೪. ಚತುತ್ಥಸುತ್ತನ್ತನಿದ್ದೇಸೋ

೧೯೮. ಪುರಿಮನಿದಾನಂ [ಪರಿಪುಣ್ಣನಿದಾನಂ (ಸ್ಯಾ. ಕ.)]. ‘‘ಪಞ್ಚಿಮಾನಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ. ಕತಮಾನಿ ಪಞ್ಚ? ಸದ್ಧಿನ್ದ್ರಿಯಂ, ವೀರಿಯಿನ್ದ್ರಿಯಂ, ಸತಿನ್ದ್ರಿಯಂ, ಸಮಾಧಿನ್ದ್ರಿಯಂ, ಪಞ್ಞಿನ್ದ್ರಿಯಂ – ಇಮಾನಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಞ್ಚಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ. ಇಮಾನಿ ಪಞ್ಚಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಕತಿಹಾಕಾರೇಹಿ ಕೇನಟ್ಠೇನ ದಟ್ಠಬ್ಬಾನಿ? ಇಮಾನಿ ಪಞ್ಚಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಛಹಾಕಾರೇಹಿ ತೇನಟ್ಠೇನ ದಟ್ಠಬ್ಬಾನಿ – ಆಧಿಪತೇಯ್ಯಟ್ಠೇನ ಆದಿವಿಸೋಧನಟ್ಠೇನ ಅಧಿಮತ್ತಟ್ಠೇನ, ಅಧಿಟ್ಠಾನಟ್ಠೇನ, ಪರಿಯಾದಾನಟ್ಠೇನ, ಪತಿಟ್ಠಾಪಕಟ್ಠೇನ’’.

ಕ. ಆಧಿಪತೇಯ್ಯಟ್ಠನಿದ್ದೇಸೋ

೧೯೯. ಕಥಂ ಆಧಿಪತೇಯ್ಯಟ್ಠೇನ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಾನಿ? ಅಸ್ಸದ್ಧಿಯಂ ಪಜಹತೋ ಅಧಿಮೋಕ್ಖಾಧಿಪತೇಯ್ಯಟ್ಠೇನ ಸದ್ಧಿನ್ದ್ರಿಯಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ, ಸದ್ಧಿನ್ದ್ರಿಯಸ್ಸ ವಸೇನ ಪಗ್ಗಹಟ್ಠೇನ ವೀರಿಯಿನ್ದ್ರಿಯಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ, ಉಪಟ್ಠಾನಟ್ಠೇನ ಸತಿನ್ದ್ರಿಯಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ, ಅವಿಕ್ಖೇಪಟ್ಠೇನ ಸಮಾಧಿನ್ದ್ರಿಯಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ, ದಸ್ಸನಟ್ಠೇನ ಪಞ್ಞಿನ್ದ್ರಿಯಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಕೋಸಜ್ಜಂ ಪಜಹತೋ ಪಗ್ಗಹಾಧಿಪತೇಯ್ಯಟ್ಠೇನ ವೀರಿಯಿನ್ದ್ರಿಯಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ, ವೀರಿಯಿನ್ದ್ರಿಯಸ್ಸ ವಸೇನ ಉಪಟ್ಠಾನಟ್ಠೇನ ಸತಿನ್ದ್ರಿಯಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ, ಅವಿಕ್ಖೇಪಟ್ಠೇನ ಸಮಾಧಿನ್ದ್ರಿಯಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ, ದಸ್ಸನಟ್ಠೇನ ಪಞ್ಞಿನ್ದ್ರಿಯಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ, ಅಧಿಮೋಕ್ಖಟ್ಠೇನ ಸದ್ಧಿನ್ದ್ರಿಯಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಪಮಾದಂ ಪಜಹತೋ ಉಪಟ್ಠಾನಾಧಿಪತೇಯ್ಯಟ್ಠೇನ ಸತಿನ್ದ್ರಿಯಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ, ಸತಿನ್ದ್ರಿಯಸ್ಸ ವಸೇನ ಅವಿಕ್ಖೇಪಟ್ಠೇನ ಸಮಾಧಿನ್ದ್ರಿಯಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ, ದಸ್ಸನಟ್ಠೇನ ಪಞ್ಞಿನ್ದ್ರಿಯಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ, ಅಧಿಮೋಕ್ಖಟ್ಠೇನ ಸದ್ಧಿನ್ದ್ರಿಯಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ, ಪಗ್ಗಹಟ್ಠೇನ ವೀರಿಯಿನ್ದ್ರಿಯಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಉದ್ಧಚ್ಚಂ ಪಜಹತೋ ಅವಿಕ್ಖೇಪಾಧಿಪತೇಯ್ಯಟ್ಠೇನ ಸಮಾಧಿನ್ದ್ರಿಯಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ, ಸಮಾಧಿನ್ದ್ರಿಯಸ್ಸ ವಸೇನ ದಸ್ಸನಟ್ಠೇನ ಪಞ್ಞಿನ್ದ್ರಿಯಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ, ಅಧಿಮೋಕ್ಖಟ್ಠೇನ ಸದ್ಧಿನ್ದ್ರಿಯಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ, ಪಗ್ಗಹಟ್ಠೇನ ವೀರಿಯಿನ್ದ್ರಿಯಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ, ಉಪಟ್ಠಾನಟ್ಠೇನ ಸತಿನ್ದ್ರಿಯಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಅವಿಜ್ಜಂ ಪಜಹತೋ ದಸ್ಸನಾಧಿಪತೇಯ್ಯಟ್ಠೇನ ಪಞ್ಞಿನ್ದ್ರಿಯಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ, ಪಞ್ಞಿನ್ದ್ರಿಯಸ್ಸ ವಸೇನ ಅಧಿಮೋಕ್ಖಟ್ಠೇನ ಸದ್ಧಿನ್ದ್ರಿಯಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ, ಪಗ್ಗಹಟ್ಠೇನ ವೀರಿಯಿನ್ದ್ರಿಯಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ, ಉಪಟ್ಠಾನಟ್ಠೇನ ಸತಿನ್ದ್ರಿಯಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ, ಅವಿಕ್ಖೇಪಟ್ಠೇನ ಸಮಾಧಿನ್ದ್ರಿಯಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ, ದಸ್ಸನಟ್ಠೇನ ಪಞ್ಞಿನ್ದ್ರಿಯಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ.

