೩. ಸುಪ್ಪಬುದ್ಧಕುಟ್ಠಿಸುತ್ತಂ

೪೩. ಏವಂ ಮೇ ಸುತಂ – ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಭಗವಾ ರಾಜಗಹೇ ವಿಹರತಿ ವೇಳುವನೇ ಕಲನ್ದಕನಿವಾಪೇ. ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ರಾಜಗಹೇ ಸುಪ್ಪಬುದ್ಧೋ ನಾಮ ಕುಟ್ಠೀ ಅಹೋಸಿ – ಮನುಸ್ಸದಲಿದ್ದೋ, ಮನುಸ್ಸಕಪಣೋ, ಮನುಸ್ಸವರಾಕೋ. ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಭಗವಾ ಮಹತಿಯಾ ಪರಿಸಾಯ ಪರಿವುತೋ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ನಿಸಿನ್ನೋ ಹೋತಿ.

ಅದ್ದಸಾ ಖೋ ಸುಪ್ಪಬುದ್ಧೋ ಕುಟ್ಠೀ ತಂ ಮಹಾಜನಕಾಯಂ ದೂರತೋವ ಸನ್ನಿಪತಿತಂ. ದಿಸ್ವಾನಸ್ಸ ಏತದಹೋಸಿ – ‘‘ನಿಸ್ಸಂಸಯಂ ಖೋ ಏತ್ಥ ಕಿಞ್ಚಿ ಖಾದನೀಯಂ ವಾ ಭೋಜನೀಯಂ ವಾ ಭಾಜೀಯತಿ [ಭಾಜೀಯಿಸ್ಸತಿ (ಸೀ.)]. ಯಂನೂನಾಹಂ ಯೇನ ಸೋ ಮಹಾಜನಕಾಯೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮೇಯ್ಯಂ. ಅಪ್ಪೇವ ನಾಮೇತ್ಥ ಕಿಞ್ಚಿ ಖಾದನೀಯಂ ವಾ ಭೋಜನೀಯಂ ವಾ ಲಭೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ.

ಅಥ ಖೋ ಸುಪ್ಪಬುದ್ಧೋ ಕುಟ್ಠೀ ಯೇನ ಸೋ ಮಹಾಜನಕಾಯೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ. ಅದ್ದಸಾ ಖೋ ಸುಪ್ಪಬುದ್ಧೋ ಕುಟ್ಠೀ ಭಗವನ್ತಂ ಮಹತಿಯಾ ಪರಿಸಾಯ ಪರಿವುತಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನಂ. ದಿಸ್ವಾನಸ್ಸ ಏತದಹೋಸಿ – ‘‘ನ ಖೋ ಏತ್ಥ ಕಿಞ್ಚಿ ಖಾದನೀಯಂ ವಾ ಭೋಜನೀಯಂ ವಾ ಭಾಜೀಯತಿ. ಸಮಣೋ ಅಯಂ ಗೋತಮೋ ಪರಿಸತಿ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ. ಯಂನೂನಾಹಮ್ಪಿ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ. ತತ್ಥೇವ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ – ‘‘ಅಹಮ್ಪಿ ಧಮ್ಮಂ ಸೋಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ.

ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ಸಬ್ಬಾವನ್ತಂ ಪರಿಸಂ ಚೇತಸಾ ಚೇತೋ ಪರಿಚ್ಚ ಮನಸಾಕಾಸಿ ‘‘ಕೋ ನು ಖೋ ಇಧ ಭಬ್ಬೋ ಧಮ್ಮಂ ವಿಞ್ಞಾತು’’ನ್ತಿ? ಅದ್ದಸಾ ಖೋ ಭಗವಾ ಸುಪ್ಪಬುದ್ಧಂ ಕುಟ್ಠಿಂ ತಸ್ಸಂ ಪರಿಸಾಯಂ ನಿಸಿನ್ನಂ. ದಿಸ್ವಾನಸ್ಸ ಏತದಹೋಸಿ – ‘‘ಅಯಂ ಖೋ ಇಧ ಭಬ್ಬೋ ಧಮ್ಮಂ ವಿಞ್ಞಾತು’’ನ್ತಿ. ಸುಪ್ಪಬುದ್ಧಂ ಕುಟ್ಠಿಂ ಆರಬ್ಭ ಆನುಪುಬ್ಬಿಂ ಕಥಂ [ಆನುಪುಬ್ಬಿಕಥಂ (ಸೀ.), ಅನುಪುಬ್ಬಿಕಥಂ (ಸ್ಯಾ. ಪೀ. ಕ.)] ಕಥೇಸಿ, ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ – ದಾನಕಥಂ ಸೀಲಕಥಂ ಸಗ್ಗಕಥಂ; ಕಾಮಾನಂ ಆದೀನವಂ ಓಕಾರಂ ಸಙ್ಕಿಲೇಸಂ; ನೇಕ್ಖಮ್ಮೇ [ನೇಕ್ಖಮ್ಮೇ ಚ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಪೀ.)] ಆನಿಸಂಸಂ ಪಕಾಸೇಸಿ. ಯದಾ ಭಗವಾ ಅಞ್ಞಾಸಿ ಸುಪ್ಪಬುದ್ಧಂ ಕುಟ್ಠಿಂ ಕಲ್ಲಚಿತ್ತಂ ಮುದುಚಿತ್ತಂ ವಿನೀವರಣಚಿತ್ತಂ ಉದಗ್ಗಚಿತ್ತಂ ಪಸನ್ನಚಿತ್ತಂ, ಅಥ ಯಾ ಬುದ್ಧಾನಂ ಸಾಮುಕ್ಕಂಸಿಕಾ ಧಮ್ಮದೇಸನಾ ತಂ ಪಕಾಸೇಸಿ – ದುಕ್ಖಂ, ಸಮುದಯಂ, ನಿರೋಧಂ, ಮಗ್ಗಂ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ನಾಮ ಸುದ್ಧಂ ವತ್ಥಂ ಅಪಗತಕಾಳಕಂ ಸಮ್ಮದೇವ ರಜನಂ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹೇಯ್ಯ, ಏವಮೇವ ಸುಪ್ಪಬುದ್ಧಸ್ಸ ಕುಟ್ಠಿಸ್ಸ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಆಸನೇ ವಿರಜಂ ವೀತಮಲಂ ಧಮ್ಮಚಕ್ಖುಂ ಉದಪಾದಿ – ‘‘ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಸಮುದಯಧಮ್ಮಂ ಸಬ್ಬಂ ತಂ ನಿರೋಧಧಮ್ಮ’’ನ್ತಿ.

ಅಥ ಖೋ ಸುಪ್ಪಬುದ್ಧೋ ಕುಟ್ಠೀ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮೋ ಪತ್ತಧಮ್ಮೋ ವಿದಿತಧಮ್ಮೋ ಪರಿಯೋಗಾಳ್ಹಧಮ್ಮೋ ತಿಣ್ಣವಿಚಿಕಿಚ್ಛೋ ವಿಗತಕಥಂಕಥೋ ವೇಸಾರಜ್ಜಪ್ಪತ್ತೋ ಅಪರಪ್ಪಚ್ಚಯೋ ಸತ್ಥು ಸಾಸನೇ ಉಟ್ಠಾಯಾಸನಾ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ಸುಪ್ಪಬುದ್ಧೋ ಕುಟ್ಠೀ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ –

‘‘ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಂ, ಭನ್ತೇ, ಅಭಿಕ್ಕತಂ, ಭನ್ತೇ! ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭನ್ತೇ, ನಿಕ್ಕುಜ್ಜಿತಂ ವಾ ಉಕ್ಕುಜ್ಜೇಯ್ಯ, ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಂ ವಾ ವಿವರೇಯ್ಯ, ಮೂಳ್ಹಸ್ಸ ವಾ ಮಗ್ಗಂ ಆಚಿಕ್ಖೇಯ್ಯ, ಅನ್ಧಕಾರೇ ವಾ ತೇಲಪಜ್ಜೋತಂ ಧಾರೇಯ್ಯ – ಚಕ್ಖುಮನ್ತೋ ರೂಪಾನಿ ದಕ್ಖನ್ತೀತಿ; ಏವಮೇವಂ ಭಗವತಾ ಅನೇಕಪರಿಯಾಯೇನ ಧಮ್ಮೋ ಪಕಾಸಿತೋ. ಏಸಾಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವನ್ತಂ ಸರಣಂ ಗಚ್ಛಾಮಿ ಧಮ್ಮಞ್ಚ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಞ್ಚ. ಉಪಾಸಕಂ ಮಂ ಭಗವಾ ಧಾರೇತು ಅಜ್ಜತಗ್ಗೇ ಪಾಣುಪೇತಂ ಸರಣಂ ಗತ’’ನ್ತಿ.

ಅಥ ಖೋ ಸುಪ್ಪಬುದ್ಧೋ ಕುಟ್ಠೀ ಭಗವತಾ ಧಮ್ಮಿಯಾ ಕಥಾಯ ಸನ್ದಸ್ಸಿತೋ ಸಮಾದಪಿತೋ ಸಮುತ್ತೇಜಿತೋ ಸಮ್ಪಹಂಸಿತೋ ಭಗವತೋ ಭಾಸಿತಂ ಅಭಿನನ್ದಿತ್ವಾ ಅನುಮೋದಿತ್ವಾ ಉಟ್ಠಾಯಾಸನಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ. ಅಥ ಖೋ ಅಚಿರಪಕ್ಕನ್ತಂ ಸುಪ್ಪಬುದ್ಧಂ ಕುಟ್ಠಿಂ ಗಾವೀ ತರುಣವಚ್ಛಾ ಅಧಿಪತಿತ್ವಾ ಜೀವಿತಾ ವೋರೋಪೇಸಿ.

ಅಥ ಖೋ ಸಮ್ಬಹುಲಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿಂಸು; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿಂಸು. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನಾ ಖೋ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚುಂ – ‘‘ಯೋ ಸೋ, ಭನ್ತೇ, ಸುಪ್ಪಬುದ್ಧೋ ನಾಮ ಕುಟ್ಠೀ ಭಗವತಾ ಧಮ್ಮಿಯಾ ಕಥಾಯ ಸನ್ದಸ್ಸಿತೋ ಸಮಾದಪಿತೋ ಸಮುತ್ತೇಜಿತೋ ಸಮ್ಪಹಂಸಿತೋ, ಸೋ ಕಾಲಙ್ಕತೋ. ತಸ್ಸ ಕಾ ಗತಿ, ಕೋ ಅಭಿಸಮ್ಪರಾಯೋ’’ತಿ?

‘‘ಪಣ್ಡಿತೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸುಪ್ಪಬುದ್ಧೋ ಕುಟ್ಠೀ; ಪಚ್ಚಪಾದಿ ಧಮ್ಮಸ್ಸಾನುಧಮ್ಮಂ; ನ ಚ ಮಂ ಧಮ್ಮಾಧಿಕರಣಂ ವಿಹೇಸೇಸಿ. ಸುಪ್ಪಬುದ್ಧೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕುಟ್ಠೀ ತಿಣ್ಣಂ ಸಂಯೋಜನಾನಂ ಪರಿಕ್ಖಯಾ ಸೋತಾಪನ್ನೋ ಅವಿನಿಪಾತಧಮ್ಮೋ ನಿಯತೋ ಸಮ್ಬೋಧಿಪರಾಯಣೋ’’ತಿ.

ಏವಂ ವುತ್ತೇ, ಅಞ್ಞತರೋ ಭಿಕ್ಖು ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಕೋ ನು ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಹೇತು, ಕೋ ಪಚ್ಚಯೋ ಯೇನ ಸುಪ್ಪಬುದ್ಧೋ ಕುಟ್ಠೀ ಅಹೋಸಿ – ಮನುಸ್ಸದಲಿದ್ದೋ, ಮನುಸ್ಸಕಪಣೋ, ಮನುಸ್ಸವರಾಕೋ’’ತಿ?

