೧. ಪಠಮಸುತ್ತನ್ತನಿದ್ದೇಸೋ

೧೮೪. ಏವಂ ಮೇ ಸುತಂ – ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಭಗವಾ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ವಿಹರತಿ ಜೇತವನೇ ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕಸ್ಸ ಆರಾಮೇ. ತತ್ರ ಖೋ ಭಗವಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಭಿಕ್ಖವೋ’’ತಿ. ‘‘ಭದನ್ತೇ’’ತಿ [‘‘ಭದ್ದನ್ತೇ’’ತಿ (ಕ.)] ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಭಗವತೋ ಪಚ್ಚಸ್ಸೋಸುಂ. ಭಗವಾ ಏತದವೋಚ –

‘‘ಪಞ್ಚಿಮಾನಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ. ಕತಮಾನಿ ಪಞ್ಚ? ಸದ್ಧಿನ್ದ್ರಿಯಂ, ವೀರಿಯಿನ್ದ್ರಿಯಂ, ಸತಿನ್ದ್ರಿಯಂ, ಸಮಾಧಿನ್ದ್ರಿಯಂ, ಪಞ್ಞಿನ್ದ್ರಿಯಂ – ಇಮಾನಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಞ್ಚಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ’’ [ಸಂ. ನಿ. ೫.೪೭೧].

೧೮೫. ಇಮಾನಿ ಪಞ್ಚಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಕತಿಹಾಕಾರೇಹಿ ವಿಸುಜ್ಝನ್ತಿ? ಇಮಾನಿ ಪಞ್ಚಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಪನ್ನರಸಹಿ ಆಕಾರೇಹಿ ವಿಸುಜ್ಝನ್ತಿ. ಅಸ್ಸದ್ಧೇ ಪುಗ್ಗಲೇ ಪರಿವಜ್ಜಯತೋ, ಸದ್ಧೇ ಪುಗ್ಗಲೇ ಸೇವತೋ ಭಜತೋ ಪಯಿರುಪಾಸತೋ, ಪಸಾದನೀಯೇ ಸುತ್ತನ್ತೇ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖತೋ – ಇಮೇಹಿ ತೀಹಾಕಾರೇಹಿ ಸದ್ಧಿನ್ದ್ರಿಯಂ ವಿಸುಜ್ಝತಿ. ಕುಸೀತೇ ಪುಗ್ಗಲೇ ಪರಿವಜ್ಜಯತೋ, ಆರದ್ಧವೀರಿಯೇ ಪುಗ್ಗಲೇ ಸೇವತೋ ಭಜತೋ ಪಯಿರುಪಾಸತೋ, ಸಮ್ಮಪ್ಪಧಾನೇ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖತೋ – ಇಮೇಹಿ ತೀಹಾಕಾರೇಹಿ ವೀರಿಯಿನ್ದ್ರಿಯಂ ವಿಸುಜ್ಝತಿ. ಮುಟ್ಠಸ್ಸತೀ ಪುಗ್ಗಲೇ ಪರಿವಜ್ಜಯತೋ, ಉಪಟ್ಠಿತಸ್ಸತೀ ಪುಗ್ಗಲೇ ಸೇವತೋ ಭಜತೋ ಪಯಿರುಪಾಸತೋ, ಸತಿಪಟ್ಠಾನೇ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖತೋ – ಇಮೇಹಿ ತೀಹಾಕಾರೇಹಿ ಸತಿನ್ದ್ರಿಯಂ ವಿಸುಜ್ಝತಿ. ಅಸಮಾಹಿತೇ ಪುಗ್ಗಲೇ ಪರಿವಜ್ಜಯತೋ, ಸಮಾಹಿತೇ ಪುಗ್ಗಲೇ ಸೇವತೋ ಭಜತೋ ಪಯಿರುಪಾಸತೋ, ಝಾನವಿಮೋಕ್ಖೇ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖತೋ – ಇಮೇಹಿ ತೀಹಾಕಾರೇಹಿ ಸಮಾಧಿನ್ದ್ರಿಯಂ ವಿಸುಜ್ಝತಿ. ದುಪ್ಪಞ್ಞೇ ಪುಗ್ಗಲೇ ಪರಿವಜ್ಜಯತೋ, ಪಞ್ಞವನ್ತೇ ಪುಗ್ಗಲೇ ಸೇವತೋ ಭಜತೋ ಪಯಿರುಪಾಸತೋ, ಗಮ್ಭೀರಞಾಣಚರಿಯಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖತೋ – ಇಮೇಹಿ ತೀಹಾಕಾರೇಹಿ ಪಞ್ಞಿನ್ದ್ರಿಯಂ ವಿಸುಜ್ಝತಿ. ಇತಿ ಇಮೇ ಪಞ್ಚ ಪುಗ್ಗಲೇ ಪರಿವಜ್ಜಯತೋ, ಪಞ್ಚ ಪುಗ್ಗಲೇ ಸೇವತೋ ಭಜತೋ ಪಯಿರುಪಾಸತೋ, ಪಞ್ಚ ಸುತ್ತನ್ತಕ್ಖನ್ಧೇ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖತೋ – ಇಮೇಹಿ ಪನ್ನರಸಹಿ ಆಕಾರೇಹಿ ಇಮಾನಿ ಪಞ್ಚಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ವಿಸುಜ್ಝನ್ತಿ.

