೩. ಆನಾಪಾನಸ್ಸತಿಕಥಾ

೧. ಗಣನವಾರ

೧೫೨. ಸೋಳಸವತ್ಥುಕಂ ಆನಾಪಾನಸ್ಸತಿಸಮಾಧಿಂ [ಆನಾಪಾನಸತಿಸಮಾಧಿಂ (ಸೀ. ಅಟ್ಠ.)] ಭಾವಯತೋ ಸಮಾಧಿಕಾನಿ ದ್ವೇ ಞಾಣಸತಾನಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ – ಅಟ್ಠ ಪರಿಪನ್ಥೇ [ಪರಿಬನ್ಧೇ (ಕ.)] ಞಾಣಾನಿ, ಅಟ್ಠ ಚ ಉಪಕಾರೇ ಞಾಣಾನಿ, ಅಟ್ಠಾರಸ ಉಪಕ್ಕಿಲೇಸೇ ಞಾಣಾನಿ, ತೇರಸ ವೋದಾನೇ ಞಾಣಾನಿ, ಬಾತ್ತಿಂಸ ಸತೋಕಾರಿಸ್ಸ [ಸತೋಕಾರೀಸು (ಸ್ಯಾ.)] ಞಾಣಾನಿ, ಚತುವೀಸತಿ ಸಮಾಧಿವಸೇನ ಞಾಣಾನಿ, ದ್ವೇಸತ್ತತಿ ವಿಪಸ್ಸನಾವಸೇನ ಞಾಣಾನಿ, ಅಟ್ಠ ನಿಬ್ಬಿದಾಞಾಣಾನಿ, ಅಟ್ಠ ನಿಬ್ಬಿದಾನುಲೋಮಞಾಣಾನಿ, ಅಟ್ಠ ನಿಬ್ಬಿದಾಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿಞಾಣಾನಿ, ಏಕವೀಸತಿ ವಿಮುತ್ತಿಸುಖೇ ಞಾಣಾನಿ.

ಕತಮಾನಿ ಅಟ್ಠ ಪರಿಪನ್ಥೇ ಞಾಣಾನಿ, ಅಟ್ಠ ಚ ಉಪಕಾರೇ ಞಾಣಾನಿ? ಕಾಮಚ್ಛನ್ದೋ ಸಮಾಧಿಸ್ಸ ಪರಿಪನ್ಥೋ, ನೇಕ್ಖಮ್ಮಂ ಸಮಾಧಿಸ್ಸ ಉಪಕಾರಂ. ಬ್ಯಾಪಾದೋ ಸಮಾಧಿಸ್ಸ ಪರಿಪನ್ಥೋ, ಅಬ್ಯಾಪಾದೋ ಸಮಾಧಿಸ್ಸ ಉಪಕಾರಂ. ಥಿನಮಿದ್ಧಂ ಸಮಾಧಿಸ್ಸ ಪರಿಪನ್ಥೋ, ಆಲೋಕಸಞ್ಞಾ ಸಮಾಧಿಸ್ಸ ಉಪಕಾರಂ. ಉದ್ಧಚ್ಚಂ ಸಮಾಧಿಸ್ಸ ಪರಿಪನ್ಥೋ, ಅವಿಕ್ಖೇಪೋ ಸಮಾಧಿಸ್ಸ ಉಪಕಾರಂ. ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾ ಸಮಾಧಿಸ್ಸ ಪರಿಪನ್ಥೋ, ಧಮ್ಮವವತ್ಥಾನಂ ಸಮಾಧಿಸ್ಸ ಉಪಕಾರಂ. ಅವಿಜ್ಜಾ ಸಮಾಧಿಸ್ಸ ಪರಿಪನ್ಥೋ, ಞಾಣಂ ಸಮಾಧಿಸ್ಸ ಉಪಕಾರಂ. ಅರತಿ ಸಮಾಧಿಸ್ಸ ಪರಿಪನ್ಥೋ, ಪಾಮೋಜ್ಜಂ ಸಮಾಧಿಸ್ಸ ಉಪಕಾರಂ. ಸಬ್ಬೇಪಿ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಸಮಾಧಿಸ್ಸ ಪರಿಪನ್ಥಾ, ಸಬ್ಬೇಪಿ ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಸಮಾಧಿಸ್ಸ ಉಪಕಾರಾ. ಇಮಾನಿ ಅಟ್ಠ ಪರಿಪನ್ಥೇ ಞಾಣಾನಿ, ಅಟ್ಠ ಚ ಉಪಕಾರೇ ಞಾಣಾನಿ.

ಗಣನವಾರೋ ಪಠಮೋ.

೨. ಸೋಳಸಞಾಣನಿದ್ದೇಸೋ

೧೫೩. ಇಮೇಹಿ ಸೋಳಸಹಿ ಆಕಾರೇಹಿ ಉದುಚಿತ್ತಂ ಚಿತ್ತಂ ಸಮುದುಚಿತಂ ಚಿತ್ತಂ ಏಕತ್ತೇ ಸನ್ತಿಟ್ಠತಿ, ನೀವರಣೇಹಿ ವಿಸುಜ್ಝತಿ. ಕತಮೇ ತೇ ಏಕತ್ತಾ? ನೇಕ್ಖಮ್ಮಂ ಏಕತ್ತಂ, ಅಬ್ಯಾಪಾದೋ ಏಕತ್ತಂ, ಆಲೋಕಸಞ್ಞಾ ಏಕತ್ತಂ, ಅವಿಕ್ಖೇಪೋ ಏಕತ್ತಂ, ಧಮ್ಮವವತ್ಥಾನಂ ಏಕತ್ತಂ, ಞಾಣಂ ಏಕತ್ತಂ, ಪಾಮೋಜ್ಜಂ ಏಕತ್ತಂ, ಸಬ್ಬೇಪಿ ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಏಕತ್ತಾ.

ನೀವರಣಾತಿ, ಕತಮೇ ತೇ ನೀವರಣಾ? ಕಾಮಚ್ಛನ್ದೋ ನೀವರಣಂ, ಬ್ಯಾಪಾದೋ ನೀವರಣಂ, ಥಿನಮಿದ್ಧಂ ನೀವರಣಂ, ಉದ್ಧಚ್ಚಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ ನೀವರಣಂ, ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾ ನೀವರಣಂ, ಅವಿಜ್ಜಾ ನೀವರಣಂ, ಅರತಿ ನೀವರಣಂ, ಸಬ್ಬೇಪಿ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ನೀವರಣಾ.

ನೀವರಣಾತಿ, ಕೇನಟ್ಠೇನ ನೀವರಣಾ? ನಿಯ್ಯಾನಾವರಣಟ್ಠೇನ ನೀವರಣಾ. ಕತಮೇ ತೇ ನಿಯ್ಯಾನಾ? ನೇಕ್ಖಮ್ಮಂ ಅರಿಯಾನಂ ನಿಯ್ಯಾನಂ. ತೇನ ಚ ನೇಕ್ಖಮ್ಮೇನ ಅರಿಯಾ ನಿಯ್ಯನ್ತಿ. ಕಾಮಚ್ಛನ್ದೋ ನಿಯ್ಯಾನಾವರಣಂ. ತೇನ ಚ ಕಾಮಚ್ಛನ್ದೇನ ನಿವುತತ್ತಾ ನೇಕ್ಖಮ್ಮಂ ಅರಿಯಾನಂ ನಿಯ್ಯಾನಂ ನಪ್ಪಜಾನಾತೀತಿ – ಕಾಮಚ್ಛನ್ದೋ ನಿಯ್ಯಾನಾವರಣಂ. ಅಬ್ಯಾಪಾದೋ ಅರಿಯಾನಂ ನಿಯ್ಯಾನಂ. ತೇನ ಚ ಅಬ್ಯಾಪಾದೇನ ಅರಿಯಾ ನಿಯ್ಯನ್ತಿ. ಬ್ಯಾಪಾದೋ ನಿಯ್ಯಾನಾವರಣಂ. ತೇನ ಚ ಬ್ಯಾಪಾದೇನ ನಿವುತತ್ತಾ ಅಬ್ಯಾಪಾದಂ ಅರಿಯಾನಂ ನಿಯ್ಯಾನಂ ನಪ್ಪಜಾನಾತೀತಿ – ಬ್ಯಾಪಾದೋ ನಿಯ್ಯಾನಾವರಣಂ. ಆಲೋಕಸಞ್ಞಾ ಅರಿಯಾನಂ ನಿಯ್ಯಾನಂ. ತಾಯ ಚ ಆಲೋಕಸಞ್ಞಾಯ ಅರಿಯಾ ನಿಯ್ಯನ್ತಿ. ಥಿನಮಿದ್ಧಂ ನಿಯ್ಯಾನಾವರಣಂ. ತೇನ ಚ ಥಿನಮಿದ್ಧೇನ ನಿವುತತ್ತಾ ಆಲೋಕಸಞ್ಞಂ ಅರಿಯಾನಂ ನಿಯ್ಯಾನಂ ನಪ್ಪಜಾನಾತೀತಿ – ಥಿನಮಿದ್ಧಂ ನಿಯ್ಯಾನಾವರಣಂ. ಅವಿಕ್ಖೇಪೋ ಅರಿಯಾನಂ ನಿಯ್ಯಾನಂ. ತೇನ ಚ ಅವಿಕ್ಖೇಪೇನ ಅರಿಯಾ ನಿಯ್ಯನ್ತಿ. ಉದ್ಧಚ್ಚಂ ನಿಯ್ಯಾನಾವರಣಂ. ತೇನ ಚ ಉದ್ಧಚ್ಚೇನ ನಿವುತತ್ತಾ ಅವಿಕ್ಖೇಪಂ ಅರಿಯಾನಂ ನಿಯ್ಯಾನಂ ನಪ್ಪಜಾನಾತೀತಿ – ಉದ್ಧಚ್ಚಂ ನಿಯ್ಯಾನಾವರಣಂ. ಧಮ್ಮವವತ್ಥಾನಂ ಅರಿಯಾನಂ ನಿಯ್ಯಾನಂ. ತೇನ ಚ ಧಮ್ಮವವತ್ಥಾನೇನ ಅರಿಯಾ ನಿಯ್ಯನ್ತಿ. ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾ ನಿಯ್ಯಾನಾವರಣಂ. ತಾಯ ಚ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾಯ ನಿವುತತ್ತಾ ಧಮ್ಮವವತ್ಥಾನಂ ಅರಿಯಾನಂ ನಿಯ್ಯಾನಂ ನಪ್ಪಜಾನಾತೀತಿ – ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾ ನಿಯ್ಯಾನಾವರಣಂ. ಞಾಣಂ ಅರಿಯಾನಂ ನಿಯ್ಯಾನಂ. ತೇನ ಚ ಞಾಣೇನ ಅರಿಯಾ ನಿಯ್ಯನ್ತಿ. ಅವಿಜ್ಜಾ ನಿಯ್ಯಾನಾವರಣಂ. ತಾಯ ಚ ಅವಿಜ್ಜಾಯ ನಿವುತತ್ತಾ ಞಾಣಂ ಅರಿಯಾನಂ ನಿಯ್ಯಾನಂ ನಪ್ಪಜಾನಾತೀತಿ – ಅವಿಜ್ಜಾ ನಿಯ್ಯಾನಾವರಣಂ. ಪಾಮೋಜ್ಜಂ ಅರಿಯಾನಂ ನಿಯ್ಯಾನಂ. ತೇನ ಚ ಪಾಮೋಜ್ಜೇನ ಅರಿಯಾ ನಿಯ್ಯನ್ತಿ. ಅರತಿ ನಿಯ್ಯಾನಾವರಣಂ. ತಾಯ ಚ ಅರತಿಯಾ ನಿವುತತ್ತಾ ಪಾಮೋಜ್ಜಂ ಅರಿಯಾನಂ ನಿಯ್ಯಾನಂ ನಪ್ಪಜಾನಾತೀತಿ – ಅರತಿ ನಿಯ್ಯಾನಾವರಣಂ. ಸಬ್ಬೇಪಿ ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಅರಿಯಾನಂ ನಿಯ್ಯಾನಂ. ತೇಹಿ ಚ ಕುಸಲೇಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಅರಿಯಾ ನಿಯ್ಯನ್ತಿ. ಸಬ್ಬೇಪಿ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ನಿಯ್ಯಾನಾವರಣಾ. ತೇಹಿ ಚ ಅಕುಸಲೇಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ನಿವುತತ್ತಾ ಕುಸಲೇ ಧಮ್ಮೇ ಅರಿಯಾನಂ ನಿಯ್ಯಾನಂ ನಪ್ಪಜಾನಾತೀತಿ – ಸಬ್ಬೇಪಿ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ನಿಯ್ಯಾನಾವರಣಾ. ಇಮೇಹಿ ಚ ಪನ ನೀವರಣೇಹಿ ವಿಸುದ್ಧಚಿತ್ತಸ್ಸ ಸೋಳಸವತ್ಥುಕಂ ಆನಾಪಾನಸ್ಸತಿಸಮಾಧಿಂ ಭಾವಯತೋ ಖಣಿಕಸಮೋಧಾನಾ.

ಸೋಳಸಞಾಣನಿದ್ದೇಸೋ ದುತಿಯೋ.

೩. ಉಪಕ್ಕಿಲೇಸಞಾಣನಿದ್ದೇಸೋ

ಪಠಮಚ್ಛಕ್ಕಂ

೧೫೪. ಇಮೇಹಿ ಚ ಪನ ನೀವರಣೇಹಿ ವಿಸುದ್ಧಚಿತ್ತಸ್ಸ ಸೋಳಸವತ್ಥುಕಂ ಆನಾಪಾನಸ್ಸತಿಸಮಾಧಿಂ ಭಾವಯತೋ ಖಣಿಕಸಮೋಧಾನಾ ಕತಮೇ ಅಟ್ಠಾರಸ ಉಪಕ್ಕಿಲೇಸಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ? ಅಸ್ಸಾಸಾದಿಮಜ್ಝಪರಿಯೋಸಾನಂ ಸತಿಯಾ ಅನುಗಚ್ಛತೋ ಅಜ್ಝತ್ತವಿಕ್ಖೇಪಗತಂ ಚಿತ್ತಂ ಸಮಾಧಿಸ್ಸ ಪರಿಪನ್ಥೋ. ಪಸ್ಸಾಸಾದಿಮಜ್ಝಪರಿಯೋಸಾನಂ ಸತಿಯಾ ಅನುಗಚ್ಛತೋ ಬಹಿದ್ಧಾವಿಕ್ಖೇಪಗತಂ ಚಿತ್ತಂ ಸಮಾಧಿಸ್ಸ ಪರಿಪನ್ಥೋ. ಅಸ್ಸಾಸಪಟಿಕಙ್ಖನಾ ನಿಕನ್ತಿ ತಣ್ಹಾಚರಿಯಾ ಸಮಾಧಿಸ್ಸ ಪರಿಪನ್ಥೋ. ಪಸ್ಸಾಸಪಟಿಕಙ್ಖನಾ ನಿಕನ್ತಿ ತಣ್ಹಾಚರಿಯಾ ಸಮಾಧಿಸ್ಸ ಪರಿಪನ್ಥೋ. ಅಸ್ಸಾಸೇನಾಭಿತುನ್ನಸ್ಸ ಪಸ್ಸಾಸಪಟಿಲಾಭೇ ಮುಚ್ಛನಾ ಸಮಾಧಿಸ್ಸ ಪರಿಪನ್ಥೋ. ಪಸ್ಸಾಸೇನಾಭಿತುನ್ನಸ್ಸ ಅಸ್ಸಾಸಪಟಿಲಾಭೇ ಮುಚ್ಛನಾ ಸಮಾಧಿಸ್ಸ ಪರಿಪನ್ಥೋ.

ಅನುಗಚ್ಛನಾ ಚ ಅಸ್ಸಾಸಂ, ಪಸ್ಸಾಸಂ ಅನುಗಚ್ಛನಾ;

ಸತಿ ಅಜ್ಝತ್ತವಿಕ್ಖೇಪಾ, ಕಙ್ಖನಾ ಬಹಿದ್ಧಾವಿಕ್ಖೇಪಪತ್ಥನಾ [ವಿಕ್ಖೇಪಪನ್ಥನಾ (ಸ್ಯಾ.)].

ಅಸ್ಸಾಸೇನಾಭಿತುನ್ನಸ್ಸ, ಪಸ್ಸಾಸಪಟಿಲಾಭೇ ಮುಚ್ಛನಾ;

ಪಸ್ಸಾಸೇನಾಭಿತುನ್ನಸ್ಸ, ಅಸ್ಸಾಸಪಟಿಲಾಭೇ ಮುಚ್ಛನಾ.

ಛ ಏತೇ ಉಪಕ್ಕಿಲೇಸಾ, ಆನಾಪಾನಸ್ಸತಿಸಮಾಧಿಸ್ಸ;

ಯೇಹಿ ವಿಕ್ಖಿಪ್ಪಮಾನಸ್ಸ [ವಿಕಮ್ಪಮಾನಸ್ಸ (ಸ್ಯಾ.)], ನೋ ಚ ಚಿತ್ತಂ ವಿಮುಚ್ಚತಿ;

ವಿಮೋಕ್ಖಂ ಅಪ್ಪಜಾನನ್ತಾ, ತೇ ಹೋನ್ತಿ ಪರಪತ್ತಿಯಾತಿ.

ದುತಿಯಚ್ಛಕ್ಕಂ

೧೫೫. ನಿಮಿತ್ತಂ ಆವಜ್ಜತೋ ಅಸ್ಸಾಸೇ ಚಿತ್ತಂ ವಿಕಮ್ಪತಿ – ಸಮಾಧಿಸ್ಸ ಪರಿಪನ್ಥೋ. ಅಸ್ಸಾಸಂ ಆವಜ್ಜತೋ ನಿಮಿತ್ತೇ ಚಿತ್ತಂ ವಿಕಮ್ಪತಿ – ಸಮಾಧಿಸ್ಸ ಪರಿಪನ್ಥೋ. ನಿಮಿತ್ತಂ ಆವಜ್ಜತೋ ಪಸ್ಸಾಸೇ ಚಿತ್ತಂ ವಿಕಮ್ಪತಿ – ಸಮಾಧಿಸ್ಸ ಪರಿಪನ್ಥೋ. ಪಸ್ಸಾಸಂ ಆವಜ್ಜತೋ ನಿಮಿತ್ತೇ ಚಿತ್ತಂ ವಿಕಮ್ಪತಿ – ಸಮಾಧಿಸ್ಸ ಪರಿಪನ್ಥೋ. ಅಸ್ಸಾಸಂ ಆವಜ್ಜತೋ ಪಸ್ಸಾಸೇ ಚಿತ್ತಂ ವಿಕಮ್ಪತಿ – ಸಮಾಧಿಸ್ಸ ಪರಿಪನ್ಥೋ. ಪಸ್ಸಾಸಂ ಆವಜ್ಜತೋ ಅಸ್ಸಾಸೇ ಚಿತ್ತಂ ವಿಕಮ್ಪತಿ – ಸಮಾಧಿಸ್ಸ ಪರಿಪನ್ಥೋ.

ನಿಮಿತ್ತಂ ಆವಜ್ಜಮಾನಸ್ಸ, ಅಸ್ಸಾಸೇ ವಿಕ್ಖಿಪತೇ ಮನೋ;

ಅಸ್ಸಾಸಂ ಆವಜ್ಜಮಾನಸ್ಸ, ನಿಮಿತ್ತೇ ಚಿತ್ತಂ ವಿಕಮ್ಪತಿ.

ನಿಮಿತ್ತಂ ಆವಜ್ಜಮಾನಸ್ಸ, ಪಸ್ಸಾಸೇ ವಿಕ್ಖಿಪತೇ ಮನೋ;

ಪಸ್ಸಾಸಂ ಆವಜ್ಜಮಾನಸ್ಸ, ನಿಮಿತ್ತೇ ಚಿತ್ತಂ ವಿಕಮ್ಪತಿ.

ಅಸ್ಸಾಸಂ ಆವಜ್ಜಮಾನಸ್ಸ, ಪಸ್ಸಾಸೇ ವಿಕ್ಖಿಪತೇ ಮನೋ;

ಪಸ್ಸಾಸಂ ಆವಜ್ಜಮಾನಸ್ಸ, ಅಸ್ಸಾಸೇ ಚಿತ್ತಂ ವಿಕಮ್ಪತಿ.

ಛ ಏತೇ ಉಪಕ್ಕಿಲೇಸಾ, ಆನಾಪಾನಸ್ಸತಿಸಮಾಧಿಸ್ಸ;

ಯೇಹಿ ವಿಕ್ಖಿಪ್ಪಮಾನಸ್ಸ, ನೋ ಚ ಚಿತ್ತಂ ವಿಮುಚ್ಚತಿ;

ವಿಮೋಕ್ಖಂ ಅಪ್ಪಜಾನನ್ತಾ, ತೇ ಹೋನ್ತಿ ಪರಪತ್ತಿಯಾತಿ.

ತತಿಯಚ್ಛಕ್ಕಂ

೧೫೬. ಅತೀತಾನುಧಾವನಂ ಚಿತ್ತಂ ವಿಕ್ಖೇಪಾನುಪತಿತಂ – ಸಮಾಧಿಸ್ಸ ಪರಿಪನ್ಥೋ. ಅನಾಗತಪಟಿಕಙ್ಖನಂ ಚಿತ್ತಂ ವಿಕಮ್ಪಿತಂ – ಸಮಾಧಿಸ್ಸ ಪರಿಪನ್ಥೋ. ಲೀನಂ ಚಿತ್ತಂ ಕೋಸಜ್ಜಾನುಪತಿತಂ – ಸಮಾಧಿಸ್ಸ ಪರಿಪನ್ಥೋ. ಅತಿಪಗ್ಗಹಿತಂ ಚಿತ್ತಂ ಉದ್ಧಚ್ಚಾನುಪತಿತಂ – ಸಮಾಧಿಸ್ಸ ಪರಿಪನ್ಥೋ. ಅಭಿನತಂ ಚಿತ್ತಂ ರಾಗಾನುಪತಿತಂ – ಸಮಾಧಿಸ್ಸ ಪರಿಪನ್ಥೋ. ಅಪನತಂ ಚಿತ್ತಂ ಬ್ಯಾಪಾದಾನುಪತಿತಂ – ಸಮಾಧಿಸ್ಸ ಪರಿಪನ್ಥೋ.

ಅತೀತಾನುಧಾವನಂ ಚಿತ್ತಂ, ಅನಾಗತಪಟಿಕಙ್ಖನಂ ಲೀನಂ;

ಅತಿಪಗ್ಗಹಿತಂ ಅಭಿನತಂ, ಅಪನತಂ ಚಿತ್ತಂ ನ ಸಮಾಧಿಯತಿ.

ಛ ಏತೇ ಉಪಕ್ಕಿಲೇಸಾ, ಆನಾಪಾನಸ್ಸತಿಸಮಾಧಿಸ್ಸ;

ಯೇಹಿ ಉಪಕ್ಕಿಲಿಟ್ಠಸಙ್ಕಪ್ಪೋ, ಅಧಿಚಿತ್ತಂ ನಪ್ಪಜಾನಾತೀತಿ.