ಕಾಮಚ್ಛನ್ದಂ ಪಜಹತೋ ನೇಕ್ಖಮ್ಮವಸೇನ ಅಧಿಮೋಕ್ಖಾಧಿಪತೇಯ್ಯಟ್ಠೇನ ಸದ್ಧಿನ್ದ್ರಿಯಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ, ಸದ್ಧಿನ್ದ್ರಿಯಸ್ಸ ವಸೇನ ಪಗ್ಗಹಟ್ಠೇನ ವೀರಿಯಿನ್ದ್ರಿಯಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ, ಉಪಟ್ಠಾನಟ್ಠೇನ ಸತಿನ್ದ್ರಿಯಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ, ಅವಿಕ್ಖೇಪಟ್ಠೇನ ಸಮಾಧಿನ್ದ್ರಿಯಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ, ದಸ್ಸನಟ್ಠೇನ ಪಞ್ಞಿನ್ದ್ರಿಯಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಕಾಮಚ್ಛನ್ದಂ ಪಜಹತೋ ನೇಕ್ಖಮ್ಮವಸೇನ ಪಗ್ಗಹಾಧಿಪತೇಯ್ಯಟ್ಠೇನ ವೀರಿಯಿನ್ದ್ರಿಯಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ, ವೀರಿಯಿನ್ದ್ರಿಯಸ್ಸ ವಸೇನ ಉಪಟ್ಠಾನಟ್ಠೇನ ಸತಿನ್ದ್ರಿಯಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ, ಅವಿಕ್ಖೇಪಟ್ಠೇನ ಸಮಾಧಿನ್ದ್ರಿಯಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ, ದಸ್ಸನಟ್ಠೇನ ಪಞ್ಞಿನ್ದ್ರಿಯಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ, ಅಧಿಮೋಕ್ಖಟ್ಠೇನ ಸದ್ಧಿನ್ದ್ರಿಯಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಕಾಮಚ್ಛನ್ದಂ ಪಜಹತೋ ನೇಕ್ಖಮ್ಮವಸೇನ ಉಪಟ್ಠಾನಾಧಿಪತೇಯ್ಯಟ್ಠೇನ ಸತಿನ್ದ್ರಿಯಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ, ಸತಿನ್ದ್ರಿಯಸ್ಸ ವಸೇನ ಅವಿಕ್ಖೇಪಟ್ಠೇನ ಸಮಾಧಿನ್ದ್ರಿಯಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ, ದಸ್ಸನಟ್ಠೇನ ಪಞ್ಞಿನ್ದ್ರಿಯಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ, ಅಧಿಮೋಕ್ಖಟ್ಠೇನ ಸದ್ಧಿನ್ದ್ರಿಯಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ, ಪಗ್ಗಹಟ್ಠೇನ ವೀರಿಯಿನ್ದ್ರಿಯಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಕಾಮಚ್ಛನ್ದಂ ಪಜಹತೋ ನೇಕ್ಖಮ್ಮವಸೇನ ಅವಿಕ್ಖೇಪಾಧಿಪತೇಯ್ಯಟ್ಠೇನ ಸಮಾಧಿನ್ದ್ರಿಯಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ, ಸಮಾಧಿನ್ದ್ರಿಯಸ್ಸ ವಸೇನ ದಸ್ಸನಟ್ಠೇನ ಪಞ್ಞಿನ್ದ್ರಿಯಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ, ಅಧಿಮೋಕ್ಖಟ್ಠೇನ ಸದ್ಧಿನ್ದ್ರಿಯಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ, ಪಗ್ಗಹಟ್ಠೇನ ವೀರಿಯಿನ್ದ್ರಿಯಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ, ಉಪಟ್ಠಾನಟ್ಠೇನ ಸತಿನ್ದ್ರಿಯಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಕಾಮಚ್ಛನ್ದಂ ಪಜಹತೋ ನೇಕ್ಖಮ್ಮವಸೇನ ದಸ್ಸನಾಧಿಪತೇಯ್ಯಟ್ಠೇನ ಪಞ್ಞಿನ್ದ್ರಿಯಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ, ಪಞ್ಞಿನ್ದ್ರಿಯಸ್ಸ ವಸೇನ ಅಧಿಮೋಕ್ಖಟ್ಠೇನ ಸದ್ಧಿನ್ದ್ರಿಯಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ, ಪಗ್ಗಹಟ್ಠೇನ ವೀರಿಯಿನ್ದ್ರಿಯಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ, ಉಪಟ್ಠಾನಟ್ಠೇನ ಸತಿನ್ದ್ರಿಯಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ, ಅವಿಕ್ಖೇಪಟ್ಠೇನ ಸಮಾಧಿನ್ದ್ರಿಯಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ.