ಕತಿಹಾಕಾರೇಹಿ ಪಞ್ಚಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಭಾವಿಯನ್ತಿ, ಕತಿಹಾಕಾರೇಹಿ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಂ ಭಾವನಾ ಹೋತಿ? ದಸಹಾಕಾರೇಹಿ ಪಞ್ಚಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಭಾವಿಯನ್ತಿ, ದಸಹಾಕಾರೇಹಿ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಂ ಭಾವನಾ ಹೋತಿ. ಅಸ್ಸದ್ಧಿಯಂ ಪಜಹನ್ತೋ ಸದ್ಧಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಭಾವೇತಿ, ಸದ್ಧಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಭಾವೇನ್ತೋ ಅಸ್ಸದ್ಧಿಯಂ ಪಜಹತಿ; ಕೋಸಜ್ಜಂ ಪಜಹನ್ತೋ ವೀರಿಯಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಭಾವೇತಿ, ವೀರಿಯಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಭಾವೇನ್ತೋ ಕೋಸಜ್ಜಂ ಪಜಹತಿ; ಪಮಾದಂ ಪಜಹನ್ತೋ ಸತಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಭಾವೇತಿ, ಸತಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಭಾವೇನ್ತೋ ಪಮಾದಂ ಪಜಹತಿ; ಉದ್ಧಚ್ಚಂ ಪಜಹನ್ತೋ ಸಮಾಧಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಭಾವೇತಿ, ಸಮಾಧಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಭಾವೇನ್ತೋ ಉದ್ಧಚ್ಚಂ ಪಜಹತಿ; ಅವಿಜ್ಜಂ ಪಜಹನ್ತೋ ಪಞ್ಞಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಭಾವೇತಿ, ಪಞ್ಞಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಭಾವೇನ್ತೋ ಅವಿಜ್ಜಂ ಪಜಹತಿ. ಇಮೇಹಿ ದಸಹಾಕಾರೇಹಿ ಪಞ್ಚಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಭಾವಿಯನ್ತಿ, ಇಮೇಹಿ ದಸಹಾಕಾರೇಹಿ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಂ ಭಾವನಾ ಹೋತಿ.