೧೫೭. ಅಸ್ಸಾಸಾದಿಮಜ್ಝಪರಿಯೋಸಾನಂ ಸತಿಯಾ ಅನುಗಚ್ಛತೋ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ವಿಕ್ಖೇಪಗತೇನ ಚಿತ್ತೇನ ಕಾಯೋಪಿ ಚಿತ್ತಮ್ಪಿ ಸಾರದ್ಧಾ ಚ ಹೋನ್ತಿ ಇಞ್ಜಿತಾ ಚ ಫನ್ದಿತಾ ಚ. ಪಸ್ಸಾಸಾದಿಮಜ್ಝಪರಿಯೋಸಾನಂ ಸತಿಯಾ ಅನುಗಚ್ಛತೋ ಬಹಿದ್ಧಾವಿಕ್ಖೇಪಗತೇನ ಚಿತ್ತೇನ ಕಾಯೋಪಿ ಚಿತ್ತಮ್ಪಿ ಸಾರದ್ಧಾ ಚ ಹೋನ್ತಿ ಇಞ್ಜಿತಾ ಚ ಫನ್ದಿತಾ ಚ. ಅಸ್ಸಾಸಪಟಿಕಙ್ಖನಾಯ ನಿಕನ್ತಿಯಾ ತಣ್ಹಾಚರಿಯಾಯ ಕಾಯೋಪಿ ಚಿತ್ತಮ್ಪಿ ಸಾರದ್ಧಾ ಚ ಹೋನ್ತಿ ಇಞ್ಜಿತಾ ಚ ಫನ್ದಿತಾ ಚ. ಪಸ್ಸಾಸಪಟಿಕಙ್ಖನಾಯ ನಿಕನ್ತಿಯಾ ತಣ್ಹಾಚರಿಯಾಯ ಕಾಯೋಪಿ ಚಿತ್ತಮ್ಪಿ ಸಾರದ್ಧಾ ಚ ಹೋನ್ತಿ ಇಞ್ಜಿತಾ ಚ ಫನ್ದಿತಾ ಚ. ಅಸ್ಸಾಸೇನಾಭಿತುನ್ನಸ್ಸ ಪಸ್ಸಾಸಪಟಿಲಾಭೇ ಮುಚ್ಛಿತತ್ತಾ ಕಾಯೋಪಿ ಚಿತ್ತಮ್ಪಿ ಸಾರದ್ಧಾ ಚ ಹೋನ್ತಿ ಇಞ್ಜಿತಾ ಚ ಫನ್ದಿತಾ ಚ. ಪಸ್ಸಾಸೇನಾಭಿತುನ್ನಸ್ಸ ಅಸ್ಸಾಸಪಟಿಲಾಭೇ ಮುಚ್ಛಿತತ್ತಾ ಕಾಯೋಪಿ ಚಿತ್ತಮ್ಪಿ ಸಾರದ್ಧಾ ಚ ಹೋನ್ತಿ ಇಞ್ಜಿತಾ ಚ ಫನ್ದಿತಾ ಚ. ನಿಮಿತ್ತಂ ಆವಜ್ಜತೋ ಅಸ್ಸಾಸೇ ಚಿತ್ತಂ ವಿಕಮ್ಪಿತತ್ತಾ ಕಾಯೋಪಿ ಚಿತ್ತಮ್ಪಿ ಸಾರದ್ಧಾ ಚ ಹೋನ್ತಿ ಇಞ್ಜಿತಾ ಚ ಫನ್ದಿತಾ ಚ. ಅಸ್ಸಾಸಂ ಆವಜ್ಜತೋ ನಿಮಿತ್ತೇ ಚಿತ್ತಂ ವಿಕಮ್ಪಿತತ್ತಾ ಕಾಯೋಪಿ ಚಿತ್ತಮ್ಪಿ ಸಾರದ್ಧಾ ಚ ಹೋನ್ತಿ ಇಞ್ಜಿತಾ ಚ ಫನ್ದಿತಾ ಚ. ನಿಮಿತ್ತಂ ಆವಜ್ಜತೋ ಪಸ್ಸಾಸೇ ಚಿತ್ತಂ ವಿಕಮ್ಪಿತತ್ತಾ ಕಾಯೋಪಿ ಚಿತ್ತಮ್ಪಿ ಸಾರದ್ಧಾ ಚ ಹೋನ್ತಿ ಇಞ್ಜಿತಾ ಚ ಫನ್ದಿತಾ ಚ. ಪಸ್ಸಾಸಂ ಆವಜ್ಜತೋ ನಿಮಿತ್ತೇ ಚಿತ್ತಂ ವಿಕಮ್ಪಿತತ್ತಾ ಕಾಯೋಪಿ ಚಿತ್ತಮ್ಪಿ ಸಾರದ್ಧಾ ಚ ಹೋನ್ತಿ ಇಞ್ಜಿತಾ ಚ ಫನ್ದಿತಾ ಚ. ಅಸ್ಸಾಸಂ ಆವಜ್ಜತೋ ಪಸ್ಸಾಸೇ ಚಿತ್ತಂ ವಿಕಮ್ಪಿತತ್ತಾ ಕಾಯೋಪಿ ಚಿತ್ತಮ್ಪಿ ಸಾರದ್ಧಾ ಚ ಹೋನ್ತಿ ಇಞ್ಜಿತಾ ಚ ಫನ್ದಿತಾ ಚ. ಪಸ್ಸಾಸಂ ಆವಜ್ಜತೋ ಅಸ್ಸಾಸೇ ಚಿತ್ತಂ ವಿಕಮ್ಪಿತತ್ತಾ ಕಾಯೋಪಿ ಚಿತ್ತಮ್ಪಿ ಸಾರದ್ಧಾ ಚ ಹೋನ್ತಿ ಇಞ್ಜಿತಾ ಚ ಫನ್ದಿತಾ ಚ. ಅತೀತಾನುಧಾವನೇನ ಚಿತ್ತೇನ ವಿಕ್ಖೇಪಾನುಪತಿತೇನ ಕಾಯೋಪಿ ಚಿತ್ತಮ್ಪಿ ಸಾರದ್ಧಾ ಚ ಹೋನ್ತಿ ಇಞ್ಜಿತಾ ಚ ಫನ್ದಿತಾ ಚ. ಅನಾಗತಪಟಿಕಙ್ಖನೇನ ಚಿತ್ತೇನ ವಿಕಮ್ಪಿತೇನ ಕಾಯೋಪಿ ಚಿತ್ತಮ್ಪಿ ಸಾರದ್ಧಾ ಚ ಹೋನ್ತಿ ಇಞ್ಜಿತಾ ಚ ಫನ್ದಿತಾ ಚ. ಲೀನೇನ ಚಿತ್ತೇನ ಕೋಸಜ್ಜಾನುಪತಿತೇನ ಕಾಯೋಪಿ ಚಿತ್ತಮ್ಪಿ ಸಾರದ್ಧಾ ಚ ಹೋನ್ತಿ ಇಞ್ಜಿತಾ ಚ ಫನ್ದಿತಾ ಚ. ಅತಿಪಗ್ಗಹಿತೇನ ಚಿತ್ತೇನ ಉದ್ಧಚ್ಚಾನುಪತಿತೇನ ಕಾಯೋಪಿ ಚಿತ್ತಮ್ಪಿ ಸಾರದ್ಧಾ ಚ ಹೋನ್ತಿ ಇಞ್ಜಿತಾ ಚ ಫನ್ದಿತಾ ಚ. ಅಭಿನತೇನ ಚಿತ್ತೇನ ರಾಗಾನುಪತಿತೇನ ಕಾಯೋಪಿ ಚಿತ್ತಮ್ಪಿ ಸಾರದ್ಧಾ ಚ ಹೋನ್ತಿ ಇಞ್ಜಿತಾ ಚ ಫನ್ದಿತಾ ಚ. ಅಪನತೇನ ಚಿತ್ತೇನ ಬ್ಯಾಪಾದಾನುಪತಿತೇನ ಕಾಯೋಪಿ ಚಿತ್ತಮ್ಪಿ ಸಾರದ್ಧಾ ಚ ಹೋನ್ತಿ ಇಞ್ಜಿತಾ ಚ ಫನ್ದಿತಾ ಚ.

ಆನಾಪಾನಸ್ಸತಿ ಯಸ್ಸ, ಪರಿಪುಣ್ಣಾ ಅಭಾವಿತಾ;

ಕಾಯೋಪಿ ಇಞ್ಜಿತೋ ಹೋತಿ, ಚಿತ್ತಮ್ಪಿ ಹೋತಿ ಇಞ್ಜಿತಂ;

ಕಾಯೋಪಿ ಫನ್ದಿತೋ ಹೋತಿ, ಚಿತ್ತಮ್ಪಿ ಹೋತಿ ಫನ್ದಿತಂ.

ಆನಾಪಾನಸ್ಸತಿ ಯಸ್ಸ, ಪರಿಪುಣ್ಣಾ ಸುಭಾವಿತಾ;

ಕಾಯೋಪಿ ಅನಿಞ್ಜಿತೋ ಹೋತಿ, ಚಿತ್ತಮ್ಪಿ ಹೋತಿ ಅನಿಞ್ಜಿತಂ;

ಕಾಯೋಪಿ ಅಫನ್ದಿತೋ ಹೋತಿ, ಚಿತ್ತಮ್ಪಿ ಹೋತಿ ಅಫನ್ದಿತನ್ತಿ.

ಇಮೇಹಿ ಚ ಪನ ನೀವರಣೇಹಿ ವಿಸುದ್ಧಚಿತ್ತಸ್ಸ ಸೋಳಸವತ್ಥುಕಂ ಆನಾಪಾನಸ್ಸತಿಸಮಾಧಿಂ ಭಾವಯತೋ ಖಣಿಕಸಮೋಧಾನಾ ಇಮೇ ಅಟ್ಠಾರಸ ಉಪಕ್ಕಿಲೇಸಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ.

ಉಪಕ್ಕಿಲೇಸಞಾಣನಿದ್ದೇಸೋ ತತಿಯೋ.

೪. ವೋದಾನಞಾಣನಿದ್ದೇಸೋ

೧೫೮. ಕತಮಾನಿ ತೇರಸ ವೋದಾನೇ ಞಾಣಾನಿ? ಅತೀತಾನುಧಾವನಂ ಚಿತ್ತಂ ವಿಕ್ಖೇಪಾನುಪತಿತಂ; ತಂ ವಿವಜ್ಜಯಿತ್ವಾ ಏಕಟ್ಠಾನೇ ಸಮಾದಹತಿ – ಏವಮ್ಪಿ ಚಿತ್ತಂ ನ ವಿಕ್ಖೇಪಂ ಗಚ್ಛತಿ. ಅನಾಗತಪಟಿಕಙ್ಖನಂ ಚಿತ್ತಂ ವಿಕಮ್ಪಿತಂ; ತಂ ವಿವಜ್ಜಯಿತ್ವಾ ತತ್ಥೇವ ಅಧಿಮೋಚೇತಿ – ಏವಮ್ಪಿ ಚಿತ್ತಂ ನ ವಿಕ್ಖೇಪಂ ಗಚ್ಛತಿ. ಲೀನಂ ಚಿತ್ತಂ ಕೋಸಜ್ಜಾನುಪತಿತಂ; ತಂ ಪಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಕೋಸಜ್ಜಂ ಪಜಹತಿ – ಏವಮ್ಪಿ ಚಿತ್ತಂ ನ ವಿಕ್ಖೇಪಂ ಗಚ್ಛತಿ. ಅತಿಪಗ್ಗಹಿತಂ ಚಿತ್ತಂ ಉದ್ಧಚ್ಚಾನುಪತಿತಂ; ತಂ ವಿನಿಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಉದ್ಧಚ್ಚಂ ಪಜಹತಿ – ಏವಮ್ಪಿ ಚಿತ್ತಂ ನ ವಿಕ್ಖೇಪಂ ಗಚ್ಛತಿ. ಅಭಿನತಂ ಚಿತ್ತಂ ರಾಗಾನುಪತಿತಂ; ತಂ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಹುತ್ವಾ ರಾಗಂ ಪಜಹತಿ – ಏವಮ್ಪಿ ಚಿತ್ತಂ ನ ವಿಕ್ಖೇಪಂ ಗಚ್ಛತಿ. ಅಪನತಂ ಚಿತ್ತಂ ಬ್ಯಾಪಾದಾನುಪತಿತಂ; ತಂ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಹುತ್ವಾ ಬ್ಯಾಪಾದಂ ಪಜಹತಿ – ಏವಮ್ಪಿ ಚಿತ್ತಂ ನ ವಿಕ್ಖೇಪಂ ಗಚ್ಛತಿ. ಇಮೇಹಿ ಛಹಿ ಠಾನೇಹಿ ಪರಿಸುದ್ಧಂ ಚಿತ್ತಂ ಪರಿಯೋದಾತಂ ಏಕತ್ತಗತಂ ಹೋತಿ.

ಕತಮೇ ತೇ ಏಕತ್ತಾ? ದಾನವೋಸಗ್ಗುಪಟ್ಠಾನೇಕತ್ತಂ, ಸಮಥನಿಮಿತ್ತುಪಟ್ಠಾನೇಕತ್ತಂ, ವಯಲಕ್ಖಣುಪಟ್ಠಾನೇಕತ್ತಂ, ನಿರೋಧುಪಟ್ಠಾನೇಕತ್ತಂ. ದಾನವೋಸಗ್ಗುಪಟ್ಠಾನೇಕತ್ತಂ ಚಾಗಾಧಿಮುತ್ತಾನಂ, ಸಮಥನಿಮಿತ್ತುಪಟ್ಠಾನೇಕತ್ತಞ್ಚ ಅಧಿಚಿತ್ತಮನುಯುತ್ತಾನಂ, ವಯಲಕ್ಖಣುಪಟ್ಠಾನೇಕತ್ತಞ್ಚ ವಿಪಸ್ಸಕಾನಂ, ನಿರೋಧುಪಟ್ಠಾನೇಕತ್ತಞ್ಚ ಅರಿಯಪುಗ್ಗಲಾನಂ – ಇಮೇಹಿ ಚತೂಹಿ ಠಾನೇಹಿ ಏಕತ್ತಗತಂ ಚಿತ್ತಂ ಪಟಿಪದಾವಿಸುದ್ಧಿಪಕ್ಖನ್ದಞ್ಚೇವ ಹೋತಿ, ಉಪೇಕ್ಖಾನುಬ್ರೂಹಿತಞ್ಚ, ಞಾಣೇನ ಚ ಸಮ್ಪಹಂಸಿತಂ.

ಪಠಮಸ್ಸ ಝಾನಸ್ಸ ಕೋ ಆದಿ, ಕಿಂ ಮಜ್ಝೇ, ಕಿಂ ಪರಿಯೋಸಾನಂ? ಪಠಮಸ್ಸ ಝಾನಸ್ಸ ಪಟಿಪದಾವಿಸುದ್ಧಿ ಆದಿ, ಉಪೇಕ್ಖಾನುಬ್ರೂಹನಾ ಮಜ್ಝೇ, ಸಮ್ಪಹಂಸನಾ ಪರಿಯೋಸಾನಂ. ಪಠಮಸ್ಸ ಝಾನಸ್ಸ ಪಟಿಪದಾವಿಸುದ್ಧಿ ಆದಿ. ಆದಿಸ್ಸ ಕತಿ ಲಕ್ಖಣಾನಿ? ಆದಿಸ್ಸ ತೀಣಿ ಲಕ್ಖಣಾನಿ. ಯೋ ತಸ್ಸ ಪರಿಪನ್ಥೋ ತತೋ ಚಿತ್ತಂ ವಿಸುಜ್ಝತಿ, ವಿಸುದ್ಧತ್ತಾ ಚಿತ್ತಂ ಮಜ್ಝಿಮಂ ಸಮಥನಿಮಿತ್ತಂ ಪಟಿಪಜ್ಜತಿ, ಪಟಿಪನ್ನತ್ತಾ ತತ್ಥ ಚಿತ್ತಂ ಪಕ್ಖನ್ದತಿ. ಯಞ್ಚ ಪರಿಪನ್ಥತೋ ಚಿತ್ತಂ ವಿಸುಜ್ಝತಿ, ಯಞ್ಚ ವಿಸುದ್ಧತ್ತಾ ಚಿತ್ತಂ ಮಜ್ಝಿಮಂ ಸಮಥನಿಮಿತ್ತಂ ಪಟಿಪಜ್ಜತಿ, ಯಞ್ಚ ಪಟಿಪನ್ನತ್ತಾ ತತ್ಥ ಚಿತ್ತಂ ಪಕ್ಖನ್ದತಿ. ಪಠಮಸ್ಸ ಝಾನಸ್ಸ ಪಟಿಪದಾವಿಸುದ್ಧಿ ಆದಿ. ಆದಿಸ್ಸ ಇಮಾನಿ ತೀಣಿ ಲಕ್ಖಣಾನಿ. ತೇನ ವುಚ್ಚತಿ – ‘‘ಪಠಮಂ ಝಾನಂ ಆದಿಕಲ್ಯಾಣಞ್ಚೇವ ಹೋತಿ ಲಕ್ಖಣಸಮ್ಪನ್ನಞ್ಚ’’.

ಪಠಮಸ್ಸ ಝಾನಸ್ಸ ಉಪೇಕ್ಖಾನುಬ್ರೂಹನಾ ಮಜ್ಝೇ. ಮಜ್ಝಸ್ಸ ಕತಿ ಲಕ್ಖಣಾನಿ? ಮಜ್ಝಸ್ಸ ತೀಣಿ ಲಕ್ಖಣಾನಿ. ವಿಸುದ್ಧಂ ಚಿತ್ತಂ ಅಜ್ಝುಪೇಕ್ಖತಿ, ಸಮಥಪಟಿಪನ್ನಂ ಅಜ್ಝುಪೇಕ್ಖತಿ, ಏಕತ್ತುಪಟ್ಠಾನಂ ಅಜ್ಝುಪೇಕ್ಖತಿ. ಯಞ್ಚ ವಿಸುದ್ಧಂ ಚಿತ್ತಂ ಅಜ್ಝುಪೇಕ್ಖತಿ, ಯಞ್ಚ ಸಮಥಪಟಿಪನ್ನಂ ಅಜ್ಝುಪೇಕ್ಖತಿ, ಯಞ್ಚ ಏಕತ್ತುಪಟ್ಠಾನಂ ಅಜ್ಝುಪೇಕ್ಖತಿ – ಪಠಮಸ್ಸ ಝಾನಸ್ಸ ಉಪೇಕ್ಖಾನುಬ್ರೂಹನಾ ಮಜ್ಝೇ. ಮಜ್ಝಸ್ಸ ಇಮಾನಿ ತೀಣಿ ಲಕ್ಖಣಾನಿ. ತೇನ ವುಚ್ಚತಿ – ‘‘ಪಠಮಂ ಝಾನಂ ಮಜ್ಝೇಕಲ್ಯಾಣಞ್ಚೇವ ಹೋತಿ ಲಕ್ಖಣಸಮ್ಪನ್ನಞ್ಚ’’.

ಪಠಮಸ್ಸ ಝಾನಸ್ಸ ಸಮ್ಪಹಂಸನಾ ಪರಿಯೋಸಾನಂ. ಪರಿಯೋಸಾನಸ್ಸ ಕತಿ ಲಕ್ಖಣಾನಿ? ಪರಿಯೋಸಾನಸ್ಸ ಚತ್ತಾರಿ ಲಕ್ಖಣಾನಿ. ತತ್ಥ ಜಾತಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಅನತಿವತ್ತನಟ್ಠೇನ ಸಮ್ಪಹಂಸನಾ, ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಂ ಏಕರಸಟ್ಠೇನ ಸಮ್ಪಹಂಸನಾ, ತದುಪಗವೀರಿಯವಾಹನಟ್ಠೇನ ಸಮ್ಪಹಂಸನಾ, ಆಸೇವನಟ್ಠೇನ ಸಮ್ಪಹಂಸನಾ. ಪಠಮಸ್ಸ ಝಾನಸ್ಸ ಸಮ್ಪಹಂಸನಾ ಪರಿಯೋಸಾನಂ. ಪರಿಯೋಸಾನಸ್ಸ ಇಮಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಲಕ್ಖಣಾನಿ. ತೇನ ವುಚ್ಚತಿ – ‘‘ಪಠಮಂ ಝಾನಂ ಪರಿಯೋಸಾನಕಲ್ಯಾಣಞ್ಚೇವ ಹೋತಿ ಲಕ್ಖಣಸಮ್ಪನ್ನಞ್ಚ’’. ಏವಂ ತಿವತ್ತಗತಂ ಚಿತ್ತಂ ತಿವಿಧಕಲ್ಯಾಣಕಂ ದಸಲಕ್ಖಣಸಮ್ಪನ್ನಂ ವಿತಕ್ಕಸಮ್ಪನ್ನಞ್ಚೇವ ಹೋತಿ ವಿಚಾರಸಮ್ಪನ್ನಞ್ಚ ಪೀತಿಸಮ್ಪನ್ನಞ್ಚ ಸುಖಸಮ್ಪನ್ನಞ್ಚ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಅಧಿಟ್ಠಾನಸಮ್ಪನ್ನಞ್ಚ ಸದ್ಧಾಸಮ್ಪನ್ನಞ್ಚ ವೀರಿಯಸಮ್ಪನ್ನಞ್ಚ ಸತಿಸಮ್ಪನ್ನಞ್ಚ ಸಮಾಧಿಸಮ್ಪನ್ನಞ್ಚ ಪಞ್ಞಾಸಮ್ಪನ್ನಞ್ಚ.

ದುತಿಯಸ್ಸ ಝಾನಸ್ಸ ಕೋ ಆದಿ, ಕಿಂ ಮಜ್ಝೇ, ಕಿಂ ಪರಿಯೋಸಾನಂ? ದುತಿಯಸ್ಸ ಝಾನಸ್ಸ ಪಟಿಪದಾವಿಸುದ್ಧಿ ಆದಿ, ಉಪೇಕ್ಖಾನುಬ್ರೂಹನಾ ಮಜ್ಝೇ, ಸಮ್ಪಹಂಸನಾ ಪರಿಯೋಸಾನಂ…ಪೇ… ಏವಂ ತಿವತ್ತಗತಂ ಚಿತ್ತಂ ತಿವಿಧಕಲ್ಯಾಣಕಂ ದಸಲಕ್ಖಣಸಮ್ಪನ್ನಂ ಪೀತಿಸಮ್ಪನ್ನಞ್ಚೇವ ಹೋತಿ ಸುಖಸಮ್ಪನ್ನಞ್ಚ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಅಧಿಟ್ಠಾನಸಮ್ಪನ್ನಞ್ಚ ಸದ್ಧಾಸಮ್ಪನ್ನಞ್ಚ ವೀರಿಯಸಮ್ಪನ್ನಞ್ಚ ಸತಿಸಮ್ಪನ್ನಞ್ಚ ಸಮಾಧಿಸಮ್ಪನ್ನಞ್ಚ ಪಞ್ಞಾಸಮ್ಪನ್ನಞ್ಚ.

ತತಿಯಸ್ಸ ಝಾನಸ್ಸ ಕೋ ಆದಿ, ಕಿಂ ಮಜ್ಝೇ, ಕಿಂ ಪರಿಯೋಸಾನಂ…ಪೇ… ಏವಂ ತಿವತ್ತಗತಂ ಚಿತ್ತಂ ತಿವಿಧಕಲ್ಯಾಣಕಂ ದಸಲಕ್ಖಣಸಮ್ಪನ್ನಂ ಸುಖಸಮ್ಪನ್ನಞ್ಚೇವ ಹೋತಿ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಅಧಿಟ್ಠಾನಸಮ್ಪನ್ನಞ್ಚ ಸದ್ಧಾಸಮ್ಪನ್ನಞ್ಚ ವೀರಿಯಸಮ್ಪನ್ನಞ್ಚ ಸತಿಸಮ್ಪನ್ನಞ್ಚ ಸಮಾಧಿಸಮ್ಪನ್ನಞ್ಚ ಪಞ್ಞಾಸಮ್ಪನ್ನಞ್ಚ.

ಚತುತ್ಥಸ್ಸ ಝಾನಸ್ಸ ಕೋ ಆದಿ, ಕಿಂ ಮಜ್ಝೇ, ಕಿಂ ಪರಿಯೋಸಾನಂ…ಪೇ… ಏವಂ ತಿವತ್ತಗತಂ ಚಿತ್ತಂ ತಿವಿಧಕಲ್ಯಾಣಕಂ ದಸಲಕ್ಖಣಸಮ್ಪನ್ನಞ್ಚ ಉಪೇಕ್ಖಾಸಮ್ಪನ್ನಞ್ಚೇವ ಹೋತಿ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಅಧಿಟ್ಠಾನಸಮ್ಪನ್ನಞ್ಚ ಸದ್ಧಾಸಮ್ಪನ್ನಞ್ಚ ವೀರಿಯಸಮ್ಪನ್ನಞ್ಚ ಸತಿಸಮ್ಪನ್ನಞ್ಚ ಸಮಾಧಿಸಮ್ಪನ್ನಞ್ಚ ಪಞ್ಞಾಸಮ್ಪನ್ನಞ್ಚ.

ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನಸಮಾಪತ್ತಿಯಾ…ಪೇ… ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಯತನಸಮಾಪತ್ತಿಯಾ… ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನಸಮಾಪತ್ತಿಯಾ… ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನಸಮಾಪತ್ತಿಯಾ ಕೋ ಆದಿ, ಕಿಂ ಮಜ್ಝೇ, ಕಿಂ ಪರಿಯೋಸಾನಂ…ಪೇ… ಏವಂ ತಿವತ್ತಗತಂ ಚಿತ್ತಂ ತಿವಿಧಕಲ್ಯಾಣಕಂ ದಸಲಕ್ಖಣಸಮ್ಪನ್ನಂ ಉಪೇಕ್ಖಾಸಮ್ಪನ್ನಞ್ಚೇವ ಹೋತಿ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಅಧಿಟ್ಠಾನಸಮ್ಪನ್ನಂ ಚ…ಪೇ… ಪಞ್ಞಾಸಮ್ಪನ್ನಞ್ಚ.

ಅನಿಚ್ಚಾನುಪಸ್ಸನಾಯ ಕೋ ಆದಿ, ಕಿಂ ಮಜ್ಝೇ, ಕಿಂ ಪರಿಯೋಸಾನಂ…ಪೇ… ಏವಂ ತಿವತ್ತಗತಂ ಚಿತ್ತಂ ತಿವಿಧಕಲ್ಯಾಣಕಂ ದಸಲಕ್ಖಣಸಮ್ಪನ್ನಂ ವಿತಕ್ಕಸಮ್ಪನ್ನಞ್ಚೇವ ಹೋತಿ ವಿಚಾರಸಮ್ಪನ್ನಞ್ಚ ಪೀತಿಸಮ್ಪನ್ನಞ್ಚ ಸುಖಸಮ್ಪನ್ನಞ್ಚ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಅಧಿಟ್ಠಾನಸಮ್ಪನ್ನಞ್ಚ ಸದ್ಧಾಸಮ್ಪನ್ನಞ್ಚ ವೀರಿಯಸಮ್ಪನ್ನಞ್ಚ ಸತಿಸಮ್ಪನ್ನಞ್ಚ ಸಮಾಧಿಸಮ್ಪನ್ನಞ್ಚ ಪಞ್ಞಾಸಮ್ಪನ್ನಞ್ಚ. ದುಕ್ಖಾನುಪಸ್ಸನಾಯ…ಪೇ… ಅನತ್ತಾನುಪಸ್ಸನಾಯ… ನಿಬ್ಬಿದಾನುಪಸ್ಸನಾಯ… ವಿರಾಗಾನುಪಸ್ಸನಾಯ… ನಿರೋಧಾನುಪಸ್ಸನಾಯ… ಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗಾನುಪಸ್ಸನಾಯ… ಖಯಾನುಪಸ್ಸನಾಯ… ವಯಾನುಪಸ್ಸನಾಯ… ವಿಪರಿಣಾಮಾನುಪಸ್ಸನಾಯ… ಅನಿಮಿತ್ತಾನುಪಸ್ಸನಾಯ… ಅಪ್ಪಣಿಹಿತಾನುಪಸ್ಸನಾಯ… ಸುಞ್ಞತಾನುಪಸ್ಸನಾಯ… ಅಧಿಪಞ್ಞಾಧಮ್ಮವಿಪಸ್ಸನಾಯ… ಯಥಾಭೂತಞಾಣದಸ್ಸನಾಯ… ಆದೀನವಾನುಪಸ್ಸನಾಯ… ಪಟಿಸಙ್ಖಾನುಪಸ್ಸನಾಯ… ವಿವಟ್ಟನಾನುಪಸ್ಸನಾಯ… ಪಞ್ಞಾಸಮ್ಪನ್ನಞ್ಚ.

ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗಸ್ಸ…ಪೇ… ಸಕದಾಗಾಮಿಮಗ್ಗಸ್ಸ… ಅನಾಗಾಮಿಮಗ್ಗಸ್ಸ… ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಸ್ಸ ಕೋ ಆದಿ, ಕಿಂ ಮಜ್ಝೇ, ಕಿಂ ಪರಿಯೋಸಾನಂ? ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಸ್ಸ ಪಟಿಪದಾವಿಸುದ್ಧಿ ಆದಿ ಉಪೇಕ್ಖಾನುಬ್ರೂಹನಾ ಮಜ್ಝೇ, ಸಮ್ಪಹಂಸನಾ ಪರಿಯೋಸಾನಂ. ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಸ್ಸ ಪಟಿಪದಾವಿಸುದ್ಧಿ ಆದಿ. ಆದಿಸ್ಸ ಕತಿ ಲಕ್ಖಣಾನಿ? ಆದಿಸ್ಸ ತೀಣಿ ಲಕ್ಖಣಾನಿ. ಯೋ ತಸ್ಸ ಪರಿಪನ್ಥೋ ತತೋ ಚಿತ್ತಂ ವಿಸುಜ್ಝತಿ, ವಿಸುದ್ಧತ್ತಾ ಚಿತ್ತಂ ಮಜ್ಝಿಮಂ ಸಮಥನಿಮಿತ್ತಂ ಪಟಿಪಜ್ಜತಿ, ಪಟಿಪನ್ನತ್ತಾ ತತ್ಥ ಚಿತ್ತಂ ಪಕ್ಖನ್ದತಿ. ಯಞ್ಚ ಪರಿಪನ್ಥತೋ ಚಿತ್ತಂ ವಿಸುಜ್ಝತಿ, ಯಞ್ಚ ವಿಸುದ್ಧತ್ತಾ ಚಿತ್ತಂ ಮಜ್ಝಿಮಂ ಸಮಥನಿಮಿತ್ತಂ ಪಟಿಪಜ್ಜತಿ, ಯಞ್ಚ ಪಟಿಪನ್ನತ್ತಾ ತತ್ಥ ಚಿತ್ತಂ ಪಕ್ಖನ್ದತಿ – ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಸ್ಸ ಪಟಿಪದಾವಿಸುದ್ಧಿ ಆದಿ. ಆದಿಸ್ಸ ಇಮಾನಿ ತೀಣಿ ಲಕ್ಖಣಾನಿ. ತೇನ ವುಚ್ಚತಿ – ‘‘ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೋ ಆದಿಕಲ್ಯಾಣೋ ಚೇವ ಹೋತಿ ಲಕ್ಖಣಸಮ್ಪನ್ನೋ ಚ’’.

ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಸ್ಸ ಉಪೇಕ್ಖಾನುಬ್ರೂಹನಾ ಮಜ್ಝೇ. ಮಜ್ಝಸ್ಸ ಕತಿ ಲಕ್ಖಣಾನಿ? ಮಜ್ಝಸ್ಸ ತೀಣಿ ಲಕ್ಖಣಾನಿ. ವಿಸುದ್ಧಂ ಚಿತ್ತಂ ಅಜ್ಝುಪೇಕ್ಖತಿ, ಸಮಥಪಟಿಪನ್ನಂ ಅಜ್ಝುಪೇಕ್ಖತಿ, ಏಕತ್ತುಪಟ್ಠಾನಂ ಅಜ್ಝುಪೇಕ್ಖತಿ. ಯಞ್ಚ ವಿಸುದ್ಧಂ ಚಿತ್ತಂ ಅಜ್ಝುಪೇಕ್ಖತಿ, ಯಞ್ಚ ಸಮಥಪಟಿಪನ್ನಂ ಅಜ್ಝುಪೇಕ್ಖತಿ, ಯಞ್ಚ ಏಕತ್ತುಪಟ್ಠಾನಂ ಅಜ್ಝುಪೇಕ್ಖತಿ. ತೇನ ವುಚ್ಚತಿ – ‘‘ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೋ ಮಜ್ಝೇಕಲ್ಯಾಣೋ ಚೇವ ಹೋತಿ ಲಕ್ಖಣಸಮ್ಪನ್ನೋ ಚ’’.

ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಸ್ಸ ಸಮ್ಪಹಂಸನಾ ಪರಿಯೋಸಾನಂ. ಪರಿಯೋಸಾನಸ್ಸ ಕತಿ ಲಕ್ಖಣಾನಿ? ಪರಿಯೋಸಾನಸ್ಸ ಚತ್ತಾರಿ ಲಕ್ಖಣಾನಿ. ತತ್ಥ ಜಾತಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಅನತಿವತ್ತನಟ್ಠೇನ ಸಮ್ಪಹಂಸನಾ, ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಂ ಏಕರಸಟ್ಠೇನ ಸಮ್ಪಹಂಸನಾ, ತದುಪಗವೀರಿಯವಾಹನಟ್ಠೇನ ಸಮ್ಪಹಂಸನಾ, ಆಸೇವನಟ್ಠೇನ ಸಮ್ಪಹಂಸನಾ. ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಸ್ಸ ಸಮ್ಪಹಂಸನಾ ಪರಿಯೋಸಾನಂ. ಪರಿಯೋಸಾನಸ್ಸ ಇಮಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಲಕ್ಖಣಾನಿ. ತೇನ ವುಚ್ಚತಿ – ‘‘ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೋ ಪರಿಯೋಸಾನಕಲ್ಯಾಣೋ ಚೇವ ಹೋತಿ ಲಕ್ಖಣಸಮ್ಪನ್ನೋ ಚ’’. ಏವಂ ತಿವತ್ತಗತಂ ಚಿತ್ತಂ ತಿವಿಧಕಲ್ಯಾಣಕಂ ದಸಲಕ್ಖಣಸಮ್ಪನ್ನಂ ವಿತಕ್ಕಸಮ್ಪನ್ನಞ್ಚೇವ ಹೋತಿ ವಿಚಾರಸಮ್ಪನ್ನಞ್ಚ ಪೀತಿಸಮ್ಪನ್ನಞ್ಚ ಸುಖಸಮ್ಪನ್ನಞ್ಚ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಅಧಿಟ್ಠಾನಸಮ್ಪನ್ನಞ್ಚ ಸದ್ಧಾಸಮ್ಪನ್ನಞ್ಚ ವೀರಿಯಸಮ್ಪನ್ನಞ್ಚ ಸತಿಸಮ್ಪನ್ನಞ್ಚ ಸಮಾಧಿಸಮ್ಪನ್ನಞ್ಚ ಪಞ್ಞಾಸಮ್ಪನ್ನಞ್ಚ.

೧೫೯. ನಿಮಿತ್ತಂ ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸಾ, ಅನಾರಮ್ಮಣಮೇಕಚಿತ್ತಸ್ಸ;

ಅಜಾನತೋ ಚ ತಯೋ ಧಮ್ಮೇ, ಭಾವನಾ ನುಪಲಬ್ಭತಿ.

ನಿಮಿತ್ತಂ ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸಾ, ಅನಾರಮ್ಮಣಮೇಕಚಿತ್ತಸ್ಸ;

ಜಾನತೋ ಚ ತಯೋ ಧಮ್ಮೇ, ಭಾವನಾ ಉಪಲಬ್ಭತೀತಿ.

ಕಥಂ ಇಮೇ ತಯೋ ಧಮ್ಮಾ ಏಕಚಿತ್ತಸ್ಸ ಆರಮ್ಮಣಾ ನ ಹೋನ್ತಿ, ನ ಚಿಮೇ ತಯೋ ಧಮ್ಮಾ ಅವಿದಿತಾ ಹೋನ್ತಿ, ನ ಚ ಚಿತ್ತಂ ವಿಕ್ಖೇಪಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಪಧಾನಞ್ಚ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ಪಯೋಗಞ್ಚ ಸಾಧೇತಿ, ವಿಸೇಸಮಧಿಗಚ್ಛತಿ? ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ರುಕ್ಖೋ ಸಮೇ ಭೂಮಿಭಾಗೇ ನಿಕ್ಖಿತ್ತೋ. ತಮೇನಂ ಪುರಿಸೋ ಕಕಚೇನ ಛಿನ್ದೇಯ್ಯ. ರುಕ್ಖೇ ಫುಟ್ಠಕಕಚದನ್ತಾನಂ ವಸೇನ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಸತಿ ಉಪಟ್ಠಿತಾ ಹೋತಿ; ನ ಆಗತೇ ವಾ ಗತೇ ವಾ ಕಕಚದನ್ತೇ ಮನಸಿ ಕರೋತಿ. ನ ಆಗತಾ ವಾ ಗತಾ ವಾ ಕಕಚದನ್ತಾ ಅವಿದಿತಾ ಹೋನ್ತಿ, ಪಧಾನಞ್ಚ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ಪಯೋಗಞ್ಚ ಸಾಧೇತಿ. ಯಥಾ ರುಕ್ಖೋ ಸಮೇ ಭೂಮಿಭಾಗೇ ನಿಕ್ಖಿತ್ತೋ. ಏವಂ ಉಪನಿಬನ್ಧನಾ ನಿಮಿತ್ತಂ. ಯಥಾ ಕಕಚದನ್ತಾ, ಏವಂ ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸಾ. ಯಥಾ ರುಕ್ಖೇ ಫುಟ್ಠಕಕಚದನ್ತಾನಂ ವಸೇನ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಸತಿ ಉಪಟ್ಠಿತಾ ಹೋತಿ, ನ ಆಗತೇ ವಾ ಗತೇ ವಾ ಕಕಚದನ್ತೇ ಮನಸಿ ಕರೋತಿ, ನ ಆಗತಾ ವಾ ಗತಾ ವಾ ಕಕಚದನ್ತಾ ಅವಿದಿತಾ ಹೋನ್ತಿ, ಪಧಾನಞ್ಚ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ಪಯೋಗಞ್ಚ ಸಾಧೇತಿ. ಏವಮೇವಂ ಭಿಕ್ಖು ನಾಸಿಕಗ್ಗೇ ವಾ ಮುಖನಿಮಿತ್ತೇ ವಾ ಸತಿಂ ಉಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನೋ ಹೋತಿ, ನ ಆಗತೇ ವಾ ಗತೇ ವಾ ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸೇ ಮನಸಿ ಕರೋತಿ, ನ ಆಗತಾ ವಾ ಗತಾ ವಾ ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸಾ ಅವಿದಿತಾ ಹೋನ್ತಿ, ಪಧಾನಞ್ಚ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ಪಯೋಗಞ್ಚ ಸಾಧೇತಿ. ವಿಸೇಸಮಧಿಗಚ್ಛತಿ ಪಧಾನಞ್ಚ.

ಕತಮಂ ಪಧಾನಂ? ಆರದ್ಧವೀರಿಯಸ್ಸ ಕಾಯೋಪಿ ಚಿತ್ತಮ್ಪಿ ಕಮ್ಮನಿಯಂ ಹೋತಿ – ಇದಂ ಪಧಾನಂ. ಕತಮೋ ಪಯೋಗೋ? ಆರದ್ಧವೀರಿಯಸ್ಸ ಉಪಕ್ಕಿಲೇಸಾ ಪಹೀಯನ್ತಿ, ವಿತಕ್ಕಾ ವೂಪಸಮನ್ತಿ – ಅಯಂ ಪಯೋಗೋ. ಕತಮೋ ವಿಸೇಸೋ? ಆರದ್ಧವೀರಿಯಸ್ಸ ಸಞ್ಞೋಜನಾ ಪಹೀಯನ್ತಿ, ಅನುಸಯಾ ಬ್ಯನ್ತೀಹೋನ್ತಿ [ಅನುಸಯಾ ಬ್ಯಾಸನ್ತಿ (ಸ್ಯಾ.)]. ಅಯಂ ವಿಸೇಸೋ. ಏವಂ ಇಮೇ ತಯೋ ಧಮ್ಮಾ ಏಕಚಿತ್ತಸ್ಸ ಆರಮ್ಮಣಾ ನ ಹೋನ್ತಿ, ನ ಚಿಮೇ ತಯೋ ಧಮ್ಮಾ ಅವಿದಿತಾ ಹೋನ್ತಿ, ನ ಚ ಚಿತ್ತಂ ವಿಕ್ಖೇಪಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಪಧಾನಞ್ಚ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ಪಯೋಗಞ್ಚ ಸಾಧೇತಿ, ವಿಸೇಸಮಧಿಗಚ್ಛತಿ.

೧೬೦. ಆನಾಪಾನಸ್ಸತಿ ಯಸ್ಸ, ಪರಿಪುಣ್ಣಾ ಸುಭಾವಿತಾ;

ಅನುಪುಬ್ಬಂ ಪರಿಚಿತಾ, ಯಥಾ ಬುದ್ಧೇನ ದೇಸಿತಾ;

ಸೋ ಇಮಂ ಲೋಕಂ ಪಭಾಸೇತಿ, ಅಬ್ಭಾ ಮುತ್ತೋವ ಚನ್ದಿಮಾತಿ.

ಆನನ್ತಿ ಅಸ್ಸಾಸೋ, ನೋ ಪಸ್ಸಾಸೋ. ಅಪಾನನ್ತಿ [ಅಪಾನನ್ತಿ (ಕ.)] ಪಸ್ಸಾಸೋ, ನೋ ಅಸ್ಸಾಸೋ. ಅಸ್ಸಾಸವಸೇನ ಉಪಟ್ಠಾನಂ ಸತಿ, ಪಸ್ಸಾಸವಸೇನ ಉಪಟ್ಠಾನಂ ಸತಿ.

ಯೋ ಅಸ್ಸಸತಿ ತಸ್ಸುಪಟ್ಠಾತಿ, ಯೋ ಪಸ್ಸಸತಿ ತಸ್ಸುಪಟ್ಠಾತಿ. ಪರಿಪುಣ್ಣಾತಿ ಪರಿಗ್ಗಹಟ್ಠೇನ ಪರಿಪುಣ್ಣಾ, ಪರಿವಾರಟ್ಠೇನ ಪರಿಪುಣ್ಣಾ, ಪರಿಪೂರಟ್ಠೇನ ಪರಿಪುಣ್ಣಾ. ಸುಭಾವಿತಾತಿ ಚತಸ್ಸೋ ಭಾವನಾ – ತತ್ಥ ಜಾತಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಅನತಿವತ್ತನಟ್ಠೇನ ಭಾವನಾ, ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಂ ಏಕರಸಟ್ಠೇನ ಭಾವನಾ, ತದುಪಗವೀರಿಯವಾಹನಟ್ಠೇನ ಭಾವನಾ, ಆಸೇವನಟ್ಠೇನ ಭಾವನಾ. ತಸ್ಸಿಮೇ ಚತ್ತಾರೋ ಭಾವನಟ್ಠಾ ಯಾನೀಕತಾ ಹೋನ್ತಿ ವತ್ಥುಕತಾ ಅನುಟ್ಠಿತಾ ಪರಿಚಿತಾ ಸುಸಮಾರದ್ಧಾ.

ಯಾನೀಕತಾತಿ ಯತ್ಥ ಯತ್ಥ ಆಕಙ್ಖತಿ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ವಸಿಪ್ಪತ್ತೋ ಹೋತಿ ಬಲಪ್ಪತ್ತೋ ವೇಸಾರಜ್ಜಪ್ಪತ್ತೋ. ತಸ್ಸ ಮೇ ತೇ ಧಮ್ಮಾ ಆವಜ್ಜನಪಟಿಬದ್ಧಾ [ಆವಜ್ಜನಪಟಿಬನ್ಧಾ (ಕ.) ಏವಮೀದಿಸೇಸು ಪದೇಸು] ಹೋನ್ತಿ ಆಕಙ್ಖಪಟಿಬದ್ಧಾ ಮನಸಿಕಾರಪಟಿಬದ್ಧಾ ಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದಪಟಿಬದ್ಧಾ. ತೇನ ವುಚ್ಚತಿ – ‘‘ಯಾನೀಕತಾ’’ತಿ. ವತ್ಥುಕತಾತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ಯಸ್ಮಿಂ ವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಚಿತ್ತಂ ಸ್ವಾಧಿಟ್ಠಿತಂ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಸತಿ ಸುಪಟ್ಠಿತಾ ಹೋತಿ. ಯಸ್ಮಿಂ ಯಸ್ಮಿಂ ವಾ ಪನ ವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಸತಿ ಸೂಪಟ್ಠಿತಾ [ಸುಪಟ್ಠಿತಾ (ಕ.)] ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಚಿತ್ತಂ ಸ್ವಾಧಿಟ್ಠಿತಂ ಹೋತಿ. ತೇನ ವುಚ್ಚತಿ – ‘‘ವತ್ಥುಕತಾ’’ತಿ. ಅನುಟ್ಠಿತಾತಿ ವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಯೇನ ಯೇನ ಚಿತ್ತಂ ಅಭಿನೀಹರತಿ ತೇನ ತೇನ ಸತಿ ಅನುಪರಿವತ್ತತಿ. ಯೇನ ಯೇನ ವಾ ಪನ ಸತಿ ಅನುಪರಿವತ್ತತಿ ತೇನ ತೇನ ಚಿತ್ತಂ ಅಭಿನೀಹರತಿ. ತೇನ ವುಚ್ಚತಿ – ‘‘ಅನುಟ್ಠಿತಾ’’ತಿ. ಪರಿಚಿತಾತಿ ಪರಿಗ್ಗಹಟ್ಠೇನ ಪರಿಚಿತಾ, ಪರಿವಾರಟ್ಠೇನ ಪರಿಚಿತಾ, ಪರಿಪೂರಟ್ಠೇನ ಪರಿಚಿತಾ. ಸತಿಯಾ ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಜಿನಾತಿ ಪಾಪಕೇ ಅಕುಸಲೇ ಧಮ್ಮೇ. ತೇನ ವುಚ್ಚತಿ – ‘‘ಪರಿಚಿತಾ’’ತಿ. ಸುಸಮಾರದ್ಧಾತಿ ಚತ್ತಾರೋ ಸುಸಮಾರದ್ಧಾ – ತತ್ಥ ಜಾತಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಅನತಿವತ್ತನಟ್ಠೇನ ಸುಸಮಾರದ್ಧಾ, ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಂ ಏಕರಸಟ್ಠೇನ ಸುಸಮಾರದ್ಧಾ, ತದುಪಗವೀರಿಯವಾಹನಟ್ಠೇನ ಸುಸಮಾರದ್ಧಾ, ತಪ್ಪಚ್ಚನೀಕಾನಂ ಕಿಲೇಸಾನಂ ಸುಸಮೂಹತತ್ತಾ [ಸುಸಮುಹತತ್ತಾ (ಕ.)] ಸುಸಮಾರದ್ಧಾ.

೧೬೧. ಸುಸಮನ್ತಿ ಅತ್ಥಿ ಸಮಂ, ಅತ್ಥಿ ಸುಸಮಂ. ಕತಮಂ ಸಮಂ? ಯೇ ತತ್ಥ ಜಾತಾ ಅನವಜ್ಜಾ ಕುಸಲಾ ಬೋಧಿಪಕ್ಖಿಯಾ – ಇದಂ ಸಮಂ. ಕತಮಂ ಸುಸಮಂ? ಯಂ ತೇಸಂ ತೇಸಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಆರಮ್ಮಣಂ ನಿರೋಧೋ ನಿಬ್ಬಾನಂ – ಇದಂ ಸುಸಮಂ. ಇತಿ ಇದಞ್ಚ ಸಮಂ ಇದಞ್ಚ ಸುಸಮಂ ಞಾತಂ ಹೋತಿ ದಿಟ್ಠಂ ವಿದಿತಂ ಸಚ್ಛಿಕತಂ ಫಸ್ಸಿತಂ ಪಞ್ಞಾಯ. ಆರದ್ಧಂ ಹೋತಿ ವೀರಿಯಂ ಅಸಲ್ಲೀನಂ, ಉಪಟ್ಠಿತಾ ಸತಿ ಅಸಮ್ಮೂಳಾ [ಅಪಮುಟ್ಠಾ (ಸ್ಯಾ.)], ಪಸ್ಸದ್ಧೋ ಕಾಯೋ ಅಸಾರದ್ಧೋ, ಸಮಾಹಿತಂ ಚಿತ್ತಂ ಏಕಗ್ಗಂ. ತೇನ ವುಚ್ಚತಿ – ‘‘ಸುಸಮಾರದ್ಧಾ’’ತಿ.

ಅನುಪುಬ್ಬಂ ಪರಿಚಿತಾತಿ ದೀಘಂ ಅಸ್ಸಾಸವಸೇನ ಪುರಿಮಾ ಪುರಿಮಾ ಪರಿಚಿತಾ, ಪಚ್ಛಿಮಾ ಪಚ್ಛಿಮಾ ಅನುಪರಿಚಿತಾ. ದೀಘಂ ಪಸ್ಸಾಸವಸೇನ ಪುರಿಮಾ ಪುರಿಮಾ ಪರಿಚಿತಾ, ಪಚ್ಛಿಮಾ ಪಚ್ಛಿಮಾ ಅನುಪರಿಚಿತಾ. ರಸ್ಸಂ ಅಸ್ಸಾಸವಸೇನ ಪುರಿಮಾ ಪುರಿಮಾ ಪರಿಚಿತಾ, ಪಚ್ಛಿಮಾ ಪಚ್ಛಿಮಾ ಅನುಪರಿಚಿತಾ. ರಸ್ಸಂ ಪಸ್ಸಾಸವಸೇನ ಪುರಿಮಾ ಪುರಿಮಾ ಪರಿಚಿತಾ, ಪಚ್ಛಿಮಾ ಪಚ್ಛಿಮಾ ಅನುಪರಿಚಿತಾ…ಪೇ… ಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗಾನುಪಸ್ಸೀ ಅಸ್ಸಾಸವಸೇನ ಪುರಿಮಾ ಪುರಿಮಾ ಪರಿಚಿತಾ, ಪಚ್ಛಿಮಾ ಪಚ್ಛಿಮಾ ಅನುಪರಿಚಿತಾ. ಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗಾನುಪಸ್ಸೀ ಪಸ್ಸಾಸವಸೇನ ಪುರಿಮಾ ಪುರಿಮಾ ಪರಿಚಿತಾ, ಪಚ್ಛಿಮಾ ಪಚ್ಛಿಮಾ ಅನುಪರಿಚಿತಾ. ಸಬ್ಬಾಪಿ ಸೋಳಸವತ್ಥುಕಾ ಆನಾಪಾನಸ್ಸತಿಯೋ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಪರಿಚಿತಾ ಚೇವ ಹೋನ್ತಿ ಅನುಪರಿಚಿತಾ ಚ. ತೇನ ವುಚ್ಚತಿ – ‘‘ಅನುಪುಬ್ಬಪರಿಚಿತಾ’’ತಿ.

ಯಥಾತಿ ದಸ ಯಥತ್ಥಾ – ಅತ್ತದಮಥತ್ಥೋ ಯಥತ್ಥೋ, ಅತ್ತಸಮಥತ್ಥೋ ಯಥತ್ಥೋ, ಅತ್ತಪರಿನಿಬ್ಬಾಪನತ್ಥೋ ಯಥತ್ಥೋ, ಅಭಿಞ್ಞತ್ಥೋ ಯಥತ್ಥೋ, ಪರಿಞ್ಞತ್ಥೋ ಯಥತ್ಥೋ, ಪಹಾನತ್ಥೋ ಯಥತ್ಥೋ, ಭಾವನತ್ಥೋ ಯಥತ್ಥೋ, ಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯತ್ಥೋ ಯಥತ್ಥೋ, ಸಚ್ಚಾಭಿಸಮಯತ್ಥೋ ಯಥತ್ಥೋ, ನಿರೋಧೇ ಪತಿಟ್ಠಾಪಕತ್ಥೋ ಯಥತ್ಥೋ.

ಬುದ್ಧೋತಿ ಯೋ ಸೋ ಭಗವಾ ಸಯಮ್ಭೂ ಅನಾಚರಿಯಕೋ ಪುಬ್ಬೇ ಅನನುಸ್ಸುತೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಸಾಮಂ ಸಚ್ಚಾನಿ ಅಭಿಸಮ್ಬುಜ್ಝಿ, ತತ್ಥ ಚ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಂ ಪಾಪುಣಿ, ಬಲೇಸು ಚ ವಸೀಭಾವಂ.