ಬ್ಯಾಪಾದಂ ಪಜಹತೋ ಅಬ್ಯಾಪಾದವಸೇನ…ಪೇ… ಥಿನಮಿದ್ಧಂ ಪಜಹತೋ ಆಲೋಕಸಞ್ಞಾವಸೇನ…ಪೇ… ಸಬ್ಬಕಿಲೇಸೇ ಪಜಹತೋ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗವಸೇನ ಅಧಿಮೋಕ್ಖಾಧಿಪತೇಯ್ಯಟ್ಠೇನ ಸದ್ಧಿನ್ದ್ರಿಯಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ, ಸದ್ಧಿನ್ದ್ರಿಯಸ್ಸ ವಸೇನ ಪಗ್ಗಹಟ್ಠೇನ ವೀರಿಯಿನ್ದ್ರಿಯಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ, ಉಪಟ್ಠಾನಟ್ಠೇನ ಸತಿನ್ದ್ರಿಯಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ, ಅವಿಕ್ಖೇಪಟ್ಠೇನ ಸಮಾಧಿನ್ದ್ರಿಯಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ, ದಸ್ಸನಟ್ಠೇನ ಪಞ್ಞಿನ್ದ್ರಿಯಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ…ಪೇ… ಸಬ್ಬಕಿಲೇಸೇ ಪಜಹತೋ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗವಸೇನ ದಸ್ಸನಾಧಿಪತೇಯ್ಯಟ್ಠೇನ ಪಞ್ಞಿನ್ದ್ರಿಯಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ, ಪಞ್ಞಿನ್ದ್ರಿಯಸ್ಸ ವಸೇನ ಅಧಿಮೋಕ್ಖಟ್ಠೇನ ಸದ್ಧಿನ್ದ್ರಿಯಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ, ಪಗ್ಗಹಟ್ಠೇನ ವೀರಿಯಿನ್ದ್ರಿಯಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ, ಉಪಟ್ಠಾನಟ್ಠೇನ ಸತಿನ್ದ್ರಿಯಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ, ಅವಿಕ್ಖೇಪಟ್ಠೇನ ಸಮಾಧಿನ್ದ್ರಿಯಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಏವಂ ಆಧಿಪತೇಯ್ಯಟ್ಠೇನ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಾನಿ.

