥಿ ದಿನ್ನಂ, ಅತ್ಥಿ ಯಿಟ್ಠಂ, ಅತ್ಥಿ ಹುತಂ; ಅತ್ಥಿ ಸುಕತದುಕ್ಕಟಾನಂ ಕಮ್ಮಾನಂ ಫಲಂ ವಿಪಾಕೋ; ಅತ್ಥಿ ಅಯಂ ಲೋಕೋ, ಅತ್ಥಿ ಪರೋ ಲೋಕೋ; ಅತ್ಥಿ ಮಾತಾ, ಅತ್ಥಿ ಪಿತಾ; ಅತ್ಥಿ ಸತ್ತಾ ಓಪಪಾತಿಕಾ; ಅತ್ಥಿ ಲೋಕೇ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಸಮ್ಮಗ್ಗತಾ ಸಮ್ಮಾ ಪಟಿಪನ್ನಾ ಯೇ ಇಮಞ್ಚ ಲೋಕಂ ಪರಞ್ಚ ಲೋಕಂ ಸಯಂ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಸಚ್ಛಿಕತ್ವಾ ಪವೇದೇನ್ತೀ’ತಿ. ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಥ, ಗಹಪತಯೋ – ‘ನನುಮೇ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಸ್ಸ ಉಜುವಿಪಚ್ಚನೀಕವಾದಾ’’’ತಿ? ‘‘ಏವಂ, ಭನ್ತೇ’’.

೯೫. ‘‘ತತ್ರ, ಗಹಪತಯೋ, ಯೇ ತೇ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಏವಂವಾದಿನೋ ಏವಂದಿಟ್ಠಿನೋ – ‘ನತ್ಥಿ ದಿನ್ನಂ, ನತ್ಥಿ ಯಿಟ್ಠಂ…ಪೇ… ಯೇ ಇಮಞ್ಚ ಲೋಕಂ ಪರಞ್ಚ ಲೋಕಂ ಸಯಂ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಸಚ್ಛಿಕತ್ವಾ ಪವೇದೇನ್ತೀ’ತಿ ತೇಸಮೇತಂ ಪಾಟಿಕಙ್ಖಂ? ಯಮಿದಂ [ಯದಿದಂ (ಕ.)] ಕಾಯಸುಚರಿತಂ, ವಚೀಸುಚರಿತಂ, ಮನೋಸುಚರಿತಂ – ಇಮೇ ತಯೋ ಕುಸಲೇ ಧಮ್ಮೇ ಅಭಿನಿವಜ್ಜೇತ್ವಾ [ಅಭಿನಿಬ್ಬಜ್ಜೇತ್ವಾ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ.), ಅಭಿನಿಬ್ಬಿಜ್ಜಿತ್ವಾ (ಕ.)] ಯಮಿದಂ [ಯದಿದಂ (ಕ.)] ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತಂ, ವಚೀದುಚ್ಚರಿತಂ, ಮನೋದುಚ್ಚರಿತಂ – ಇಮೇ ತಯೋ ಅಕುಸಲೇ ಧಮ್ಮೇ ಸಮಾದಾಯ ವತ್ತಿಸ್ಸನ್ತಿ. ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ನ ಹಿ ತೇ ಭೋನ್ತೋ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಪಸ್ಸನ್ತಿ ಅಕುಸಲಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಆದೀನವಂ ಓಕಾರಂ ಸಂಕಿಲೇಸಂ, ಕುಸಲಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ನೇಕ್ಖಮ್ಮೇ ಆನಿಸಂಸಂ ವೋದಾನಪಕ್ಖಂ. ಸನ್ತಂಯೇವ ಪನ ಪರಂ ಲೋಕಂ ‘ನತ್ಥಿ ಪರೋ ಲೋಕೋ’ ತಿಸ್ಸ ದಿಟ್ಠಿ ಹೋತಿ; ಸಾಸ್ಸ ಹೋತಿ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿ. ಸನ್ತಂಯೇವ ಖೋ ಪನ ಪರಂ ಲೋಕಂ ‘ನತ್ಥಿ ಪರೋ ಲೋಕೋ’ತಿ ಸಙ್ಕಪ್ಪೇತಿ; ಸ್ವಾಸ್ಸ ಹೋತಿ ಮಿಚ್ಛಾಸಙ್ಕಪ್ಪೋ. ಸನ್ತಂಯೇವ ಖೋ ಪನ ಪರಂ ಲೋಕಂ ‘ನತ್ಥಿ ಪರೋ ಲೋಕೋ’ತಿ ವಾಚಂ ಭಾಸತಿ; ಸಾಸ್ಸ ಹೋತಿ ಮಿಚ್ಛಾವಾಚಾ. ಸನ್ತಂಯೇವ ಖೋ ಪನ ಪರಂ ಲೋಕಂ ‘ನತ್ಥಿ ಪರೋ ಲೋಕೋ’ತಿ ಆಹ; ಯೇ ತೇ ಅರಹನ್ತೋ ಪರಲೋಕವಿದುನೋ ತೇಸಮಯಂ ಪಚ್ಚನೀಕಂ ಕರೋತಿ. ಸನ್ತಂಯೇವ ಖೋ ಪನ ಪರಂ ಲೋಕಂ ‘ನತ್ಥಿ ಪರೋ ಲೋಕೋ’ತಿ ಪರಂ ಸಞ್ಞಾಪೇತಿ [ಪಞ್ಞಾಪೇತಿ (ಕ.)]; ಸಾಸ್ಸ ಹೋತಿ ಅಸದ್ಧಮ್ಮಸಞ್ಞತ್ತಿ [ಅಸ್ಸದ್ಧಮ್ಮಪಞ್ಞತ್ತಿ (ಕ.)]. ತಾಯ ಚ ಪನ ಅಸದ್ಧಮ್ಮಸಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ಅತ್ತಾನುಕ್ಕಂಸೇತಿ, ಪರಂ ವಮ್ಭೇತಿ. ಇತಿ ಪುಬ್ಬೇವ ಖೋ ಪನಸ್ಸ ಸುಸೀಲ್ಯಂ ಪಹೀನಂ ಹೋತಿ, ದುಸ್ಸೀಲ್ಯಂ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಿತಂ – ಅಯಞ್ಚ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿ ಮಿಚ್ಛಾಸಙ್ಕಪ್ಪೋ ಮಿಚ್ಛಾವಾಚಾ ಅರಿಯಾನಂ ಪಚ್ಚನೀಕತಾ ಅಸದ್ಧಮ್ಮಸಞ್ಞತ್ತಿ ಅತ್ತುಕ್ಕಂಸನಾ ಪರವಮ್ಭನಾ. ಏವಮಸ್ಸಿಮೇ [ಏವಂ’ಸಿ’ಮೇ’ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ.)] ಅನೇಕೇ ಪಾಪಕಾ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಸಮ್ಭವನ್ತಿ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಪಚ್ಚಯಾ.

‘‘ತತ್ರ, ಗಹಪತಯೋ, ವಿಞ್ಞೂ ಪುರಿಸೋ ಇತಿ ಪಟಿಸಞ್ಚಿಕ್ಖತಿ – ‘ಸಚೇ ಖೋ ನತ್ಥಿ ಪರೋ ಲೋಕೋ ಏವಮಯಂ ಭವಂ ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲೋ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಸೋತ್ಥಿಮತ್ತಾನಂ ಕರಿಸ್ಸತಿ; ಸಚೇ ಖೋ ಅತ್ಥಿ ಪರೋ ಲೋಕೋ ಏವಮಯಂ ಭವಂ ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲೋ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಅಪಾಯಂ ದುಗ್ಗತಿಂ ವಿನಿಪಾತಂ ನಿರಯಂ ಉಪಪಜ್ಜಿಸ್ಸತಿ. ಕಾಮಂ ಖೋ ಪನ ಮಾಹು ಪರೋ ಲೋಕೋ, ಹೋತು ನೇಸಂ ಭವತಂ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಸಚ್ಚಂ ವಚನಂ; ಅಥ ಚ ಪನಾಯಂ ಭವಂ ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲೋ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ವಿಞ್ಞೂನಂ ಗಾರಯ್ಹೋ – ದುಸ್ಸೀಲೋ ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲೋ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿ ನತ್ಥಿಕವಾದೋ’ತಿ. ಸಚೇ ಖೋ ಅತ್ಥೇವ ಪರೋ ಲೋಕೋ, ಏವಂ ಇಮಸ್ಸ ಭೋತೋ ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಉಭಯತ್ಥ ಕಲಿಗ್ಗಹೋ – ಯಞ್ಚ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ವಿಞ್ಞೂನಂ ಗಾರಯ್ಹೋ, ಯಞ್ಚ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಅಪಾಯಂ ದುಗ್ಗತಿಂ ವಿನಿಪಾತಂ ನಿರಯಂ ಉಪಪಜ್ಜಿಸ್ಸತಿ. ಏವಮಸ್ಸಾಯಂ ಅಪಣ್ಣಕೋ ಧಮ್ಮೋ ದುಸ್ಸಮತ್ತೋ ಸಮಾದಿನ್ನೋ, ಏಕಂಸಂ ಫರಿತ್ವಾ ತಿಟ್ಠತಿ, ರಿಞ್ಚತಿ ಕುಸಲಂ ಠಾನಂ.