‘‘ಭೂತಪುಬ್ಬಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸುಪ್ಪಬುದ್ಧೋ ಕುಟ್ಠೀ ಇಮಸ್ಮಿಂಯೇವ ರಾಜಗಹೇ ಸೇಟ್ಠಿಪುತ್ತೋ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ಉಯ್ಯಾನಭೂಮಿಂ ನಿಯ್ಯನ್ತೋ ಅದ್ದಸ ತಗರಸಿಖಿಂ [ತಗ್ಗರಸಿಖಿಂ (ಕ.)] ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಂ ನಗರಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪವಿಸನ್ತಂ. ದಿಸ್ವಾನಸ್ಸ ಏತದಹೋಸಿ – ‘ಕ್ವಾಯಂ ಕುಟ್ಠೀ ಕುಟ್ಠಿಚೀವರೇನ ವಿಚರತೀ’ತಿ? ನಿಟ್ಠುಭಿತ್ವಾ ಅಪಸಬ್ಯತೋ [ಅಪಬ್ಯಾಮತೋ (ಸ್ಯಾ. ಸಂ. ನಿ. ೧.೨೫೫)] ಕರಿತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ. ಸೋ ತಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ವಿಪಾಕೇನ ಬಹೂನಿ ವಸ್ಸಸತಾನಿ ಬಹೂನಿ ವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಾನಿ ಬಹೂನಿ ವಸ್ಸಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ ನಿರಯೇ ಪಚ್ಚಿತ್ಥ. ತಸ್ಸೇವ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ವಿಪಾಕಾವಸೇಸೇನ ಇಮಸ್ಮಿಂಯೇವ ರಾಜಗಹೇ ಕುಟ್ಠೀ ಅಹೋಸಿ ಮನುಸ್ಸದಲಿದ್ದೋ, ಮನುಸ್ಸಕಪಣೋ, ಮನುಸ್ಸವರಾಕೋ. ಸೋ ತಥಾಗತಪ್ಪವೇದಿತಂ ಧಮ್ಮವಿನಯಂ ಆಗಮ್ಮ ಸದ್ಧಂ ಸಮಾದಿಯಿ ಸೀಲಂ ಸಮಾದಿಯಿ ಸುತಂ ಸಮಾದಿಯಿ ಚಾಗಂ ಸಮಾದಿಯಿ ಪಞ್ಞಂ ಸಮಾದಿಯಿ. ಸೋ ತಥಾಗತಪ್ಪವೇದಿತಂ ಧಮ್ಮವಿನಯಂ ಆಗಮ್ಮ ಸದ್ಧಂ ಸಮಾದಿಯಿತ್ವಾ ಸೀಲಂ ಸಮಾದಿಯಿತ್ವಾ ಸುತಂ ಸಮಾದಿಯಿತ್ವಾ ಚಾಗಂ ಸಮಾದಿಯಿತ್ವಾ ಪಞ್ಞಂ ಸಮಾದಿಯಿತ್ವಾ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಸುಗತಿಂ ಸಗ್ಗಂ ಲೋಕಂ ಉಪಪನ್ನೋ ದೇವಾನಂ ತಾವತಿಂಸಾನಂ ಸಹಬ್ಯತಂ. ಸೋ ತತ್ಥ ಅಞ್ಞೇ ದೇವೇ ಅತಿರೋಚತಿ ವಣ್ಣೇನ ಚೇವ ಯಸಸಾ ಚಾ’’ತಿ.

ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ಏತಮತ್ಥಂ ವಿದಿತ್ವಾ ತಾಯಂ ವೇಲಾಯಂ ಇಮಂ ಉದಾನಂ ಉದಾನೇಸಿ –

‘‘ಚಕ್ಖುಮಾ ವಿಸಮಾನೀವ, ವಿಜ್ಜಮಾನೇ ಪರಕ್ಕಮೇ;

ಪಣ್ಡಿತೋ ಜೀವಲೋಕಸ್ಮಿಂ, ಪಾಪಾನಿ ಪರಿವಜ್ಜಯೇ’’ತಿ. ತತಿಯಂ;