ಖ. ಆದಿವಿಸೋಧನಟ್ಠನಿದ್ದೇಸೋ

೨೦೦. ಕಥಂ ಆದಿವಿಸೋಧನಟ್ಠೇನ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಾನಿ? ಅಧಿಮೋಕ್ಖಟ್ಠೇನ ಸದ್ಧಿನ್ದ್ರಿಯಂ, ಅಸ್ಸದ್ಧಿಯಸಂವರಟ್ಠೇನ [ಅಸ್ಸದ್ಧಿಯಂ ಸಂವರಟ್ಠೇನ (ಸ್ಯಾ. ಕ.) ಏವಮೀದಿಸೇಸು ಪದೇಸುಪಿ] ಸೀಲವಿಸುದ್ಧಿ – ಸದ್ಧಿನ್ದ್ರಿಯಸ್ಸ ಆದಿವಿಸೋಧನಾ. ಪಗ್ಗಹಟ್ಠೇನ ವೀರಿಯಿನ್ದ್ರಿಯಂ, ಕೋಸಜ್ಜಸಂವರಟ್ಠೇನ ಸೀಲವಿಸುದ್ಧಿ – ವೀರಿಯಿನ್ದ್ರಿಯಸ್ಸ ಆದಿವಿಸೋಧನಾ. ಉಪಟ್ಠಾನಟ್ಠೇನ ಸತಿನ್ದ್ರಿಯಂ, ಪಮಾದಸಂವರಟ್ಠೇನ ಸೀಲವಿಸುದ್ಧಿ – ಸತಿನ್ದ್ರಿಯಸ್ಸ ಆದಿವಿಸೋಧನಾ. ಅವಿಕ್ಖೇಪಟ್ಠೇನ ಸಮಾಧಿನ್ದ್ರಿಯಂ, ಉದ್ಧಚ್ಚಸಂವರಟ್ಠೇನ ಸೀಲವಿಸುದ್ಧಿ – ಸಮಾಧಿನ್ದ್ರಿಯಸ್ಸ ಆದಿವಿಸೋಧನಾ. ದಸ್ಸನಟ್ಠೇನ ಪಞ್ಞಿನ್ದ್ರಿಯಂ, ಅವಿಜ್ಜಾಸಂವರಟ್ಠೇನ ಸೀಲವಿಸುದ್ಧಿ – ಪಞ್ಞಿನ್ದ್ರಿಯಸ್ಸ ಆದಿವಿಸೋಧನಾ. ನೇಕ್ಖಮ್ಮೇ ಪಞ್ಚಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ, ಕಾಮಚ್ಛನ್ದಸಂವರಟ್ಠೇನ ಸೀಲವಿಸುದ್ಧಿ – ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಂ ಆದಿವಿಸೋಧನಾ. ಅಬ್ಯಾಪಾದೇ ಪಞ್ಚಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ, ಬ್ಯಾಪಾದಸಂವರಟ್ಠೇನ ಸೀಲವಿಸುದ್ಧಿ – ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಂ ಆದಿವಿಸೋಧನಾ…ಪೇ… ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೇ ಪಞ್ಚಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ, ಸಬ್ಬಕಿಲೇಸಸಂವರಟ್ಠೇನ ಸೀಲವಿಸುದ್ಧಿ – ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಂ ಆದಿವಿಸೋಧನಾ. ಏವಂ ಆದಿವಿಸೋಧನಟ್ಠೇನ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಾನಿ.

ಗ. ಅಧಿಮತ್ತಟ್ಠನಿದ್ದೇಸೋ

೨೦೧. ಕಥಂ ಅಧಿಮತ್ತಟ್ಠೇನ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಾನಿ? ಸದ್ಧಿನ್ದ್ರಿಯಸ್ಸ ಭಾವನಾಯ ಛನ್ದೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ – ಛನ್ದವಸೇನ ಸದ್ಧಾವಸೇನ ಸದ್ಧಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಅಧಿಮತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಛನ್ದವಸೇನ ಪಾಮೋಜ್ಜಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ – ಪಾಮೋಜ್ಜವಸೇನ ಸದ್ಧಾವಸೇನ ಸದ್ಧಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಅಧಿಮತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಪಾಮೋಜ್ಜವಸೇನ ಪೀತಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ – ಪೀತಿವಸೇನ ಸದ್ಧಾವಸೇನ ಸದ್ಧಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಅಧಿಮತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಪೀತಿವಸೇನ ಪಸ್ಸದ್ಧಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ – ಪಸ್ಸದ್ಧಿವಸೇನ ಸದ್ಧಾವಸೇನ ಸದ್ಧಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಅಧಿಮತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಪಸ್ಸದ್ಧಿವಸೇನ ಸುಖಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ – ಸುಖವಸೇನ ಸದ್ಧಾವಸೇನ ಸದ್ಧಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಅಧಿಮತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಸುಖವಸೇನ ಓಭಾಸೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ – ಓಭಾಸವಸೇನ ಸದ್ಧಾವಸೇನ ಸದ್ಧಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಅಧಿಮತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಓಭಾಸವಸೇನ ಸಂವೇಗೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ – ಸಂವೇಗವಸೇನ ಸದ್ಧಾವಸೇನ ಸದ್ಧಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಅಧಿಮತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಸಂವೇಜೇತ್ವಾ ಚಿತ್ತಂ ಸಮಾದಹತಿ – ಸಮಾಧಿವಸೇನ ಸದ್ಧಾವಸೇನ ಸದ್ಧಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಅಧಿಮತ್ತಂ ಹೋತಿ. ತಥಾ ಸಮಾಹಿತಂ ಚಿತ್ತಂ ಸಾಧುಕಂ ಪಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ – ಪಗ್ಗಹವಸೇನ ಸದ್ಧಾವಸೇನ ಸದ್ಧಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಅಧಿಮತ್ತಂ ಹೋತಿ. ತಥಾಪಗ್ಗಹಿತಂ ಚಿತ್ತಂ ಸಾಧುಕಂ ಅಜ್ಝುಪೇಕ್ಖತಿ – ಉಪೇಕ್ಖಾವಸೇನ ಸದ್ಧಾವಸೇನ ಸದ್ಧಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಅಧಿಮತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಉಪೇಕ್ಖಾವಸೇನ ನಾನತ್ತಕಿಲೇಸೇಹಿ ಚಿತ್ತಂ ವಿಮುಚ್ಚತಿ – ವಿಮೋಕ್ಖವಸೇನ ಸದ್ಧಾವಸೇನ ಸದ್ಧಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಅಧಿಮತ್ತಂ ಹೋತಿ. ವಿಮುತ್ತತ್ತಾ ತೇ ಧಮ್ಮಾ ಏಕರಸಾ ಹೋನ್ತಿ – ಏಕರಸಟ್ಠೇನ ಭಾವನಾವಸೇನ ಸದ್ಧಾವಸೇನ ಸದ್ಧಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಅಧಿಮತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಭಾವಿತತ್ತಾ ತತೋ ಪಣೀತತರೇ ವಿವಟ್ಟನ್ತಿ – ವಿವಟ್ಟನಾವಸೇನ ಸದ್ಧಾವಸೇನ ಸದ್ಧಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಅಧಿಮತ್ತಂ ಹೋತಿ. ವಿವಟ್ಟಿತತ್ತಾ ತತೋ ವೋಸಜ್ಜತಿ [ವೋಸ್ಸಜ್ಜತಿ (ಸ್ಯಾ. ಕ.)] – ವೋಸಗ್ಗವಸೇನ ಸದ್ಧಾವಸೇನ ಸದ್ಧಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಅಧಿಮತ್ತಂ ಹೋತಿ. ವೋಸಜ್ಜಿತತ್ತಾ ತತೋ ನಿರುಜ್ಝನ್ತಿ – ನಿರೋಧವಸೇನ ಸದ್ಧಾವಸೇನ ಸದ್ಧಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಅಧಿಮತ್ತಂ ಹೋತಿ. ನಿರೋಧವಸೇನ ದ್ವೇ ವೋಸಗ್ಗಾ – ಪರಿಚ್ಚಾಗವೋಸಗ್ಗೋ ಚ, ಪಕ್ಖನ್ದನವೋಸಗ್ಗೋ ಚ. ಕಿಲೇಸೇ ಚ ಖನ್ಧೇ ಚ ಪರಿಚ್ಚಜತೀತಿ – ಪರಿಚ್ಚಾಗವೋಸಗ್ಗೋ. ನಿರೋಧನಿಬ್ಬಾನಧಾತುಯಾ ಚಿತ್ತಂ ಪಕ್ಖನ್ದತೀತಿ – ಪಕ್ಖನ್ದನವೋಸಗ್ಗೋ. ನಿರೋಧವಸೇನ ಇಮೇ ದ್ವೇ ವೋಸಗ್ಗಾ.

ಅಸ್ಸದ್ಧಿಯಸ್ಸ ಪಹಾನಾಯ ಛನ್ದೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ…ಪೇ… ಅಸ್ಸದ್ಧಿಯಪರಿಳಾಹಸ್ಸ ಪಹಾನಾಯ ಛನ್ದೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ… ದಿಟ್ಠೇಕಟ್ಠಾನಂ ಕಿಲೇಸಾನಂ ಪಹಾನಾಯ ಛನ್ದೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ… ಓಳಾರಿಕಾನಂ ಕಿಲೇಸಾನಂ ಪಹಾನಾಯ ಛನ್ದೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ… ಅನುಸಹಗತಾನಂ ಕಿಲೇಸಾನಂ ಪಹಾನಾಯ ಛನ್ದೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ… ಸಬ್ಬಕಿಲೇಸಾನಂ ಪಹಾನಾಯ ಛನ್ದೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ – ಛನ್ದವಸೇನ ಸದ್ಧಾವಸೇನ ಸದ್ಧಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಅಧಿಮತ್ತಂ ಹೋತಿ…ಪೇ… ವೀರಿಯಿನ್ದ್ರಿಯಸ್ಸ ಭಾವನಾಯ ಛನ್ದೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ…ಪೇ… ಕೋಸಜ್ಜಸ್ಸ ಪಹಾನಾಯ ಛನ್ದೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ… ಕೋಸಜ್ಜಪರಿಳಾಹಸ್ಸ ಪಹಾನಾಯ ಛನ್ದೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ… ದಿಟ್ಠೇಕಟ್ಠಾನಂ ಕಿಲೇಸಾನಂ ಪಹಾನಾಯ ಛನ್ದೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ…ಪೇ… ಸಬ್ಬಕಿಲೇಸಾನಂ ಪಹಾನಾಯ ಛನ್ದೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ… ಸತಿನ್ದ್ರಿಯಸ್ಸ ಭಾವನಾಯ ಛನ್ದೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ…ಪೇ… ಪಮಾದಸ್ಸ ಪಹಾನಾಯ ಛನ್ದೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ… ಪಮಾದಪರಿಳಾಹಸ್ಸ ಪಹಾನಾಯ ಛನ್ದೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ…ಪೇ… ಸಬ್ಬಕಿಲೇಸಾನಂ ಪಹಾನಾಯ ಛನ್ದೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ… ಸಮಾಧಿನ್ದ್ರಿಯಸ್ಸ ಭಾವನಾಯ ಛನ್ದೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ…ಪೇ… ಉದ್ಧಚ್ಚಸ್ಸ ಪಹಾನಾಯ ಛನ್ದೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಉದ್ಧಚ್ಚಪರಿಳಾಹಸ್ಸ ಪಹಾನಾಯ ಛನ್ದೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ…ಪೇ… ಸಬ್ಬಕಿಲೇಸಾನಂ ಪಹಾನಾಯ ಛನ್ದೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ… ಪಞ್ಞಿನ್ದ್ರಿಯಸ್ಸ ಭಾವನಾಯ ಛನ್ದೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ…ಪೇ… ಅವಿಜ್ಜಾಯ ಪಹಾನಾಯ ಛನ್ದೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ… ಅವಿಜ್ಜಾಪರಿಳಾಹಸ್ಸ ಪಹಾನಾಯ ಛನ್ದೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ… ದಿಟ್ಠೇಕಟ್ಠಾನಂ ಕಿಲೇಸಾನಂ ಪಹಾನಾಯ ಛನ್ದೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ… ಓಳಾರಿಕಾನಂ ಕಿಲೇಸಾನಂ ಪಹಾನಾಯ ಛನ್ದೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ… ಅನುಸಹಗತಾನಂ ಕಿಲೇಸಾನಂ ಪಹಾನಾಯ ಛನ್ದೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ… ಸಬ್ಬಕಿಲೇಸಾನಂ ಪಹಾನಾಯ ಛನ್ದೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ – ಛನ್ದವಸೇನ ಪಞ್ಞಾವಸೇನ ಪಞ್ಞಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಅಧಿಮತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಛನ್ದವಸೇನ ಪಾಮೋಜ್ಜಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ – ಪಾಮೋಜ್ಜವಸೇನ ಪಞ್ಞಾವಸೇನ ಪಞ್ಞಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಅಧಿಮತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಪಾಮೋಜ್ಜವಸೇನ ಪೀತಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ – ಪೀತಿವಸೇನ ಪಞ್ಞಾ ವಸೇನ ಪಞ್ಞಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಅಧಿಮತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಪೀತಿವಸೇನ ಪಸ್ಸದ್ಧಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ – ಪಸ್ಸದ್ಧಿವಸೇನ ಪಞ್ಞಾವಸೇನ ಪಞ್ಞಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಅಧಿಮತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಪಸ್ಸದ್ಧಿವಸೇನ ಸುಖಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ – ಸುಖವಸೇನ ಪಞ್ಞಾವಸೇನ ಪಞ್ಞಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಅಧಿಮತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಸುಖವಸೇನ ಓಭಾಸೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ – ಓಭಾಸವಸೇನ ಪಞ್ಞಾವಸೇನ ಪಞ್ಞಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಅಧಿಮತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಓಭಾಸವಸೇನ ಸಂವೇಗೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ – ಸಂವೇಗವಸೇನ ಪಞ್ಞಾವಸೇನ ಪಞ್ಞಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಅಧಿಮತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಸಂವೇಜೇತ್ವಾ ಚಿತ್ತಂ ಸಮಾದಹತಿ – ಸಮಾಧಿವಸೇನ ಪಞ್ಞಾವಸೇನ ಪಞ್ಞಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಅಧಿಮತ್ತಂ ಹೋತಿ. ತಥಾಸಮಾಹಿತಂ ಚಿತ್ತಂ ಸಾಧುಕಂ ಪಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ – ಪಗ್ಗಹವಸೇನ ಪಞ್ಞಾವಸೇನ ಪಞ್ಞಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಅಧಿಮತ್ತಂ ಹೋತಿ. ತಥಾಪಗ್ಗಹಿತಂ ಚಿತ್ತಂ ಸಾಧುಕಂ ಅಜ್ಝುಪೇಕ್ಖತಿ – ಉಪೇಕ್ಖಾವಸೇನ ಪಞ್ಞಾವಸೇನ ಪಞ್ಞಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಅಧಿಮತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಉಪೇಕ್ಖಾವಸೇನ ನಾನತ್ತಕಿಲೇಸೇಹಿ ಚಿತ್ತಂ ವಿಮುಚ್ಚತಿ – ವಿಮೋಕ್ಖವಸೇನ ಪಞ್ಞಾವಸೇನ ಪಞ್ಞಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಅಧಿಮತ್ತಂ ಹೋತಿ. ವಿಮುತ್ತತ್ತಾ ತೇ ಧಮ್ಮಾ ಏಕರಸಾ ಹೋನ್ತಿ – ಭಾವನಾವಸೇನ [ಏಕರಸಟ್ಠೇನ ಭಾವನಾವಸೇನ (ಸ್ಯಾ. ಕ.) ಅಟ್ಠಕಥಾ ಓಲೋಕೇತಬ್ಬೋ] ಪಞ್ಞಾವಸೇನ ಪಞ್ಞಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಅಧಿಮತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಭಾವಿತತ್ತಾ ತತೋ ಪಣೀತತರೇ ವಿವಟ್ಟನ್ತಿ – ವಿವಟ್ಟನಾವಸೇನ ಪಞ್ಞಾವಸೇನ ಪಞ್ಞಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಅಧಿಮತ್ತಂ ಹೋತಿ. ವಿವಟ್ಟಿತತ್ತಾ ತತೋ ವೋಸಜ್ಜತಿ – ವೋಸಗ್ಗವಸೇನ ಪಞ್ಞಾವಸೇನ ಪಞ್ಞಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಅಧಿಮತ್ತಂ ಹೋತಿ. ವೋಸಜ್ಜಿತತ್ತಾ ತತೋ ನಿರುಜ್ಝನ್ತಿ – ನಿರೋಧವಸೇನ ಪಞ್ಞಾವಸೇನ ಪಞ್ಞಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಅಧಿಮತ್ತಂ ಹೋತಿ. ನಿರೋಧವಸೇನ ದ್ವೇ ವೋಸಗ್ಗಾ – ಪರಿಚ್ಚಾಗವೋಸಗ್ಗೋ ಚ, ಪಕ್ಖನ್ದನವೋಸಗ್ಗೋ ಚ. ಕಿಲೇಸೇ ಚ ಖನ್ಧೇ ಚ ಪರಿಚ್ಚಜತೀತಿ – ಪರಿಚ್ಚಾಗವೋಸಗ್ಗೋ. ನಿರೋಧನಿಬ್ಬಾನಧಾತುಯಾ ಚಿತ್ತಂ ಪಕ್ಖನ್ದತೀತಿ – ಪಕ್ಖನ್ದನವೋಸಗ್ಗೋ. ನಿರೋಧವಸೇನ ಇಮೇ ದ್ವೇ ವೋಸಗ್ಗಾ. ಏವಂ ಅಧಿಮತ್ತಟ್ಠೇನ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಾನಿ.