೯೬. ‘‘ತತ್ರ, ಗಹಪತಯೋ, ಯೇ ತೇ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಏವಂವಾದಿನೋ ಏವಂದಿಟ್ಠಿನೋ – ‘ಅತ್ಥಿ ದಿನ್ನಂ…ಪೇ… ಯೇ ಇಮಞ್ಚ ಲೋಕಂ ಪರಞ್ಚ ಲೋಕಂ ಸಯಂ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಸಚ್ಛಿಕತ್ವಾ ಪವೇದೇನ್ತೀ’ತಿ ತೇಸಮೇತಂ ಪಾಟಿಕಙ್ಖಂ? ಯಮಿದಂ ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತಂ, ವಚೀದುಚ್ಚರಿತಂ, ಮನೋದುಚ್ಚರಿತಂ – ಇಮೇ ತಯೋ ಅಕುಸಲೇ ಧಮ್ಮೇ ಅಭಿನಿವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಯಮಿದಂ ಕಾಯಸುಚರಿತಂ, ವಚೀಸುಚರಿತಂ, ಮನೋಸುಚರಿತಂ – ಇಮೇ ತಯೋ ಕುಸಲೇ ಧಮ್ಮೇ ಸಮಾದಾಯ ವತ್ತಿಸ್ಸನ್ತಿ. ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ಪಸ್ಸನ್ತಿ ಹಿ ತೇ ಭೋನ್ತೋ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಅಕುಸಲಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಆದೀನವಂ ಓಕಾರಂ ಸಂಕಿಲೇಸಂ, ಕುಸಲಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ನೇಕ್ಖಮ್ಮೇ ಆನಿಸಂಸಂ ವೋದಾನಪಕ್ಖಂ. ಸನ್ತಂಯೇವ ಖೋ ಪನ ಪರಂ ಲೋಕಂ ‘ಅತ್ಥಿ ಪರೋ ಲೋಕೋ’ ತಿಸ್ಸ ದಿಟ್ಠಿ ಹೋತಿ; ಸಾಸ್ಸ ಹೋತಿ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ. ಸನ್ತಂಯೇವ ಖೋ ಪನ ಪರಂ ಲೋಕಂ ‘ಅತ್ಥಿ ಪರೋ ಲೋಕೋ’ತಿ ಸಙ್ಕಪ್ಪೇತಿ; ಸ್ವಾಸ್ಸ ಹೋತಿ ಸಮ್ಮಾಸಙ್ಕಪ್ಪೋ. ಸನ್ತಂಯೇವ ಖೋ ಪನ ಪರಂ ಲೋಕಂ ‘ಅತ್ಥಿ ಪರೋ ಲೋಕೋ’ತಿ ವಾಚಂ ಭಾಸತಿ; ಸಾಸ್ಸ ಹೋತಿ ಸಮ್ಮಾವಾಚಾ. ಸನ್ತಂಯೇವ ಖೋ ಪನ ಪರಂ ಲೋಕಂ ‘ಅತ್ಥಿ ಪರೋ ಲೋಕೋ’ತಿ ಆಹ; ಯೇ ತೇ ಅರಹನ್ತೋ ಪರಲೋಕವಿದುನೋ ತೇಸಮಯಂ ನ ಪಚ್ಚನೀಕಂ ಕರೋತಿ. ಸನ್ತಂಯೇವ ಖೋ ಪನ ಪರಂ ಲೋಕಂ ‘ಅತ್ಥಿ ಪರೋ ಲೋಕೋ’ತಿ ಪರಂ ಸಞ್ಞಾಪೇತಿ; ಸಾಸ್ಸ ಹೋತಿ ಸದ್ಧಮ್ಮಸಞ್ಞತ್ತಿ. ತಾಯ ಚ ಪನ ಸದ್ಧಮ್ಮಸಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ನೇವತ್ತಾನುಕ್ಕಂಸೇತಿ, ನ ಪರಂ ವಮ್ಭೇತಿ. ಇತಿ ಪುಬ್ಬೇವ ಖೋ ಪನಸ್ಸ ದುಸ್ಸೀಲ್ಯಂ ಪಹೀನಂ ಹೋತಿ, ಸುಸೀಲ್ಯಂ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಿತಂ – ಅಯಞ್ಚ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ ಸಮ್ಮಾಸಙ್ಕಪ್ಪೋ ಸಮ್ಮಾವಾಚಾ ಅರಿಯಾನಂ ಅಪಚ್ಚನೀಕತಾ ಸದ್ಧಮ್ಮಸಞ್ಞತ್ತಿ ಅನತ್ತುಕ್ಕಂಸನಾ ಅಪರವಮ್ಭನಾ. ಏವಮಸ್ಸಿಮೇ ಅನೇಕೇ ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಸಮ್ಭವನ್ತಿ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಪಚ್ಚಯಾ.

‘‘ತತ್ರ, ಗಹಪತಯೋ, ವಿಞ್ಞೂ ಪುರಿಸೋ ಇತಿ ಪಟಿಸಞ್ಚಿಕ್ಖತಿ – ‘ಸಚೇ ಖೋ ಅತ್ಥಿ ಪರೋ ಲೋಕೋ, ಏವಮಯಂ ಭವಂ ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲೋ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಸುಗತಿಂ ಸಗ್ಗಂ ಲೋಕಂ ಉಪಪಜ್ಜಿಸ್ಸತಿ. ಕಾಮಂ ಖೋ ಪನ ಮಾಹು ಪರೋ ಲೋಕೋ, ಹೋತು ನೇಸಂ ಭವತಂ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಸಚ್ಚಂ ವಚನಂ; ಅಥ ಚ ಪನಾಯಂ ಭವಂ ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲೋ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ವಿಞ್ಞೂನಂ ಪಾಸಂಸೋ – ಸೀಲವಾ ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲೋ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ ಅತ್ಥಿಕವಾದೋ’ತಿ. ಸಚೇ ಖೋ ಅತ್ಥೇವ ಪರೋ ಲೋಕೋ, ಏವಂ ಇಮಸ್ಸ ಭೋತೋ ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಉಭಯತ್ಥ ಕಟಗ್ಗಹೋ – ಯಞ್ಚ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ವಿಞ್ಞೂನಂ ಪಾಸಂಸೋ, ಯಞ್ಚ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಸುಗತಿಂ ಸಗ್ಗಂ ಲೋಕಂ ಉಪಪಜ್ಜಿಸ್ಸತಿ. ಏವಮಸ್ಸಾಯಂ ಅಪಣ್ಣಕೋ ಧಮ್ಮೋ ಸುಸಮತ್ತೋ ಸಮಾದಿನ್ನೋ, ಉಭಯಂಸಂ ಫರಿತ್ವಾ ತಿಟ್ಠತಿ, ರಿಞ್ಚತಿ ಅಕುಸಲಂ ಠಾನಂ.

೯೭. ‘‘ಸನ್ತಿ, ಗಹಪತಯೋ, ಏಕೇ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಏವಂವಾದಿನೋ ಏವಂದಿಟ್ಠಿನೋ – ‘ಕರೋತೋ ಕಾರಯತೋ, ಛಿನ್ದತೋ ಛೇದಾಪಯತೋ, ಪಚತೋ ಪಾಚಾಪಯತೋ, ಸೋಚಯತೋ ಸೋಚಾಪಯತೋ, ಕಿಲಮತೋ ಕಿಲಮಾಪಯತೋ, ಫನ್ದತೋ ಫನ್ದಾಪಯತೋ, ಪಾಣಮತಿಪಾತಯತೋ [ಪಾಣಮತಿಮಾಪಯತೋ (ಸೀ. ಪೀ.), ಪಾಣಮತಿಪಾತಾಪಯತೋ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ.), ಪಾಣಮತಿಪಾಪಯತೋ (ಕ.)], ಅದಿನ್ನಂ ಆದಿಯತೋ, ಸನ್ಧಿಂ ಛಿನ್ದತೋ, ನಿಲ್ಲೋಪಂ ಹರತೋ, ಏಕಾಗಾರಿಕಂ ಕರೋತೋ, ಪರಿಪನ್ಥೇ ತಿಟ್ಠತೋ, ಪರದಾರಂ ಗಚ್ಛತೋ, ಮುಸಾ ಭಣತೋ; ಕರೋತೋ ನ ಕರೀಯತಿ ಪಾಪಂ. ಖುರಪರಿಯನ್ತೇನ ಚೇಪಿ ಚಕ್ಕೇನ ಯೋ ಇಮಿಸ್ಸಾ ಪಥವಿಯಾ ಪಾಣೇ ಏಕಂ ಮಂಸಖಲಂ ಏಕಂ ಮಂಸಪುಞ್ಜಂ ಕರೇಯ್ಯ, ನತ್ಥಿ ತತೋನಿದಾನಂ ಪಾಪಂ, ನತ್ಥಿ ಪಾಪಸ್ಸ ಆಗಮೋ. ದಕ್ಖಿಣಞ್ಚೇಪಿ ಗಙ್ಗಾಯ ತೀರಂ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯ ಹನನ್ತೋ ಘಾತೇನ್ತೋ, ಛಿನ್ದನ್ತೋ ಛೇದಾಪೇನ್ತೋ, ಪಚನ್ತೋ ಪಾಚೇನ್ತೋ; ನತ್ಥಿ ತತೋನಿದಾನಂ ಪಾಪಂ, ನತ್ಥಿ ಪಾಪಸ್ಸ ಆಗಮೋ. ಉತ್ತರಞ್ಚೇಪಿ ಗಙ್ಗಾಯ ತೀರಂ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯ ದದನ್ತೋ ದಾಪೇನ್ತೋ, ಯಜನ್ತೋ ಯಜಾಪೇನ್ತೋ; ನತ್ಥಿ ತತೋನಿದಾನಂ ಪುಞ್ಞಂ, ನತ್ಥಿ ಪುಞ್ಞಸ್ಸ ಆಗಮೋ. ದಾನೇನ ದಮೇನ ಸಂಯಮೇನ ಸಚ್ಚವಜ್ಜೇನ [ಸಚ್ಚವಾಚೇನ (ಕ.)] ನತ್ಥಿ ಪುಞ್ಞಂ, ನತ್ಥಿ ಪುಞ್ಞಸ್ಸ ಆಗಮೋ’ತಿ. ತೇಸಂಯೇವ ಖೋ, ಗಹಪತಯೋ, ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಏಕೇ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಉಜುವಿಪಚ್ಚನೀಕವಾದಾ ತೇ ಏವಮಾಹಂಸು – ‘ಕರೋತೋ ಕಾರಯತೋ, ಛಿನ್ದತೋ ಛೇದಾಪಯತೋ, ಪಚತೋ ಪಾಚಾಪಯತೋ, ಸೋಚಯತೋ ಸೋಚಾಪಯತೋ, ಕಿಲಮತೋ ಕಿಲಮಾಪಯತೋ, ಫನ್ದತೋ ಫನ್ದಾಪಯತೋ, ಪಾಣಮತಿಪಾತಯತೋ, ಅದಿನ್ನಂ ಆದಿಯತೋ, ಸನ್ಧಿಂ ಛಿನ್ದತೋ, ನಿಲ್ಲೋಪಂ ಹರತೋ, ಏಕಾಗಾರಿಕಂ ಕರೋತೋ, ಪರಿಪನ್ಥೇ ತಿಟ್ಠತೋ, ಪರದಾರಂ ಗಚ್ಛತೋ, ಮುಸಾ ಭಣತೋ; ಕರೋತೋ ಕರೀಯತಿ ಪಾಪಂ. ಖುರಪರಿಯನ್ತೇನ ಚೇಪಿ ಚಕ್ಕೇನ ಯೋ ಇಮಿಸ್ಸಾ ಪಥವಿಯಾ ಪಾಣೇ ಏಕಂ ಮಂಸಖಲಂ ಏಕಂ ಮಂಸಪುಞ್ಜಂ ಕರೇಯ್ಯ, ಅತ್ಥಿ ತತೋನಿದಾನಂ ಪಾಪಂ, ಅತ್ಥಿ ಪಾಪಸ್ಸ ಆಗಮೋ. ದಕ್ಖಿಣಞ್ಚೇಪಿ ಗಙ್ಗಾಯ ತೀರಂ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯ ಹನನ್ತೋ ಘಾತೇನ್ತೋ, ಛಿನ್ದನ್ತೋ ಛೇದಾಪೇನ್ತೋ, ಪಚನ್ತೋ ಪಾಚೇನ್ತೋ; ಅತ್ಥಿ ತತೋನಿದಾನಂ ಪಾಪಂ, ಅತ್ಥಿ ಪಾಪಸ್ಸ ಆಗಮೋ. ಉತ್ತರಞ್ಚೇಪಿ ಗಙ್ಗಾಯ ತೀರಂ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯ ದದನ್ತೋ ದಾಪೇನ್ತೋ, ಯಜನ್ತೋ ಯಜಾಪೇನ್ತೋ; ಅತ್ಥಿ ತತೋನಿದಾನಂ ಪುಞ್ಞಂ, ಅತ್ಥಿ ಪುಞ್ಞಸ್ಸ ಆಗಮೋ. ದಾನೇನ ದಮೇನ ಸಂಯಮೇನ ಸಚ್ಚವಜ್ಜೇನ ಅತ್ಥಿ ಪುಞ್ಞಂ, ಅತ್ಥಿ ಪುಞ್ಞಸ್ಸ ಆಗಮೋ’ತಿ. ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಥ, ಗಹಪತಯೋ, ನನುಮೇ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಸ್ಸ ಉಜುವಿಪಚ್ಚನೀಕವಾದಾ’’ತಿ? ‘‘ಏವಂ, ಭನ್ತೇ’’.