ಕತಿಹಾಕಾರೇಹಿ ಪಞ್ಚಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಭಾವಿತಾನಿ ಹೋನ್ತಿ ಸುಭಾವಿತಾನಿ? ದಸಹಾಕಾರೇಹಿ ಪಞ್ಚಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಭಾವಿತಾನಿ ಹೋನ್ತಿ ಸುಭಾವಿತಾನಿ. ಅಸ್ಸದ್ಧಿಯಸ್ಸ ಪಹೀನತ್ತಾ ಸುಪ್ಪಹೀನತ್ತಾ ಸದ್ಧಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಭಾವಿತಂ ಹೋತಿ ಸುಭಾವಿತಂ; ಸದ್ಧಿನ್ದ್ರಿಯಸ್ಸ ಭಾವಿತತ್ತಾ ಸುಭಾವಿತತ್ತಾ ಅಸ್ಸದ್ಧಿಯಂ ಪಹೀನಂ ಹೋತಿ ಸುಪ್ಪಹೀನಂ. ಕೋಸಜ್ಜಸ್ಸ ಪಹೀನತ್ತಾ ಸುಪ್ಪಹೀನತ್ತಾ ವೀರಿಯಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಭಾವಿತಂ ಹೋತಿ ಸುಭಾವಿತಂ; ವೀರಿಯಿನ್ದ್ರಿಯಸ್ಸ ಭಾವಿತತ್ತಾ ಸುಭಾವಿತತ್ತಾ ಕೋಸಜ್ಜಂ ಪಹೀನಂ ಹೋತಿ ಸುಪ್ಪಹೀನಂ. ಪಮಾದಸ್ಸ ಪಹೀನತ್ತಾ ಸುಪ್ಪಹೀನತ್ತಾ ಸತಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಭಾವಿತಂ ಹೋತಿ ಸುಭಾವಿತಂ; ಸತಿನ್ದ್ರಿಯಸ್ಸ ಭಾವಿತತ್ತಾ ಸುಭಾವಿತತ್ತಾ ಪಮಾದೋ ಪಹೀನೋ ಹೋತಿ ಸುಪ್ಪಹೀನೋ. ಉದ್ಧಚ್ಚಸ್ಸ ಪಹೀನತ್ತಾ ಸುಪ್ಪಹೀನತ್ತಾ ಸಮಾಧಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಭಾವಿತಂ ಹೋತಿ ಸುಭಾವಿತಂ; ಸಮಾಧಿನ್ದ್ರಿಯಸ್ಸ ಭಾವಿತತ್ತಾ ಸುಭಾವಿತತ್ತಾ ಉದ್ಧಚ್ಚಂ ಪಹೀನಂ ಹೋತಿ ಸುಪ್ಪಹೀನಂ. ಅವಿಜ್ಜಾಯ ಪಹೀನತ್ತಾ ಪಞ್ಞಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಭಾವಿತಂ ಹೋತಿ ಸುಭಾವಿತಂ; ಪಞ್ಞಿನ್ದ್ರಿಯಸ್ಸ ಭಾವಿತತ್ತಾ ಸುಭಾವಿತತ್ತಾ ಅವಿಜ್ಜಾ ಪಹೀನಾ ಹೋತಿ ಸುಪ್ಪಹೀನಾ. ಇಮೇಹಿ ದಸಹಾಕಾರೇಹಿ ಪಞ್ಚಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಭಾವಿತಾನಿ ಹೋನ್ತಿ ಸುಭಾವಿತಾನಿ.