ದುತಿಯಭಾಣವಾರೋ.

ಘ. ಅಧಿಟ್ಠಾನಟ್ಠನಿದ್ದೇಸೋ

೨೦೨. ಕಥಂ ಅಧಿಟ್ಠಾನಟ್ಠೇನ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಾನಿ? ಸದ್ಧಿನ್ದ್ರಿಯಸ್ಸ ಭಾವನಾಯ ಛನ್ದೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ – ಛನ್ದವಸೇನ ಸದ್ಧಾವಸೇನ ಸದ್ಧಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತಿ. ಛನ್ದವಸೇನ ಪಾಮೋಜ್ಜಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ – ಪಾಮೋಜ್ಜವಸೇನ ಸದ್ಧಾವಸೇನ ಸದ್ಧಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತಿ…ಪೇ… ಏವಂ ಅಧಿಟ್ಠಾನಟ್ಠೇನ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಾನಿ.

ಙ. ಪರಿಯಾದಾನಟ್ಠನಿದ್ದೇಸೋ

ಕಥಂ ಪರಿಯಾದಾನಟ್ಠೇನ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಾನಿ? ಅಧಿಮೋಕ್ಖಟ್ಠೇನ ಸದ್ಧಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಅಸ್ಸದ್ಧಿಯಂ ಪರಿಯಾದಿಯತಿ, ಅಸ್ಸದ್ಧಿಯಪರಿಳಾಹಂ ಪರಿಯಾದಿಯತಿ. ಪಗ್ಗಹಟ್ಠೇನ ವೀರಿಯಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಕೋಸಜ್ಜಂ ಪರಿಯಾದಿಯತಿ, ಕೋಸಜ್ಜಪರಿಳಾಹಂ ಪರಿಯಾದಿಯತಿ. ಉಪಟ್ಠಾನಟ್ಠೇನ ಸತಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಪಮಾದಂ ಪರಿಯಾದಿಯತಿ, ಪಮಾದಪರಿಳಾಹಂ ಪರಿಯಾದಿಯತಿ. ಅವಿಕ್ಖೇಪಟ್ಠೇನ ಸಮಾಧಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಉದ್ಧಚ್ಚಂ ಪರಿಯಾದಿಯತಿ, ಉದ್ಧಚ್ಚಪರಿಳಾಹಂ ಪರಿಯಾದಿಯತಿ. ದಸ್ಸನಟ್ಠೇನ ಪಞ್ಞಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಅವಿಜ್ಜಂ ಪರಿಯಾದಿಯತಿ, ಅವಿಜ್ಜಾಪರಿಳಾಹಂ ಪರಿಯಾದಿಯತಿ. ನೇಕ್ಖಮ್ಮೇ ಪಞ್ಚಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಕಾಮಚ್ಛನ್ದಂ ಪರಿಯಾದಿಯನ್ತಿ. ಅಬ್ಯಾಪಾದೇ ಪಞ್ಚಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಬ್ಯಾಪಾದಂ ಪರಿಯಾದಿಯನ್ತಿ. ಆಲೋಕಸಞ್ಞಾಯ ಪಞ್ಚಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಥಿನಮಿದ್ಧಂ ಪರಿಯಾದಿಯನ್ತಿ. ಅವಿಕ್ಖೇಪೇ ಪಞ್ಚಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಉದ್ಧಚ್ಚಂ ಪರಿಯಾದಿಯನ್ತಿ…ಪೇ… ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೇ ಪಞ್ಚಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಸಬ್ಬಕಿಲೇಸೇ ಪರಿಯಾದಿಯನ್ತಿ. ಏವಂ ಪರಿಯಾದಾನಟ್ಠೇನ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಾನಿ.

ಚ. ಪತಿಟ್ಠಾಪಕಟ್ಠನಿದ್ದೇಸೋ

೨೦೩. ಕಥಂ ಪತಿಟ್ಠಾಪಕಟ್ಠೇನ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಾನಿ? ಸದ್ಧೋ ಸದ್ಧಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಅಧಿಮೋಕ್ಖೇ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತಿ, ಸದ್ಧಸ್ಸ ಸದ್ಧಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಅಧಿಮೋಕ್ಖೇ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತಿ. ವೀರಿಯವಾ ವೀರಿಯಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಪಗ್ಗಹೇ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತಿ, ವೀರಿಯವತೋ ವೀರಿಯಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಪಗ್ಗಹೇ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತಿ. ಸತಿಮಾ ಸತಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಉಪಟ್ಠಾನೇ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತಿ, ಸತಿಮತೋ ಸತಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಉಪಟ್ಠಾನೇ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತಿ. ಸಮಾಹಿತೋ ಸಮಾಧಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಅವಿಕ್ಖೇಪೇ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತಿ, ಸಮಾಹಿತಸ್ಸ ಸಮಾಧಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಅವಿಕ್ಖೇಪೇ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತಿ. ಪಞ್ಞವಾ ಪಞ್ಞಿನ್ದ್ರಿಯಂ ದಸ್ಸನೇ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತಿ, ಪಞ್ಞವತೋ ಪಞ್ಞಿನ್ದ್ರಿಯಂ ದಸ್ಸನೇ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತಿ. ಯೋಗಾವಚರೋ ಪಞ್ಚಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ನೇಕ್ಖಮ್ಮೇ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತಿ, ಯೋಗಾವಚರಸ್ಸ ಪಞ್ಚಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ನೇಕ್ಖಮ್ಮೇ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇನ್ತಿ. ಯೋಗಾವಚರೋ ಪಞ್ಚಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಅಬ್ಯಾಪಾದೇ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತಿ, ಯೋಗಾವಚರಸ್ಸ ಪಞ್ಚಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಅಬ್ಯಾಪಾದೇ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇನ್ತಿ. ಯೋಗಾವಚರೋ ಪಞ್ಚಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಆಲೋಕಸಞ್ಞಾಯ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತಿ, ಯೋಗಾವಚರಸ್ಸ ಪಞ್ಚಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಆಲೋಕಸಞ್ಞಾಯ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇನ್ತಿ. ಯೋಗಾವಚರೋ ಪಞ್ಚಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಅವಿಕ್ಖೇಪೇ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತಿ, ಯೋಗಾವಚರಸ್ಸ ಪಞ್ಚಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಅವಿಕ್ಖೇಪೇ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇನ್ತಿ…ಪೇ… ಯೋಗಾವಚರೋ ಪಞ್ಚಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೇ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತಿ, ಯೋಗಾವಚರಸ್ಸ ಪಞ್ಚಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೇ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇನ್ತಿ. ಏವಂ ಪತಿಟ್ಠಾಪಕಟ್ಠೇನ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಾನಿ.

ಸುತ್ತನ್ತನಿದ್ದೇಸೋ ಚತುತ್ಥೋ.