೯೮. ‘‘ತತ್ರ, ಗಹಪತಯೋ, ಯೇ ತೇ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಏವಂವಾದಿನೋ ಏವಂದಿಟ್ಠಿನೋ – ‘ಕರೋತೋ ಕಾರಯತೋ, ಛಿನ್ದತೋ ಛೇದಾಪಯತೋ, ಪಚತೋ ಪಾಚಾಪಯತೋ, ಸೋಚಯತೋ ಸೋಚಾಪಯತೋ, ಕಿಲಮತೋ ಕಿಲಮಾಪಯತೋ, ಫನ್ದತೋ ಫನ್ದಾಪಯತೋ, ಪಾಣಮತಿಪಾತಯತೋ, ಅದಿನ್ನಂ ಆದಿಯತೋ, ಸನ್ಧಿಂ ಛಿನ್ದತೋ, ನಿಲ್ಲೋಪಂ ಹರತೋ, ಏಕಾಗಾರಿಕಂ ಕರೋತೋ, ಪರಿಪನ್ಥೇ ತಿಟ್ಠತೋ, ಪರದಾರಂ ಗಚ್ಛತೋ, ಮುಸಾ ಭಣತೋ; ಕರೋತೋ ನ ಕರೀಯತಿ ಪಾಪಂ. ಖುರಪರಿಯನ್ತೇನ ಚೇಪಿ ಚಕ್ಕೇನ ಯೋ ಇಮಿಸ್ಸಾ ಪಥವಿಯಾ ಪಾಣೇ ಏಕಂ ಮಂಸಖಲಂ ಏಕಂ ಮಂಸಪುಞ್ಜಂ ಕರೇಯ್ಯ, ನತ್ಥಿ ತತೋನಿದಾನಂ ಪಾಪಂ, ನತ್ಥಿ ಪಾಪಸ್ಸ ಆಗಮೋ. ದಕ್ಖಿಣಞ್ಚೇಪಿ ಗಙ್ಗಾಯ ತೀರಂ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯ ಹನನ್ತೋ ಘಾತೇನ್ತೋ…ಪೇ… ದಾನೇನ ದಮೇನ ಸಂಯಮೇನ ಸಚ್ಚವಜ್ಜೇನ ನತ್ಥಿ ಪುಞ್ಞಂ, ನತ್ಥಿ ಪುಞ್ಞಸ್ಸ ಆಗಮೋ’ತಿ ತೇಸಮೇತಂ ಪಾಟಿಕಙ್ಖಂ? ಯಮಿದಂ ಕಾಯಸುಚರಿತಂ, ವಚೀಸುಚರಿತಂ, ಮನೋಸುಚರಿತಂ – ಇಮೇ ತಯೋ ಕುಸಲೇ ಧಮ್ಮೇ ಅಭಿನಿವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಯಮಿದಂ ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತಂ, ವಚೀದುಚ್ಚರಿತಂ, ಮನೋದುಚ್ಚರಿತಂ – ಇಮೇ ತಯೋ ಅಕುಸಲೇ ಧಮ್ಮೇ ಸಮಾದಾಯ ವತ್ತಿಸ್ಸನ್ತಿ. ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ನ ಹಿ ತೇ ಭೋನ್ತೋ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಪಸ್ಸನ್ತಿ ಅಕುಸಲಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಆದೀನವಂ ಓಕಾರಂ ಸಂಕಿಲೇಸಂ, ಕುಸಲಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ನೇಕ್ಖಮ್ಮೇ ಆನಿಸಂಸಂ ವೋದಾನಪಕ್ಖಂ. ಸನ್ತಂಯೇವ ಖೋ ಪನ ಕಿರಿಯಂ ‘ನತ್ಥಿ ಕಿರಿಯಾ’ ತಿಸ್ಸ ದಿಟ್ಠಿ ಹೋತಿ; ಸಾಸ್ಸ ಹೋತಿ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿ. ಸನ್ತಂಯೇವ ಖೋ ಪನ ಕಿರಿಯಂ ‘ನತ್ಥಿ ಕಿರಿಯಾ’ತಿ ಸಙ್ಕಪ್ಪೇತಿ; ಸ್ವಾಸ್ಸ ಹೋತಿ ಮಿಚ್ಛಾಸಙ್ಕಪ್ಪೋ. ಸನ್ತಂಯೇವ ಖೋ ಪನ ಕಿರಿಯಂ ‘ನತ್ಥಿ ಕಿರಿಯಾ’ತಿ ವಾಚಂ ಭಾಸತಿ; ಸಾಸ್ಸ ಹೋತಿ ಮಿಚ್ಛಾವಾಚಾ. ಸನ್ತಂಯೇವ ಖೋ ಪನ ಕಿರಿಯಂ ‘ನತ್ಥಿ ಕಿರಿಯಾ’ತಿ ಆಹ, ಯೇ ತೇ ಅರಹನ್ತೋ ಕಿರಿಯವಾದಾ ತೇಸಮಯಂ ಪಚ್ಚನೀಕಂ ಕರೋತಿ. ಸನ್ತಂಯೇವ ಖೋ ಪನ ಕಿರಿಯಂ ‘ನತ್ಥಿ ಕಿರಿಯಾ’ತಿ ಪರಂ ಸಞ್ಞಾಪೇತಿ; ಸಾಸ್ಸ ಹೋತಿ ಅಸದ್ಧಮ್ಮಸಞ್ಞತ್ತಿ. ತಾಯ ಚ ಪನ ಅಸದ್ಧಮ್ಮಸಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ಅತ್ತಾನುಕ್ಕಂಸೇತಿ, ಪರಂ ವಮ್ಭೇತಿ. ಇತಿ ಪುಬ್ಬೇವ ಖೋ ಪನಸ್ಸ ಸುಸೀಲ್ಯಂ ಪಹೀನಂ ಹೋತಿ, ದುಸ್ಸೀಲ್ಯಂ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಿತಂ – ಅಯಞ್ಚ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿ ಮಿಚ್ಛಾಸಙ್ಕಪ್ಪೋ ಮಿಚ್ಛಾವಾಚಾ ಅರಿಯಾನಂ ಪಚ್ಚನೀಕತಾ ಅಸದ್ಧಮ್ಮಸಞ್ಞತ್ತಿ ಅತ್ತುಕ್ಕಂಸನಾ ಪರವಮ್ಭನಾ. ಏವಮಸ್ಸಿಮೇ ಅನೇಕೇ ಪಾಪಕಾ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಸಮ್ಭವನ್ತಿ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಪಚ್ಚಯಾ.

‘‘ತತ್ರ, ಗಹಪತಯೋ, ವಿಞ್ಞೂ ಪುರಿಸೋ ಇತಿ ಪಟಿಸಞ್ಚಿಕ್ಖತಿ – ‘ಸಚೇ ಖೋ ನತ್ಥಿ ಕಿರಿಯಾ, ಏವಮಯಂ ಭವಂ ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲೋ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಸೋತ್ಥಿಮತ್ತಾನಂ ಕರಿಸ್ಸತಿ; ಸಚೇ ಖೋ ಅತ್ಥಿ ಕಿರಿಯಾ ಏವಮಯಂ ಭವಂ ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲೋ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಅಪಾಯಂ ದುಗ್ಗತಿಂ ವಿನಿಪಾತಂ ನಿರಯಂ ಉಪಪಜ್ಜಿಸ್ಸತಿ. ಕಾಮಂ ಖೋ ಪನ ಮಾಹು ಕಿರಿಯಾ, ಹೋತು ನೇಸಂ ಭವತಂ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಸಚ್ಚಂ ವಚನಂ; ಅಥ ಚ ಪನಾಯಂ ಭವಂ ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲೋ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ವಿಞ್ಞೂನಂ ಗಾರಯ್ಹೋ – ದುಸ್ಸೀಲೋ ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲೋ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿ ಅಕಿರಿಯವಾದೋ’ತಿ. ಸಚೇ ಖೋ ಅತ್ಥೇವ ಕಿರಿಯಾ, ಏವಂ ಇಮಸ್ಸ ಭೋತೋ ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಉಭಯತ್ಥ ಕಲಿಗ್ಗಹೋ – ಯಞ್ಚ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ವಿಞ್ಞೂನಂ ಗಾರಯ್ಹೋ, ಯಞ್ಚ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಅಪಾಯಂ ದುಗ್ಗತಿಂ ವಿನಿಪಾತಂ ನಿರಯಂ ಉಪಪಜ್ಜಿಸ್ಸತಿ. ಏವಮಸ್ಸಾಯಂ ಅಪಣ್ಣಕೋ ಧಮ್ಮೋ ದುಸ್ಸಮತ್ತೋ ಸಮಾದಿನ್ನೋ, ಏಕಂಸಂ ಫರಿತ್ವಾ ತಿಟ್ಠತಿ, ರಿಞ್ಚತಿ ಕುಸಲಂ ಠಾನಂ.

೯೯. ‘‘ತತ್ರ, ಗಹಪತಯೋ, ಯೇ ತೇ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಏವಂವಾದಿನೋ ಏವಂದಿಟ್ಠಿನೋ – ‘ಕರೋತೋ ಕಾರಯತೋ, ಛಿನ್ದತೋ ಛೇದಾಪಯತೋ, ಪಚತೋ ಪಾಚಾಪಯತೋ, ಸೋಚಯತೋ ಸೋಚಾಪಯತೋ, ಕಿಲಮತೋ ಕಿಲಮಾಪಯತೋ, ಫನ್ದತೋ ಫನ್ದಾಪಯತೋ, ಪಾಣಮತಿಪಾತಯತೋ, ಅದಿನ್ನಂ ಆದಿಯತೋ, ಸನ್ಧಿಂ ಛಿನ್ದತೋ, ನಿಲ್ಲೋಪಂ ಹರತೋ, ಏಕಾಗಾರಿಕಂ ಕರೋತೋ, ಪರಿಪನ್ಥೇ ತಿಟ್ಠತೋ, ಪರದಾರಂ ಗಚ್ಛತೋ, ಮುಸಾ ಭಣತೋ; ಕರೋತೋ ಕರೀಯತಿ ಪಾಪಂ. ಖುರಪರಿಯನ್ತೇನ ಚೇಪಿ ಚಕ್ಕೇನ ಯೋ ಇಮಿಸ್ಸಾ ಪಥವಿಯಾ ಪಾಣೇ ಏಕಂ ಮಂಸಖಲಂ ಏಕಂ ಮಂಸಪುಞ್ಜಂ ಕರೇಯ್ಯ, ಅತ್ಥಿ ತತೋನಿದಾನಂ ಪಾಪಂ, ಅತ್ಥಿ ಪಾಪಸ್ಸ ಆಗಮೋ. ದಕ್ಖಿಣಞ್ಚೇಪಿ ಗಙ್ಗಾಯ ತೀರಂ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯ ಹನನ್ತೋ ಘಾತೇನ್ತೋ, ಛಿನ್ದನ್ತೋ ಛೇದಾಪೇನ್ತೋ, ಪಚನ್ತೋ ಪಾಚೇನ್ತೋ, ಅತ್ಥಿ ತತೋನಿದಾನಂ ಪಾಪಂ, ಅತ್ಥಿ ಪಾಪಸ್ಸ ಆಗಮೋ. ಉತ್ತರಞ್ಚೇಪಿ ಗಙ್ಗಾಯ ತೀರಂ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯ ದದನ್ತೋ ದಾಪೇನ್ತೋ, ಯಜನ್ತೋ ಯಜಾಪೇನ್ತೋ, ಅತ್ಥಿ ತತೋನಿದಾನಂ ಪುಞ್ಞಂ, ಅತ್ಥಿ ಪುಞ್ಞಸ್ಸ ಆಗಮೋ. ದಾನೇನ ದಮೇನ ಸಂಯಮೇನ ಸಚ್ಚವಜ್ಜೇನ ಅತ್ಥಿ ಪುಞ್ಞಂ, ಅತ್ಥಿ ಪುಞ್ಞಸ್ಸ ಆಗಮೋ’ತಿ ತೇಸಮೇತಂ ಪಾಟಿಕಙ್ಖಂ? ಯಮಿದಂ ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತಂ, ವಚೀದುಚ್ಚರಿತಂ, ಮನೋದುಚ್ಚರಿತಂ – ಇಮೇ ತಯೋ ಅಕುಸಲೇ ಧಮ್ಮೇ ಅಭಿನಿವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಯಮಿದಂ ಕಾಯಸುಚರಿತಂ, ವಚೀಸುಚರಿತಂ, ಮನೋಸುಚರಿತಂ – ಇಮೇ ತಯೋ ಕುಸಲೇ ಧಮ್ಮೇ ಸಮಾದಾಯ ವತ್ತಿಸ್ಸನ್ತಿ. ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ಪಸ್ಸನ್ತಿ ಹಿ ತೇ ಭೋನ್ತೋ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಅಕುಸಲಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಆದೀನವಂ ಓಕಾರಂ ಸಂಕಿಲೇಸಂ, ಕುಸಲಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ನೇಕ್ಖಮ್ಮೇ ಆನಿಸಂಸಂ ವೋದಾನಪಕ್ಖಂ. ಸನ್ತಂಯೇವ ಖೋ ಪನ ಕಿರಿಯಂ ‘ಅತ್ಥಿ ಕಿರಿಯಾ’ ತಿಸ್ಸ ದಿಟ್ಠಿ ಹೋತಿ; ಸಾಸ್ಸ ಹೋತಿ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ. ಸನ್ತಂಯೇವ ಖೋ ಪನ ಕಿರಿಯಂ ‘ಅತ್ಥಿ ಕಿರಿಯಾ’ತಿ ಸಙ್ಕಪ್ಪೇತಿ; ಸ್ವಾಸ್ಸ ಹೋತಿ ಸಮ್ಮಾಸಙ್ಕಪ್ಪೋ. ಸನ್ತಂಯೇವ ಖೋ ಪನ ಕಿರಿಯಂ ‘ಅತ್ಥಿ ಕಿರಿಯಾ’ತಿ ವಾಚಂ ಭಾಸತಿ; ಸಾಸ್ಸ ಹೋತಿ ಸಮ್ಮಾವಾಚಾ. ಸನ್ತಂಯೇವ ಖೋ ಪನ ಕಿರಿಯಂ ‘ಅತ್ಥಿ ಕಿರಿಯಾ’ತಿ ಆಹ; ಯೇ ತೇ ಅರಹನ್ತೋ ಕಿರಿಯವಾದಾ ತೇಸಮಯಂ ನ ಪಚ್ಚನೀಕಂ ಕರೋತಿ. ಸನ್ತಂಯೇವ ಖೋ ಪನ ಕಿರಿಯಂ ‘ಅತ್ಥಿ ಕಿರಿಯಾ’ತಿ ಪರಂ ಸಞ್ಞಾಪೇತಿ; ಸಾಸ್ಸ ಹೋತಿ ಸದ್ಧಮ್ಮಸಞ್ಞತ್ತಿ. ತಾಯ ಚ ಪನ ಸದ್ಧಮ್ಮಸಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ನೇವತ್ತಾನುಕ್ಕಂಸೇತಿ, ನ ಪರಂ ವಮ್ಭೇತಿ. ಇತಿ ಪುಬ್ಬೇವ ಖೋ ಪನಸ್ಸ ದುಸ್ಸೀಲ್ಯಂ ಪಹೀನಂ ಹೋತಿ, ಸುಸೀಲ್ಯಂ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಿತಂ – ಅಯಞ್ಚ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ ಸಮ್ಮಾಸಙ್ಕಪ್ಪೋ ಸಮ್ಮಾವಾಚಾ ಅರಿಯಾನಂ ಅಪಚ್ಚನೀಕತಾ ಸದ್ಧಮ್ಮಸಞ್ಞತ್ತಿ ಅನತ್ತುಕ್ಕಂಸನಾ ಅಪರವಮ್ಭನಾ. ಏವಮಸ್ಸಿಮೇ ಅನೇಕೇ ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಸಮ್ಭವನ್ತಿ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಪಚ್ಚಯಾ.

‘‘ತತ್ರ, ಗಹಪತಯೋ, ವಿಞ್ಞೂ ಪುರಿಸೋ ಇತಿ ಪಟಿಸಞ್ಚಿಕ್ಖತಿ – ‘ಸಚೇ ಖೋ ಅತ್ಥಿ ಕಿರಿಯಾ, ಏವಮಯಂ ಭವಂ ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲೋ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಸುಗತಿಂ ಸಗ್ಗಂ ಲೋಕಂ ಉಪಪಜ್ಜಿಸ್ಸತಿ. ಕಾಮಂ ಖೋ ಪನ ಮಾಹು ಕಿರಿಯಾ, ಹೋತು ನೇಸಂ ಭವತಂ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಸಚ್ಚಂ ವಚನಂ; ಅಥ ಚ ಪನಾಯಂ ಭವಂ ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲೋ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ವಿಞ್ಞೂನಂ ಪಾಸಂಸೋ – ಸೀಲವಾ ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲೋ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ ಕಿರಿಯವಾದೋ’ತಿ. ಸಚೇ ಖೋ ಅತ್ಥೇವ ಕಿರಿಯಾ, ಏವಂ ಇಮಸ್ಸ ಭೋತೋ ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಉಭಯತ್ಥ ಕಟಗ್ಗಹೋ – ಯಞ್ಚ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ವಿಞ್ಞೂನಂ ಪಾಸಂಸೋ, ಯಞ್ಚ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಸುಗತಿಂ ಸಗ್ಗಂ ಲೋಕಂ ಉಪಪಜ್ಜಿಸ್ಸತಿ. ಏವಮಸ್ಸಾಯಂ ಅಪಣ್ಣಕೋ ಧಮ್ಮೋ ಸುಸಮತ್ತೋ ಸಮಾದಿನ್ನೋ, ಉಭಯಂಸಂ ಫರಿತ್ವಾ ತಿಟ್ಠತಿ, ರಿಞ್ಚತಿ ಅಕುಸಲಂ ಠಾನಂ.

