೪೪-೪೯. ಛವಿವಟ್ಟಞಾಣನಿದ್ದೇಸೋ

೯೫. ಕಥಂ ಅಧಿಪತತ್ತಾ ಪಞ್ಞಾ ಸಞ್ಞಾವಿವಟ್ಟೇ ಞಾಣಂ? ನೇಕ್ಖಮ್ಮಾಧಿಪತತ್ತಾ ಪಞ್ಞಾ ಕಾಮಚ್ಛನ್ದತೋ ಸಞ್ಞಾಯ ವಿವಟ್ಟತೀತಿ – ಅಧಿಪತತ್ತಾ ಪಞ್ಞಾ ಸಞ್ಞಾವಿವಟ್ಟೇ ಞಾಣಂ. ಅಬ್ಯಾಪಾದಾಧಿಪತತ್ತಾ ಪಞ್ಞಾ ಬ್ಯಾಪಾದತೋ ಸಞ್ಞಾಯ ವಿವಟ್ಟತೀತಿ – ಅಧಿಪತತ್ತಾ ಪಞ್ಞಾ ಸಞ್ಞಾವಿವಟ್ಟೇ ಞಾಣಂ. ಆಲೋಕಸಞ್ಞಾಧಿಪತತ್ತಾ ಪಞ್ಞಾ ಥಿನಮಿದ್ಧತೋ ಸಞ್ಞಾಯ ವಿವಟ್ಟತೀತಿ – ಅಧಿಪತತ್ತಾ ಪಞ್ಞಾ ಸಞ್ಞಾವಿವಟ್ಟೇ ಞಾಣಂ. ಅವಿಕ್ಖೇಪಾಧಿಪತತ್ತಾ ಪಞ್ಞಾ ಉದ್ಧಚ್ಚತೋ ಸಞ್ಞಾಯ ವಿವಟ್ಟತೀತಿ – ಅಧಿಪತತ್ತಾ ಪಞ್ಞಾ ಸಞ್ಞಾವಿವಟ್ಟೇ ಞಾಣಂ. ಧಮ್ಮವವತ್ಥಾನಾಧಿಪತತ್ತಾ ಪಞ್ಞಾ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾಯ ಸಞ್ಞಾಯ ವಿವಟ್ಟತೀತಿ – ಅಧಿಪತತ್ತಾ ಪಞ್ಞಾ ಸಞ್ಞಾವಿವಟ್ಟೇ ಞಾಣಂ. ಞಾಣಾಧಿಪತತ್ತಾ ಪಞ್ಞಾ ಅವಿಜ್ಜಾಯ ಸಞ್ಞಾಯ ವಿವಟ್ಟತೀತಿ – ಅಧಿಪತತ್ತಾ ಪಞ್ಞಾ ಸಞ್ಞಾವಿವಟ್ಟೇ ಞಾಣಂ. ಪಾಮೋಜ್ಜಾಧಿಪತತ್ತಾ ಪಞ್ಞಾ ಅರತಿಯಾ ