೧. ಮೂಲಪರಿಯಾಯಸುತ್ತಂ

೧. ಏವಂ ಮೇ ಸುತಂ – ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಭಗವಾ ಉಕ್ಕಟ್ಠಾಯಂ ವಿಹರತಿ ಸುಭಗವನೇ ಸಾಲರಾಜಮೂಲೇ. ತತ್ರ ಖೋ ಭಗವಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಭಿಕ್ಖವೋ’’ತಿ. ‘‘ಭದನ್ತೇ’’ತಿ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಭಗವತೋ ಪಚ್ಚಸ್ಸೋಸುಂ. ಭಗವಾ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಸಬ್ಬಧಮ್ಮಮೂಲಪರಿಯಾಯಂ ವೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದೇಸೇಸ್ಸಾಮಿ. ತಂ ಸುಣಾಥ, ಸಾಧುಕಂ ಮನಸಿ ಕರೋಥ, ಭಾಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ಏವಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಖೋ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಭಗವತೋ ಪಚ್ಚಸ್ಸೋಸುಂ. ಭಗವಾ ಏತದವೋಚ –

೨. ‘‘ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಸ್ಸುತವಾ ಪುಥುಜ್ಜನೋ ಅರಿಯಾನಂ ಅದಸ್ಸಾವೀ ಅರಿಯಧಮ್ಮಸ್ಸ ಅಕೋವಿದೋ ಅರಿಯಧಮ್ಮೇ ಅವಿನೀತೋ, ಸಪ್ಪುರಿಸಾನಂ ಅದಸ್ಸಾವೀ ಸಪ್ಪುರಿಸಧಮ್ಮಸ್ಸ ಅಕೋವಿದೋ ಸಪ್ಪುರಿಸಧಮ್ಮೇ ಅವಿನೀತೋ – ಪಥವಿಂ [ಪಠವಿಂ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ.)] ಪಥವಿತೋ ಸಞ್ಜಾನಾತಿ; ಪಥವಿಂ ಪಥವಿತೋ ಸಞ್ಞತ್ವಾ ಪಥವಿಂ ಮಞ್ಞತಿ, ಪಥವಿಯಾ ಮಞ್ಞತಿ, ಪಥವಿತೋ ಮಞ್ಞತಿ, ಪಥವಿಂ ಮೇತಿ ಮಞ್ಞತಿ, ಪಥವಿಂ ಅಭಿನನ್ದತಿ. ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ‘ಅಪರಿಞ್ಞಾತಂ ತಸ್ಸಾ’ತಿ ವದಾಮಿ.

‘‘ಆಪಂ ಆಪತೋ ಸಞ್ಜಾನಾತಿ; ಆಪಂ ಆಪತೋ ಸಞ್ಞತ್ವಾ ಆಪಂ ಮಞ್ಞತಿ, ಆಪಸ್ಮಿಂ ಮಞ್ಞತಿ, ಆಪತೋ ಮಞ್ಞತಿ, ಆಪಂ ಮೇತಿ ಮಞ್ಞತಿ, ಆಪಂ ಅಭಿನನ್ದತಿ. ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ‘ಅಪರಿಞ್ಞಾತಂ ತಸ್ಸಾ’ತಿ ವದಾಮಿ.

‘‘ತೇಜಂ ತೇಜತೋ ಸಞ್ಜಾನಾತಿ; ತೇಜಂ ತೇಜತೋ ಸಞ್ಞತ್ವಾ ತೇಜಂ ಮಞ್ಞತಿ, ತೇಜಸ್ಮಿಂ ಮಞ್ಞತಿ, ತೇಜತೋ ಮಞ್ಞತಿ, ತೇಜಂ ಮೇತಿ ಮಞ್ಞತಿ, ತೇಜಂ ಅಭಿನನ್ದತಿ. ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ‘ಅಪರಿಞ್ಞಾತಂ ತಸ್ಸಾ’ತಿ ವದಾಮಿ.

‘‘ವಾಯಂ ವಾಯತೋ ಸಞ್ಜಾನಾತಿ; ವಾಯಂ ವಾಯತೋ ಸಞ್ಞತ್ವಾ ವಾಯಂ ಮಞ್ಞತಿ, ವಾಯಸ್ಮಿಂ ಮಞ್ಞತಿ, ವಾಯತೋ ಮಞ್ಞತಿ, ವಾಯಂ ಮೇತಿ ಮಞ್ಞತಿ, ವಾಯಂ ಅಭಿನನ್ದತಿ. ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ‘ಅಪರಿಞ್ಞಾತಂ ತಸ್ಸಾ’ತಿ ವದಾಮಿ.

೩. ‘‘ಭೂತೇ ಭೂತತೋ ಸಞ್ಜಾನಾತಿ; ಭೂತೇ ಭೂತತೋ ಸಞ್ಞತ್ವಾ ಭೂತೇ ಮಞ್ಞತಿ, ಭೂತೇಸು ಮಞ್ಞತಿ, ಭೂತತೋ ಮಞ್ಞತಿ, ಭೂತೇ ಮೇತಿ ಮಞ್ಞತಿ, ಭೂತೇ ಅಭಿನನ್ದತಿ. ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ‘ಅಪರಿಞ್ಞಾತಂ ತಸ್ಸಾ’ತಿ ವದಾಮಿ.

‘‘ದೇವೇ ದೇವತೋ ಸಞ್ಜಾನಾತಿ; ದೇವೇ ದೇವತೋ ಸಞ್ಞತ್ವಾ ದೇವೇ ಮಞ್ಞತಿ, ದೇವೇಸು ಮಞ್ಞತಿ, ದೇವತೋ ಮಞ್ಞತಿ, ದೇವೇ ಮೇತಿ ಮಞ್ಞತಿ, ದೇವೇ ಅಭಿನನ್ದತಿ. ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ‘ಅಪರಿಞ್ಞಾತಂ ತಸ್ಸಾ’ತಿ ವದಾಮಿ.

‘‘ಪಜಾಪತಿಂ ಪಜಾಪತಿತೋ ಸಞ್ಜಾನಾತಿ; ಪಜಾಪತಿಂ ಪಜಾಪತಿತೋ ಸಞ್ಞತ್ವಾ ಪಜಾಪತಿಂ ಮಞ್ಞತಿ, ಪಜಾಪತಿಸ್ಮಿಂ ಮಞ್ಞತಿ, ಪಜಾಪತಿತೋ ಮಞ್ಞತಿ, ಪಜಾಪತಿಂ ಮೇತಿ ಮಞ್ಞತಿ, ಪಜಾಪತಿಂ ಅಭಿನನ್ದತಿ. ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ‘ಅಪರಿಞ್ಞಾತಂ ತಸ್ಸಾ’ತಿ ವದಾಮಿ.

‘‘ಬ್ರಹ್ಮಂ ಬ್ರಹ್ಮತೋ ಸಞ್ಜಾನಾತಿ; ಬ್ರಹ್ಮಂ ಬ್ರಹ್ಮತೋ ಸಞ್ಞತ್ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಂ ಮಞ್ಞತಿ, ಬ್ರಹ್ಮಸ್ಮಿಂ ಮಞ್ಞತಿ, ಬ್ರಹ್ಮತೋ ಮಞ್ಞತಿ, ಬ್ರಹ್ಮಂ ಮೇತಿ ಮಞ್ಞತಿ, ಬ್ರಹ್ಮಂ ಅಭಿನನ್ದತಿ. ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ‘ಅಪರಿಞ್ಞಾತಂ ತಸ್ಸಾ’ತಿ ವದಾಮಿ.

‘‘ಆಭಸ್ಸರೇ ಆಭಸ್ಸರತೋ ಸಞ್ಜಾನಾತಿ; ಆಭಸ್ಸರೇ ಆಭಸ್ಸರತೋ ಸಞ್ಞತ್ವಾ ಆಭಸ್ಸರೇ ಮಞ್ಞತಿ, ಆಭಸ್ಸರೇಸು ಮಞ್ಞತಿ, ಆಭಸ್ಸರತೋ ಮಞ್ಞತಿ, ಆಭಸ್ಸರೇ ಮೇತಿ ಮಞ್ಞತಿ, ಆಭಸ್ಸರೇ ಅಭಿನನ್ದತಿ. ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ‘ಅಪರಿಞ್ಞಾತಂ ತಸ್ಸಾ’ತಿ ವದಾಮಿ.

‘‘ಸುಭಕಿಣ್ಹೇ ಸುಭಕಿಣ್ಹತೋ ಸಞ್ಜಾನಾತಿ; ಸುಭಕಿಣ್ಹೇ ಸುಭಕಿಣ್ಹತೋ ಸಞ್ಞತ್ವಾ ಸುಭಕಿಣ್ಹೇ ಮಞ್ಞತಿ, ಸುಭಕಿಣ್ಹೇಸು ಮಞ್ಞತಿ, ಸುಭಕಿಣ್ಹತೋ ಮಞ್ಞತಿ, ಸುಭಕಿಣ್ಹೇ ಮೇತಿ ಮಞ್ಞತಿ, ಸುಭಕಿಣ್ಹೇ ಅಭಿನನ್ದತಿ. ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ‘ಅಪರಿಞ್ಞಾತಂ ತಸ್ಸಾ’ತಿ ವದಾಮಿ.

‘‘ವೇಹಪ್ಫಲೇ ವೇಹಪ್ಫಲತೋ ಸಞ್ಜಾನಾತಿ; ವೇಹಪ್ಫಲೇ ವೇಹಪ್ಫಲತೋ ಸಞ್ಞತ್ವಾ ವೇಹಪ್ಫಲೇ ಮಞ್ಞತಿ, ವೇಹಪ್ಫಲೇಸು ಮಞ್ಞತಿ, ವೇಹಪ್ಫಲತೋ ಮಞ್ಞತಿ, ವೇಹಪ್ಫಲೇ ಮೇತಿ ಮಞ್ಞತಿ, ವೇಹಪ್ಫಲೇ ಅಭಿನನ್ದತಿ. ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ‘ಅಪರಿಞ್ಞಾತಂ ತಸ್ಸಾ’ತಿ ವದಾಮಿ.

‘‘ಅಭಿಭುಂ ಅಭಿಭೂತೋ ಸಞ್ಜಾನಾತಿ; ಅಭಿಭುಂ ಅಭಿಭೂತೋ ಸಞ್ಞತ್ವಾ ಅಭಿಭುಂ ಮಞ್ಞತಿ, ಅಭಿಭುಸ್ಮಿಂ ಮಞ್ಞತಿ, ಅಭಿಭೂತೋ ಮಞ್ಞತಿ, ಅಭಿಭುಂ ಮೇತಿ ಮಞ್ಞತಿ, ಅಭಿಭುಂ ಅಭಿನನ್ದತಿ. ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ‘ಅಪರಿಞ್ಞಾತಂ ತಸ್ಸಾ’ತಿ ವದಾಮಿ.

೪. ‘‘ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನಂ ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನತೋ ಸಞ್ಜಾನಾತಿ; ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನಂ ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನತೋ ಸಞ್ಞತ್ವಾ ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನಂ ಮಞ್ಞತಿ, ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನಸ್ಮಿಂ ಮಞ್ಞತಿ, ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನತೋ ಮಞ್ಞತಿ, ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನಂ ಮೇತಿ ಮಞ್ಞತಿ, ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನಂ ಅಭಿನನ್ದತಿ. ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ‘ಅಪರಿಞ್ಞಾತಂ ತಸ್ಸಾ’ತಿ ವದಾಮಿ.

‘‘ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಯತನಂ ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಯತನತೋ ಸಞ್ಜಾನಾತಿ; ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಯತನಂ ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಯತನತೋ ಸಞ್ಞತ್ವಾ ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಯತನಂ ಮಞ್ಞತಿ, ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಯತನಸ್ಮಿಂ ಮಞ್ಞತಿ, ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಯತನತೋ ಮಞ್ಞತಿ, ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಯತನಂ ಮೇತಿ ಮಞ್ಞತಿ, ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಯತನಂ ಅಭಿನನ್ದತಿ. ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ‘ಅಪರಿಞ್ಞಾತಂ ತಸ್ಸಾ’ತಿ ವದಾಮಿ.

‘‘ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನಂ ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನತೋ ಸಞ್ಜಾನಾತಿ; ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನಂ ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನತೋ ಸಞ್ಞತ್ವಾ ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನಂ ಮಞ್ಞತಿ, ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನಸ್ಮಿಂ ಮಞ್ಞತಿ, ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನತೋ ಮಞ್ಞತಿ, ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನಂ ಮೇತಿ ಮಞ್ಞತಿ, ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನಂ ಅಭಿನನ್ದತಿ. ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ‘ಅಪರಿಞ್ಞಾತಂ ತಸ್ಸಾ’ತಿ ವದಾಮಿ.

‘‘ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನಂ ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನತೋ ಸಞ್ಜಾನಾತಿ; ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನಂ ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನತೋ ಸಞ್ಞತ್ವಾ ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನಂ ಮಞ್ಞತಿ, ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನಸ್ಮಿಂ ಮಞ್ಞತಿ, ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನತೋ ಮಞ್ಞತಿ, ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನಂ ಮೇತಿ ಮಞ್ಞತಿ, ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನಂ ಅಭಿನನ್ದತಿ. ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ‘ಅಪರಿಞ್ಞಾತಂ ತಸ್ಸಾ’ತಿ ವದಾಮಿ.

೫. ‘‘ದಿಟ್ಠಂ ದಿಟ್ಠತೋ ಸಞ್ಜಾನಾತಿ; ದಿಟ್ಠಂ ದಿಟ್ಠತೋ ಸಞ್ಞತ್ವಾ ದಿಟ್ಠಂ ಮಞ್ಞತಿ, ದಿಟ್ಠಸ್ಮಿಂ ಮಞ್ಞತಿ, ದಿಟ್ಠತೋ ಮಞ್ಞತಿ, ದಿಟ್ಠಂ ಮೇತಿ ಮಞ್ಞತಿ, ದಿಟ್ಠಂ ಅಭಿನನ್ದತಿ. ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ‘ಅಪರಿಞ್ಞಾತಂ ತಸ್ಸಾ’ತಿ ವದಾಮಿ.

‘‘ಸುತಂ ಸುತತೋ ಸಞ್ಜಾನಾತಿ; ಸುತಂ ಸುತತೋ ಸಞ್ಞತ್ವಾ ಸುತಂ ಮಞ್ಞತಿ, ಸುತಸ್ಮಿಂ ಮಞ್ಞತಿ, ಸುತತೋ ಮಞ್ಞತಿ, ಸುತಂ ಮೇತಿ ಮಞ್ಞತಿ, ಸುತಂ ಅಭಿನನ್ದತಿ. ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ‘ಅಪರಿಞ್ಞಾತಂ ತಸ್ಸಾ’ತಿ ವದಾಮಿ.