೧೬೨. ಬುದ್ಧೋತಿ ಕೇನಟ್ಠೇನ ಬುದ್ಧೋ? ಬುಜ್ಝಿತಾ ಸಚ್ಚಾನೀತಿ – ಬುದ್ಧೋ. ಬೋಧೇತಾ ಪಜಾಯಾತಿ – ಬುದ್ಧೋ. ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಾಯ ಬುದ್ಧೋ. ಸಬ್ಬದಸ್ಸಾವಿತಾಯ ಬುದ್ಧೋ. ಅನಞ್ಞನೇಯ್ಯತಾಯ ಬುದ್ಧೋ. ವಿಸವಿತಾಯ [ವಿಕತಿತಾಯ (ಸ್ಯಾ.)] ಬುದ್ಧೋ. ಖೀಣಾಸವಸಙ್ಖಾತೇನ ಬುದ್ಧೋ. ನಿರುಪಲೇಪಸಙ್ಖಾತೇನ [ನಿರುಪಕ್ಕಿಲೇಸಸಙ್ಖಾತೇನ (ಸ್ಯಾ.)] ಬುದ್ಧೋ. ಏಕನ್ತವೀತರಾಗೋತಿ – ಬುದ್ಧೋ. ಏಕನ್ತವೀತದೋಸೋತಿ – ಬುದ್ಧೋ. ಏಕನ್ತವೀತಮೋಹೋತಿ – ಬುದ್ಧೋ. ಏಕನ್ತನಿಕ್ಕಿಲೇಸೋತಿ – ಬುದ್ಧೋ. ಏಕಾಯನಮಗ್ಗಂ ಗತೋತಿ – ಬುದ್ಧೋ. ಏಕೋ ಅನುತ್ತರಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬೋಧಿಂ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೋತಿ – ಬುದ್ಧೋ. ಅಬುದ್ಧಿವಿಹತತ್ತಾ ಬುದ್ಧಿಪಟಿಲಾಭಾ – ಬುದ್ಧೋ. ಬುದ್ಧೋತಿ ನೇತಂ ನಾಮಂ ಮಾತರಾ ಕತಂ, ನ ಪಿತರಾ ಕತಂ, ನ ಭಾತರಾ ಕತಂ, ನ ಭಗಿನಿಯಾ ಕತಂ, ನ ಮಿತ್ತಾಮಚ್ಚೇಹಿ ಕತಂ, ನ ಞಾತಿಸಾಲೋಹಿತೇಹಿ ಕತಂ, ನ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಹಿ ಕತಂ, ನ ದೇವತಾಹಿ ಕತಂ. ವಿಮೋಕ್ಖನ್ತಿಕಮೇತಂ ಬುದ್ಧಾನಂ ಭಗವನ್ತಾನಂ ಬೋಧಿಯಾ ಮೂಲೇ ಸಹ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞಾಣಸ್ಸ ಪಟಿಲಾಭಾ ಸಚ್ಛಿಕಾ ಪಞ್ಞತ್ತಿ ಯದಿದಂ – ಬುದ್ಧೋತಿ. ದೇಸಿತಾತಿ ಅತ್ತದಮಥತ್ಥೋ ಯಥತ್ಥೋ ಯಥಾ ಬುದ್ಧೇನ ದೇಸಿತೋ, ಅತ್ತಸಮಥತ್ಥೋ ಯಥತ್ಥೋ ಯಥಾ ಬುದ್ಧೇನ ದೇಸಿತೋ, ಅತ್ತಪರಿನಿಬ್ಬಾಪನತ್ಥೋ ಯಥತ್ಥೋ ಯಥಾ ಬುದ್ಧೇನ ದೇಸಿತೋ…ಪೇ… ನಿರೋಧೇ ಪತಿಟ್ಠಾಪಕತ್ಥೋ ಯಥತ್ಥೋ ಯಥಾ ಬುದ್ಧೇನ ದೇಸಿತೋ.

ಸೋತಿ ಗಹಟ್ಠೋ ವಾ ಹೋತಿ ಪಬ್ಬಜಿತೋ ವಾ. ಲೋಕೋತಿ. ಖನ್ಧಲೋಕೋ ಧಾತುಲೋಕೋ ಆಯತನಲೋಕೋ ವಿಪತ್ತಿಭವಲೋಕೋ ವಿಪತ್ತಿಸಮ್ಭವಲೋಕೋ ಸಮ್ಪತ್ತಿಭವಲೋಕೋ ಸಮ್ಪತ್ತಿಸಮ್ಭವಲೋಕೋ. ಏಕೋ ಲೋಕೋ – ಸಬ್ಬೇ ಸತ್ತಾ ಆಹಾರಟ್ಠಿತಿಕಾ…ಪೇ… ಅಟ್ಠಾರಸ ಲೋಕಾ – ಅಟ್ಠಾರಸ ಧಾತುಯೋ. ಪಭಾಸೇತೀತಿ ಅತ್ತದಮಥತ್ಥಂ ಯಥತ್ಥಂ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧತ್ತಾ. ಸೋ ಇಮಂ ಲೋಕಂ ಓಭಾಸೇತಿ ಭಾಸೇತಿ ಪಭಾಸೇತಿ. ಅತ್ತಸಮಥತ್ಥಂ ಯಥತ್ಥಂ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧತ್ತಾ. ಸೋ ಇಮಂ ಲೋಕಂ ಓಭಾಸೇತಿ ಭಾಸೇತಿ ಪಭಾಸೇತಿ. ಅತ್ತಪರಿನಿಬ್ಬಾಪನತ್ಥಂ ಯಥತ್ಥಂ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧತ್ತಾ. ಸೋ ಇಮಂ ಲೋಕಂ ಓಭಾಸೇತಿ ಭಾಸೇತಿ ಪಭಾಸೇತಿ…ಪೇ… ನಿರೋಧೇ ಪತಿಟ್ಠಾಪಕತ್ಥಂ ಯಥತ್ಥಂ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧತ್ತಾ. ಸೋ ಇಮಂ ಲೋಕಂ ಓಭಾಸೇತಿ ಭಾಸೇತಿ ಪಭಾಸೇತಿ.

ಅಬ್ಭಾ ಮುತ್ತೋವ ಚನ್ದಿಮಾತಿ ಯಥಾ ಅಬ್ಭಾ, ಏವಂ ಕಿಲೇಸಾ. ಯಥಾ ಚನ್ದೋ, ಏವಂ ಅರಿಯಞಾಣಂ. ಯಥಾ ಚನ್ದಿಮಾ ದೇವಪುತ್ತೋ, ಏವಂ ಭಿಕ್ಖು. ಯಥಾ ಚನ್ದೋ ಅಬ್ಭಾ ಮುತ್ತೋ ಮಹಿಕಾ ಮುತ್ತೋ ಧೂಮರಜಾ ಮುತ್ತೋ ರಾಹುಗಹಣಾ [ರಾಹುಪಾಣಾ (ಸ್ಯಾ.)] ವಿಪ್ಪಮುತ್ತೋ ಭಾಸತೇ ಚ ತಪತೇ ಚ ವಿರೋಚತೇ [ವಿರೋಚತಿ (ಸ್ಯಾ.)] ಚ, ಏವಮೇವಂ ಭಿಕ್ಖು ಸಬ್ಬಕಿಲೇಸೇಹಿ ವಿಪ್ಪಮುತ್ತೋ ಭಾಸತೇ ಚ ತಪತೇ ಚ ವಿರೋಚತೇ ಚ. ತೇನ ವುಚ್ಚತಿ – ಅಬ್ಭಾ ಮುತ್ತೋವ ಚನ್ದಿಮಾತಿ. ಇಮಾನಿ ತೇರಸ ವೋದಾನೇ ಞಾಣಾನಿ.

ವೋದಾನಞಾಣನಿದ್ದೇಸೋ ಚತುತ್ಥೋ.

ಭಾಣವಾರೋ.

೫. ಸತೋಕಾರಿಞಾಣನಿದ್ದೇಸೋ

೧೬೩. ಕತಮಾನಿ ಬಾತ್ತಿಂಸ ಸತೋಕಾರಿಸ್ಸ ಞಾಣಾನಿ? ಇಧ ಭಿಕ್ಖು ಅರಞ್ಞಗತೋ ವಾ ರುಕ್ಖಮೂಲಗತೋ ವಾ ಸುಞ್ಞಾಗಾರಗತೋ ವಾ ನಿಸೀದತಿ ಪಲ್ಲಙ್ಕಂ ಆಭುಜಿತ್ವಾ ಉಜುಂ ಕಾಯಂ ಪಣಿಧಾಯ ಪರಿಮುಖಂ ಸತಿಂ ಉಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ. ಸೋ ಸತೋವ ಅಸ್ಸಸತಿ ಸತೋ ಪಸ್ಸಸತಿ. ದೀಘಂ ವಾ ಅಸ್ಸಸನ್ತೋ ‘‘ದೀಘಂ ಅಸ್ಸಸಾಮೀ’’ತಿ ಪಜಾನಾತಿ. ದೀಘಂ ವಾ ಪಸ್ಸಸನ್ತೋ ‘‘ದೀಘಂ ಪಸ್ಸಸಾಮೀ’’ತಿ ಪಜಾನಾತಿ. ರಸ್ಸಂ ವಾ ಅಸ್ಸಸನ್ತೋ ‘‘ರಸ್ಸಂ ಅಸ್ಸಸಾಮೀ’’ತಿ ಪಜಾನಾತಿ. ರಸ್ಸಂ ವಾ ಪಸ್ಸಸನ್ತೋ ‘‘ರಸ್ಸಂ ಪಸ್ಸಸಾಮೀ’’ತಿ ಪಜಾನಾತಿ. ‘‘ಸಬ್ಬಕಾಯಪಟಿಸಂವೇದೀ ಅಸ್ಸಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸಿಕ್ಖತಿ. ‘‘ಸಬ್ಬಕಾಯಪಟಿಸಂವೇದೀ ಪಸ್ಸಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸಿಕ್ಖತಿ. ‘‘ಪಸ್ಸಮ್ಭಯಂ ಕಾಯಸಙ್ಖಾರಂ ಅಸ್ಸಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸಿಕ್ಖತಿ. ‘‘ಪಸ್ಸಮ್ಭಯಂ ಕಾಯಸಙ್ಖಾರಂ ಪಸ್ಸಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸಿಕ್ಖತಿ. ಪೀತಿಪಟಿಸಂವೇದೀ…ಪೇ… ಸುಖಪಟಿಸಂವೇದೀ… ಚಿತ್ತಸಙ್ಖಾರಪಟಿಸಂವೇದೀ … ಪಸ್ಸಮ್ಭಯಂ ಚಿತ್ತಸಙ್ಖಾರಂ… ಚಿತ್ತಪಟಿಸಂವೇದೀ… ಅಭಿಪ್ಪಮೋದಯಂ ಚಿತ್ತಂ… ಸಮಾದಹಂ ಚಿತ್ತಂ… ವಿಮೋಚಯಂ ಚಿತ್ತಂ… ಅನಿಚ್ಚಾನುಪಸ್ಸೀ… ವಿರಾಗಾನುಪಸ್ಸೀ… ನಿರೋಧಾನುಪಸ್ಸೀ… ‘‘ಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗಾನುಪಸ್ಸೀ ಅಸ್ಸಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸಿಕ್ಖತಿ. ‘‘ಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗಾನುಪಸ್ಸೀ ಪಸ್ಸಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸಿಕ್ಖತಿ.

೧೬೪. ಇಧಾತಿ ಇಮಿಸ್ಸಾ ದಿಟ್ಠಿಯಾ, ಇಮಿಸ್ಸಾ ಖನ್ತಿಯಾ, ಇಮಿಸ್ಸಾ ರುಚಿಯಾ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಆದಾಯೇ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಧಮ್ಮೇ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ವಿನಯೇ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಧಮ್ಮವಿನಯೇ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪಾವಚನೇ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯೇ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸತ್ಥುಸಾಸನೇ. ತೇನ ವುಚ್ಚತಿ – ‘‘ಇಧಾ’’ತಿ. ಭಿಕ್ಖೂತಿ ಪುಥುಜ್ಜನಕಲ್ಯಾಣಕೋ ವಾ ಹೋತಿ ಭಿಕ್ಖು ಸೇಕ್ಖೋ ವಾ ಅರಹಾ ವಾ ಅಕುಪ್ಪಧಮ್ಮೋ. ಅರಞ್ಞನ್ತಿ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಬಹಿ ಇನ್ದಖೀಲಾ ಸಬ್ಬಮೇತಂ ಅರಞ್ಞಂ. ರುಕ್ಖಮೂಲನ್ತಿ ಯತ್ಥ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಆಸನಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ ಹೋತಿ ಮಞ್ಚೋ ವಾ ಪೀಠಂ ವಾ ಭಿಸಿ ವಾ ತಟ್ಟಿಕಾ ವಾ ಚಮ್ಮಖಣ್ಡೋ ವಾ ತಿಣಸನ್ಥರೋ [ತಿಣಸಣ್ಠರೋ (ಸ್ಯಾ.)] ವಾ ಪಣ್ಣಸನ್ಥರೋ ವಾ ಪಲಾಲಸನ್ಥರೋ [ಪಲಾಸಸಣ್ಠರೋ (ಸ್ಯಾ.)] ವಾ, ತತ್ಥ ಭಿಕ್ಖು ಚಙ್ಕಮತಿ ವಾ ತಿಟ್ಠತಿ ವಾ ನಿಸೀದತಿ ವಾ ಸೇಯ್ಯಂ ವಾ ಕಪ್ಪೇತಿ. ಸುಞ್ಞನ್ತಿ ಕೇನಚಿ ಅನಾಕಿಣ್ಣಂ ಹೋತಿ ಗಹಟ್ಠೇಹಿ ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತೇಹಿ ವಾ. ಅಗಾರನ್ತಿ [ಆಗಾರನ್ತಿ (ಸ್ಯಾ.)] ವಿಹಾರೋ ಅಡ್ಢಯೋಗೋ ಪಾಸಾದೋ ಹಮ್ಮಿಯಂ ಗುಹಾ. ನಿಸೀದತಿ ಪಲ್ಲಙ್ಕಂ ಆಭುಜಿತ್ವಾತಿ ನಿಸಿನ್ನೋ ಹೋತಿ ಪಲ್ಲಙ್ಕಂ ಆಭುಜಿತ್ವಾ. ಉಜುಂ ಕಾಯಂ ಪಣಿಧಾಯಾತಿ ಉಜುಕೋ ಹೋತಿ ಕಾಯೋ ಠಿತೋ [ಪನಿಧಿತೋ (ಸ್ಯಾ.)] ಸುಪಣಿಹಿತೋ. ಪರಿಮುಖಂ ಸತಿಂ ಉಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾತಿ. ಪರೀತಿ ಪರಿಗ್ಗಹಟ್ಠೋ. ಮುಖನ್ತಿ ನಿಯ್ಯಾನಟ್ಠೋ. ಸತೀತಿ ಉಪಟ್ಠಾನಟ್ಠೋ. ತೇನ ವುಚ್ಚತಿ – ‘‘ಪರಿಮುಖಂ ಸತಿಂ ಉಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ’’ತಿ.

೧೬೫. ಸತೋವ ಅಸ್ಸಸತಿ, ಸತೋ ಪಸ್ಸಸತೀತಿ ಬಾತ್ತಿಂಸಾಯ ಆಕಾರೇಹಿ ಸತೋ ಕಾರೀ ಹೋತಿ. ದೀಘಂ ಅಸ್ಸಾಸವಸೇನ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಏಕಗ್ಗತಂ ಅವಿಕ್ಖೇಪಂ ಪಜಾನತೋ ಸತಿ ಉಪಟ್ಠಿತಾ ಹೋತಿ. ತಾಯ ಸತಿಯಾ ತೇನ ಞಾಣೇನ ಸತೋ ಕಾರೀ ಹೋತಿ. ದೀಘಂ ಪಸ್ಸಾಸವಸೇನ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಏಕಗ್ಗತಂ ಅವಿಕ್ಖೇಪಂ ಪಜಾನತೋ ಸತಿ ಉಪಟ್ಠಿತಾ ಹೋತಿ. ತಾಯ ಸತಿಯಾ ತೇನ ಞಾಣೇನ ಸತೋ ಕಾರೀ ಹೋತಿ. ರಸ್ಸಂ ಅಸ್ಸಾಸವಸೇನ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಏಕಗ್ಗತಂ ಅವಿಕ್ಖೇಪಂ ಪಜಾನತೋ ಸತಿ ಉಪಟ್ಠಿತಾ ಹೋತಿ. ತಾಯ ಸತಿಯಾ ತೇನ ಞಾಣೇನ ಸತೋ ಕಾರೀ ಹೋತಿ. ರಸ್ಸಂ ಪಸ್ಸಾಸವಸೇನ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಏಕಗ್ಗತಂ ಅವಿಕ್ಖೇಪಂ ಪಜಾನತೋ ಸತಿ ಉಪಟ್ಠಿತಾ ಹೋತಿ. ತಾಯ ಸತಿಯಾ ತೇನ ಞಾಣೇನ ಸತೋ ಕಾರೀ ಹೋತಿ…ಪೇ… ಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗಾನುಪಸ್ಸೀ ಅಸ್ಸಾಸವಸೇನ ಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗಾನುಪಸ್ಸೀ ಪಸ್ಸಾಸವಸೇನ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಏಕಗ್ಗತಂ ಅವಿಕ್ಖೇಪಂ ಪಜಾನತೋ ಸತಿ ಉಪಟ್ಠಿತಾ ಹೋತಿ. ತಾಯ ಸತಿಯಾ ತೇನ ಞಾಣೇನ ಸತೋ ಕಾರೀ ಹೋತಿ.

ಪಠಮಚತುಕ್ಕನಿದ್ದೇಸೋ

೧೬೬. ಕಥಂ ದೀಘಂ ಅಸ್ಸಸನ್ತೋ ‘‘ದೀಘಂ ಅಸ್ಸಸಾಮೀ’’ತಿ ಪಜಾನಾತಿ, ದೀಘಂ ಪಸ್ಸಸನ್ತೋ ‘‘ದೀಘಂ ಪಸ್ಸಸಾಮೀ’’ತಿ ಪಜಾನಾತಿ? ದೀಘಂ ಅಸ್ಸಾಸಂ ಅದ್ಧಾನಸಙ್ಖಾತೇ ಅಸ್ಸಸತಿ, ದೀಘಂ ಪಸ್ಸಾಸಂ ಅದ್ಧಾನಸಙ್ಖಾತೇ ಪಸ್ಸಸತಿ, ದೀಘಂ ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸಂ ಅದ್ಧಾನಸಙ್ಖಾತೇ ಅಸ್ಸಸತಿಪಿ ಪಸ್ಸಸತಿಪಿ. ದೀಘಂ ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸಂ ಅದ್ಧಾನಸಙ್ಖಾತೇ ಅಸ್ಸಸತೋಪಿ ಪಸ್ಸಸತೋಪಿ ಛನ್ದೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಛನ್ದವಸೇನ ತತೋ ಸುಖುಮತರಂ ದೀಘಂ ಅಸ್ಸಾಸಂ ಅದ್ಧಾನಸಙ್ಖಾತೇ ಅಸ್ಸಸತಿ, ಛನ್ದವಸೇನ ತತೋ ಸುಖುಮತರಂ ದೀಘಂ ಪಸ್ಸಾಸಂ ಅದ್ಧಾನಸಙ್ಖಾತೇ ಪಸ್ಸಸತಿ, ಛನ್ದವಸೇನ ತತೋ ಸುಖುಮತರಂ ದೀಘಂ ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸಂ ಅದ್ಧಾನಸಙ್ಖಾತೇ ಅಸ್ಸಸತಿಪಿ ಪಸ್ಸಸತಿಪಿ. ಛನ್ದವಸೇನ ತತೋ ಸುಖುಮತರಂ ದೀಘಂ ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸಂ ಅದ್ಧಾನಸಙ್ಖಾತೇ ಅಸ್ಸಸತೋಪಿ ಪಸ್ಸಸತೋಪಿ ಪಾಮೋಜ್ಜಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಪಾಮೋಜ್ಜವಸೇನ ತತೋ ಸುಖುಮತರಂ ದೀಘಂ ಅಸ್ಸಾಸಂ ಅದ್ಧಾನಸಙ್ಖಾತೇ ಅಸ್ಸಸತಿ, ಪಾಮೋಜ್ಜವಸೇನ ತತೋ ಸುಖುಮತರಂ ದೀಘಂ ಪಸ್ಸಾಸಂ ಅದ್ಧಾನಸಙ್ಖಾತೇ ಪಸ್ಸಸತಿ, ಪಾಮೋಜ್ಜವಸೇನ ತತೋ ಸುಖುಮತರಂ ದೀಘಂ ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸಂ ಅದ್ಧಾನಸಙ್ಖಾತೇ ಅಸ್ಸಸತಿಪಿ ಪಸ್ಸಸತಿಪಿ. ಪಾಮೋಜ್ಜವಸೇನ ತತೋ ಸುಖುಮತರಂ ದೀಘಂ ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸಂ ಅದ್ಧಾನಸಙ್ಖಾತೇ ಅಸ್ಸಸತೋಪಿ ಪಸ್ಸಸತೋಪಿ ದೀಘಂ ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸಾಪಿ ಚಿತ್ತಂ ವಿವತ್ತತಿ, ಉಪೇಕ್ಖಾ ಸಣ್ಠಾತಿ. ಇಮೇಹಿ ನವಹಾಕಾರೇಹಿ ದೀಘಂ ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸಾ ಕಾಯೋ. ಉಪಟ್ಠಾನಂ ಸತಿ. ಅನುಪಸ್ಸನಾ ಞಾಣಂ. ಕಾಯೋ ಉಪಟ್ಠಾನಂ, ನೋ ಸತಿ; ಸತಿ ಉಪಟ್ಠಾನಞ್ಚೇವ ಸತಿ ಚ. ತಾಯ ಸತಿಯಾ ತೇನ ಞಾಣೇನ ತಂ ಕಾಯಂ ಅನುಪಸ್ಸತಿ. ತೇನ ವುಚ್ಚತಿ – ‘‘ಕಾಯೇ ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸನಾಸತಿಪಟ್ಠಾನಭಾವನಾ’’ತಿ.

೧೬೭. ಅನುಪಸ್ಸತೀತಿ ಕಥಂ ತಂ ಕಾಯಂ ಅನುಪಸ್ಸತಿ? ಅನಿಚ್ಚತೋ ಅನುಪಸ್ಸತಿ, ನೋ ನಿಚ್ಚತೋ. ದುಕ್ಖತೋ ಅನುಪಸ್ಸತಿ, ನೋ ಸುಖತೋ. ಅನತ್ತತೋ ಅನುಪಸ್ಸತಿ, ನೋ ಅತ್ತತೋ. ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ, ನೋ ನನ್ದತಿ. ವಿರಜ್ಜತಿ, ನೋ ರಜ್ಜತಿ. ನಿರೋಧೇತಿ, ನೋ ಸಮುದೇತಿ. ಪಟಿನಿಸ್ಸಜ್ಜತಿ, ನೋ ಆದಿಯತಿ. ಅನಿಚ್ಚತೋ ಅನುಪಸ್ಸನ್ತೋ ನಿಚ್ಚಸಞ್ಞಂ ಪಜಹತಿ. ದುಕ್ಖತೋ ಅನುಪಸ್ಸನ್ತೋ ಸುಖಸಞ್ಞಂ ಪಜಹತಿ. ಅನತ್ತತೋ ಅನುಪಸ್ಸನ್ತೋ ಅತ್ತಸಞ್ಞಂ ಪಜಹತಿ. ನಿಬ್ಬಿನ್ದನ್ತೋ ನನ್ದಿಂ ಪಜಹತಿ. ವಿರಜ್ಜನ್ತೋ ರಾಗಂ ಪಜಹತಿ. ನಿರೋಧೇನ್ತೋ ಸಮುದಯಂ ಪಜಹತಿ. ಪಟಿನಿಸ್ಸಜ್ಜನ್ತೋ ಆದಾನಂ ಪಜಹತಿ. ಏವಂ ತಂ ಕಾಯಂ ಅನುಪಸ್ಸತಿ.

ಭಾವನಾತಿ ಚತಸ್ಸೋ ಭಾವನಾ – ತತ್ಥ ಜಾತಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಅನತಿವತ್ತನಟ್ಠೇನ ಭಾವನಾ, ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಂ ಏಕರಸಟ್ಠೇನ ಭಾವನಾ, ತದುಪಗವೀರಿಯವಾಹನಟ್ಠೇನ ಭಾವನಾ, ಆಸೇವನಟ್ಠೇನ ಭಾವನಾ. ದೀಘಂ ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸವಸೇನ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಏಕಗ್ಗತಂ ಅವಿಕ್ಖೇಪಂ ಪಜಾನತೋ ವಿದಿತಾ ವೇದನಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ವಿದಿತಾ ಉಪಟ್ಠಹನ್ತಿ, ವಿದಿತಾ ಅಬ್ಭತ್ಥಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ವಿದಿತಾ ಸಞ್ಞಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ವಿದಿತಾ ಉಪಟ್ಠಹನ್ತಿ, ವಿದಿತಾ ಅಬ್ಭತ್ಥಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ವಿದಿತಾ ವಿತಕ್ಕಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ವಿದಿತಾ ಉಪಟ್ಠಹನ್ತಿ, ವಿದಿತಾ ಅಬ್ಭತ್ಥಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ.

ಕಥಂ ವಿದಿತಾ ವೇದನಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ವಿದಿತಾ ಉಪಟ್ಠಹನ್ತಿ, ವಿದಿತಾ ಅಬ್ಭತ್ಥಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ? ಕಥಂ ವೇದನಾಯ ಉಪ್ಪಾದೋ ವಿದಿತೋ ಹೋತಿ? ಅವಿಜ್ಜಾಸಮುದಯಾ ವೇದನಾಸಮುದಯೋತಿ – ಪಚ್ಚಯಸಮುದಯಟ್ಠೇನ ವೇದನಾಯ ಉಪ್ಪಾದೋ ವಿದಿತೋ ಹೋತಿ. ತಣ್ಹಾಸಮುದಯಾ ವೇದನಾಸಮುದಯೋತಿ… ಕಮ್ಮಸಮುದಯಾ ವೇದನಾಸಮುದಯೋತಿ… ಫಸ್ಸಸಮುದಯಾ ವೇದನಾಸಮುದಯೋತಿ ಪಚ್ಚಯಸಮುದಯಟ್ಠೇನ ವೇದನಾಯ ಉಪ್ಪಾದೋ ವಿದಿತೋ ಹೋತಿ. ನಿಬ್ಬತ್ತಿಲಕ್ಖಣಂ ಪಸ್ಸತೋಪಿ ವೇದನಾಯ ಉಪ್ಪಾದೋ ವಿದಿತೋ ಹೋತಿ. ಏವಂ ವೇದನಾಯ ಉಪ್ಪಾದೋ ವಿದಿತೋ ಹೋತಿ.

ಕಥಂ ವೇದನಾಯ ಉಪಟ್ಠಾನಂ ವಿದಿತಂ ಹೋತಿ? ಅನಿಚ್ಚತೋ ಮನಸಿಕರೋತೋ ಖಯತುಪಟ್ಠಾನಂ ವಿದಿತಂ ಹೋತಿ. ದುಕ್ಖತೋ ಮನಸಿಕರೋತೋ ಭಯತುಪಟ್ಠಾನಂ ವಿದಿತಂ ಹೋತಿ. ಅನತ್ತತೋ ಮನಸಿಕರೋತೋ ಸುಞ್ಞತುಪಟ್ಠಾನಂ ವಿದಿತಂ ಹೋತಿ. ಏವಂ ವೇದನಾಯ ಉಪಟ್ಠಾನಂ ವಿದಿತಂ ಹೋತಿ.

ಕಥಂ ವೇದನಾಯ ಅತ್ಥಙ್ಗಮೋ ವಿದಿತೋ ಹೋತಿ? ಅವಿಜ್ಜಾನಿರೋಧಾ ವೇದನಾನಿರೋಧೋತಿ – ಪಚ್ಚಯನಿರೋಧಟ್ಠೇನ ವೇದನಾಯ ಅತ್ಥಙ್ಗಮೋ ವಿದಿತೋ ಹೋತಿ. ತಣ್ಹಾನಿರೋಧಾ ವೇದನಾನಿರೋಧೋತಿ …ಪೇ… ಕಮ್ಮನಿರೋಧಾ ವೇದನಾನಿರೋಧೋತಿ…ಪೇ… ಫಸ್ಸನಿರೋಧಾ ವೇದನಾನಿರೋಧೋತಿ ಪಚ್ಚಯನಿರೋಧಟ್ಠೇನ ವೇದನಾಯ ಅತ್ಥಙ್ಗಮೋ ವಿದಿತೋ ಹೋತಿ. ವಿಪರಿಣಾಮಲಕ್ಖಣಂ ಪಸ್ಸತೋಪಿ ವೇದನಾಯ ಅತ್ಥಙ್ಗಮೋ ವಿದಿತೋ ಹೋತಿ. ಏವಂ ವೇದನಾಯ ಅತ್ಥಙ್ಗಮೋ ವಿದಿತೋ ಹೋತಿ. ಏವಂ ವಿದಿತಾ ವೇದನಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ವಿದಿತಾ ಉಪಟ್ಠಹನ್ತಿ, ವಿದಿತಾ ಅಬ್ಭತ್ಥಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ.

ಕಥಂ ವಿದಿತಾ ಸಞ್ಞಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ವಿದಿತಾ ಉಪಟ್ಠಹನ್ತಿ, ವಿದಿತಾ ಅಬ್ಭತ್ಥಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ? ಕಥಂ ಸಞ್ಞಾಯ ಉಪ್ಪಾದೋ ವಿದಿತೋ ಹೋತಿ? ಅವಿಜ್ಜಾಸಮುದಯಾ ಸಞ್ಞಾಸಮುದಯೋತಿ – ಪಚ್ಚಯಸಮುದಯಟ್ಠೇನ ಸಞ್ಞಾಯ ಉಪ್ಪಾದೋ ವಿದಿತೋ ಹೋತಿ. ತಣ್ಹಾಸಮುದಯಾ ಸಞ್ಞಾಸಮುದಯೋತಿ…ಪೇ… ಕಮ್ಮಸಮುದಯಾ ಸಞ್ಞಾಸಮುದಯೋತಿ…ಪೇ… ಫಸ್ಸಸಮುದಯಾ ಸಞ್ಞಾಸಮುದಯೋತಿ – ಪಚ್ಚಯಸಮುದಯಟ್ಠೇನ ಸಞ್ಞಾಯ ಉಪ್ಪಾದೋ ವಿದಿತೋ ಹೋತಿ. ನಿಬ್ಬತ್ತಿಲಕ್ಖಣಂ ಪಸ್ಸತೋಪಿ ಸಞ್ಞಾಯ ಉಪ್ಪಾದೋ ವಿದಿತೋ ಹೋತಿ. ಏವಂ ಸಞ್ಞಾಯ ಉಪ್ಪಾದೋ ವಿದಿತೋ ಹೋತಿ.

ಕಥಂ ಸಞ್ಞಾಯ ಉಪಟ್ಠಾನಂ ವಿದಿತಂ ಹೋತಿ? ಅನಿಚ್ಚತೋ ಮನಸಿಕರೋತೋ ಖಯತುಪಟ್ಠಾನಂ ವಿದಿತಂ ಹೋತಿ. ದುಕ್ಖತೋ ಮನಸಿಕರೋತೋ ಭಯತುಪಟ್ಠಾನಂ ವಿದಿತಂ ಹೋತಿ. ಅನತ್ತತೋ ಮನಸಿಕರೋತೋ ಸುಞ್ಞತುಪಟ್ಠಾನಂ ವಿದಿತಂ ಹೋತಿ. ಏವಂ ಸಞ್ಞಾಯ ಉಪಟ್ಠಾನಂ ವಿದಿತಂ ಹೋತಿ.

ಕಥಂ ಸಞ್ಞಾಯ ಅತ್ಥಙ್ಗಮೋ ವಿದಿತೋ ಹೋತಿ? ಅವಿಜ್ಜಾನಿರೋಧಾ ಸಞ್ಞಾನಿರೋಧೋತಿ – ಪಚ್ಚಯನಿರೋಧಟ್ಠೇನ ಸಞ್ಞಾಯ ಅತ್ಥಙ್ಗಮೋ ವಿದಿತೋ ಹೋತಿ. ತಣ್ಹಾನಿರೋಧಾ ಸಞ್ಞಾನಿರೋಧೋತಿ…ಪೇ… ಕಮ್ಮನಿರೋಧಾ ಸಞ್ಞಾನಿರೋಧೋತಿ…ಪೇ… ಫಸ್ಸನಿರೋಧಾ ಸಞ್ಞಾನಿರೋಧೋತಿ – ಪಚ್ಚಯನಿರೋಧಟ್ಠೇನ ಸಞ್ಞಾಯ ಅತ್ಥಙ್ಗಮೋ ವಿದಿತೋ ಹೋತಿ. ವಿಪರಿಣಾಮಲಕ್ಖಣಂ ಪಸ್ಸತೋಪಿ ಸಞ್ಞಾಯ ಅತ್ಥಙ್ಗಮೋ ವಿದಿತೋ ಹೋತಿ. ಏವಂ ಸಞ್ಞಾಯ ಅತ್ಥಙ್ಗಮೋ ವಿದಿತೋ ಹೋತಿ. ಏವಂ ವಿದಿತಾ ಸಞ್ಞಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ವಿದಿತಾ ಉಪಟ್ಠಹನ್ತಿ, ವಿದಿತಾ ಅಬ್ಭತ್ಥಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ.

ಕಥಂ ವಿದಿತಾ ವಿತಕ್ಕಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ವಿದಿತಾ ಉಪಟ್ಠಹನ್ತಿ, ವಿದಿತಾ ಅಬ್ಭತ್ಥಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ? ಕಥಂ ವಿತಕ್ಕಾನಂ ಉಪ್ಪಾದೋ ವಿದಿತೋ ಹೋತಿ? ಅವಿಜ್ಜಾಸಮುದಯಾ ವಿತಕ್ಕಸಮುದಯೋತಿ – ಪಚ್ಚಯಸಮುದಯಟ್ಠೇನ ವಿತಕ್ಕಾನಂ ಉಪ್ಪಾದೋ ವಿದಿತೋ ಹೋತಿ. ತಣ್ಹಾಸಮುದಯಾ ವಿತಕ್ಕಸಮುದಯೋತಿ…ಪೇ… ಕಮ್ಮಸಮುದಯಾ ವಿತಕ್ಕಸಮುದಯೋತಿ…ಪೇ… ಸಞ್ಞಾಸಮುದಯಾ ವಿತಕ್ಕಸಮುದಯೋತಿ – ಪಚ್ಚಯಸಮುದಯಟ್ಠೇನ ವಿತಕ್ಕಾನಂ ಉಪ್ಪಾದೋ ವಿದಿತೋ ಹೋತಿ. ನಿಬ್ಬತ್ತಿಲಕ್ಖಣಂ ಪಸ್ಸತೋಪಿ ವಿತಕ್ಕಾನಂ ಉಪ್ಪಾದೋ ವಿದಿತೋ ಹೋತಿ. ಏವಂ ವಿತಕ್ಕಾನಂ ಉಪ್ಪಾದೋ ವಿದಿತೋ ಹೋತಿ.

ಕಥಂ ವಿತಕ್ಕಾನಂ ಉಪಟ್ಠಾನಂ ವಿದಿತಂ ಹೋತಿ? ಅನಿಚ್ಚತೋ ಮನಸಿಕರೋತೋ ಖಯತುಪಟ್ಠಾನಂ ವಿದಿತಂ ಹೋತಿ. ದುಕ್ಖತೋ ಮನಸಿಕರೋತೋ ಭಯತುಪಟ್ಠಾನಂ ವಿದಿತಂ ಹೋತಿ. ಅನತ್ತತೋ ಮನಸಿಕರೋತೋ ಸುಞ್ಞತುಪಟ್ಠಾನಂ ವಿದಿತಂ ಹೋತಿ. ಏವಂ ವಿತಕ್ಕಾನಂ ಉಪಟ್ಠಾನಂ ವಿದಿತಂ ಹೋತಿ.

ಕಥಂ ವಿತಕ್ಕಾನಂ ಅತ್ಥಙ್ಗಮೋ ವಿದಿತೋ ಹೋತಿ? ಅವಿಜ್ಜಾನಿರೋಧಾ ವಿತಕ್ಕನಿರೋಧೋತಿ – ಪಚ್ಚಯನಿರೋಧಟ್ಠೇನ ವಿತಕ್ಕಾನಂ ಅತ್ಥಙ್ಗಮೋ ವಿದಿತೋ ಹೋತಿ. ತಣ್ಹಾನಿರೋಧಾ ವಿತಕ್ಕನಿರೋಧೋತಿ…ಪೇ… ಕಮ್ಮನಿರೋಧಾ ವಿತಕ್ಕನಿರೋಧೋತಿ…ಪೇ… ಸಞ್ಞಾನಿರೋಧಾ ವಿತಕ್ಕನಿರೋಧೋತಿ – ಪಚ್ಚಯನಿರೋಧಟ್ಠೇನ ವಿತಕ್ಕಾನಂ ಅತ್ಥಙ್ಗಮೋ ವಿದಿತೋ ಹೋತಿ. ವಿಪರಿಣಾಮಲಕ್ಖಣಂ ಪಸ್ಸತೋಪಿ ವಿತಕ್ಕಾನಂ ಅತ್ಥಙ್ಗಮೋ ವಿದಿತೋ ಹೋತಿ. ಏವಂ ವಿತಕ್ಕಾನಂ ಅತ್ಥಙ್ಗಮೋ ವಿದಿತೋ ಹೋತಿ. ಏವಂ ವಿದಿತಾ ವಿತಕ್ಕಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ವಿದಿತಾ ಉಪಟ್ಠಹನ್ತಿ, ವಿದಿತಾ ಅಬ್ಭತ್ಥಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ.

೧೬೮. ದೀಘಂ ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸವಸೇನ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಏಕಗ್ಗತಂ ಅವಿಕ್ಖೇಪಂ ಪಜಾನನ್ತೋ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಸಮೋಧಾನೇತಿ, ಗೋಚರಞ್ಚ ಪಜಾನಾತಿ, ಸಮತ್ಥಞ್ಚ ಪಟಿವಿಜ್ಝತಿ…ಪೇ… ಮಗ್ಗಂ ಸಮೋಧಾನೇತಿ, ಧಮ್ಮೇ ಸಮೋಧಾನೇತಿ, ಗೋಚರಞ್ಚ ಪಜಾನಾತಿ, ಸಮತ್ಥಞ್ಚ ಪಟಿವಿಜ್ಝತಿ.

ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಸಮೋಧಾನೇತೀತಿ ಕಥಂ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಸಮೋಧಾನೇತಿ? ಅಧಿಮೋಕ್ಖಟ್ಠೇನ ಸದ್ಧಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಸಮೋಧಾನೇತಿ, ಪಗ್ಗಹಟ್ಠೇನ ವೀರಿಯಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಸಮೋಧಾನೇತಿ, ಉಪಟ್ಠಾನಟ್ಠೇನ ಸತಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಸಮೋಧಾನೇತಿ, ಅವಿಕ್ಖೇಪಟ್ಠೇನ ಸಮಾಧಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಸಮೋಧಾನೇತಿ, ದಸ್ಸನಟ್ಠೇನ ಪಞ್ಞಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಸಮೋಧಾನೇತಿ. ಅಯಂ ಪುಗ್ಗಲೋ ಇಮಾನಿ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಆರಮ್ಮಣೇ ಸಮೋಧಾನೇತಿ. ತೇನ ವುಚ್ಚತಿ – ‘‘ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಸಮೋಧಾನೇತೀ’’ತಿ.

ಗೋಚರಞ್ಚ ಪಜಾನಾತೀತಿ ಯಂ ತಸ್ಸ ಆರಮ್ಮಣಂ, ತಂ ತಸ್ಸ ಗೋಚರಂ. ಯಂ ತಸ್ಸ ಗೋಚರಂ, ತಂ ತಸ್ಸ ಆರಮ್ಮಣಂ. ಪಜಾನಾತೀತಿ ಪುಗ್ಗಲೋ. ಪಜಾನನಾ ಪಞ್ಞಾ.

ಸಮನ್ತಿ ಆರಮ್ಮಣಸ್ಸ ಉಪಟ್ಠಾನಂ ಸಮಂ, ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಅವಿಕ್ಖೇಪೋ ಸಮಂ, ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ಸಮಂ, ಚಿತ್ತಸ್ಸ ವೋದಾನಂ ಸಮಂ. ಅತ್ಥೋತಿ ಅನವಜ್ಜಟ್ಠೋ ನಿಕ್ಕಿಲೇಸಟ್ಠೋ ವೋದಾನಟ್ಠೋ ಪರಮಟ್ಠೋ. ಪಟಿವಿಜ್ಝತೀತಿ ಆರಮ್ಮಣಸ್ಸ ಉಪಟ್ಠಾನಟ್ಠಂ ಪಟಿವಿಜ್ಝತಿ, ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಅವಿಕ್ಖೇಪಟ್ಠಂ ಪಟಿವಿಜ್ಝತಿ, ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಅಧಿಟ್ಠಾನಟ್ಠಂ ಪಟಿವಿಜ್ಝತಿ, ಚಿತ್ತಸ್ಸ ವೋದಾನಟ್ಠಂ ಪಟಿವಿಜ್ಝತಿ. ತೇನ ವುಚ್ಚತಿ – ‘‘ಸಮತ್ಥಞ್ಚ ಪಟಿವಿಜ್ಝತೀ’’ತಿ.

ಬಲಾನಿ ಸಮೋಧಾನೇತೀತಿ ಕಥಂ ಬಲಾನಿ ಸಮೋಧಾನೇತಿ? ಅಸ್ಸದ್ಧಿಯೇ ಅಕಮ್ಪಿಯಟ್ಠೇನ ಸದ್ಧಾಬಲಂ ಸಮೋಧಾನೇತಿ, ಕೋಸಜ್ಜೇ ಅಕಮ್ಪಿಯಟ್ಠೇನ ವೀರಿಯಬಲಂ ಸಮೋಧಾನೇತಿ, ಪಮಾದೇ ಅಕಮ್ಪಿಯಟ್ಠೇನ ಸತಿಬಲಂ ಸಮೋಧಾನೇತಿ, ಉದ್ಧಚ್ಚೇ ಅಕಮ್ಪಿಯಟ್ಠೇನ ಸಮಾಧಿಬಲಂ ಸಮೋಧಾನೇತಿ, ಅವಿಜ್ಜಾಯ ಅಕಮ್ಪಿಯಟ್ಠೇನ ಪಞ್ಞಾಬಲಂ ಸಮೋಧಾನೇತಿ. ಅಯಂ ಪುಗ್ಗಲೋ ಇಮಾನಿ ಬಲಾನಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಆರಮ್ಮಣೇ ಸಮೋಧಾನೇತಿ. ತೇನ ವುಚ್ಚತಿ – ಬಲಾನಿ ಸಮೋಧಾನೇತೀತಿ. ಗೋಚರಞ್ಚ ಪಜಾನಾತೀತಿ…ಪೇ… ತೇನ ವುಚ್ಚತಿ – ‘‘ಸಮತ್ಥಞ್ಚ ಪಟಿವಿಜ್ಝತೀ’’ತಿ.

ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೇ ಸಮೋಧಾನೇತೀತಿ ಕಥಂ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೇ ಸಮೋಧಾನೇತಿ? ಉಪಟ್ಠಾನಟ್ಠೇನ ಸತಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಂ ಸಮೋಧಾನೇತಿ, ಪವಿಚಯಟ್ಠೇನ ಧಮ್ಮವಿಚಯಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಂ ಸಮೋಧಾನೇತಿ, ಪಗ್ಗಹಟ್ಠೇನ ವೀರಿಯಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಂ ಸಮೋಧಾನೇತಿ, ಫರಣಟ್ಠೇನ ಪೀತಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಂ ಸಮೋಧಾನೇತಿ, ಉಪಸಮಟ್ಠೇನ ಪಸ್ಸದ್ಧಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಂ ಸಮೋಧಾನೇತಿ, ಅವಿಕ್ಖೇಪಟ್ಠೇನ ಸಮಾಧಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಂ ಸಮೋಧಾನೇತಿ, ಪಟಿಸಙ್ಖಾನಟ್ಠೇನ ಉಪೇಕ್ಖಾಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಂ ಸಮೋಧಾನೇತಿ. ಅಯಂ ಪುಗ್ಗಲೋ ಇಮೇ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೇ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಆರಮ್ಮಣೇ ಸಮೋಧಾನೇತಿ. ತೇನ ವುಚ್ಚತಿ – ‘‘ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೇ ಸಮೋಧಾನೇತೀ’’ತಿ. ಗೋಚರಞ್ಚ ಪಜಾನಾತೀತಿ…ಪೇ… ತೇನ ವುಚ್ಚತಿ – ‘‘ಸಮತ್ಥಞ್ಚ ಪಟಿವಿಜ್ಝತೀ’’ತಿ.

ಮಗ್ಗಂ ಸಮೋಧಾನೇತೀತಿ ಕಥಂ ಮಗ್ಗಂ ಸಮೋಧಾನೇತಿ? ದಸ್ಸನಟ್ಠೇನ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಂ ಸಮೋಧಾನೇತಿ, ಅಭಿನಿರೋಪನಟ್ಠೇನ ಸಮ್ಮಾಸಙ್ಕಪ್ಪಂ ಸಮೋಧಾನೇತಿ, ಪರಿಗ್ಗಹಟ್ಠೇನ ಸಮ್ಮಾವಾಚಂ ಸಮೋಧಾನೇತಿ, ಸಮುಟ್ಠಾನಟ್ಠೇನ ಸಮ್ಮಾಕಮ್ಮನ್ತಂ ಸಮೋಧಾನೇತಿ, ವೋದಾನಟ್ಠೇನ ಸಮ್ಮಾಆಜೀವಂ ಸಮೋಧಾನೇತಿ, ಪಗ್ಗಹಟ್ಠೇನ ಸಮ್ಮಾವಾಯಾಮಂ ಸಮೋಧಾನೇತಿ, ಉಪಟ್ಠಾನಟ್ಠೇನ ಸಮ್ಮಾಸತಿಂ ಸಮೋಧಾನೇತಿ, ಅವಿಕ್ಖೇಪಟ್ಠೇನ ಸಮ್ಮಾಸಮಾಧಿಂ ಸಮೋಧಾನೇತಿ. ಅಯಂ ಪುಗ್ಗಲೋ ಇಮಂ ಮಗ್ಗಂ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಆರಮ್ಮಣೇ ಸಮೋಧಾನೇತಿ. ತೇನ ವುಚ್ಚತಿ – ‘‘ಮಗ್ಗಂ ಸಮೋಧಾನೇತೀ’’ತಿ. ಗೋಚರಞ್ಚ ಪಜಾನಾತೀತಿ…ಪೇ… ತೇನ ವುಚ್ಚತಿ – ‘‘ಸಮತ್ಥಞ್ಚ ಪಟಿವಿಜ್ಝತೀ’’ತಿ.

ಧಮ್ಮೇ ಸಮೋಧಾನೇತೀತಿ ಕಥಂ ಧಮ್ಮೇ ಸಮೋಧಾನೇತಿ? ಆಧಿಪತೇಯ್ಯಟ್ಠೇನ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಸಮೋಧಾನೇತಿ, ಅಕಮ್ಪಿಯಟ್ಠೇನ ಬಲಾನಿ ಸಮೋಧಾನೇತಿ, ನಿಯ್ಯಾನಟ್ಠೇನ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೇ ಸಮೋಧಾನೇತಿ, ಹೇತುಟ್ಠೇನ ಮಗ್ಗಂ ಸಮೋಧಾನೇತಿ, ಉಪಟ್ಠಾನಟ್ಠೇನ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಂ ಸಮೋಧಾನೇತಿ, ಪದಹನಟ್ಠೇನ ಸಮ್ಮಪ್ಪಧಾನಂ ಸಮೋಧಾನೇತಿ, ಇಜ್ಝನಟ್ಠೇನ ಇದ್ಧಿಪಾದಂ ಸಮೋಧಾನೇತಿ ತಥಟ್ಠೇನ ಸಚ್ಚಂ ಸಮೋಧಾನೇತಿ, ಅವಿಕ್ಖೇಪಟ್ಠೇನ ಸಮಥಂ ಸಮೋಧಾನೇತಿ, ಅನುಪಸ್ಸನಟ್ಠೇನ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಸಮೋಧಾನೇತಿ, ಏಕರಸಟ್ಠೇನ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಂ ಸಮೋಧಾನೇತಿ, ಅನತಿವತ್ತನಟ್ಠೇನ ಯುಗನದ್ಧಂ ಸಮೋಧಾನೇತಿ, ಸಂವರಟ್ಠೇನ ಸೀಲವಿಸುದ್ಧಿಂ ಸಮೋಧಾನೇತಿ, ಅವಿಕ್ಖೇಪಟ್ಠೇನ ಚಿತ್ತವಿಸುದ್ಧಿಂ ಸಮೋಧಾನೇತಿ, ದಸ್ಸನಟ್ಠೇನ ದಿಟ್ಠಿವಿಸುದ್ಧಿಂ ಸಮೋಧಾನೇತಿ, ವಿಮುತ್ತಟ್ಠೇನ ವಿಮೋಕ್ಖಂ ಸಮೋಧಾನೇತಿ, ಪಟಿವೇಧಟ್ಠೇನ ವಿಜ್ಜಂ ಸಮೋಧಾನೇತಿ, ಪರಿಚ್ಚಾಗಟ್ಠೇನ ವಿಮುತ್ತಿಂ ಸಮೋಧಾನೇತಿ, ಸಮುಚ್ಛೇದಟ್ಠೇನ ಖಯೇ ಞಾಣಂ ಸಮೋಧಾನೇತಿ, ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಟ್ಠೇನ ಅನುಪ್ಪಾದೇ ಞಾಣಂ ಸಮೋಧಾನೇತಿ, ಛನ್ದಂ ಮೂಲಟ್ಠೇನ ಸಮೋಧಾನೇತಿ, ಮನಸಿಕಾರಂ ಸಮುಟ್ಠಾನಟ್ಠೇನ ಸಮೋಧಾನೇತಿ, ಫಸ್ಸಂ ಸಮೋಧಾನಟ್ಠೇನ ಸಮೋಧಾನೇತಿ, ವೇದನಂ ಸಮೋಸರಣಟ್ಠೇನ ಸಮೋಧಾನೇತಿ, ಸಮಾಧಿಂ ಪಮುಖಟ್ಠೇನ ಸಮೋಧಾನೇತಿ, ಸತಿಂ ಆಧಿಪತೇಯ್ಯಟ್ಠೇನ ಸಮೋಧಾನೇತಿ, ಪಞ್ಞಂ ತತುತ್ತರಟ್ಠೇನ ಸಮೋಧಾನೇತಿ, ವಿಮುತ್ತಿಂ ಸಾರಟ್ಠೇನ ಸಮೋಧಾನೇತಿ, ಅಮತೋಗಧಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಪರಿಯೋಸಾನಟ್ಠೇನ ಸಮೋಧಾನೇತಿ. ಅಯಂ ಪುಗ್ಗಲೋ ಇಮೇ ಧಮ್ಮೇ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಆರಮ್ಮಣೇ ಸಮೋಧಾನೇತಿ. ತೇನ ವುಚ್ಚತಿ – ‘‘ಧಮ್ಮೇ ಸಮೋಧಾನೇತೀ’’ತಿ.