೧೦೦. ‘‘ಸನ್ತಿ, ಗಹಪತಯೋ, ಏಕೇ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಏವಂವಾದಿನೋ ಏವಂದಿಟ್ಠಿನೋ – ‘ನತ್ಥಿ ಹೇತು, ನತ್ಥಿ ಪಚ್ಚಯೋ ಸತ್ತಾನಂ ಸಂಕಿಲೇಸಾಯ; ಅಹೇತೂ ಅಪ್ಪಚ್ಚಯಾ ಸತ್ತಾ ಸಂಕಿಲಿಸ್ಸನ್ತಿ. ನತ್ಥಿ ಹೇತು, ನತ್ಥಿ ಪಚ್ಚಯೋ ಸತ್ತಾನಂ ವಿಸುದ್ಧಿಯಾ; ಅಹೇತೂ ಅಪ್ಪಚ್ಚಯಾ ಸತ್ತಾ ವಿಸುಜ್ಝನ್ತಿ. ನತ್ಥಿ ಬಲಂ, ನತ್ಥಿ ವೀರಿಯಂ [ವಿರಿಯಂ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ.)], ನತ್ಥಿ ಪುರಿಸಥಾಮೋ, ನತ್ಥಿ ಪುರಿಸಪರಕ್ಕಮೋ; ಸಬ್ಬೇ ಸತ್ತಾ ಸಬ್ಬೇ ಪಾಣಾ ಸಬ್ಬೇ ಭೂತಾ ಸಬ್ಬೇ ಜೀವಾ ಅವಸಾ ಅಬಲಾ ಅವೀರಿಯಾ ನಿಯತಿಸಂಗತಿಭಾವಪರಿಣತಾ ಛಸ್ವೇವಾಭಿಜಾತೀಸು ಸುಖದುಕ್ಖಂ ಪಟಿಸಂವೇದೇನ್ತೀ’ತಿ. ತೇಸಂಯೇವ ಖೋ, ಗಹಪತಯೋ, ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಏಕೇ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಉಜುವಿಪಚ್ಚನೀಕವಾದಾ. ತೇ ಏವಮಾಹಂಸು – ‘ಅತ್ಥಿ ಹೇತು, ಅತ್ಥಿ ಪಚ್ಚಯೋ ಸತ್ತಾನಂ ಸಂಕಿಲೇಸಾಯ; ಸಹೇತೂ ಸಪ್ಪಚ್ಚಯಾ ಸತ್ತಾ ಸಂಕಿಲಿಸ್ಸನ್ತಿ. ಅತ್ಥಿ ಹೇತು, ಅತ್ಥಿ ಪಚ್ಚಯೋ ಸತ್ತಾನಂ ವಿಸುದ್ಧಿಯಾ; ಸಹೇತೂ ಸಪ್ಪಚ್ಚಯಾ ಸತ್ತಾ ವಿಸುಜ್ಝನ್ತಿ. ಅತ್ಥಿ ಬಲಂ, ಅತ್ಥಿ ವೀರಿಯಂ, ಅತ್ಥಿ ಪುರಿಸಥಾಮೋ, ಅತ್ಥಿ ಪುರಿಸಪರಕ್ಕಮೋ; ನ ಸಬ್ಬೇ ಸತ್ತಾ ಸಬ್ಬೇ ಪಾಣಾ ಸಬ್ಬೇ ಭೂತಾ ಸಬ್ಬೇ ಜೀವಾ ಅವಸಾ ಅಬಲಾ ಅವೀರಿಯಾ [ಅತ್ಥಿ ಪುರಿಸಪರಕ್ಕಮೋ, ಸಬ್ಬೇ ಸತ್ತಾ… ಸವಸಾ ಸಬಲಾ ಸವೀರಿಯಾ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಕ.)] ನಿಯತಿಸಂಗತಿಭಾವಪರಿಣತಾ ಛಸ್ವೇವಾಭಿಜಾತೀಸು ಸುಖದುಕ್ಖಂ ಪಟಿಸಂವೇದೇನ್ತೀ’ತಿ. ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಥ, ಗಹಪತಯೋ, ನನುಮೇ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಸ್ಸ ಉಜುವಿಪಚ್ಚನೀಕವಾದಾ’ತಿ? ‘ಏವಂ, ಭನ್ತೇ’.

೧೦೧. ‘‘ತತ್ರ, ಗಹಪತಯೋ, ಯೇ ತೇ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಏವಂವಾದಿನೋ ಏವಂದಿಟ್ಠಿನೋ – ‘ನತ್ಥಿ ಹೇತು, ನತ್ಥಿ ಪಚ್ಚಯೋ ಸತ್ತಾನಂ ಸಂಕಿಲೇಸಾಯ; ಅಹೇತೂ ಅಪ್ಪಚ್ಚಯಾ ಸತ್ತಾ ಸಂಕಿಲಿಸ್ಸನ್ತಿ. ನತ್ಥಿ ಹೇತು, ನತ್ಥಿ ಪಚ್ಚಯೋ ಸತ್ತಾನಂ ವಿಸುದ್ಧಿಯಾ; ಅಹೇತೂ ಅಪ್ಪಚ್ಚಯಾ ಸತ್ತಾ ವಿಸುಜ್ಝನ್ತಿ. ನತ್ಥಿ ಬಲಂ, ನತ್ಥಿ ವೀರಿಯಂ, ನತ್ಥಿ ಪುರಿಸಥಾಮೋ, ನತ್ಥಿ ಪುರಿಸಪರಕ್ಕಮೋ; ಸಬ್ಬೇ ಸತ್ತಾ ಸಬ್ಬೇ ಪಾಣಾ ಸಬ್ಬೇ ಭೂತಾ ಸಬ್ಬೇ ಜೀವಾ ಅವಸಾ ಅಬಲಾ ಅವೀರಿಯಾ ನಿಯತಿಸಂಗತಿಭಾವಪರಿಣತಾ ಛಸ್ವೇವಾಭಿಜಾತೀಸು ಸುಖದುಕ್ಖಂ ಪಟಿಸಂವೇದೇನ್ತೀ’ತಿ ತೇಸಮೇತಂ ಪಾಟಿಕಙ್ಖಂ? ಯಮಿದಂ ಕಾಯಸುಚರಿತಂ, ವಚೀಸುಚರಿತಂ, ಮನೋಸುಚರಿತಂ – ಇಮೇ ತಯೋ ಕುಸಲೇ ಧಮ್ಮೇ ಅಭಿನಿವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಯಮಿದಂ ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತಂ, ವಚೀದುಚ್ಚರಿತಂ, ಮನೋದುಚ್ಚರಿತಂ – ಇಮೇ ತಯೋ ಅಕುಸಲೇ ಧಮ್ಮೇ ಸಮಾದಾಯ ವತ್ತಿಸ್ಸನ್ತಿ. ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ನ ಹಿ ತೇ ಭೋನ್ತೋ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಪಸ್ಸನ್ತಿ ಅಕುಸಲಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಆದೀನವಂ ಓಕಾರಂ ಸಂಕಿಲೇಸಂ, ಕುಸಲಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ನೇಕ್ಖಮ್ಮೇ ಆನಿಸಂಸಂ ವೋದಾನಪಕ್ಖಂ. ಸನ್ತಂಯೇವ ಖೋ ಪನ ಹೇತುಂ ‘ನತ್ಥಿ ಹೇತೂ’ ತಿಸ್ಸ ದಿಟ್ಠಿ ಹೋತಿ; ಸಾಸ್ಸ ಹೋತಿ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿ. ಸನ್ತಂಯೇವ ಖೋ ಪನ ಹೇತುಂ ‘ನತ್ಥಿ ಹೇತೂ’ತಿ ಸಙ್ಕಪ್ಪೇತಿ; ಸ್ವಾಸ್ಸ ಹೋತಿ ಮಿಚ್ಛಾಸಙ್ಕಪ್ಪೋ. ಸನ್ತಂಯೇವ ಖೋ ಪನ ಹೇತುಂ ‘ನತ್ಥಿ ಹೇತೂ’ತಿ ವಾಚಂ ಭಾಸತಿ; ಸಾಸ್ಸ ಹೋತಿ ಮಿಚ್ಛಾವಾಚಾ. ಸನ್ತಂಯೇವ ಖೋ ಪನ ಹೇತುಂ ‘ನತ್ಥಿ ಹೇತೂ’ತಿ ಆಹ; ಯೇ ತೇ ಅರಹನ್ತೋ ಹೇತುವಾದಾ ತೇಸಮಯಂ ಪಚ್ಚನೀಕಂ ಕರೋತಿ. ಸನ್ತಂಯೇವ ಖೋ ಪನ ಹೇತುಂ ‘ನತ್ಥಿ ಹೇತೂ’ತಿ ಪರಂ ಸಞ್ಞಾಪೇತಿ; ಸಾಸ್ಸ ಹೋತಿ ಅಸದ್ಧಮ್ಮಸಞ್ಞತ್ತಿ. ತಾಯ ಚ ಪನ ಅಸದ್ಧಮ್ಮಸಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ಅತ್ತಾನುಕ್ಕಂಸೇತಿ, ಪರಂ ವಮ್ಭೇತಿ. ಇತಿ ಪುಬ್ಬೇವ ಖೋ ಪನಸ್ಸ ಸುಸೀಲ್ಯಂ ಪಹೀನಂ ಹೋತಿ, ದುಸ್ಸೀಲ್ಯಂ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಿತಂ – ಅಯಞ್ಚ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿ ಮಿಚ್ಛಾಸಙ್ಕಪ್ಪೋ ಮಿಚ್ಛಾವಾಚಾ ಅರಿಯಾನಂ ಪಚ್ಚನೀಕತಾ ಅಸದ್ಧಮ್ಮಸಞ್ಞತ್ತಿ ಅತ್ತಾನುಕ್ಕಂಸನಾ ಪರವಮ್ಭನಾ. ಏವಮಸ್ಸಿಮೇ ಅನೇಕೇ ಪಾಪಕಾ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಸಮ್ಭವನ್ತಿ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಪಚ್ಚಯಾ.

‘‘ತತ್ರ, ಗಹಪತಯೋ, ವಿಞ್ಞೂ ಪುರಿಸೋ ಇತಿ ಪಟಿಸಞ್ಚಿಕ್ಖತಿ – ‘ಸಚೇ ಖೋ ನತ್ಥಿ ಹೇತು, ಏವಮಯಂ ಭವಂ ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲೋ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಸೋತ್ಥಿಮತ್ತಾನಂ ಕರಿಸ್ಸತಿ; ಸಚೇ ಖೋ ಅತ್ಥಿ ಹೇತು, ಏವಮಯಂ ಭವಂ ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲೋ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಅಪಾಯಂ ದುಗ್ಗತಿಂ ವಿನಿಪಾತಂ ನಿರಯಂ ಉಪಪಜ್ಜಿಸ್ಸತಿ. ಕಾಮಂ ಖೋ ಪನ ಮಾಹು ಹೇತು, ಹೋತು ನೇಸಂ ಭವತಂ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಸಚ್ಚಂ ವಚನಂ; ಅಥ ಚ ಪನಾಯಂ ಭವಂ ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲೋ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ವಿಞ್ಞೂನಂ ಗಾರಯ್ಹೋ – ದುಸ್ಸೀಲೋ ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲೋ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿ ಅಹೇತುಕವಾದೋ’ತಿ. ಸಚೇ ಖೋ ಅತ್ಥೇವ ಹೇತು, ಏವಂ ಇಮಸ್ಸ ಭೋತೋ ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಉಭಯತ್ಥ ಕಲಿಗ್ಗಹೋ – ಯಞ್ಚ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ವಿಞ್ಞೂನಂ ಗಾರಯ್ಹೋ, ಯಞ್ಚ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಅಪಾಯಂ ದುಗ್ಗತಿಂ ವಿನಿಪಾತಂ ನಿರಯಂ ಉಪಪಜ್ಜಿಸ್ಸತಿ. ಏವಮಸ್ಸಾಯಂ ಅಪಣ್ಣಕೋ ಧಮ್ಮೋ ದುಸ್ಸಮತ್ತೋ ಸಮಾದಿನ್ನೋ, ಏಕಂಸಂ ಫರಿತ್ವಾ ತಿಟ್ಠತಿ, ರಿಞ್ಚತಿ ಕುಸಲಂ ಠಾನಂ.