‘‘ಮುತಂ ಮುತತೋ ಸಞ್ಜಾನಾತಿ; ಮುತಂ ಮುತತೋ ಸಞ್ಞತ್ವಾ ಮುತಂ ಮಞ್ಞತಿ, ಮುತಸ್ಮಿಂ ಮಞ್ಞತಿ, ಮುತತೋ ಮಞ್ಞತಿ, ಮುತಂ ಮೇತಿ ಮಞ್ಞತಿ, ಮುತಂ ಅಭಿನನ್ದತಿ. ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ‘ಅಪರಿಞ್ಞಾತಂ ತಸ್ಸಾ’ತಿ ವದಾಮಿ.

‘‘ವಿಞ್ಞಾತಂ ವಿಞ್ಞಾತತೋ ಸಞ್ಜಾನಾತಿ; ವಿಞ್ಞಾತಂ ವಿಞ್ಞಾತತೋ ಸಞ್ಞತ್ವಾ ವಿಞ್ಞಾತಂ ಮಞ್ಞತಿ, ವಿಞ್ಞಾತಸ್ಮಿಂ ಮಞ್ಞತಿ, ವಿಞ್ಞಾತತೋ ಮಞ್ಞತಿ, ವಿಞ್ಞಾತಂ ಮೇತಿ ಮಞ್ಞತಿ, ವಿಞ್ಞಾತಂ ಅಭಿನನ್ದತಿ. ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ‘ಅಪರಿಞ್ಞಾತಂ ತಸ್ಸಾ’ತಿ ವದಾಮಿ.

೬. ‘‘ಏಕತ್ತಂ ಏಕತ್ತತೋ ಸಞ್ಜಾನಾತಿ; ಏಕತ್ತಂ ಏಕತ್ತತೋ ಸಞ್ಞತ್ವಾ ಏಕತ್ತಂ ಮಞ್ಞತಿ, ಏಕತ್ತಸ್ಮಿಂ ಮಞ್ಞತಿ, ಏಕತ್ತತೋ ಮಞ್ಞತಿ, ಏಕತ್ತಂ ಮೇತಿ ಮಞ್ಞತಿ, ಏಕತ್ತಂ ಅಭಿನನ್ದತಿ. ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ‘ಅಪರಿಞ್ಞಾತಂ ತಸ್ಸಾ’ತಿ ವದಾಮಿ.

‘‘ನಾನತ್ತಂ ನಾನತ್ತತೋ ಸಞ್ಜಾನಾತಿ; ನಾನತ್ತಂ ನಾನತ್ತತೋ ಸಞ್ಞತ್ವಾ ನಾನತ್ತಂ ಮಞ್ಞತಿ, ನಾನತ್ತಸ್ಮಿಂ ಮಞ್ಞತಿ, ನಾನತ್ತತೋ ಮಞ್ಞತಿ, ನಾನತ್ತಂ ಮೇತಿ ಮಞ್ಞತಿ, ನಾನತ್ತಂ ಅಭಿನನ್ದತಿ. ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ‘ಅಪರಿಞ್ಞಾತಂ ತಸ್ಸಾ’ತಿ ವದಾಮಿ.

‘‘ಸಬ್ಬಂ ಸಬ್ಬತೋ ಸಞ್ಜಾನಾತಿ; ಸಬ್ಬಂ ಸಬ್ಬತೋ ಸಞ್ಞತ್ವಾ ಸಬ್ಬಂ ಮಞ್ಞತಿ, ಸಬ್ಬಸ್ಮಿಂ ಮಞ್ಞತಿ, ಸಬ್ಬತೋ ಮಞ್ಞತಿ, ಸಬ್ಬಂ ಮೇತಿ ಮಞ್ಞತಿ, ಸಬ್ಬಂ ಅಭಿನನ್ದತಿ. ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ‘ಅಪರಿಞ್ಞಾತಂ ತಸ್ಸಾ’ತಿ ವದಾಮಿ.

‘‘ನಿಬ್ಬಾನಂ ನಿಬ್ಬಾನತೋ ಸಞ್ಜಾನಾತಿ; ನಿಬ್ಬಾನಂ ನಿಬ್ಬಾನತೋ ಸಞ್ಞತ್ವಾ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಮಞ್ಞತಿ, ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಮಿಂ ಮಞ್ಞತಿ, ನಿಬ್ಬಾನತೋ ಮಞ್ಞತಿ, ನಿಬ್ಬಾನಂ ಮೇತಿ ಮಞ್ಞತಿ, ನಿಬ್ಬಾನಂ ಅಭಿನನ್ದತಿ. ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ‘ಅಪರಿಞ್ಞಾತಂ ತಸ್ಸಾ’ತಿ ವದಾಮಿ.

ಪುಥುಜ್ಜನವಸೇನ ಪಠಮನಯಭೂಮಿಪರಿಚ್ಛೇದೋ ನಿಟ್ಠಿತೋ.

೭. ‘‘ಯೋಪಿ ಸೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಸೇಕ್ಖೋ [ಸೇಖೋ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ.)] ಅಪ್ಪತ್ತಮಾನಸೋ ಅನುತ್ತರಂ ಯೋಗಕ್ಖೇಮಂ ಪತ್ಥಯಮಾನೋ ವಿಹರತಿ, ಸೋಪಿ ಪಥವಿಂ ಪಥವಿತೋ ಅಭಿಜಾನಾತಿ; ಪಥವಿಂ ಪಥವಿತೋ ಅಭಿಞ್ಞಾಯ [ಅಭಿಞ್ಞತ್ವಾ (ಕ.)] ಪಥವಿಂ ಮಾ ಮಞ್ಞಿ [ವಾ ಮಞ್ಞತಿ], ಪಥವಿಯಾ ಮಾ ಮಞ್ಞಿ, ಪಥವಿತೋ ಮಾ ಮಞ್ಞಿ, ಪಥವಿಂ ಮೇತಿ ಮಾ ಮಞ್ಞಿ, ಪಥವಿಂ ಮಾಭಿನನ್ದಿ [ವಾ ಅಭಿನನ್ದತಿ (ಸೀ.) ಟೀಕಾ ಓಲೋಕೇತಬ್ಬಾ]. ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ‘ಪರಿಞ್ಞೇಯ್ಯಂ ತಸ್ಸಾ’ತಿ ವದಾಮಿ.

‘‘ಆಪಂ…ಪೇ… ತೇಜಂ… ವಾಯಂ… ಭೂತೇ… ದೇವೇ… ಪಜಾಪತಿಂ… ಬ್ರಹ್ಮಂ… ಆಭಸ್ಸರೇ… ಸುಭಕಿಣ್ಹೇ… ವೇಹಪ್ಫಲೇ… ಅಭಿಭುಂ… ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನಂ… ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಯತನಂ… ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನಂ… ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನಂ… ದಿಟ್ಠಂ… ಸುತಂ… ಮುತಂ… ವಿಞ್ಞಾತಂ… ಏಕತ್ತಂ… ನಾನತ್ತಂ… ಸಬ್ಬಂ… ನಿಬ್ಬಾನಂ ನಿಬ್ಬಾನತೋ ಅಭಿಜಾನಾತಿ; ನಿಬ್ಬಾನಂ ನಿಬ್ಬಾನತೋ ಅಭಿಞ್ಞಾಯ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಮಾ ಮಞ್ಞಿ, ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಮಿಂ ಮಾ ಮಞ್ಞಿ, ನಿಬ್ಬಾನತೋ ಮಾ ಮಞ್ಞಿ, ನಿಬ್ಬಾನಂ ಮೇತಿ ಮಾ ಮಞ್ಞಿ, ನಿಬ್ಬಾನಂ ಮಾಭಿನನ್ದಿ. ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ‘ಪರಿಞ್ಞೇಯ್ಯಂ ತಸ್ಸಾ’ತಿ ವದಾಮಿ.

ಸೇಕ್ಖವಸೇನ [ಸತ್ಥಾರವಸೇನ (ಸೀ.), ಸತ್ಥುವಸೇನ (ಸ್ಯಾ. ಕ.)] ದುತಿಯನಯಭೂಮಿಪರಿಚ್ಛೇದೋ ನಿಟ್ಠಿತೋ.

೮. ‘‘ಯೋಪಿ ಸೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಅರಹಂ ಖೀಣಾಸವೋ ವುಸಿತವಾ ಕತಕರಣೀಯೋ ಓಹಿತಭಾರೋ ಅನುಪ್ಪತ್ತಸದತ್ಥೋ ಪರಿಕ್ಖೀಣಭವಸಂಯೋಜನೋ ಸಮ್ಮದಞ್ಞಾ ವಿಮುತ್ತೋ, ಸೋಪಿ ಪಥವಿಂ ಪಥವಿತೋ ಅಭಿಜಾನಾತಿ; ಪಥವಿಂ ಪಥವಿತೋ ಅಭಿಞ್ಞಾಯ ಪಥವಿಂ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ಪಥವಿಯಾ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ಪಥವಿತೋ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ಪಥವಿಂ ಮೇತಿ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ಪಥವಿಂ ನಾಭಿನನ್ದತಿ. ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ‘ಪರಿಞ್ಞಾತಂ ತಸ್ಸಾ’ತಿ ವದಾಮಿ.

‘‘ಆಪಂ…ಪೇ… ತೇಜಂ… ವಾಯಂ… ಭೂತೇ… ದೇವೇ… ಪಜಾಪತಿಂ… ಬ್ರಹ್ಮಂ… ಆಭಸ್ಸರೇ… ಸುಭಕಿಣ್ಹೇ… ವೇಹಪ್ಫಲೇ… ಅಭಿಭುಂ… ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನಂ… ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಯತನಂ… ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನಂ… ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನಂ… ದಿಟ್ಠಂ… ಸುತಂ… ಮುತಂ… ವಿಞ್ಞಾತಂ… ಏಕತ್ತಂ… ನಾನತ್ತಂ… ಸಬ್ಬಂ… ನಿಬ್ಬಾನಂ ನಿಬ್ಬಾನತೋ ಅಭಿಜಾನಾತಿ; ನಿಬ್ಬಾನಂ ನಿಬ್ಬಾನತೋ ಅಭಿಞ್ಞಾಯ ನಿಬ್ಬಾನಂ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಮಿಂ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ನಿಬ್ಬಾನತೋ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ನಿಬ್ಬಾನಂ ಮೇತಿ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ನಿಬ್ಬಾನಂ ನಾಭಿನನ್ದತಿ. ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ‘ಪರಿಞ್ಞಾತಂ ತಸ್ಸಾ’ತಿ ವದಾಮಿ.

ಖೀಣಾಸವವಸೇನ ತತಿಯನಯಭೂಮಿಪರಿಚ್ಛೇದೋ ನಿಟ್ಠಿತೋ.

೯. ‘‘ಯೋಪಿ ಸೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಅರಹಂ ಖೀಣಾಸವೋ ವುಸಿತವಾ ಕತಕರಣೀಯೋ ಓಹಿತಭಾರೋ ಅನುಪ್ಪತ್ತಸದತ್ಥೋ ಪರಿಕ್ಖೀಣಭವಸಂಯೋಜನೋ ಸಮ್ಮದಞ್ಞಾ ವಿಮುತ್ತೋ, ಸೋಪಿ ಪಥವಿಂ ಪಥವಿತೋ ಅಭಿಜಾನಾತಿ; ಪಥವಿಂ ಪಥವಿತೋ ಅಭಿಞ್ಞಾಯ ಪಥವಿಂ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ಪಥವಿಯಾ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ಪಥವಿತೋ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ಪಥವಿಂ ಮೇತಿ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ಪಥವಿಂ ನಾಭಿನನ್ದತಿ. ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ಖಯಾ ರಾಗಸ್ಸ, ವೀತರಾಗತ್ತಾ.

‘‘ಆಪಂ…ಪೇ… ತೇಜಂ… ವಾಯಂ… ಭೂತೇ… ದೇವೇ… ಪಜಾಪತಿಂ… ಬ್ರಹ್ಮಂ… ಆಭಸ್ಸರೇ… ಸುಭಕಿಣ್ಹೇ… ವೇಹಪ್ಫಲೇ… ಅಭಿಭುಂ… ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನಂ… ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಯತನಂ… ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನಂ … ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನಂ … ದಿಟ್ಠಂ… ಸುತಂ… ಮುತಂ… ವಿಞ್ಞಾತಂ… ಏಕತ್ತಂ… ನಾನತ್ತಂ… ಸಬ್ಬಂ… ನಿಬ್ಬಾನಂ ನಿಬ್ಬಾನತೋ ಅಭಿಜಾನಾತಿ; ನಿಬ್ಬಾನಂ ನಿಬ್ಬಾನತೋ ಅಭಿಞ್ಞಾಯ ನಿಬ್ಬಾನಂ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಮಿಂ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ನಿಬ್ಬಾನತೋ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ನಿಬ್ಬಾನಂ ಮೇತಿ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ನಿಬ್ಬಾನಂ ನಾಭಿನನ್ದತಿ. ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ಖಯಾ ರಾಗಸ್ಸ, ವೀತರಾಗತ್ತಾ.

ಖೀಣಾಸವವಸೇನ ಚತುತ್ಥನಯಭೂಮಿಪರಿಚ್ಛೇದೋ ನಿಟ್ಠಿತೋ.

೧೦. ‘‘ಯೋಪಿ ಸೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಅರಹಂ ಖೀಣಾಸವೋ ವುಸಿತವಾ ಕತಕರಣೀಯೋ ಓಹಿತಭಾರೋ ಅನುಪ್ಪತ್ತಸದತ್ಥೋ ಪರಿಕ್ಖೀಣಭವಸಂಯೋಜನೋ ಸಮ್ಮದಞ್ಞಾ ವಿಮುತ್ತೋ, ಸೋಪಿ ಪಥವಿಂ ಪಥವಿತೋ ಅಭಿಜಾನಾತಿ; ಪಥವಿಂ ಪಥವಿತೋ ಅಭಿಞ್ಞಾಯ ಪಥವಿಂ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ಪಥವಿಯಾ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ಪಥವಿತೋ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ಪಥವಿಂ ಮೇತಿ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ಪಥವಿಂ ನಾಭಿನನ್ದತಿ. ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ಖಯಾ ದೋಸಸ್ಸ, ವೀತದೋಸತ್ತಾ.

‘‘ಆಪಂ…ಪೇ… ತೇಜಂ… ವಾಯಂ… ಭೂತೇ… ದೇವೇ… ಪಜಾಪತಿಂ… ಬ್ರಹ್ಮಂ… ಆಭಸ್ಸರೇ… ಸುಭಕಿಣ್ಹೇ… ವೇಹಪ್ಫಲೇ… ಅಭಿಭುಂ… ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನಂ… ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಯತನಂ… ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನಂ… ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನಂ… ದಿಟ್ಠಂ… ಸುತಂ… ಮುತಂ… ವಿಞ್ಞಾತಂ… ಏಕತ್ತಂ… ನಾನತ್ತಂ… ಸಬ್ಬಂ… ನಿಬ್ಬಾನಂ ನಿಬ್ಬಾನತೋ ಅಭಿಜಾನಾತಿ; ನಿಬ್ಬಾನಂ ನಿಬ್ಬಾನತೋ ಅಭಿಞ್ಞಾಯ ನಿಬ್ಬಾನಂ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಮಿಂ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ನಿಬ್ಬಾನತೋ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ನಿಬ್ಬಾನಂ ಮೇತಿ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ನಿಬ್ಬಾನಂ ನಾಭಿನನ್ದತಿ. ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ಖಯಾ ದೋಸಸ್ಸ, ವೀತದೋಸತ್ತಾ.

ಖೀಣಾಸವವಸೇನ ಪಞ್ಚಮನಯಭೂಮಿಪರಿಚ್ಛೇದೋ ನಿಟ್ಠಿತೋ.

೧೧. ‘‘ಯೋಪಿ ಸೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಅರಹಂ ಖೀಣಾಸವೋ ವುಸಿತವಾ ಕತಕರಣೀಯೋ ಓಹಿತಭಾರೋ ಅನುಪ್ಪತ್ತಸದತ್ಥೋ ಪರಿಕ್ಖೀಣಭವಸಂಯೋಜನೋ ಸಮ್ಮದಞ್ಞಾ ವಿಮುತ್ತೋ, ಸೋಪಿ ಪಥವಿಂ ಪಥವಿತೋ ಅಭಿಜಾನಾತಿ; ಪಥವಿಂ ಪಥವಿತೋ ಅಭಿಞ್ಞಾಯ ಪಥವಿಂ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ಪಥವಿಯಾ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ಪಥವಿತೋ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ಪಥವಿಂ ಮೇತಿ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ಪಥವಿಂ ನಾಭಿನನ್ದತಿ. ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ಖಯಾ ಮೋಹಸ್ಸ, ವೀತಮೋಹತ್ತಾ.

‘‘ಆಪಂ…ಪೇ… ತೇಜಂ… ವಾಯಂ… ಭೂತೇ… ದೇವೇ… ಪಜಾಪತಿಂ… ಬ್ರಹ್ಮಂ… ಆಭಸ್ಸರೇ… ಸುಭಕಿಣ್ಹೇ… ವೇಹಪ್ಫಲೇ… ಅಭಿಭುಂ… ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನಂ… ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಯತನಂ… ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನಂ … ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನಂ… ದಿಟ್ಠಂ… ಸುತಂ… ಮುತಂ… ವಿಞ್ಞಾತಂ… ಏಕತ್ತಂ… ನಾನತ್ತಂ… ಸಬ್ಬಂ… ನಿಬ್ಬಾನಂ ನಿಬ್ಬಾನತೋ ಅಭಿಜಾನಾತಿ; ನಿಬ್ಬಾನಂ ನಿಬ್ಬಾನತೋ ಅಭಿಞ್ಞಾಯ ನಿಬ್ಬಾನಂ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಮಿಂ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ನಿಬ್ಬಾನತೋ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ನಿಬ್ಬಾನಂ ಮೇತಿ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ನಿಬ್ಬಾನಂ ನಾಭಿನನ್ದತಿ. ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ಖಯಾ ಮೋಹಸ್ಸ, ವೀತಮೋಹತ್ತಾ.

ಖೀಣಾಸವವಸೇನ ಛಟ್ಠನಯಭೂಮಿಪರಿಚ್ಛೇದೋ ನಿಟ್ಠಿತೋ.

೧೨. ‘‘ತಥಾಗತೋಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅರಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಪಥವಿಂ ಪಥವಿತೋ ಅಭಿಜಾನಾತಿ; ಪಥವಿಂ ಪಥವಿತೋ ಅಭಿಞ್ಞಾಯ ಪಥವಿಂ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ಪಥವಿಯಾ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ಪಥವಿತೋ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ಪಥವಿಂ ಮೇತಿ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ಪಥವಿಂ ನಾಭಿನನ್ದತಿ. ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ‘ಪರಿಞ್ಞಾತನ್ತಂ ತಥಾಗತಸ್ಸಾ’ತಿ ವದಾಮಿ.