ಗೋಚರಞ್ಚ ಪಜಾನಾತೀತಿ ಯಂ ತಸ್ಸ ಆರಮ್ಮಣಂ, ತಂ ತಸ್ಸ ಗೋಚರಂ. ಯಂ ತಸ್ಸ ಗೋಚರಂ, ತಂ ತಸ್ಸ ಆರಮ್ಮಣಂ ಪಜಾನಾತೀತಿ ಪುಗ್ಗಲೋ. ಪಜಾನನಾ ಪಞ್ಞಾ. ಸಮನ್ತಿ ಆರಮ್ಮಣಸ್ಸ ಉಪಟ್ಠಾನಂ ಸಮಂ, ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಅವಿಕ್ಖೇಪೋ ಸಮಂ, ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ಸಮಂ, ಚಿತ್ತಸ್ಸ ವೋದಾನಂ ಸಮಂ. ಅತ್ಥೋತಿ ಅನವಜ್ಜಟ್ಠೋ ನಿಕ್ಕಿಲೇಸಟ್ಠೋ ವೋದಾನಟ್ಠೋ ಪರಮಟ್ಠೋ. ಪಟಿವಿಜ್ಝತೀತಿ ಆರಮ್ಮಣಸ್ಸ ಉಪಟ್ಠಾನಟ್ಠಂ ಪಟಿವಿಜ್ಝತಿ, ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಅವಿಕ್ಖೇಪಟ್ಠಂ ಪಟಿವಿಜ್ಝತಿ, ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಅಧಿಟ್ಠಾನಟ್ಠಂ ಪಟಿವಿಜ್ಝತಿ, ಚಿತ್ತಸ್ಸ ವೋದಾನಟ್ಠಂ ಪಟಿವಿಜ್ಝತಿ. ತೇನ ವುಚ್ಚತಿ – ‘‘ಸಮತ್ಥಞ್ಚ ಪಟಿವಿಜ್ಝತೀ’’ತಿ.

೧೬೯. ಕಥಂ ರಸ್ಸಂ ಅಸ್ಸಸನ್ತೋ ‘‘ರಸ್ಸಂ ಅಸ್ಸಸಾಮೀ’’ತಿ ಪಜಾನಾತಿ, ರಸ್ಸಂ ಪಸ್ಸಸನ್ತೋ ‘‘ರಸ್ಸಂ ಪಸ್ಸಸಾಮೀ’’ತಿ ಪಜಾನಾತಿ? ರಸ್ಸಂ ಅಸ್ಸಾಸಂ ಇತ್ತರಸಙ್ಖಾತೇ ಅಸ್ಸಸತಿ, ರಸ್ಸಂ ಪಸ್ಸಾಸಂ ಇತ್ತರಸಙ್ಖಾತೇ ಪಸ್ಸಸತಿ, ರಸ್ಸಂ ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸಂ ಇತ್ತರಸಙ್ಖಾತೇ ಅಸ್ಸಸತಿಪಿ ಪಸ್ಸಸತಿಪಿ. ರಸ್ಸಂ ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸಂ ಇತ್ತರಸಙ್ಖಾತೇ ಅಸ್ಸಸತೋಪಿ ಪಸ್ಸಸತೋಪಿ ಛನ್ದೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಛನ್ದವಸೇನ ತತೋ ಸುಖುಮತರಂ ರಸ್ಸಂ ಅಸ್ಸಾಸಂ ಇತ್ತರಸಙ್ಖಾತೇ ಅಸ್ಸಸತಿ. ಛನ್ದವಸೇನ ತತೋ ಸುಖುಮತರಂ ರಸ್ಸಂ ಪಸ್ಸಾಸಂ ಇತ್ತರಸಙ್ಖಾತೇ ಪಸ್ಸಸತಿ. ಛನ್ದವಸೇನ ತತೋ ಸುಖುಮತರಂ ರಸ್ಸಂ ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸಂ ಇತ್ತರಸಙ್ಖಾತೇ ಅಸ್ಸಸತಿಪಿ ಪಸ್ಸಸತಿಪಿ. ಛನ್ದವಸೇನ ತತೋ ಸುಖುಮತರಂ ರಸ್ಸಂ ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸಂ ಇತ್ತರಸಙ್ಖಾತೇ ಅಸ್ಸಸತೋಪಿ ಪಸ್ಸಸತೋಪಿ ಪಾಮೋಜ್ಜಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಪಾಮೋಜ್ಜವಸೇನ ತತೋ ಸುಖುಮತರಂ ರಸ್ಸಂ ಅಸ್ಸಾಸಂ ಇತ್ತರಸಙ್ಖಾತೇ ಅಸ್ಸಸತಿ, ಪಾಮೋಜ್ಜವಸೇನ ತತೋ ಸುಖುಮತರಂ ರಸ್ಸಂ ಪಸ್ಸಾಸಂ ಇತ್ತರಸಙ್ಖಾತೇ ಪಸ್ಸಸತಿ, ಪಾಮೋಜ್ಜವಸೇನ ತತೋ ಸುಖುಮತರಂ ರಸ್ಸಂ ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸಂ ಇತ್ತರಸಙ್ಖಾತೇ ಅಸ್ಸಸತಿಪಿ ಪಸ್ಸಸತಿಪಿ. ಪಾಮೋಜ್ಜವಸೇನ ತತೋ ಸುಖುಮತರಂ ರಸ್ಸಂ ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸಂ ಇತ್ತರಸಙ್ಖಾತೇ ಅಸ್ಸಸತೋಪಿ ಪಸ್ಸಸತೋಪಿ ರಸ್ಸಾ ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸಾ ಚಿತ್ತಂ ವಿವತ್ತತಿ, ಉಪೇಕ್ಖಾ ಸಣ್ಠಾತಿ. ಇಮೇಹಿ ನವಹಾಕಾರೇಹಿ ರಸ್ಸಾ ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸಾ ಕಾಯೋ ಉಪಟ್ಠಾನಂ ಸತಿ ಅನುಪಸ್ಸನಾ ಞಾಣಂ. ಕಾಯೋ ಉಪಟ್ಠಾನಂ, ನೋ ಸತಿ; ಸತಿ ಉಪಟ್ಠಾನಞ್ಚೇವ ಸತಿ ಚ. ತಾಯ ಸತಿಯಾ ತೇನ ಞಾಣೇನ ತಂ ಕಾಯಂ ಅನುಪಸ್ಸತಿ. ತೇನ ವುಚ್ಚತಿ – ‘‘ಕಾಯೇ ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸನಾಸತಿಪಟ್ಠಾನಭಾವನಾ’’ತಿ.

ಅನುಪಸ್ಸತೀತಿ ಕಥಂ ತಂ ಕಾಯಂ ಅನುಪಸ್ಸತಿ…ಪೇ… ಏವಂ ತಂ ಕಾಯಂ ಅನುಪಸ್ಸತಿ. ಭಾವನಾತಿ ಚತಸ್ಸೋ ಭಾವನಾ…ಪೇ… ಆಸೇವನಟ್ಠೇನ ಭಾವನಾ. ರಸ್ಸಂ ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸವಸೇನ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಏಕಗ್ಗತಂ ಅವಿಕ್ಖೇಪಂ ಪಜಾನತೋ ವಿದಿತಾ ವೇದನಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ…ಪೇ… ರಸ್ಸಂ ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸವಸೇನ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಏಕಗ್ಗತಂ ಅವಿಕ್ಖೇಪಂ ಪಜಾನನ್ತೋ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಸಮೋಧಾನೇತಿ…ಪೇ… ತೇನ ವುಚ್ಚತಿ – ‘‘ಸಮತ್ಥಞ್ಚ ಪಟಿವಿಜ್ಝತೀ’’ತಿ.

೧೭೦. ಕಥಂ ‘‘ಸಬ್ಬಕಾಯಪಟಿಸಂವೇದೀ ಅಸ್ಸಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸಿಕ್ಖತಿ, ‘‘ಸಬ್ಬಕಾಯಪಟಿಸಂವೇದೀ ಪಸ್ಸಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸಿಕ್ಖತಿ? ಕಾಯೋತಿ ದ್ವೇ ಕಾಯಾ – ನಾಮಕಾಯೋ ಚ ರೂಪಕಾಯೋ ಚ. ಕತಮೋ ನಾಮಕಾಯೋ? ವೇದನಾ, ಸಞ್ಞಾ, ಚೇತನಾ, ಫಸ್ಸೋ, ಮನಸಿಕಾರೋ, ನಾಮಞ್ಚ ನಾಮಕಾಯೋ ಚ, ಯೇ ಚ ವುಚ್ಚನ್ತಿ ಚಿತ್ತಸಙ್ಖಾರಾ – ಅಯಂ ನಾಮಕಾಯೋ. ಕತಮೋ ರೂಪಕಾಯೋ? ಚತ್ತಾರೋ ಚ ಮಹಾಭೂತಾ, ಚತುನ್ನಞ್ಚ ಮಹಾಭೂತಾನಂ ಉಪಾದಾಯರೂಪಂ, ಅಸ್ಸಾಸೋ ಚ ಪಸ್ಸಾಸೋ ಚ, ನಿಮಿತ್ತಞ್ಚ ಉಪನಿಬನ್ಧನಾ, ಯೇ ಚ ವುಚ್ಚನ್ತಿ ಕಾಯಸಙ್ಖಾರಾ – ಅಯಂ ರೂಪಕಾಯೋ.

ಕಥಂ ತೇ ಕಾಯಾ ಪಟಿವಿದಿತಾ ಹೋನ್ತಿ? ದೀಘಂ ಅಸ್ಸಾಸವಸೇನ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಏಕಗ್ಗತಂ ಅವಿಕ್ಖೇಪಂ ಪಜಾನತೋ ಸತಿ ಉಪಟ್ಠಿತಾ ಹೋತಿ. ತಾಯ ಸತಿಯಾ ತೇನ ಞಾಣೇನ ತೇ ಕಾಯಾ ಪಟಿವಿದಿತಾ ಹೋನ್ತಿ. ದೀಘಂ ಪಸ್ಸಾಸವಸೇನ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಏಕಗ್ಗತಂ ಅವಿಕ್ಖೇಪಂ ಪಜಾನತೋ ಸತಿ ಉಪಟ್ಠಿತಾ ಹೋತಿ. ತಾಯ ಸತಿಯಾ ತೇನ ಞಾಣೇನ ತೇ ಕಾಯಾ ಪಟಿವಿದಿತಾ ಹೋನ್ತಿ. ರಸ್ಸಂ ಅಸ್ಸಾಸವಸೇನ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಏಕಗ್ಗತಂ ಅವಿಕ್ಖೇಪಂ ಪಜಾನತೋ ಸತಿ ಉಪಟ್ಠಿತಾ ಹೋತಿ. ತಾಯ ಸತಿಯಾ ತೇನ ಞಾಣೇನ ತೇ ಕಾಯಾ ಪಟಿವಿದಿತಾ ಹೋನ್ತಿ. ರಸ್ಸಂ ಪಸ್ಸಾಸವಸೇನ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಏಕಗ್ಗತಂ ಅವಿಕ್ಖೇಪಂ ಪಜಾನತೋ ಸತಿ ಉಪಟ್ಠಿತಾ ಹೋತಿ. ತಾಯ ಸತಿಯಾ ತೇನ ಞಾಣೇನ ತೇ ಕಾಯಾ ಪಟಿವಿದಿತಾ ಹೋನ್ತಿ.

ಆವಜ್ಜತೋ ತೇ ಕಾಯಾ ಪಟಿವಿದಿತಾ ಹೋನ್ತಿ, ಪಜಾನತೋ ತೇ ಕಾಯಾ ಪಟಿವಿದಿತಾ ಹೋನ್ತಿ, ಪಸ್ಸತೋ ತೇ ಕಾಯಾ ಪಟಿವಿದಿತಾ ಹೋನ್ತಿ, ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖತೋ ತೇ ಕಾಯಾ ಪಟಿವಿದಿತಾ ಹೋನ್ತಿ, ಚಿತ್ತಂ ಅಧಿಟ್ಠಹತೋ ತೇ ಕಾಯಾ ಪಟಿವಿದಿತಾ ಹೋನ್ತಿ, ಸದ್ಧಾಯ ಅಧಿಮುಚ್ಚತೋ ತೇ ಕಾಯಾ ಪಟಿವಿದಿತಾ ಹೋನ್ತಿ, ವೀರಿಯಂ ಪಗ್ಗಣ್ಹತೋ ತೇ ಕಾಯಾ ಪಟಿವಿದಿತಾ ಹೋನ್ತಿ, ಸತಿಂ ಉಪಟ್ಠಾಪಯತೋ ತೇ ಕಾಯಾ ಪಟಿವಿದಿತಾ ಹೋನ್ತಿ, ಚಿತ್ತಂ ಸಮಾದಹತೋ ತೇ ಕಾಯಾ ಪಟಿವಿದಿತಾ ಹೋನ್ತಿ, ಪಞ್ಞಾಯ ಪಜಾನತೋ ತೇ ಕಾಯಾ ಪಟಿವಿದಿತಾ ಹೋನ್ತಿ, ಅಭಿಞ್ಞೇಯ್ಯಂ ಅಭಿಜಾನತೋ ತೇ ಕಾಯಾ ಪಟಿವಿದಿತಾ ಹೋನ್ತಿ, ಪರಿಞ್ಞೇಯ್ಯಂ ಪರಿಜಾನತೋ ತೇ ಕಾಯಾ ಪಟಿವಿದಿತಾ ಹೋನ್ತಿ, ಪಹಾತಬ್ಬಂ ಪಜಹತೋ ತೇ ಕಾಯಾ ಪಟಿವಿದಿತಾ ಹೋನ್ತಿ, ಭಾವೇತಬ್ಬಂ ಭಾವಯತೋ ತೇ ಕಾಯಾ ಪಟಿವಿದಿತಾ ಹೋನ್ತಿ, ಸಚ್ಛಿಕಾತಬ್ಬಂ ಸಚ್ಛಿಕರೋತೋ ತೇ ಕಾಯಾ ಪಟಿವಿದಿತಾ ಹೋನ್ತಿ. ಏವಂ ತೇ ಕಾಯಾ ಪಟಿವಿದಿತಾ ಹೋನ್ತಿ. ಸಬ್ಬಕಾಯಪಟಿಸಂವೇದೀ ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸಾ ಕಾಯೋ ಉಪಟ್ಠಾನಂ ಸತಿ ಅನುಪಸ್ಸನಾ ಞಾಣಂ. ಕಾಯೋ ಉಪಟ್ಠಾನಂ, ನೋ ಸತಿ. ಸತಿ ಉಪಟ್ಠಾನಞ್ಚೇವ ಸತಿ ಚ. ತಾಯ ಸತಿಯಾ ತೇನ ಞಾಣೇನ ತಂ ಕಾಯಂ ಅನುಪಸ್ಸತಿ. ತೇನ ವುಚ್ಚತಿ – ‘‘ಕಾಯೇ ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸನಾಸತಿಪಟ್ಠಾನಭಾವನಾ’’ತಿ.

ಅನುಪಸ್ಸತೀತಿ ಕಥಂ ತಂ ಕಾಯಂ ಅನುಪಸ್ಸತಿ…ಪೇ… ಏವಂ ತಂ ಕಾಯಂ ಅನುಪಸ್ಸತಿ. ಭಾವನಾತಿ ಚತಸ್ಸೋ ಭಾವನಾ…ಪೇ… ಆಸೇವನಟ್ಠೇನ ಭಾವನಾ.

ಸಬ್ಬಕಾಯಪಟಿಸಂವೇದೀ ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸಾನಂ [ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸಾ (ಸ್ಯಾ.)] ಸಂವರಟ್ಠೇನ ಸೀಲವಿಸುದ್ಧಿ, ಅವಿಕ್ಖೇಪಟ್ಠೇನ ಚಿತ್ತವಿಸುದ್ಧಿ, ದಸ್ಸನಟ್ಠೇನ ದಿಟ್ಠಿವಿಸುದ್ಧಿ. ಯೋ ತತ್ಥ ಸಂವರಟ್ಠೋ, ಅಯಂ ಅಧಿಸೀಲಸಿಕ್ಖಾ. ಯೋ ತತ್ಥ ಅವಿಕ್ಖೇಪಟ್ಠೋ, ಅಯಂ ಅಧಿಚಿತ್ತಸಿಕ್ಖಾ. ಯೋ ತತ್ಥ ದಸ್ಸನಟ್ಠೋ, ಅಯಂ ಅಧಿಪಞ್ಞಾಸಿಕ್ಖಾ. ಇಮಾ ತಿಸ್ಸೋ ಸಿಕ್ಖಾಯೋ ಆವಜ್ಜನ್ತೋ ಸಿಕ್ಖತಿ, ಜಾನನ್ತೋ ಸಿಕ್ಖತಿ, ಪಸ್ಸನ್ತೋ ಸಿಕ್ಖತಿ, ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖನ್ತೋ ಸಿಕ್ಖತಿ, ಚಿತ್ತಂ ಅಧಿಟ್ಠಹನ್ತೋ ಸಿಕ್ಖತಿ, ಸದ್ಧಾಯ ಅಧಿಮುಚ್ಚನ್ತೋ ಸಿಕ್ಖತಿ, ವೀರಿಯಂ ಪಗ್ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಸಿಕ್ಖತಿ, ಸತಿಂ ಉಪಟ್ಠಪೇನ್ತೋ ಸಿಕ್ಖತಿ, ಚಿತ್ತಂ ಸಮಾದಹನ್ತೋ ಸಿಕ್ಖತಿ, ಪಞ್ಞಾಯ ಪಜಾನನ್ತೋ ಸಿಕ್ಖತಿ, ಅಭಿಞ್ಞೇಯ್ಯಂ ಅಭಿಜಾನನ್ತೋ ಸಿಕ್ಖತಿ, ಪರಿಞ್ಞೇಯ್ಯಂ ಪರಿಜಾನನ್ತೋ ಸಿಕ್ಖತಿ, ಪಹಾತಬ್ಬಂ ಪಜಹನ್ತೋ ಸಿಕ್ಖತಿ, ಭಾವೇತಬ್ಬಂ ಭಾವೇನ್ತೋ ಸಿಕ್ಖತಿ, ಸಚ್ಛಿಕಾತಬ್ಬಂ ಸಚ್ಛಿಕರೋನ್ತೋ ಸಿಕ್ಖತಿ.

ಸಬ್ಬಕಾಯಪಟಿಸಂವೇದೀ ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸವಸೇನ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಏಕಗ್ಗತಂ ಅವಿಕ್ಖೇಪಂ ಪಜಾನತೋ ವಿದಿತಾ ವೇದನಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ…ಪೇ… ಸಬ್ಬಕಾಯಪಟಿಸಂವೇದೀ ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸವಸೇನ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಏಕಗ್ಗತಂ ಅವಿಕ್ಖೇಪಂ ಪಜಾನನ್ತೋ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಸಮೋಧಾನೇತಿ…ಪೇ… ತೇನ ವುಚ್ಚತಿ – ‘‘ಸಮತ್ಥಞ್ಚ ಪಟಿವಿಜ್ಝತೀ’’ತಿ.

೧೭೧. ಕಥಂ ‘‘ಪಸ್ಸಮ್ಭಯಂ ಕಾಯಸಙ್ಖಾರಂ ಅಸ್ಸಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸಿಕ್ಖತಿ, ‘‘ಪಸ್ಸಮ್ಭಯಂ ಕಾಯಸಙ್ಖಾರಂ ಪಸ್ಸಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸಿಕ್ಖತಿ? ಕತಮೋ ಕಾಯಸಙ್ಖಾರೋ? ದೀಘಂ ಅಸ್ಸಾಸಾ ಕಾಯಿಕಾ. ಏತೇ ಧಮ್ಮಾ ಕಾಯಪಟಿಬದ್ಧಾ ಕಾಯಸಙ್ಖಾರಾ. ತೇ ಕಾಯಸಙ್ಖಾರೇ ಪಸ್ಸಮ್ಭೇನ್ತೋ ನಿರೋಧೇನ್ತೋ ವೂಪಸಮೇನ್ತೋ ಸಿಕ್ಖತಿ. ದೀಘಂ ಪಸ್ಸಾಸಾ ಕಾಯಿಕಾ. ಏತೇ ಧಮ್ಮಾ ಕಾಯಪಟಿಬದ್ಧಾ ಕಾಯಸಙ್ಖಾರಾ. ತೇ ಕಾಯಸಙ್ಖಾರೇ ಪಸ್ಸಮ್ಭೇನ್ತೋ ನಿರೋಧೇನ್ತೋ ವೂಪಸಮೇನ್ತೋ ಸಿಕ್ಖತಿ. ರಸ್ಸಂ ಅಸ್ಸಾಸಾ ರಸ್ಸಂ ಪಸ್ಸಾಸಾ. ಸಬ್ಬಕಾಯಪಟಿಸಂವೇದೀ ಅಸ್ಸಾಸಾ ಸಬ್ಬಕಾಯಪಟಿಸಂವೇದೀ ಪಸ್ಸಾಸಾ ಕಾಯಿಕಾ. ಏತೇ ಧಮ್ಮಾ ಕಾಯಪಟಿಬದ್ಧಾ ಕಾಯಸಙ್ಖಾರಾ. ತೇ ಕಾಯಸಙ್ಖಾರೇ ಪಸ್ಸಮ್ಭೇನ್ತೋ ನಿರೋಧೇನ್ತೋ ವೂಪಸಮೇನ್ತೋ ಸಿಕ್ಖತಿ.

ಯಥಾರೂಪೇಹಿ ಕಾಯಸಙ್ಖಾರೇಹಿ ಯಾ ಕಾಯಸ್ಸ ಆನಮನಾ ವಿನಮನಾ ಸನ್ನಮನಾ ಪಣಮನಾ ಇಞ್ಜನಾ ಫನ್ದನಾ ಚಲನಾ ಪಕಮ್ಪನಾ – ಪಸ್ಸಮ್ಭಯಂ ಕಾಯಸಙ್ಖಾರಂ ಅಸ್ಸಸಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಸಿಕ್ಖತಿ, ಪಸ್ಸಮ್ಭಯಂ ಕಾಯಸಙ್ಖಾರಂ ಪಸ್ಸಸಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಸಿಕ್ಖತಿ. ಯಥಾರೂಪೇಹಿ ಕಾಯಸಙ್ಖಾರೇಹಿ ಯಾ ಕಾಯಸ್ಸ ನ ಆನಮನಾ ನ ವಿನಮನಾ ನ ಸನ್ನಮನಾ ನ ಪಣಮನಾ ಅನಿಞ್ಜನಾ ಅಫನ್ದನಾ ಅಚಲನಾ ಅಕಮ್ಪನಾ ಸನ್ತಂ ಸುಖುಮಂ ಪಸ್ಸಮ್ಭಯಂ ಕಾಯಸಙ್ಖಾರಂ ಅಸ್ಸಸಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಸಿಕ್ಖತಿ, ಪಸ್ಸಮ್ಭಯಂ ಕಾಯಸಙ್ಖಾರಂ ಪಸ್ಸಸಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಸಿಕ್ಖತಿ.

ಇತಿ ಕಿರ ‘‘ಪಸ್ಸಮ್ಭಯಂ ಕಾಯಸಙ್ಖಾರಂ ಅಸ್ಸಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸಿಕ್ಖತಿ, ‘‘ಪಸ್ಸಮ್ಭಯಂ ಕಾಯಸಙ್ಖಾರಂ ಪಸ್ಸಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸಿಕ್ಖತಿ. ಏವಂ ಸನ್ತೇ ವಾತೂಪಲದ್ಧಿಯಾ ಚ ಪಭಾವನಾ ನ ಹೋತಿ, ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸಾನಞ್ಚ ಪಭಾವನಾ ನ ಹೋತಿ, ಆನಾಪಾನಸ್ಸತಿಯಾ ಚ ಪಭಾವನಾ ನ ಹೋತಿ, ಆನಾಪಾನಸ್ಸತಿಸಮಾಧಿಸ್ಸ ಚ ಪಭಾವನಾ ನ ಹೋತಿ; ನ ಚ ನಂ ತಂ ಸಮಾಪತ್ತಿಂ ಪಣ್ಡಿತಾ ಸಮಾಪಜ್ಜನ್ತಿಪಿ ವುಟ್ಠಹನ್ತಿಪಿ.

ಇತಿ ಕಿರ ‘‘ಪಸ್ಸಮ್ಭಯಂ ಕಾಯಸಙ್ಖಾರಂ ಅಸ್ಸಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸಿಕ್ಖತಿ, ‘‘ಪಸ್ಸಮ್ಭಯಂ ಕಾಯಸಙ್ಖಾರಂ ಪಸ್ಸಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸಿಕ್ಖತಿ. ಏವಂ ಸನ್ತೇ ವಾತೂಪಲದ್ಧಿಯಾ ಚ ಪಭಾವನಾ ಹೋತಿ, ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸಾನಞ್ಚ ಪಭಾವನಾ ಹೋತಿ, ಆನಾಪಾನಸ್ಸತಿಯಾ ಚ ಪಭಾವನಾ ಹೋತಿ. ಆನಾಪಾನಸ್ಸತಿಸಮಾಧಿಸ್ಸ ಚ ಪಭಾವನಾ ಹೋತಿ; ತಞ್ಚ ನಂ ಸಮಾಪತ್ತಿಂ ಪಣ್ಡಿತಾ ಸಮಾಪಜ್ಜನ್ತಿಪಿ ವುಟ್ಠಹನ್ತಿಪಿ. ಯಥಾ ಕಥಂ ವಿಯ? ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಕಂಸೇ ಆಕೋಟಿತೇ ಪಠಮಂ ಓಳಾರಿಕಾ ಸದ್ದಾ ಪವತ್ತನ್ತಿ. ಓಳಾರಿಕಾನಂ ಸದ್ದಾನಂ ನಿಮಿತ್ತಂ ಸುಗ್ಗಹಿತತ್ತಾ ಸುಮನಸಿಕತತ್ತಾ ಸೂಪಧಾರಿತತ್ತಾ ನಿರುದ್ಧೇಪಿ ಓಳಾರಿಕೇ ಸದ್ದೇ, ಅಥ ಪಚ್ಛಾ ಸುಖುಮಕಾ ಸದ್ದಾ ಪವತ್ತನ್ತಿ. ಸುಖುಮಕಾನಂ ಸದ್ದಾನಂ ನಿಮಿತ್ತಂ ಸುಗ್ಗಹಿತತ್ತಾ ಸುಮನಸಿಕತತ್ತಾ ಸೂಪಧಾರಿತತ್ತಾ ನಿರುದ್ಧೇಪಿ ಸುಖುಮಕೇ ಸದ್ದೇ, ಅಥ ಪಚ್ಛಾ ಸುಖುಮಸದ್ದನಿಮಿತ್ತಾರಮ್ಮಣತಾಪಿ ಚಿತ್ತಂ ಪವತ್ತತಿ. ಏವಮೇವಂ ಪಠಮಂ ಓಳಾರಿಕಾ ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸಾ ಪವತ್ತನ್ತಿ; ಓಳಾರಿಕಾನಂ ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸಾನಂ ನಿಮಿತ್ತಂ ಸುಗ್ಗಹಿತತ್ತಾ ಸುಮನಸಿಕತತ್ತಾ ಸೂಪಧಾರಿತತ್ತಾ ನಿರುದ್ಧೇಪಿ ಓಳಾರಿಕೇ ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸೇ, ಅಥ ಪಚ್ಛಾ ಸುಖುಮಕಾ ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸಾ ಪವತ್ತನ್ತಿ. ಸುಖುಮಕಾನಂ ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸಾನಂ ನಿಮಿತ್ತಂ ಸುಗ್ಗಹಿತತ್ತಾ ಸುಮನಸಿಕತತ್ತಾ ಸೂಪಧಾರಿತತ್ತಾ ನಿರುದ್ಧೇಪಿ ಸುಖುಮಕೇ ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸೇ, ಅಥ ಪಚ್ಛಾ ಸುಖುಮಕಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸಾನಂ ನಿಮಿತ್ತಾರಮ್ಮಣತಾಪಿ ಚಿತ್ತಂ ನ ವಿಕ್ಖೇಪಂ ಗಚ್ಛತಿ.

ಏವಂ ಸನ್ತೇ ವಾತೂಪಲದ್ಧಿಯಾ ಚ ಪಭಾವನಾ ಹೋತಿ, ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸಾನಞ್ಚ ಪಭಾವನಾ ಹೋತಿ, ಆನಾಪಾನಸ್ಸತಿಯಾ ಚ ಪಭಾವನಾ ಹೋತಿ, ಆನಾಪಾನಸ್ಸತಿಸಮಾಧಿಸ್ಸ ಚ ಪಭಾವನಾ ಹೋತಿ; ತಞ್ಚ ನಂ ಸಮಾಪತ್ತಿಂ ಪಣ್ಡಿತಾ ಸಮಾಪಜ್ಜನ್ತಿಪಿ ವುಟ್ಠಹನ್ತಿಪಿ. ಪಸ್ಸಮ್ಭಯಂ ಕಾಯಸಙ್ಖಾರಂ ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸಾ ಕಾಯೋ ಉಪಟ್ಠಾನಂ ಸತಿ ಅನುಪಸ್ಸನಾ ಞಾಣಂ. ಕಾಯೋ ಉಪಟ್ಠಾನಂ, ನೋ ಸತಿ; ಸತಿ ಉಪಟ್ಠಾನಞ್ಚೇವ ಸತಿ ಚ. ತಾಯ ಸತಿಯಾ ತೇನ ಞಾಣೇನ ತಂ ಕಾಯಂ ಅನುಪಸ್ಸತಿ. ತೇನ ವುಚ್ಚತಿ – ‘‘ಕಾಯೇ ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸನಾಸತಿಪಟ್ಠಾನಭಾವನಾ’’ತಿ.

ಅನುಪಸ್ಸತೀತಿ ಕಥಂ ತಂ ಕಾಯಂ ಅನುಪಸ್ಸತಿ…ಪೇ… ಏವಂ ತಂ ಕಾಯಂ ಅನುಪಸ್ಸತಿ. ಭಾವನಾತಿ ಚತಸ್ಸೋ ಭಾವನಾ…ಪೇ… ಆಸೇವನಟ್ಠೇನ ಭಾವನಾ. ಪಸ್ಸಮ್ಭಯಂ ಕಾಯಸಙ್ಖಾರಂ, ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸಾನಂ ಸಂವರಟ್ಠೇನ ಸೀಲವಿಸುದ್ಧಿ, ಅವಿಕ್ಖೇಪಟ್ಠೇನ ಚಿತ್ತವಿಸುದ್ಧಿ, ದಸ್ಸನಟ್ಠೇನ ದಿಟ್ಠಿವಿಸುದ್ಧಿ. ಯೋ ತತ್ಥ ಸಂವರಟ್ಠೋ, ಅಯಂ ಅಧಿಸೀಲಸಿಕ್ಖಾ; ಯೋ ತತ್ಥ ಅವಿಕ್ಖೇಪಟ್ಠೋ, ಅಯಂ ಅಧಿಚಿತ್ತಸಿಕ್ಖಾ; ಯೋ ತತ್ಥ ದಸ್ಸನಟ್ಠೋ ಅಯಂ ಅಧಿಪಞ್ಞಾಸಿಕ್ಖಾ. ಇಮಾ ತಿಸ್ಸೋ ಸಿಕ್ಖಾಯೋ ಆವಜ್ಜನ್ತೋ ಸಿಕ್ಖತಿ…ಪೇ… ಸಚ್ಛಿಕಾತಬ್ಬಂ ಸಚ್ಛಿಕರೋನ್ತೋ ಸಿಕ್ಖತಿ, ಪಸ್ಸಮ್ಭಯಂ ಕಾಯಸಙ್ಖಾರಂ ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸವಸೇನ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಏಕಗ್ಗತಂ ಅವಿಕ್ಖೇಪಂ ಪಜಾನತೋ ವಿದಿತಾ ವೇದನಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ…ಪೇ… ಪಸ್ಸಮ್ಭಯಂ ಕಾಯಸಙ್ಖಾರಂ ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸವಸೇನ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಏಕಗ್ಗತಂ ಅವಿಕ್ಖೇಪಂ ಪಜಾನನ್ತೋ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಸಮೋಧಾನೇತಿ…ಪೇ… ತೇನ ವುಚ್ಚತಿ – ‘‘ಸಮತ್ಥಞ್ಚ ಪಟಿವಿಜ್ಝತೀ’’ತಿ.

ಅಟ್ಠ ಅನುಪಸ್ಸನಾಞಾಣಾನಿ, ಅಟ್ಠ ಚ ಉಪಟ್ಠಾನಾನುಸ್ಸತಿಯೋ, ಚತ್ತಾರಿ ಸುತ್ತನ್ತಿಕವತ್ಥೂನಿ ಕಾಯೇ ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸನಾಯ.

ಭಾಣವಾರೋ.

ದುತಿಯಚತುಕ್ಕನಿದ್ದೇಸೋ

೧೭೨. ಕಥಂ ‘‘ಪೀತಿಪಟಿಸಂವೇದೀ ಅಸ್ಸಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸಿಕ್ಖತಿ ‘‘ಪೀತಿಪಟಿಸಂವೇದೀ ಪಸ್ಸಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸಿಕ್ಖತಿ? ಕತಮಾ ಪೀತಿ? ದೀಘಂ ಅಸ್ಸಾಸವಸೇನ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಏಕಗ್ಗತಂ ಅವಿಕ್ಖೇಪಂ ಪಜಾನತೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಪೀತಿ ಪಾಮೋಜ್ಜಂ. ಯಾ ಪೀತಿ ಪಾಮೋಜ್ಜಂ ಆಮೋದನಾ ಪಮೋದನಾ ಹಾಸೋ ಪಹಾಸೋ ವಿತ್ತಿ ಓದಗ್ಯಂ ಅತ್ತಮನತಾ. ಚಿತ್ತಸ್ಸ ದೀಘಂ ಪಸ್ಸಾಸವಸೇನ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಏಕಗ್ಗತಂ ಅವಿಕ್ಖೇಪಂ ಪಜಾನತೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಪೀತಿ ಪಾಮೋಜ್ಜಂ…ಪೇ… ರಸ್ಸಂ ಅಸ್ಸಾಸವಸೇನ, ರಸ್ಸಂ ಪಸ್ಸಾಸವಸೇನ, ಸಬ್ಬಕಾಯಪಟಿಸಂವೇದೀ ಅಸ್ಸಾಸವಸೇನ, ಸಬ್ಬಕಾಯಪಟಿಸಂವೇದೀ ಪಸ್ಸಾಸವಸೇನ, ಪಸ್ಸಮ್ಭಯಂ ಕಾಯಸಙ್ಖಾರಂ ಅಸ್ಸಾಸವಸೇನ, ಪಸ್ಸಮ್ಭಯಂ ಕಾಯಸಙ್ಖಾರಂ ಪಸ್ಸಾಸವಸೇನ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಏಕಗ್ಗತಂ ಅವಿಕ್ಖೇಪಂ ಪಜಾನತೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಪೀತಿ ಪಾಮೋಜ್ಜಂ. ಯಾ ಪೀತಿ ಪಾಮೋಜ್ಜಂ ಆಮೋದನಾ ಪಮೋದನಾ ಹಾಸೋ ಪಹಾಸೋ ವಿತ್ತಿ ಓದಗ್ಯಂ ಅತ್ತಮನತಾ ಚಿತ್ತಸ್ಸ – ಅಯಂ ಪೀತಿ.

ಕಥಂ ಸಾ ಪೀತಿ ಪಟಿವಿದಿತಾ ಹೋತಿ? ದೀಘಂ ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸವಸೇನ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಏಕಗ್ಗತಂ ಅವಿಕ್ಖೇಪಂ ಪಜಾನತೋ ಸತಿ ಉಪಟ್ಠಿತಾ ಹೋತಿ. ತಾಯ ಸತಿಯಾ ತೇನ ಞಾಣೇನ ಸಾ ಪೀತಿ ಪಟಿವಿದಿತಾ ಹೋತಿ. ದೀಘಂ ಪಸ್ಸಾಸವಸೇನ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಏಕಗ್ಗತಂ ಅವಿಕ್ಖೇಪಂ ಪಜಾನತೋ ಸತಿ ಉಪಟ್ಠಿತಾ ಹೋತಿ. ತಾಯ ಸತಿಯಾ ತೇನ ಞಾಣೇನ ಸಾ ಪೀತಿ ಪಟಿವಿದಿತಾ ಹೋತಿ. ರಸ್ಸಂ ಅಸ್ಸಾಸವಸೇನ…ಪೇ… ರಸ್ಸಂ ಪಸ್ಸಾಸವಸೇನ… ಸಬ್ಬಕಾಯಪಟಿಸಂವೇದೀ ಅಸ್ಸಾಸವಸೇನ… ಸಬ್ಬಕಾಯಪಟಿಸಂವೇದೀ ಪಸ್ಸಾಸವಸೇನ… ಪಸ್ಸಮ್ಭಯಂ ಕಾಯಸಙ್ಖಾರಂ ಅಸ್ಸಾಸವಸೇನ… ಪಸ್ಸಮ್ಭಯಂ ಕಾಯಸಙ್ಖಾರಂ ಪಸ್ಸಾಸವಸೇನ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಏಕಗ್ಗತಂ ಅವಿಕ್ಖೇಪಂ ಪಜಾನತೋ ಸತಿ ಉಪಟ್ಠಿತಾ ಹೋತಿ. ತಾಯ ಸತಿಯಾ ತೇನ ಞಾಣೇನ ಸಾ ಪೀತಿ ಪಟಿವಿದಿತಾ ಹೋತಿ. ಆವಜ್ಜತೋ ಸಾ ಪೀತಿ ಪಟಿವಿದಿತಾ ಹೋತಿ, ಜಾನತೋ…ಪೇ… ಪಸ್ಸತೋ… ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖತೋ… ಚಿತ್ತಂ ಅಧಿಟ್ಠಹತೋ… ಸದ್ಧಾಯ ಅಧಿಮುಚ್ಚತೋ… ವೀರಿಯಂ ಪಗ್ಗಣ್ಹತೋ… ಸತಿಂ ಉಪಟ್ಠಾಪಯತೋ… ಚಿತ್ತಂ ಸಮಾದಹತೋ… ಪಞ್ಞಾಯ ಪಜಾನತೋ… ಅಭಿಞ್ಞೇಯ್ಯಂ ಅಭಿಜಾನತೋ… ಪರಿಞ್ಞೇಯ್ಯಂ ಪರಿಜಾನತೋ… ಪಹಾತಬ್ಬಂ ಪಜಹತೋ… ಭಾವೇತಬ್ಬಂ ಭಾವಯತೋ… ಸಚ್ಛಿಕಾತಬ್ಬಂ ಸಚ್ಛಿಕರೋತೋ ಸಾ ಪೀತಿ ಪಟಿವಿದಿತಾ ಹೋತಿ. ಏವಂ ಸಾ ಪೀತಿ ಪಟಿವಿದಿತಾ ಹೋತಿ.

ಪೀತಿಪಟಿಸಂವೇದೀ ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸವಸೇನ ವೇದನಾ ಉಪಟ್ಠಾನಂ ಸತಿ ಅನುಪಸ್ಸನಾ ಞಾಣಂ. ವೇದನಾ ಉಪಟ್ಠಾನಂ, ನೋ ಸತಿ; ಸತಿ ಉಪಟ್ಠಾನಞ್ಚೇವ ಸತಿ ಚ. ತಾಯ ಸತಿಯಾ ತೇನ ಞಾಣೇನ ತಂ ವೇದನಂ ಅನುಪಸ್ಸತಿ. ತೇನ ವುಚ್ಚತಿ – ‘‘ವೇದನಾಸು ವೇದನಾನುಪಸ್ಸನಾಸತಿಪಟ್ಠಾನಭಾವನಾ’’ತಿ.

ಅನುಪಸ್ಸತೀತಿ ಕಥಂ ತಂ ವೇದನಂ ಅನುಪಸ್ಸತಿ? ಅನಿಚ್ಚತೋ ಅನುಪಸ್ಸತಿ…ಪೇ… ಏವಂ ತಂ ವೇದನಂ ಅನುಪಸ್ಸತಿ. ಭಾವನಾತಿ ಚತಸ್ಸೋ ಭಾವನಾ…ಪೇ… ಆಸೇವನಟ್ಠೇನ ಭಾವನಾ. ಪೀತಿಪಟಿಸಂವೇದೀ ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸಾನಂ ಸಂವರಟ್ಠೇನ ಸೀಲವಿಸುದ್ಧಿ…ಪೇ… ಪೀತಿಪಟಿಸಂವೇದೀ ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸವಸೇನ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಏಕಗ್ಗತಂ ಅವಿಕ್ಖೇಪಂ ಪಜಾನತೋ…ಪೇ… ಪಜಾನನ್ತೋ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಸಮೋಧಾನೇತಿ. ತೇನ ವುಚ್ಚತಿ – ‘‘ಸಮತ್ಥಞ್ಚ ಪಟಿವಿಜ್ಝತೀ’’ತಿ.

೧೭೩. ಕಥಂ ‘‘ಸುಖಪಟಿಸಂವೇದೀ ಅಸ್ಸಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸಿಕ್ಖತಿ, ‘‘ಸುಖಪಟಿಸಂವೇದೀ ಪಸ್ಸಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸಿಕ್ಖತಿ? ಸುಖನ್ತಿ ದ್ವೇ ಸುಖಾನಿ – ಕಾಯಿಕಞ್ಚ ಸುಖಂ, ಚೇತಸಿಕಞ್ಚ ಸುಖಂ. ಕತಮಂ ಕಾಯಿಕಂ ಸುಖಂ? ಯಂ ಕಾಯಿಕಂ ಸಾತಂ ಕಾಯಿಕಂ ಸುಖಂ, ಕಾಯಸಮ್ಫಸ್ಸಜಂ ಸಾತಂ ಸುಖಂ ವೇದಯಿತಂ, ಕಾಯಸಮ್ಫಸ್ಸಜಾ ಸಾತಾ ಸುಖಾ ವೇದನಾ – ಇದಂ ಕಾಯಿಕಂ ಸುಖಂ. ಕತಮಂ ಚೇತಸಿಕಂ ಸುಖಂ? ಯಂ ಚೇತಸಿಕಂ ಸಾತಂ ಚೇತಸಿಕಂ ಸುಖಂ, ಚೇತೋಸಮ್ಫಸ್ಸಜಂ ಸಾತಂ ಸುಖಂ ವೇದಯಿತಂ, ಚೇತೋಸಮ್ಫಸ್ಸಜಾ ಸಾತಾ ಸುಖಾ ವೇದನಾ – ಇದಂ ಚೇತಸಿಕಂ ಸುಖಂ.

ಕಥಂ ತೇ ಸುಖಾ ಪಟಿವಿದಿತಾ ಹೋನ್ತಿ? ದೀಘಂ ಅಸ್ಸಾಸವಸೇನ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಏಕಗ್ಗತಂ ಅವಿಕ್ಖೇಪಂ ಪಜಾನತೋ ಸತಿ ಉಪಟ್ಠಿತಾ ಹೋತಿ. ತಾಯ ಸತಿಯಾ ತೇನ ಞಾಣೇನ ತೇ ಸುಖಾ ಪಟಿವಿದಿತಾ ಹೋನ್ತಿ. ದೀಘಂ ಪಸ್ಸಾಸವಸೇನ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಏಕಗ್ಗತಂ ಅವಿಕ್ಖೇಪಂ ಪಜಾನತೋ ಸತಿ ಉಪಟ್ಠಿತಾ ಹೋತಿ. ತಾಯ ಸತಿಯಾ ತೇನ ಞಾಣೇನ ತೇ ಸುಖಾ ಪಟಿವಿದಿತಾ ಹೋನ್ತಿ…ಪೇ… ಸಚ್ಛಿಕಾತಬ್ಬಂ ಸಚ್ಛಿಕರೋತೋ ತೇ ಸುಖಾ ಪಟಿವಿದಿತಾ ಹೋನ್ತಿ. ಏವಂ ತೇ ಸುಖಾ ಪಟಿವಿದಿತಾ ಹೋನ್ತಿ. ಸುಖಪಟಿಸಂವೇದೀ ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸವಸೇನ ವೇದನಾ ಉಪಟ್ಠಾನಂ ಸತಿ ಅನುಪಸ್ಸನಾ ಞಾಣಂ. ವೇದನಾ ಉಪಟ್ಠಾನಂ, ನೋ ಸತಿ; ಸತಿ ಉಪಟ್ಠಾನಞ್ಚೇವ ಸತಿ ಚ. ತಾಯ ಸತಿಯಾ ತೇನ ಞಾಣೇನ ತಂ ವೇದನಂ ಅನುಪಸ್ಸತಿ. ತೇನ ವುಚ್ಚತಿ – ‘‘ವೇದನಾಸು ವೇದನಾನುಪಸ್ಸನಾಸತಿಪಟ್ಠಾನಭಾವನಾ’’ತಿ.

ಅನುಪಸ್ಸತೀತಿ ಕಥಂ ತಂ ವೇದನಂ ಅನುಪಸ್ಸತಿ. ಅನಿಚ್ಚತೋ ಅನುಪಸ್ಸತಿ…ಪೇ… ಏವಂ ತಂ ವೇದನಂ ಅನುಪಸ್ಸತಿ. ಭಾವನಾತಿ ಚತಸ್ಸೋ ಭಾವನಾ…ಪೇ… ಆಸೇವನಟ್ಠೇನ ಭಾವನಾ. ಸುಖಪಟಿಸಂವೇದೀ ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸಾನಂ ಸಂವರಟ್ಠೇನ ಸೀಲವಿಸುದ್ಧಿ…ಪೇ… ಸುಖಪಟಿಸಂವೇದೀ ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸವಸೇನ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಏಕಗ್ಗತಂ ಅವಿಕ್ಖೇಪಂ ಪಜಾನತೋ…ಪೇ… ಪಜಾನನ್ತೋ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಸಮೋಧಾನೇತಿ. ತೇನ ವುಚ್ಚತಿ – ‘‘ಸಮತ್ಥಞ್ಚ ಪಟಿವಿಜ್ಝತೀ’’ತಿ.

೧೭೪. ಕಥಂ ‘‘ಚಿತ್ತಸಙ್ಖಾರಪಟಿಸಂವೇದೀ ಅಸ್ಸಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸಿಕ್ಖತಿ, ‘‘ಚಿತ್ತಸಙ್ಖಾರಪಟಿಸಂವೇದೀ ಪಸ್ಸಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸಿಕ್ಖತಿ? ಕತಮೋ ಚಿತ್ತಸಙ್ಖಾರೋ? ದೀಘಂ ಅಸ್ಸಾಸವಸೇನ ಸಞ್ಞಾ ಚ ವೇದನಾ ಚ ಚೇತಸಿಕಾ – ಏತೇ ಧಮ್ಮಾ ಚಿತ್ತಪಟಿಬದ್ಧಾ ಚಿತ್ತಸಙ್ಖಾರಾ. ದೀಘಂ ಪಸ್ಸಾಸವಸೇನ ಸಞ್ಞಾ ಚ ವೇದನಾ ಚ ಚೇತಸಿಕಾ – ಏತೇ ಧಮ್ಮಾ ಚಿತ್ತಪಟಿಬದ್ಧಾ ಚಿತ್ತಸಙ್ಖಾರಾ…ಪೇ… ಸುಖಪಟಿಸಂವೇದೀ ಅಸ್ಸಾಸವಸೇನ… ಸುಖಪಟಿಸಂವೇದೀ ಪಸ್ಸಾಸವಸೇನ ಸಞ್ಞಾ ಚ ವೇದನಾ ಚ ಚೇತಸಿಕಾ – ಏತೇ ಧಮ್ಮಾ ಚಿತ್ತಪಟಿಬದ್ಧಾ ಚಿತ್ತಸಙ್ಖಾರಾ – ಅಯಂ ಚಿತ್ತಸಙ್ಖಾರೋ.

ಕಥಂ ತೇ ಚಿತ್ತಸಙ್ಖಾರಾ ಪಟಿವಿದಿತಾ ಹೋನ್ತಿ? ದೀಘಂ ಅಸ್ಸಾಸವಸೇನ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಏಕಗ್ಗತಂ ಅವಿಕ್ಖೇಪಂ ಪಜಾನತೋ ಸತಿ ಉಪಟ್ಠಿತಾ ಹೋತಿ. ತಾಯ ಸತಿಯಾ ತೇನ ಞಾಣೇನ ತೇ ಚಿತ್ತಸಙ್ಖಾರಾ ಪಟಿವಿದಿತಾ ಹೋನ್ತಿ. ದೀಘಂ ಪಸ್ಸಾಸವಸೇನ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಏಕಗ್ಗತಂ ಅವಿಕ್ಖೇಪಂ ಪಜಾನತೋ ಸತಿ ಉಪಟ್ಠಿತಾ ಹೋತಿ. ತಾಯ ಸತಿಯಾ ತೇನ ಞಾಣೇನ ತೇ ಚಿತ್ತಸಙ್ಖಾರಾ ಪಟಿವಿದಿತಾ ಹೋನ್ತಿ…ಪೇ… ಸಚ್ಛಿಕಾತಬ್ಬಂ ಸಚ್ಛಿಕರೋತೋ ತೇ ಚಿತ್ತಸಙ್ಖಾರಾ ಪಟಿವಿದಿತಾ ಹೋನ್ತಿ. ಏವಂ ತೇ ಚಿತ್ತಸಙ್ಖಾರಾ ಪಟಿವಿದಿತಾ ಹೋನ್ತಿ. ಚಿತ್ತಸಙ್ಖಾರಪಟಿಸಂವೇದೀ ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸವಸೇನ ವೇದನಾ ಉಪಟ್ಠಾನಂ ಸತಿ ಅನುಪಸ್ಸನಾ ಞಾಣಂ ವೇದನಾ ಉಪಟ್ಠಾನಂ, ನೋ ಸತಿ; ಸತಿ ಉಪಟ್ಠಾನಞ್ಚೇವ ಸತಿ ಚ. ತಾಯ ಸತಿಯಾ ತೇ ಞಾಣೇನ ತಂ ವೇದನಂ ಅನುಪಸ್ಸತಿ. ತೇನ ವುಚ್ಚತಿ – ‘‘ವೇದನಾಸು ವೇದನಾನುಪಸ್ಸನಾಸತಿಪಟ್ಠಾನಭಾವನಾ’’ತಿ.

ಅನುಪಸ್ಸತೀತಿ ಕಥಂ ತಂ ವೇದನಂ ಅನುಪಸ್ಸತಿ? ಅನಿಚ್ಚತೋ ಅನುಪಸ್ಸತಿ…ಪೇ… ಏವಂ ತಂ ವೇದನಂ ಅನುಪಸ್ಸತಿ. ಭಾವನಾತಿ ಚತಸ್ಸೋ ಭಾವನಾ…ಪೇ… ಆಸೇವನಟ್ಠೇನ ಭಾವನಾ. ಚಿತ್ತಸಙ್ಖಾರಪಟಿಸಂವೇದೀ ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸಾನಂ ಸಂವರಟ್ಠೇನ ಸೀಲವಿಸುದ್ಧಿ…ಪೇ… ಚಿತ್ತಸಙ್ಖಾರಪಟಿಸಂವೇದೀ ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸವಸೇನ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಏಕಗ್ಗತಂ ಅವಿಕ್ಖೇಪಂ ಪಜಾನತೋ…ಪೇ… ಪಜಾನನ್ತೋ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಸಮೋಧಾನೇತಿ. ತೇನ ವುಚ್ಚತಿ – ‘‘ಸಮತ್ಥಞ್ಚ ಪಟಿವಿಜ್ಝತೀ’’ತಿ.