೧೮೬. ಕತಿಹಾಕಾರೇಹಿ ಪಞ್ಚಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಭಾವಿಯನ್ತಿ, ಕತಿಹಾಕಾರೇಹಿ ಪಞ್ಚಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಭಾವಿತಾನಿ ಚೇವ ಹೋನ್ತಿ ಸುಭಾವಿತಾನಿ ಚ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಾನಿ ಚ ಸುಪ್ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಾನಿ ಚ? ಚತೂಹಾಕಾರೇಹಿ ಪಞ್ಚಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಭಾವಿಯನ್ತಿ ಚತೂಹಾಕಾರೇಹಿ ಪಞ್ಚಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಭಾವಿತಾನಿ ಚೇವ ಹೋನ್ತಿ ಸುಭಾವಿತಾನಿ ಚ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಾನಿ ಚ ಸುಪ್ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಾನಿ ಚ. ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗಕ್ಖಣೇ ಪಞ್ಚಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಭಾವಿಯನ್ತಿ; ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಕ್ಖಣೇ ಪಞ್ಚಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಭಾವಿತಾನಿ ಚೇವ ಹೋನ್ತಿ ಸುಭಾವಿತಾನಿ ಚ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಾನಿ ಚ ಸುಪ್ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಾನಿ ಚ. ಸಕದಾಗಾಮಿಮಗ್ಗಕ್ಖಣೇ ಪಞ್ಚಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಭಾವಿಯನ್ತಿ; ಸಕದಾಗಾಮಿಫಲಕ್ಖಣೇ ಪಞ್ಚಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಭಾವಿತಾನಿ ಚೇವ ಹೋನ್ತಿ ಸುಭಾವಿತಾನಿ ಚ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಾನಿ ಚ ಸುಪ್ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಾನಿ ಚ. ಅನಾಗಾಮಿಮಗ್ಗಕ್ಖಣೇ ಪಞ್ಚಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಭಾವಿಯನ್ತಿ; ಅನಾಗಾಮಿಫಲಕ್ಖಣೇ ಪಞ್ಚಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಭಾವಿತಾನಿ ಚೇವ ಹೋನ್ತಿ ಸುಭಾವಿತಾನಿ ಚ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಾನಿ ಚ ಸುಪ್ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಾನಿ ಚ. ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಕ್ಖಣೇ ಪಞ್ಚಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಭಾವಿಯನ್ತಿ; ಅರಹತ್ತಫಲಕ್ಖಣೇ ಪಞ್ಚಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಭಾವಿತಾನಿ ಚೇವ ಹೋನ್ತಿ ಸುಭಾವಿತಾನಿ ಚ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಾನಿ ಚ ಸುಪ್ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಾನಿ ಚ. ಇತಿ ಚತಸ್ಸೋ ಮಗ್ಗವಿಸುದ್ಧಿಯೋ, ಚತಸ್ಸೋ ಫಲವಿಸುದ್ಧಿಯೋ, ಚತಸ್ಸೋ ಸಮುಚ್ಛೇದವಿಸುದ್ಧಿಯೋ, ಚತಸ್ಸೋ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿವಿಸುದ್ಧಿಯೋ. ಇಮೇಹಿ ಚತೂಹಾಕಾರೇಹಿ ಪಞ್ಚಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಭಾವಿಯನ್ತಿ; ಇಮೇಹಿ ಚತೂಹಾಕಾರೇಹಿ ಪಞ್ಚಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಭಾವಿತಾನಿ ಚೇವ ಹೋನ್ತಿ ಸುಭಾವಿತಾನಿ ಚ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಾನಿ ಚ ಸುಪ್ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಾನಿ ಚ.

ಕತಿನಂ ಪುಗ್ಗಲಾನಂ ಇನ್ದ್ರಿಯಭಾವನಾ; ಕತಿ ಪುಗ್ಗಲಾ ಭಾವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಾ? ಅಟ್ಠನ್ನಂ ಪುಗ್ಗಲಾನಂ ಇನ್ದ್ರಿಯಭಾವನಾ; ತಯೋ ಪುಗ್ಗಲಾ ಭಾವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಾ. ಕತಮೇಸಂ ಅಟ್ಠನ್ನಂ ಪುಗ್ಗಲಾನಂ ಇನ್ದ್ರಿಯಭಾವನಾ? ಸತ್ತನ್ನಞ್ಚ ಸೇಕ್ಖಾನಂ, ಪುಥುಜ್ಜನಕಲ್ಯಾಣಕಸ್ಸ ಚ – ಇಮೇಸಂ ಅಟ್ಠನ್ನಂ ಪುಗ್ಗಲಾನಂ ಇನ್ದ್ರಿಯಭಾವನಾ. ಕತಮೇ ತಯೋ ಪುಗ್ಗಲಾ ಭಾವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಾ? ಸವನೇನ ಬುದ್ಧೋ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಸಾವಕೋ ಖೀಣಾಸವೋ ಭಾವಿತಿನ್ದ್ರಿಯೋ, ಸಯಂ ಭೂತಟ್ಠೇನ ಪಚ್ಚೇಕಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಭಾವಿತಿನ್ದ್ರಿಯೋ, ಅಪ್ಪಮೇಯ್ಯಟ್ಠೇನ ತಥಾಗತೋ ಅರಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಭಾವಿತಿನ್ದ್ರಿಯೋ – ಇಮೇ ತಯೋ ಪುಗ್ಗಲಾ ಭಾವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಾ. ಇತಿ ಇಮೇಸಂ ಅಟ್ಠನ್ನಂ ಪುಗ್ಗಲಾನಂ ಇನ್ದ್ರಿಯಭಾವನಾ; ಇಮೇ ತಯೋ ಪುಗ್ಗಲಾ ಭಾವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಾ.

ಸುತ್ತನ್ತನಿದ್ದೇಸೋ ಪಠಮೋ.