‘‘ಆಪಂ…ಪೇ… ತೇಜಂ… ವಾಯಂ… ಭೂತೇ… ದೇವೇ… ಪಜಾಪತಿಂ… ಬ್ರಹ್ಮಂ… ಆಭಸ್ಸರೇ… ಸುಭಕಿಣ್ಹೇ… ವೇಹಪ್ಫಲೇ… ಅಭಿಭುಂ… ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನಂ… ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಯತನಂ … ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನಂ… ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನಂ… ದಿಟ್ಠಂ… ಸುತಂ… ಮುತಂ… ವಿಞ್ಞಾತಂ… ಏಕತ್ತಂ… ನಾನತ್ತಂ… ಸಬ್ಬಂ… ನಿಬ್ಬಾನಂ ನಿಬ್ಬಾನತೋ ಅಭಿಜಾನಾತಿ; ನಿಬ್ಬಾನಂ ನಿಬ್ಬಾನತೋ ಅಭಿಞ್ಞಾಯ ನಿಬ್ಬಾನಂ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಮಿಂ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ನಿಬ್ಬಾನತೋ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ನಿಬ್ಬಾನಂ ಮೇತಿ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ನಿಬ್ಬಾನಂ ನಾಭಿನನ್ದತಿ. ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ‘ಪರಿಞ್ಞಾತನ್ತಂ ತಥಾಗತಸ್ಸಾ’ತಿ ವದಾಮಿ.

ತಥಾಗತವಸೇನ ಸತ್ತಮನಯಭೂಮಿಪರಿಚ್ಛೇದೋ ನಿಟ್ಠಿತೋ.

೧೩. ‘‘ತಥಾಗತೋಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅರಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಪಥವಿಂ ಪಥವಿತೋ ಅಭಿಜಾನಾತಿ; ಪಥವಿಂ ಪಥವಿತೋ ಅಭಿಞ್ಞಾಯ ಪಥವಿಂ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ಪಥವಿಯಾ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ಪಥವಿತೋ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ಪಥವಿಂ ಮೇತಿ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ಪಥವಿಂ ನಾಭಿನನ್ದತಿ. ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ‘ನನ್ದೀ [ನನ್ದಿ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ.)] ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಮೂಲ’ನ್ತಿ – ಇತಿ ವಿದಿತ್ವಾ ‘ಭವಾ ಜಾತಿ ಭೂತಸ್ಸ ಜರಾಮರಣ’ನ್ತಿ. ತಸ್ಮಾತಿಹ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ‘ತಥಾಗತೋ ಸಬ್ಬಸೋ ತಣ್ಹಾನಂ ಖಯಾ ವಿರಾಗಾ ನಿರೋಧಾ ಚಾಗಾ ಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗಾ ಅನುತ್ತರಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬೋಧಿಂ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೋ’ತಿ ವದಾಮಿ.

‘‘ಆಪಂ …ಪೇ… ತೇಜಂ… ವಾಯಂ… ಭೂತೇ… ದೇವೇ… ಪಜಾಪತಿಂ… ಬ್ರಹ್ಮಂ… ಆಭಸ್ಸರೇ… ಸುಭಕಿಣ್ಹೇ… ವೇಹಪ್ಫಲೇ… ಅಭಿಭುಂ… ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನಂ… ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಯತನಂ… ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನಂ… ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನಂ… ದಿಟ್ಠಂ… ಸುತಂ… ಮುತಂ… ವಿಞ್ಞಾತಂ… ಏಕತ್ತಂ… ನಾನತ್ತಂ… ಸಬ್ಬಂ… ನಿಬ್ಬಾನಂ ನಿಬ್ಬಾನತೋ ಅಭಿಜಾನಾತಿ; ನಿಬ್ಬಾನಂ ನಿಬ್ಬಾನತೋ ಅಭಿಞ್ಞಾಯ ನಿಬ್ಬಾನಂ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಮಿಂ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ನಿಬ್ಬಾನತೋ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ನಿಬ್ಬಾನಂ ಮೇತಿ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ನಿಬ್ಬಾನಂ ನಾಭಿನನ್ದತಿ. ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ‘ನನ್ದೀ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಮೂಲ’ನ್ತಿ – ಇತಿ ವಿದಿತ್ವಾ ‘ಭವಾ ಜಾತಿ ಭೂತಸ್ಸ ಜರಾಮರಣ’ನ್ತಿ. ತಸ್ಮಾತಿಹ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ‘ತಥಾಗತೋ ಸಬ್ಬಸೋ ತಣ್ಹಾನಂ ಖಯಾ ವಿರಾಗಾ ನಿರೋಧಾ ಚಾಗಾ ಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗಾ ಅನುತ್ತರಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬೋಧಿಂ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೋ’ತಿ ವದಾಮೀ’’ತಿ.

ತಥಾಗತವಸೇನ ಅಟ್ಠಮನಯಭೂಮಿಪರಿಚ್ಛೇದೋ ನಿಟ್ಠಿತೋ.

ಇದಮವೋಚ ಭಗವಾ. ನ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ [ನ ಅತ್ತಮನಾ ತೇಭಿಕ್ಖೂ (ಸ್ಯಾ.), ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ (ಪೀ. ಕ.)] ಭಗವತೋ ಭಾಸಿತಂ ಅಭಿನನ್ದುನ್ತಿ.

ಮೂಲಪರಿಯಾಯಸುತ್ತಂ ನಿಟ್ಠಿತಂ ಪಠಮಂ.