೧೭೫. ಕಥಂ ‘‘ಪಸ್ಸಮ್ಭಯಂ ಚಿತ್ತಸಙ್ಖಾರಂ ಅಸ್ಸಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸಿಕ್ಖತಿ, ‘‘ಪಸ್ಸಮ್ಭಯಂ ಚಿತ್ತಸಙ್ಖಾರಂ ಪಸ್ಸಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸಿಕ್ಖತಿ? ಕತಮೋ ಚಿತ್ತಸಙ್ಖಾರೋ? ದೀಘಂ ಅಸ್ಸಾಸವಸೇನ ಸಞ್ಞಾ ಚ ವೇದನಾ ಚ ಚೇತಸಿಕಾ – ಏತೇ ಧಮ್ಮಾ ಚಿತ್ತಪಟಿಬದ್ಧಾ ಚಿತ್ತಸಙ್ಖಾರಾ. ತೇ ಚಿತ್ತಸಙ್ಖಾರೇ ಪಸ್ಸಮ್ಭೇನ್ತೋ ನಿರೋಧೇನ್ತೋ ವೂಪಸಮೇನ್ತೋ ಸಿಕ್ಖತಿ. ದೀಘಂ ಪಸ್ಸಾಸವಸೇನ ಸಞ್ಞಾ ಚ ವೇದನಾ ಚ ಚೇತಸಿಕಾ – ಏತೇ ಧಮ್ಮಾ ಚಿತ್ತಪಟಿಬದ್ಧಾ ಚಿತ್ತಸಙ್ಖಾರಾ. ತೇ ಚಿತ್ತಸಙ್ಖಾರೇ ಪಸ್ಸಮ್ಭೇನ್ತೋ ನಿರೋಧೇನ್ತೋ ವೂಪಸಮೇನ್ತೋ ಸಿಕ್ಖತಿ. ಚಿತ್ತಸಙ್ಖಾರಪಟಿಸಂವೇದೀ ಅಸ್ಸಾಸವಸೇನ… ಚಿತ್ತಸಙ್ಖಾರಪಟಿಸಂವೇದೀ ಪಸ್ಸಾಸವಸೇನ ಸಞ್ಞಾ ಚ ವೇದನಾ ಚ ಚೇತಸಿಕಾ – ಏತೇ ಧಮ್ಮಾ ಚಿತ್ತಪಟಿಬದ್ಧಾ ಚಿತ್ತಸಙ್ಖಾರಾ. ತೇ ಚಿತ್ತಸಙ್ಖಾರೇ ಪಸ್ಸಮ್ಭೇನ್ತೋ ನಿರೋಧೇನ್ತೋ ವೂಪಸಮೇನ್ತೋ ಸಿಕ್ಖತಿ. ಪಸ್ಸಮ್ಭಯಂ ಚಿತ್ತಸಙ್ಖಾರಂ ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸವಸೇನ ವೇದನಾ ಉಪಟ್ಠಾನಂ ಸತಿ ಅನುಪಸ್ಸನಾ ಞಾಣಂ. ವೇದನಾ ಉಪಟ್ಠಾನಂ, ನೋ ಸತಿ; ಸತಿ ಉಪಟ್ಠಾನಞ್ಚೇವ ಸತಿ ಚ. ತಾಯ ಸತಿಯಾ ತೇನ ಞಾಣೇನ ತಂ ವೇದನಂ ಅನುಪಸ್ಸತಿ. ತೇನ ವುಚ್ಚತಿ – ‘‘ವೇದನಾಸು ವೇದನಾನುಪಸ್ಸನಾಸತಿಪಟ್ಠಾನಭಾವನಾ’’ತಿ.

ಅನುಪಸ್ಸತೀತಿ ಕಥಂ ತಂ ವೇದನಂ ಅನುಪಸ್ಸತಿ…ಪೇ… ಏವಂ ತಂ ವೇದನಂ ಅನುಪಸ್ಸತಿ. ಭಾವನಾತಿ ಚತಸ್ಸೋ ಭಾವನಾ…ಪೇ… ಆಸೇವನಟ್ಠೇನ ಭಾವನಾ. ಪಸ್ಸಮ್ಭಯಂ ಚಿತ್ತಸಙ್ಖಾರಂ ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸಾನಂ ಸಂವರಟ್ಠೇನ ಸೀಲವಿಸುದ್ಧಿ…ಪೇ… ಪಸ್ಸಮ್ಭಯಂ ಚಿತ್ತಸಙ್ಖಾರಂ ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸವಸೇನ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಏಕಗ್ಗತಂ ಅವಿಕ್ಖೇಪಂ ಪಜಾನತೋ…ಪೇ… ಪಜಾನನ್ತೋ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಸಮೋಧಾನೇತಿ. ತೇನ ವುಚ್ಚತಿ – ‘‘ಸಮತ್ಥಞ್ಚ ಪಟಿವಿಜ್ಝತೀ’’ತಿ.

ಅಟ್ಠ ಅನುಪಸ್ಸನಾಞಾಣಾನಿ ಅಟ್ಠ ಚ ಉಪಟ್ಠಾನಾನುಸ್ಸತಿಯೋ ಚತ್ತಾರಿ ಸುತ್ತನ್ತಿಕವತ್ಥೂನಿ ವೇದನಾಸು ವೇದನಾನುಪಸ್ಸನಾಯ.

ತತಿಯಚತುಕ್ಕನಿದ್ದೇಸೋ

೧೭೬. ಕಥಂ ‘‘ಚಿತ್ತಪಟಿಸಂವೇದೀ ಅಸ್ಸಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸಿಕ್ಖತಿ, ‘‘ಚಿತ್ತಪಟಿಸಂವೇದೀ ಪಸ್ಸಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸಿಕ್ಖತಿ? ಕತಮಂ ತಂ ಚಿತ್ತಂ? ದೀಘಂ ಅಸ್ಸಾಸವಸೇನ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಚಿತ್ತಂ. ಯಂ ಚಿತ್ತಂ ಮನೋ ಮಾನಸಂ ಹದಯಂ ಪಣ್ಡರಂ ಮನೋ ಮನಾಯತನಂ ಮನಿನ್ದ್ರಿಯಂ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ವಿಞ್ಞಾಣಕ್ಖನ್ಧೋ ತಜ್ಜಾ ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಧಾತು. ದೀಘಂ ಪಸ್ಸಾಸವಸೇನ …ಪೇ… ಪಸ್ಸಮ್ಭಯಂ ಚಿತ್ತಸಙ್ಖಾರಂ ಅಸ್ಸಾಸವಸೇನ… ಪಸ್ಸಮ್ಭಯಂ ಚಿತ್ತಸಙ್ಖಾರಂ ಪಸ್ಸಾಸವಸೇನ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಚಿತ್ತಂ. ಯಂ ಚಿತ್ತಂ ಮನೋ ಮಾನಸಂ ಹದಯಂ ಪಣ್ಡರಂ ಮನೋ ಮಾನಯತನಂ ಮನಿನ್ದ್ರಿಯಂ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ವಿಞ್ಞಾಣಕ್ಖನ್ಧೋ ತಜ್ಜಾ ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಧಾತು – ಇದಂ ಚಿತ್ತಂ.

ಕಥಂ ತಂ ಚಿತ್ತಂ ಪಟಿವಿದಿತಂ ಹೋತಿ? ದೀಘಂ ಅಸ್ಸಾಸವಸೇನ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಏಕಗ್ಗತಂ ಅವಿಕ್ಖೇಪಂ ಪಜಾನತೋ ಸತಿ ಉಪಟ್ಠಿತಾ ಹೋತಿ. ತಾಯ ಸತಿಯಾ ತೇನ ಞಾಣೇನ ತಂ ಚಿತ್ತಂ ಪಟಿವಿದಿತಂ ಹೋತಿ. ದೀಘಂ ಪಸ್ಸಾಸವಸೇನ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಏಕಗ್ಗತಂ ಅವಿಕ್ಖೇಪಂ ಪಜಾನತೋ ಸತಿ ಉಪಟ್ಠಿತಾ ಹೋತಿ. ತಾಯ ಸತಿಯಾ ತೇನ ಞಾಣೇನ ತಂ ಚಿತ್ತಂ ಪಟಿವಿದಿತಂ ಹೋತಿ…ಪೇ… ಸಚ್ಛಿಕಾತಬ್ಬಂ ಸಚ್ಛಿಕರೋತೋ ತಂ ಚಿತ್ತಂ ಪಟಿವಿದಿತಂ ಹೋತಿ. ಏವಂ ತಂ ಚಿತ್ತಂ ಪಟಿವಿದಿತಂ ಹೋತಿ. ಚಿತ್ತಪಟಿಸಂವೇದೀ ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸವಸೇನ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಚಿತ್ತಂ ಉಪಟ್ಠಾನಂ ಸತಿ ಅನುಪಸ್ಸನಾ ಞಾಣಂ. ಚಿತ್ತಂ ಉಪಟ್ಠಾನಂ, ನೋ ಸತಿ; ಸತಿ ಉಪಟ್ಠಾನಞ್ಚೇವ ಸತಿ ಚ. ತಾಯ ಸತಿಯಾ ತೇನ ಞಾಣೇನ ತಂ ಚಿತ್ತಂ ಅನುಪಸ್ಸತಿ. ತೇನ ವುಚ್ಚತಿ – ‘‘ಚಿತ್ತೇ ಚಿತ್ತಾನುಪಸ್ಸನಾಸತಿಪಟ್ಠಾನಭಾವನಾ’’ತಿ.

ಅನುಪಸ್ಸತೀತಿ ಕಥಂ ತಂ ಚಿತ್ತಂ ಅನುಪಸ್ಸತಿ…ಪೇ… ಏವಂ ತಂ ಚಿತ್ತಂ ಅನುಪಸ್ಸತಿ. ಭಾವನಾತಿ ಚತಸ್ಸೋ ಭಾವನಾ…ಪೇ… ಆಸೇವನಟ್ಠೇನ ಭಾವನಾ. ಚಿತ್ತಪಟಿಸಂವೇದೀ ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸಾನಂ ಸಂವರಟ್ಠೇನ ಸೀಲವಿಸುದ್ಧಿ…ಪೇ… ಚಿತ್ತಪಟಿಸಂವೇದೀ ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸವಸೇನ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಏಕಗ್ಗತಂ ಅವಿಕ್ಖೇಪಂ ಪಜಾನತೋ…ಪೇ… ಪಜಾನನ್ತೋ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಸಮೋಧಾನೇತಿ. ತೇನ ವುಚ್ಚತಿ – ‘‘ಸಮತ್ಥಞ್ಚ ಪಟಿವಿಜ್ಝತೀ’’ತಿ.

೧೭೭. ಕಥಂ ‘‘ಅಭಿಪ್ಪಮೋದಯಂ ಚಿತ್ತಂ ಅಸ್ಸಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ, ‘‘ಅಭಿಪ್ಪಮೋದಯಂ ಚಿತ್ತಂ ಪಸ್ಸಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸಿಕ್ಖತಿ? ಕತಮೋ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಅಭಿಪ್ಪಮೋದೋ? ದೀಘಂ ಅಸ್ಸಾಸವಸೇನ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಏಕಗ್ಗತಂ ಅವಿಕ್ಖೇಪಂ ಪಜಾನತೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಅಭಿಪ್ಪಮೋದೋ. ಯಾ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಆಮೋದನಾ ಪಮೋದನಾ ಹಾಸೋ ಪಹಾಸೋ ವಿತ್ತಿ ಓದಗ್ಯಂ ಅತ್ತಮನತಾ. ಚಿತ್ತಸ್ಸ ದೀಘಂ ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸವಸೇನ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಏಕಗ್ಗತಂ ಅವಿಕ್ಖೇಪಂ ಪಜಾನತೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಅಭಿಪ್ಪಮೋದೋ. ಯಾ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಆಮೋದನಾ ಪಮೋದನಾ ಹಾಸೋ ಪಹಾಸೋ ವಿತ್ತಿ ಓದಗ್ಯಂ ಅತ್ತಮನತಾ ಚಿತ್ತಸ್ಸ…ಪೇ… ಚಿತ್ತಪಟಿಸಂವೇದೀ ಅಸ್ಸಾಸವಸೇನ… ಚಿತ್ತಪಟಿಸಂವೇದೀ ಪಸ್ಸಾಸವಸೇನ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಏಕಗ್ಗತಂ ಅವಿಕ್ಖೇಪಂ ಪಜಾನತೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಅಭಿಪ್ಪಮೋದೋ. ಯಾ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಆಮೋದನಾ ಪಮೋದನಾ ಹಾಸೋ ಪಹಾಸೋ ವಿತ್ತಿ ಓದಗ್ಯಂ ಅತ್ತಮನತಾ ಚಿತ್ತಸ್ಸ – ಅಯಂ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಅಭಿಪ್ಪಮೋದೋ. ಅಭಿಪ್ಪಮೋದಯಂ ಚಿತ್ತಂ ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸವಸೇನ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಚಿತ್ತಂ ಉಪಟ್ಠಾನಂ ಸತಿ ಅನುಪಸ್ಸನಾ ಞಾಣಂ. ಚಿತ್ತಂ ಉಪಟ್ಠಾನಂ, ನೋ ಸತಿ; ಸತಿ ಉಪಟ್ಠಾನಞ್ಚೇವ ಸತಿ ಚ. ತಾಯ ಸತಿಯಾ ತೇನ ಞಾಣೇನ ತಂ ಚಿತ್ತಂ ಅನುಪಸ್ಸತಿ. ತೇನ ವುಚ್ಚತಿ – ‘‘ಚಿತ್ತೇ ಚಿತ್ತಾನುಪಸ್ಸನಾಸತಿಪಟ್ಠಾನಭಾವನಾ’’ತಿ.

ಅನುಪಸ್ಸತೀತಿ ಕಥಂ ತಂ ಚಿತ್ತಂ ಅನುಪಸ್ಸತಿ…ಪೇ… ಏವಂ ತಂ ಚಿತ್ತಂ ಅನುಪಸ್ಸತೀತಿ. ಭಾವನಾತಿ ಚತಸ್ಸೋ ಭಾವನಾ…ಪೇ… ಆಸೇವನಟ್ಠೇನ ಭಾವನಾ. ಅಭಿಪ್ಪಮೋದಯಂ ಚಿತ್ತಂ ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸಾನಂ ಸಂವರಟ್ಠೇನ ಸೀಲವಿಸುದ್ಧಿ…ಪೇ… ಅಭಿಪ್ಪಮೋದಯಂ ಚಿತ್ತಂ ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸವಸೇನ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಏಕಗ್ಗತಂ ಅವಿಕ್ಖೇಪಂ ಪಜಾನತೋ…ಪೇ… ಪಜಾನನ್ತೋ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಸಮೋಧಾನೇತಿ. ತೇನ ವುಚ್ಚತಿ – ‘‘ಸಮತ್ಥಞ್ಚ ಪಟಿವಿಜ್ಝತೀ’’ತಿ.

೧೭೮. ಕಥಂ ‘‘ಸಮಾದಹಂ ಚಿತ್ತಂ ಅಸ್ಸಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸಿಕ್ಖತಿ, ‘‘ಸಮಾದಹಂ ಚಿತ್ತಂ ಪಸ್ಸಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸಿಕ್ಖತಿ? ಕತಮೋ ಸಮಾಧಿ [ಕತಮಞ್ಚ ಸಮಾಧಿನ್ದಿಯಂ (ಸ್ಯಾ.)]? ದೀಘಂ ಅಸ್ಸಾಸವಸೇನ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಏಕಗ್ಗತಾ ಅವಿಕ್ಖೇಪೋ ಸಮಾಧಿ, ಯಾ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಠಿತಿ ಸಣ್ಠಿತಿ ಅವಟ್ಠಿತಿ [ಅಧಿಟ್ಟಿತಿ (ಸ್ಯಾ.)] ಅವಿಸಾಹಾರೋ ಅವಿಕ್ಖೇಪೋ ಅವಿಸಾಹಟಮಾನಸತಾ [ಅವಿಸಾಹತಮಾನಸತಾ (ಸ್ಯಾ. ಕ.)] ಸಮಥೋ ಸಮಾಧಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಸಮಾಧಿಬಲಂ ಸಮ್ಮಾಸಮಾಧಿ. ದೀಘಂ ಪಸ್ಸಾಸವಸೇನ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಏಕಗ್ಗತಾ ಅವಿಕ್ಖೇಪೋ ಸಮಾಧಿ…ಪೇ… ಸಮಾದಹಂ ಚಿತ್ತಂ ಅಸ್ಸಾಸವಸೇನ…ಪೇ… ಸಮಾದಹಂ ಚಿತ್ತಂ ಪಸ್ಸಾಸವಸೇನ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಏಕಗ್ಗತಾ ಅವಿಕ್ಖೇಪೋ ಸಮಾಧಿ. ಯಾ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಠಿತಿ ಸಣ್ಠಿತಿ ಅವಟ್ಠಿತಿ ಅವಿಸಾಹಾರೋ ಅವಿಕ್ಖೇಪೋ ಅವಿಸಾಹಟಮಾನಸತಾ ಸಮಥೋ ಸಮಾಧಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಸಮಾಧಿಬಲಂ ಸಮ್ಮಾಸಮಾಧಿ – ಅಯಂ ಸಮಾಧಿ. ಸಮಾದಹಂ ಚಿತ್ತಂ ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸವಸೇನ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಚಿತ್ತಂ ಉಪಟ್ಠಾನಂ ಸತಿ ಅನುಪಸ್ಸನಾ ಞಾಣಂ. ಚಿತ್ತಂ ಉಪಟ್ಠಾನಂ, ನೋ ಸತಿ; ಸತಿ ಉಪಟ್ಠಾನಞ್ಚೇವ ಸತಿ ಚ. ತಾಯ ಸತಿಯಾ ತೇನ ಞಾಣೇನ ತಂ ಚಿತ್ತಂ ಅನುಪಸ್ಸತಿ. ತೇನ ವುಚ್ಚತಿ – ‘‘ಚಿತ್ತೇ ಚಿತ್ತಾನುಪಸ್ಸನಾಸತಿಪಟ್ಠಾನಭಾವನಾ’’ತಿ.

ಅನುಪಸ್ಸತೀತಿ ಕಥಂ ತಂ ಚಿತ್ತಂ ಅನುಪಸ್ಸತಿ…ಪೇ… ಏವಂ ತಂ ಚಿತ್ತಂ ಅನುಪಸ್ಸತಿ. ಭಾವನಾತಿ ಚತಸ್ಸೋ ಭಾವನಾ…ಪೇ… ಆಸೇವನಟ್ಠೇನ ಭಾವನಾ. ಸಮಾದಹಂ ಚಿತ್ತಂ ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸಾನಂ ಸಂವರಟ್ಠೇನ ಸೀಲವಿಸುದ್ಧಿ…ಪೇ… ಸಮಾದಹಂ ಚಿತ್ತಂ ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸವಸೇನ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಏಕಗ್ಗತಂ ಅವಿಕ್ಖೇಪಂ ಪಜಾನತೋ…ಪೇ… ಪಜಾನನ್ತೋ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಸಮೋಧಾನೇತಿ. ತೇನ ವುಚ್ಚತಿ – ‘‘ಸಮತ್ಥಞ್ಚ ಪಟಿವಿಜ್ಝತೀ’’ತಿ.

೧೭೯. ಕಥಂ ‘‘ವಿಮೋಚಯಂ ಚಿತ್ತಂ ಅಸ್ಸಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸಿಕ್ಖತಿ, ‘‘ವಿಮೋಚಯಂ ಚಿತ್ತಂ ಪಸ್ಸಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸಿಕ್ಖತಿ? ‘‘ರಾಗತೋ ವಿಮೋಚಯಂ ಚಿತ್ತಂ ಅಸ್ಸಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸಿಕ್ಖತಿ, ‘‘ರಾಗತೋ ವಿಮೋಚಯಂ ಚಿತ್ತಂ ಪಸ್ಸಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸಿಕ್ಖತಿ. ‘‘ದೋಸತೋ ವಿಮೋಚಯಂ ಚಿತ್ತಂ ಅಸ್ಸಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸಿಕ್ಖತಿ, ‘‘ದೋಸತೋ ವಿಮೋಚಯಂ ಚಿತ್ತಂ ಪಸ್ಸಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸಿಕ್ಖತಿ. ‘‘ಮೋಹತೋ ವಿಮೋಚಯಂ ಚಿತ್ತಂ ಅಸ್ಸಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸಿಕ್ಖತಿ…ಪೇ… ಮಾನತೋ ವಿಮೋಚಯಂ ಚಿತ್ತಂ… ದಿಟ್ಠಿಯಾ ವಿಮೋಚಯಂ ಚಿತ್ತಂ… ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾಯ ವಿಮೋಚಯಂ ಚಿತ್ತಂ… ಥಿನತೋ ವಿಮೋಚಯಂ ಚಿತ್ತಂ… ಉದ್ಧಚ್ಚತೋ ವಿಮೋಚಯಂ ಚಿತ್ತಂ… ಅಹಿರಿಕತೋ ವಿಮೋಚಯಂ ಚಿತ್ತಂ… ‘‘ಅನೋತ್ತಪ್ಪತೋ ವಿಮೋಚಯಂ ಚಿತ್ತಂ ಅಸ್ಸಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸಿಕ್ಖತಿ, ‘‘ಅನೋತ್ತಪ್ಪತೋ ವಿಮೋಚಯಂ ಚಿತ್ತಂ ಪಸ್ಸಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸಿಕ್ಖತಿ. ವಿಮೋಚಯಂ ಚಿತ್ತಂ ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸವಸೇನ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಚಿತ್ತಂ ಉಪಟ್ಠಾನಂ ಸತಿ…ಪೇ….

ಅನುಪಸ್ಸತೀತಿ ಕಥಂ ತಂ ಚಿತ್ತಂ ಅನುಪಸ್ಸತಿ…ಪೇ… ಏವಂ ತಂ ಚಿತ್ತಂ ಅನುಪಸ್ಸತಿ. ಭಾವನಾತಿ ಚತಸ್ಸೋ ಭಾವನಾ…ಪೇ… ಆಸೇವನಟ್ಠೇನ ಭಾವನಾ. ವಿಮೋಚಯಂ ಚಿತ್ತಂ ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸಾನಂ ಸಂವರಟ್ಠೇನ ಸೀಲವಿಸುದ್ಧಿ…ಪೇ… ವಿಮೋಚಯಂ ಚಿತ್ತಂ ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸವಸೇನ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಏಕಗ್ಗತಂ ಅವಿಕ್ಖೇಪಂ ಪಜಾನತೋ …ಪೇ… ಪಜಾನನ್ತೋ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಸಮೋಧಾನೇತಿ. ತೇನ ವುಚ್ಚತಿ – ‘‘ಸಮತ್ಥಞ್ಚ ಪಟಿವಿಜ್ಝತೀ’’ತಿ.

ಅಟ್ಠ ಅನುಪಸ್ಸನಾಞಾಣಾನಿ ಅಟ್ಠ ಚ ಉಪಟ್ಠಾನಾನುಸ್ಸತಿಯೋ ಚತ್ತಾರಿ ಸುತ್ತನ್ತಿಕವತ್ಥೂನಿ ಚಿತ್ತೇ ಚಿತ್ತಾನುಪಸ್ಸನಾಯ.

ಚತುತ್ಥಚತುಕ್ಕನಿದ್ದೇಸೋ

೧೮೦. ಕಥಂ ‘‘ಅನಿಚ್ಚಾನುಪಸ್ಸೀ ಅಸ್ಸಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸಿಕ್ಖತಿ, ‘‘ಅನಿಚ್ಚಾನುಪಸ್ಸೀ ಪಸ್ಸಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸಿಕ್ಖತಿ? ಅನಿಚ್ಚನ್ತಿ ಕಿಂ ಅನಿಚ್ಚಂ? ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧಾ ಅನಿಚ್ಚಾ. ಕೇನಟ್ಠೇನ ಅನಿಚ್ಚಾ? ಉಪ್ಪಾದವಯಟ್ಠೇನ ಅನಿಚ್ಚಾ. ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಖನ್ಧಾನಂ ಉದಯಂ ಪಸ್ಸನ್ತೋ ಕತಿ ಲಕ್ಖಣಾನಿ ಪಸ್ಸತಿ, ವಯಂ ಪಸ್ಸನ್ತೋ ಕತಿ ಲಕ್ಖಣಾನಿ ಪಸ್ಸತಿ, ಉದಯಬ್ಬಯಂ ಪಸ್ಸನ್ತೋ ಕತಿ ಲಕ್ಖಣಾನಿ ಪಸ್ಸತಿ? ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಖನ್ಧಾನಂ ಉದಯಂ ಪಸ್ಸನ್ತೋ ಪಞ್ಚವೀಸತಿ ಲಕ್ಖಣಾನಿ ಪಸ್ಸತಿ, ವಯಂ ಪಸ್ಸನ್ತೋ ಪಞ್ಚವೀಸತಿ ಲಕ್ಖಣಾನಿ ಪಸ್ಸತಿ. ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಖನ್ಧಾನಂ ಉದಯಬ್ಬಯಂ ಪಸ್ಸನ್ತೋ ಇಮಾನಿ ಪಞ್ಞಾಸ ಲಕ್ಖಣಾನಿ ಪಸ್ಸತಿ.