೧೦೨. ‘‘ತತ್ರ, ಗಹಪತಯೋ, ಯೇ ತೇ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಏವಂವಾದಿನೋ ಏವಂದಿಟ್ಠಿನೋ – ‘ಅತ್ಥಿ ಹೇತು, ಅತ್ಥಿ ಪಚ್ಚಯೋ ಸತ್ತಾನಂ ಸಂಕಿಲೇಸಾಯ; ಸಹೇತೂ ಸಪ್ಪಚ್ಚಯಾ ಸತ್ತಾ ಸಂಕಿಲಿಸ್ಸನ್ತಿ. ಅತ್ಥಿ ಹೇತು, ಅತ್ಥಿ ಪಚ್ಚಯೋ ಸತ್ತಾನಂ ವಿಸುದ್ಧಿಯಾ; ಸಹೇತೂ ಸಪ್ಪಚ್ಚಯಾ ಸತ್ತಾ ವಿಸುಜ್ಝನ್ತಿ. ಅತ್ಥಿ ಬಲಂ, ಅತ್ಥಿ ವೀರಿಯಂ, ಅತ್ಥಿ ಪುರಿಸಥಾಮೋ, ಅತ್ಥಿ ಪುರಿಸಪರಕ್ಕಮೋ; ನ ಸಬ್ಬೇ ಸತ್ತಾ ಸಬ್ಬೇ ಪಾಣಾ ಸಬ್ಬೇ ಭೂತಾ ಸಬ್ಬೇ ಜೀವಾ ಅವಸಾ ಅಬಲಾ ಅವೀರಿಯಾ ನಿಯತಿಸಂಗತಿಭಾವಪರಿಣತಾ ಛಸ್ವೇವಾಭಿಜಾತೀಸು ಸುಖದುಕ್ಖಂ ಪಟಿಸಂವೇದೇನ್ತೀ’ತಿ ತೇಸಮೇತಂ ಪಾಟಿಕಙ್ಖಂ? ಯಮಿದಂ ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತಂ, ವಚೀದುಚ್ಚರಿತಂ, ಮನೋದುಚ್ಚರಿತಂ – ಇಮೇ ತಯೋ ಅಕುಸಲೇ ಧಮ್ಮೇ ಅಭಿನಿವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಯಮಿದಂ ಕಾಯಸುಚರಿತಂ, ವಚೀಸುಚರಿತಂ, ಮನೋಸುಚರಿತಂ – ಇಮೇ ತಯೋ ಕುಸಲೇ ಧಮ್ಮೇ ಸಮಾದಾಯ ವತ್ತಿಸ್ಸನ್ತಿ. ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ಪಸ್ಸನ್ತಿ ಹಿ ತೇ ಭೋನ್ತೋ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಅಕುಸಲಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಆದೀನವಂ ಓಕಾರಂ ಸಂಕಿಲೇಸಂ, ಕುಸಲಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ನೇಕ್ಖಮ್ಮೇ ಆನಿಸಂಸಂ ವೋದಾನಪಕ್ಖಂ. ಸನ್ತಂಯೇವ ಖೋ ಪನ ಹೇತುಂ ‘ಅತ್ಥಿ ಹೇತೂ’ ತಿಸ್ಸ ದಿಟ್ಠಿ ಹೋತಿ; ಸಾಸ್ಸ ಹೋತಿ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ. ಸನ್ತಂಯೇವ ಖೋ ಪನ ಹೇತುಂ ‘ಅತ್ಥಿ ಹೇತೂ’ತಿ ಸಙ್ಕಪ್ಪೇತಿ; ಸ್ವಾಸ್ಸ ಹೋತಿ ಸಮ್ಮಾಸಙ್ಕಪ್ಪೋ. ಸನ್ತಂಯೇವ ಖೋ ಪನ ಹೇತುಂ ‘ಅತ್ಥಿ ಹೇತೂ’ತಿ ವಾಚಂ ಭಾಸತಿ; ಸಾಸ್ಸ ಹೋತಿ ಸಮ್ಮಾವಾಚಾ. ಸನ್ತಂಯೇವ ಖೋ ಪನ ಹೇತುಂ ‘ಅತ್ಥಿ ಹೇತೂ’ತಿ ಆಹ, ಯೇ ತೇ ಅರಹನ್ತೋ ಹೇತುವಾದಾ ತೇಸಮಯಂ ನ ಪಚ್ಚನೀಕಂ ಕರೋತಿ. ಸನ್ತಂಯೇವ ಖೋ ಪನ ಹೇತುಂ ‘ಅತ್ಥಿ ಹೇತೂ’ತಿ ಪರಂ ಸಞ್ಞಾಪೇತಿ; ಸಾಸ್ಸ ಹೋತಿ ಸದ್ಧಮ್ಮಸಞ್ಞತ್ತಿ. ತಾಯ ಚ ಪನ ಸದ್ಧಮ್ಮಸಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ನೇವತ್ತಾನುಕ್ಕಂಸೇತಿ, ನ ಪರಂ ವಮ್ಭೇತಿ. ಇತಿ ಪುಬ್ಬೇವ ಖೋ ಪನಸ್ಸ ದುಸ್ಸೀಲ್ಯಂ ಪಹೀನಂ ಹೋತಿ, ಸುಸೀಲ್ಯಂ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಿತಂ – ಅಯಞ್ಚ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ ಸಮ್ಮಾಸಙ್ಕಪ್ಪೋ ಸಮ್ಮಾವಾಚಾ ಅರಿಯಾನಂ ಅಪಚ್ಚನೀಕತಾ ಸದ್ಧಮ್ಮಸಞ್ಞತ್ತಿ ಅನತ್ತುಕ್ಕಂಸನಾ ಅಪರವಮ್ಭನಾ. ಏವಮಸ್ಸಿಮೇ ಅನೇಕೇ ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಸಮ್ಭವನ್ತಿ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಪಚ್ಚಯಾ.

‘‘ತತ್ರ, ಗಹಪತಯೋ, ವಿಞ್ಞೂ ಪುರಿಸೋ ಇತಿ ಪಟಿಸಞ್ಚಿಕ್ಖತಿ – ‘ಸಚೇ ಖೋ ಅತ್ಥಿ ಹೇತು, ಏವಮಯಂ ಭವಂ ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲೋ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಸುಗತಿಂ ಸಗ್ಗಂ ಲೋಕಂ ಉಪಪಜ್ಜಿಸ್ಸತಿ. ಕಾಮಂ ಖೋ ಪನ ಮಾಹು ಹೇತು, ಹೋತು ನೇಸಂ ಭವತಂ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಸಚ್ಚಂ ವಚನಂ; ಅಥ ಚ ಪನಾಯಂ ಭವಂ ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲೋ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ವಿಞ್ಞೂನಂ ಪಾಸಂಸೋ – ಸೀಲವಾ ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲೋ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ ಹೇತುವಾದೋ’ತಿ. ಸಚೇ ಖೋ ಅತ್ಥಿ ಹೇತು, ಏವಂ ಇಮಸ್ಸ ಭೋತೋ ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಉಭಯತ್ಥ ಕಟಗ್ಗಹೋ – ಯಞ್ಚ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ವಿಞ್ಞೂನಂ ಪಾಸಂಸೋ, ಯಞ್ಚ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಸುಗತಿಂ ಸಗ್ಗಂ ಲೋಕಂ ಉಪಪಜ್ಜಿಸ್ಸತಿ. ಏವಮಸ್ಸಾಯಂ ಅಪಣ್ಣಕೋ ಧಮ್ಮೋ ಸುಸಮತ್ತೋ ಸಮಾದಿನ್ನೋ, ಉಭಯಂಸಂ ಫರಿತ್ವಾ ತಿಟ್ಠತಿ, ರಿಞ್ಚತಿ ಅಕುಸಲಂ ಠಾನಂ.

೧೦೩. ‘‘ಸನ್ತಿ, ಗಹಪತಯೋ, ಏಕೇ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಏವಂವಾದಿನೋ ಏವಂದಿಟ್ಠಿನೋ – ‘ನತ್ಥಿ ಸಬ್ಬಸೋ ಆರುಪ್ಪಾ’ತಿ. ತೇಸಂಯೇವ ಖೋ, ಗಹಪತಯೋ, ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಏಕೇ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಉಜುವಿಪಚ್ಚನೀಕವಾದಾ. ತೇ ಏವಮಾಹಂಸು – ‘ಅತ್ಥಿ ಸಬ್ಬಸೋ ಆರುಪ್ಪಾ’ತಿ. ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಥ, ಗಹಪತಯೋ, ನನುಮೇ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಸ್ಸ ಉಜುವಿಪಚ್ಚನೀಕವಾದಾ’’ತಿ? ‘‘ಏವಂ, ಭನ್ತೇ’’. ‘‘ತತ್ರ, ಗಹಪತಯೋ, ವಿಞ್ಞೂ ಪುರಿಸೋ ಇತಿ ಪಟಿಸಞ್ಚಿಕ್ಖತಿ – ಯೇ ಖೋ ತೇ ಭೋನ್ತೋ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಏವಂವಾದಿನೋ ಏವಂದಿಟ್ಠಿನೋ – ‘ನತ್ಥಿ ಸಬ್ಬಸೋ ಆರುಪ್ಪಾ’ತಿ, ಇದಂ ಮೇ ಅದಿಟ್ಠಂ; ಯೇಪಿ ತೇ ಭೋನ್ತೋ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಏವಂವಾದಿನೋ ಏವಂದಿಟ್ಠಿನೋ – ‘ಅತ್ಥಿ ಸಬ್ಬಸೋ ಆರುಪ್ಪಾ’ತಿ, ಇದಂ ಮೇ ಅವಿದಿತಂ. ಅಹಞ್ಚೇವ [ಅಹಞ್ಚೇ (?)] ಖೋ ಪನ ಅಜಾನನ್ತೋ ಅಪಸ್ಸನ್ತೋ ಏಕಂಸೇನ ಆದಾಯ ವೋಹರೇಯ್ಯಂ – ಇದಮೇವ ಸಚ್ಚಂ, ಮೋಘಮಞ್ಞನ್ತಿ, ನ ಮೇತಂ ಅಸ್ಸ ಪತಿರೂಪಂ. ಯೇ ಖೋ ತೇ ಭೋನ್ತೋ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಏವಂವಾದಿನೋ ಏವಂದಿಟ್ಠಿನೋ – ‘ನತ್ಥಿ ಸಬ್ಬಸೋ ಆರುಪ್ಪಾ’ತಿ, ಸಚೇ ತೇಸಂ ಭವತಂ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಸಚ್ಚಂ ವಚನಂ, ಠಾನಮೇತಂ ವಿಜ್ಜತಿ – ಯೇ ತೇ ದೇವಾ ರೂಪಿನೋ ಮನೋಮಯಾ, ಅಪಣ್ಣಕಂ ಮೇ ತತ್ರೂಪಪತ್ತಿ ಭವಿಸ್ಸತಿ. ಯೇ ಪನ ತೇ ಭೋನ್ತೋ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಏವಂವಾದಿನೋ ಏವಂದಿಟ್ಠಿನೋ – ‘ಅತ್ಥಿ ಸಬ್ಬಸೋ ಆರುಪ್ಪಾ’ತಿ, ಸಚೇ ತೇಸಂ ಭವತಂ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಸಚ್ಚಂ ವಚನಂ, ಠಾನಮೇತಂ ವಿಜ್ಜತಿ – ಯೇ ತೇ ದೇವಾ ಅರೂಪಿನೋ ಸಞ್ಞಾಮಯಾ, ಅಪಣ್ಣಕಂ ಮೇ ತತ್ರೂಪಪತ್ತಿ ಭವಿಸ್ಸತಿ. ದಿಸ್ಸನ್ತಿ ಖೋ ಪನ ರೂಪಾಧಿಕರಣಂ [ರೂಪಕಾರಣಾ (ಕ.)] ದಣ್ಡಾದಾನ-ಸತ್ಥಾದಾನ-ಕಲಹ-ವಿಗ್ಗಹ-ವಿವಾದ-ತುವಂತುವಂ-ಪೇಸುಞ್ಞ-ಮುಸಾವಾದಾ. ‘ನತ್ಥಿ ಖೋ ಪನೇತಂ ಸಬ್ಬಸೋ ಅರೂಪೇ’’’ತಿ. ಸೋ ಇತಿ ಪಟಿಸಙ್ಖಾಯ ರೂಪಾನಂಯೇವ ನಿಬ್ಬಿದಾಯ ವಿರಾಗಾಯ ನಿರೋಧಾಯ ಪಟಿಪನ್ನೋ ಹೋತಿ.

೧೦೪. ‘‘ಸನ್ತಿ, ಗಹಪತಯೋ, ಏಕೇ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಏವಂವಾದಿನೋ ಏವಂದಿಟ್ಠಿನೋ – ‘ನತ್ಥಿ ಸಬ್ಬಸೋ ಭವನಿರೋಧೋ’ತಿ. ತೇಸಂಯೇವ ಖೋ, ಗಹಪತಯೋ, ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಏಕೇ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಉಜುವಿಪಚ್ಚನೀಕವಾದಾ. ತೇ ಏವಮಾಹಂಸು – ‘ಅತ್ಥಿ ಸಬ್ಬಸೋ ಭವನಿರೋಧೋ’ತಿ. ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಥ, ಗಹಪತಯೋ, ನನುಮೇ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಸ್ಸ ಉಜುವಿಪಚ್ಚನೀಕವಾದಾ’’ತಿ? ‘‘ಏವಂ, ಭನ್ತೇ’’. ‘‘ತತ್ರ, ಗಹಪತಯೋ, ವಿಞ್ಞೂ ಪುರಿಸೋ ಇತಿ ಪಟಿಸಞ್ಚಿಕ್ಖತಿ – ಯೇ ಖೋ ತೇ ಭೋನ್ತೋ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಏವಂವಾದಿನೋ ಏವಂದಿಟ್ಠಿನೋ – ‘ನತ್ಥಿ ಸಬ್ಬಸೋ ಭವನಿರೋಧೋ’ತಿ, ಇದಂ ಮೇ ಅದಿಟ್ಠಂ; ಯೇಪಿ ತೇ ಭೋನ್ತೋ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಏವಂವಾದಿನೋ ಏವಂದಿಟ್ಠಿನೋ – ‘ಅತ್ಥಿ ಸಬ್ಬಸೋ ಭವನಿರೋಧೋ’ತಿ, ಇದಂ ಮೇ ಅವಿದಿತಂ. ಅಹಞ್ಚೇವ ಖೋ ಪನ ಅಜಾನನ್ತೋ ಅಪಸ್ಸನ್ತೋ ಏಕಂಸೇನ ಆದಾಯ ವೋಹರೇಯ್ಯಂ – ಇದಮೇವ ಸಚ್ಚಂ, ಮೋಘಮಞ್ಞನ್ತಿ, ನ ಮೇತಂ ಅಸ್ಸ ಪತಿರೂಪಂ. ಯೇ ಖೋ ತೇ ಭೋನ್ತೋ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಏವಂವಾದಿನೋ ಏವಂದಿಟ್ಠಿನೋ – ‘ನತ್ಥಿ ಸಬ್ಬಸೋ ಭವನಿರೋಧೋ’ತಿ, ಸಚೇ ತೇಸಂ ಭವತಂ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಸಚ್ಚಂ ವಚನಂ, ಠಾನಮೇತಂ ವಿಜ್ಜತಿ – ಯೇ ತೇ ದೇವಾ ಅರೂಪಿನೋ ಸಞ್ಞಾಮಯಾ ಅಪಣ್ಣಕಂ ಮೇ ತತ್ರೂಪಪತ್ತಿ ಭವಿಸ್ಸತಿ. ಯೇ ಪನ ತೇ ಭೋನ್ತೋ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಏವಂವಾದಿನೋ ಏವಂದಿಟ್ಠಿನೋ – ‘ಅತ್ಥಿ ಸಬ್ಬಸೋ ಭವನಿರೋಧೋ’ತಿ, ಸಚೇ ತೇಸಂ ಭವತಂ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಸಚ್ಚಂ ವಚನಂ, ಠಾನಮೇತಂ ವಿಜ್ಜತಿ – ಯಂ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿಸ್ಸಾಮಿ. ಯೇ ಖೋ ತೇ ಭೋನ್ತೋ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಏವಂವಾದಿನೋ ಏವಂದಿಟ್ಠಿನೋ – ‘ನತ್ಥಿ ಸಬ್ಬಸೋ ಭವನಿರೋಧೋ’ತಿ, ತೇಸಮಯಂ ದಿಟ್ಠಿ ಸಾರಾಗಾಯ [ಸರಾಗಾಯ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ.)] ಸನ್ತಿಕೇ, ಸಂಯೋಗಾಯ ಸನ್ತಿಕೇ, ಅಭಿನನ್ದನಾಯ ಸನ್ತಿಕೇ, ಅಜ್ಝೋಸಾನಾಯ ಸನ್ತಿಕೇ, ಉಪಾದಾನಾಯ ಸನ್ತಿಕೇ. ಯೇ ಪನ ತೇ ಭೋನ್ತೋ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಏವಂವಾದಿನೋ ಏವಂದಿಟ್ಠಿನೋ – ‘ಅತ್ಥಿ ಸಬ್ಬಸೋ ಭವನಿರೋಧೋ’ತಿ, ತೇಸಮಯಂ ದಿಟ್ಠಿ ಅಸಾರಾಗಾಯ ಸನ್ತಿಕೇ, ಅಸಂಯೋಗಾಯ ಸನ್ತಿಕೇ, ಅನಭಿನನ್ದನಾಯ ಸನ್ತಿಕೇ, ಅನಜ್ಝೋಸಾನಾಯ ಸನ್ತಿಕೇ, ಅನುಪಾದಾನಾಯ ಸನ್ತಿಕೇ’’’ತಿ. ಸೋ ಇತಿ ಪಟಿಸಙ್ಖಾಯ ಭವಾನಂಯೇವ ನಿಬ್ಬಿದಾಯ ವಿರಾಗಾಯ ನಿರೋಧಾಯ ಪಟಿಪನ್ನೋ ಹೋತಿ.

೧೦೫. ‘‘ಚತ್ತಾರೋಮೇ, ಗಹಪತಯೋ, ಪುಗ್ಗಲಾ ಸನ್ತೋ ಸಂವಿಜ್ಜಮಾನಾ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ. ಕತಮೇ ಚತ್ತಾರೋ? ಇಧ, ಗಹಪತಯೋ, ಏಕಚ್ಚೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಅತ್ತನ್ತಪೋ ಹೋತಿ ಅತ್ತಪರಿತಾಪನಾನುಯೋಗಮನುಯುತ್ತೋ. ಇಧ, ಗಹಪತಯೋ, ಏಕಚ್ಚೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಪರನ್ತಪೋ ಹೋತಿ ಪರಪರಿತಾಪನಾನುಯೋಗಮನುಯುತ್ತೋ. ಇಧ, ಗಹಪತಯೋ, ಏಕಚ್ಚೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಅತ್ತನ್ತಪೋ ಚ ಹೋತಿ ಅತ್ತಪರಿತಾಪನಾನುಯೋಗಮನುಯುತ್ತೋ ಪರನ್ತಪೋ ಚ ಪರಪರಿತಾಪನಾನುಯೋಗಮನುಯುತ್ತೋ. ಇಧ, ಗಹಪತಯೋ, ಏಕಚ್ಚೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ನೇವತ್ತನ್ತಪೋ ಹೋತಿ ನಾತ್ತಪರಿತಾಪನಾನುಯೋಗಮನುಯುತ್ತೋ ನ ಪರನ್ತಪೋ ನ ಪರಪರಿತಾಪನಾನುಯೋಗಮನುಯುತ್ತೋ; ಸೋ ಅನತ್ತನ್ತಪೋ ಅಪರನ್ತಪೋ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ನಿಚ್ಛಾತೋ ನಿಬ್ಬುತೋ ಸೀತೀಭೂತೋ ಸುಖಪ್ಪಟಿಸಂವೇದೀ ಬ್ರಹ್ಮಭೂತೇನ ಅತ್ತನಾ ವಿಹರತಿ.

೧೦೬. ‘‘ಕತಮೋ ಚ, ಗಹಪತಯೋ, ಪುಗ್ಗಲೋ ಅತ್ತನ್ತಪೋ ಅತ್ತಪರಿತಾಪನಾನುಯೋಗಮನುಯುತ್ತೋ? ಇಧ, ಗಹಪತಯೋ, ಏಕಚ್ಚೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಅಚೇಲಕೋ ಹೋತಿ ಮುತ್ತಾಚಾರೋ ಹತ್ಥಾಪಲೇಖನೋ…ಪೇ… [ವಿತ್ಥಾರೋ ಮ. ನಿ. ೨.೬-೭ ಕನ್ದರಕಸುತ್ತೇ] ಇತಿ ಏವರೂಪಂ ಅನೇಕವಿಹಿತಂ ಕಾಯಸ್ಸ ಆತಾಪನಪರಿತಾಪನಾನುಯೋಗಮನುಯುತ್ತೋ ವಿಹರತಿ. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಗಹಪತಯೋ, ಪುಗ್ಗಲೋ ಅತ್ತನ್ತಪೋ ಅತ್ತಪರಿತಾಪನಾನುಯೋಗಮನುಯುತ್ತೋ.

‘‘ಕತಮೋ ಚ, ಗಹಪತಯೋ, ಪುಗ್ಗಲೋ ಪರನ್ತಪೋ ಪರಪರಿತಾಪನಾನುಯೋಗಮನುಯುತ್ತೋ? ಇಧ, ಗಹಪತಯೋ, ಏಕಚ್ಚೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಓರಬ್ಭಿಕೋ ಹೋತಿ ಸೂಕರಿಕೋ…ಪೇ… ಯೇ ವಾ ಪನಞ್ಞೇಪಿ ಕೇಚಿ ಕುರೂರಕಮ್ಮನ್ತಾ. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಗಹಪತಯೋ, ಪುಗ್ಗಲೋ ಪರನ್ತಪೋ ಪರಪರಿತಾಪನಾನುಯೋಗಮನುಯುತ್ತೋ.

‘‘ಕತಮೋ ಚ, ಗಹಪತಯೋ, ಪುಗ್ಗಲೋ ಅತ್ತನ್ತಪೋ ಚ ಅತ್ತಪರಿತಾಪನಾನುಯೋಗಮನುಯುತ್ತೋ ಪರನ್ತಪೋ ಚ ಪರಪರಿತಾಪನಾನುಯೋಗಮನುಯುತ್ತೋ? ಇಧ, ಗಹಪತಯೋ, ಏಕಚ್ಚೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ರಾಜಾ ವಾ ಹೋತಿ ಖತ್ತಿಯೋ ಮುದ್ಧಾವಸಿತ್ತೋ…ಪೇ… ತೇಪಿ ದಣ್ಡತಜ್ಜಿತಾ ಭಯತಜ್ಜಿತಾ ಅಸ್ಸುಮುಖಾ ರುದಮಾನಾ ಪರಿಕಮ್ಮಾನಿ ಕರೋನ್ತಿ. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಗಹಪತಯೋ, ಪುಗ್ಗಲೋ ಅತ್ತನ್ತಪೋ ಚ ಅತ್ತಪರಿತಾಪನಾನುಯೋಗಮನುಯುತ್ತೋ ಪರನ್ತಪೋ ಚ ಪರಪರಿತಾಪನಾನುಯೋಗಮನುಯುತ್ತೋ.

‘‘ಕತಮೋ ಚ, ಗಹಪತಯೋ, ಪುಗ್ಗಲೋ ನೇವತ್ತನ್ತಪೋ ನಾತ್ತಪರಿತಾಪನಾನುಯೋಗಮನುಯುತ್ತೋ ನ ಪರನ್ತಪೋ ನ ಪರಪರಿತಾಪನಾನುಯೋಗಮನುಯುತ್ತೋ; ಸೋ ಅನತ್ತನ್ತಪೋ ಅಪರನ್ತಪೋ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ನಿಚ್ಛಾತೋ ನಿಬ್ಬುತೋ ಸೀತೀಭೂತೋ ಸುಖಪ್ಪಟಿಸಂವೇದೀ ಬ್ರಹ್ಮಭೂತೇನ ಅತ್ತನಾ ವಿಹರತಿ? ಇಧ, ಗಹಪತಯೋ, ತಥಾಗತೋ ಲೋಕೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಅರಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ…ಪೇ… ಸೋ ಇಮೇ ಪಞ್ಚ ನೀವರಣೇ ಪಹಾಯ ಚೇತಸೋ ಉಪಕ್ಕಿಲೇಸೇ ಪಞ್ಞಾಯ ದುಬ್ಬಲೀಕರಣೇ ವಿವಿಚ್ಚೇವ ಕಾಮೇಹಿ ವಿವಿಚ್ಚ ಅಕುಸಲೇಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸವಿತಕ್ಕಂ ಸವಿಚಾರಂ ವಿವೇಕಜಂ ಪೀತಿಸುಖಂ ಪಠಮಂ ಝಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ. ವಿತಕ್ಕವಿಚಾರಾನಂ ವೂಪಸಮಾ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಸಮ್ಪಸಾದನಂ ಚೇತಸೋ ಏಕೋದಿಭಾವಂ ಅವಿತಕ್ಕಂ ಅವಿಚಾರಂ ಸಮಾಧಿಜಂ ಪೀತಿಸುಖಂ ದುತಿಯಂ ಝಾನಂ…ಪೇ… ತತಿಯಂ ಝಾನಂ… ಚತುತ್ಥಂ ಝಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ.

‘‘ಸೋ ಏವಂ ಸಮಾಹಿತೇ ಚಿತ್ತೇ ಪರಿಸುದ್ಧೇ ಪರಿಯೋದಾತೇ ಅನಙ್ಗಣೇ ವಿಗತೂಪಕ್ಕಿಲೇಸೇ ಮುದುಭೂತೇ ಕಮ್ಮನಿಯೇ ಠಿತೇ ಆನೇಞ್ಜಪ್ಪತ್ತೇ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಾನುಸ್ಸತಿಞಾಣಾಯ ಚಿತ್ತಂ ಅಭಿನಿನ್ನಾಮೇತಿ. ಸೋ ಅನೇಕವಿಹಿತಂ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಂ ಅನುಸ್ಸರತಿ ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ – ಏಕಮ್ಪಿ ಜಾತಿಂ ದ್ವೇಪಿ ಜಾತಿಯೋ…ಪೇ… ಇತಿ ಸಾಕಾರಂ ಸಉದ್ದೇಸಂ ಅನೇಕವಿಹಿತಂ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಂ ಅನುಸ್ಸರತಿ. ಸೋ ಏವಂ ಸಮಾಹಿತೇ ಚಿತ್ತೇ ಪರಿಸುದ್ಧೇ ಪರಿಯೋದಾತೇ ಅನಙ್ಗಣೇ ವಿಗತೂಪಕ್ಕಿಲೇಸೇ ಮುದುಭೂತೇ ಕಮ್ಮನಿಯೇ ಠಿತೇ ಆನೇಞ್ಜಪ್ಪತ್ತೇ ಸತ್ತಾನಂ ಚುತೂಪಪಾತಞಾಣಾಯ ಚಿತ್ತಂ ಅಭಿನಿನ್ನಾಮೇತಿ. ಸೋ ದಿಬ್ಬೇನ ಚಕ್ಖುನಾ ವಿಸುದ್ಧೇನ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಮಾನುಸಕೇನ ಸತ್ತೇ ಪಸ್ಸತಿ ಚವಮಾನೇ ಉಪಪಜ್ಜಮಾನೇ ಹೀನೇ ಪಣೀತೇ ಸುವಣ್ಣೇ ದುಬ್ಬಣ್ಣೇ, ಸುಗತೇ ದುಗ್ಗತೇ…ಪೇ… ಯಥಾಕಮ್ಮೂಪಗೇ ಸತ್ತೇ ಪಜಾನಾತಿ. ಸೋ ಏವಂ ಸಮಾಹಿತೇ ಚಿತ್ತೇ ಪರಿಸುದ್ಧೇ ಪರಿಯೋದಾತೇ ಅನಙ್ಗಣೇ ವಿಗತೂಪಕ್ಕಿಲೇಸೇ ಮುದುಭೂತೇ ಕಮ್ಮನಿಯೇ ಠಿತೇ ಆನೇಞ್ಜಪ್ಪತ್ತೇ ಆಸವಾನಂ ಖಯಞಾಣಾಯ ಚಿತ್ತಂ ಅಭಿನಿನ್ನಾಮೇತಿ. ಸೋ ‘ಇದಂ ದುಕ್ಖ’ನ್ತಿ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತಿ…ಪೇ… ‘ಅಯಂ ಆಸವನಿರೋಧಗಾಮಿನೀ ಪಟಿಪದಾ’ತಿ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತಿ. ತಸ್ಸ ಏವಂ ಜಾನತೋ ಏವಂ ಪಸ್ಸತೋ ಕಾಮಾಸವಾಪಿ ಚಿತ್ತಂ ವಿಮುಚ್ಚತಿ, ಭವಾಸವಾಪಿ ಚಿತ್ತಂ ವಿಮುಚ್ಚತಿ, ಅವಿಜ್ಜಾಸವಾಪಿ ಚಿತ್ತಂ ವಿಮುಚ್ಚತಿ. ವಿಮುತ್ತಸ್ಮಿಂ ವಿಮುತ್ತಮಿತಿ ಞಾಣಂ ಹೋತಿ. ‘ಖೀಣಾ ಜಾತಿ, ವುಸಿತಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ, ಕತಂ ಕರಣೀಯಂ, ನಾಪರಂ ಇತ್ಥತ್ತಾಯಾ’ತಿ ಪಜಾನಾತಿ. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಗಹಪತಯೋ, ಪುಗ್ಗಲೋ ನೇವತ್ತನ್ತಪೋ ನಾತ್ತಪರಿತಾಪನಾನುಯೋಗಮನುಯುತ್ತೋ ನ ಪರನ್ತಪೋ ನ ಪರಪರಿತಾಪನಾನುಯೋಗಮನುಯುತ್ತೋ; ಸೋ ಅನತ್ತನ್ತಪೋ ಅಪರನ್ತಪೋ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ನಿಚ್ಛಾತೋ ನಿಬ್ಬುತೋ ಸೀತೀಭೂತೋ ಸುಖಪ್ಪಟಿಸಂವೇದೀ ಬ್ರಹ್ಮಭೂತೇನ ಅತ್ತನಾ ವಿಹರತೀ’’ತಿ.

ಏವಂ ವುತ್ತೇ, ಸಾಲೇಯ್ಯಕಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಹಪತಿಕಾ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚುಂ – ‘‘ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಂ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಂ, ಭೋ ಗೋತಮ! ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭೋ ಗೋತಮ, ನಿಕ್ಕುಜ್ಜಿತಂ ವಾ ಉಕ್ಕುಜ್ಜೇಯ್ಯ, ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಂ ವಾ ವಿವರೇಯ್ಯ, ಮೂಳ್ಹಸ್ಸ ವಾ ಮಗ್ಗಂ ಆಚಿಕ್ಖೇಯ್ಯ, ಅನ್ಧಕಾರೇ ವಾ ತೇಲಪಜ್ಜೋತಂ ಧಾರೇಯ್ಯ ‘ಚಕ್ಖುಮನ್ತೋ ರೂಪಾನಿ ದಕ್ಖನ್ತೀ’ತಿ; ಏವಮೇವಂ ಭೋತಾ ಗೋತಮೇನ ಅನೇಕಪರಿಯಾಯೇನ ಧಮ್ಮೋ ಪಕಾಸಿತೋ. ಏತೇ ಮಯಂ ಭವನ್ತಂ ಗೋತಮಂ ಸರಣಂ ಗಚ್ಛಾಮ ಧಮ್ಮಞ್ಚ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಞ್ಚ. ಉಪಾಸಕೇ ನೋ ಭವಂ ಗೋತಮೋ ಧಾರೇತು ಅಜ್ಜತಗ್ಗೇ ಪಾಣುಪೇತಂ ಸರಣಂ ಗತೇ’’ತಿ.

ಅಪಣ್ಣಕಸುತ್ತಂ ನಿಟ್ಠಿತಂ ದಸಮಂ.

ಗಹಪತಿವಗ್ಗೋ ನಿಟ್ಠಿತೋ ಪಠಮೋ.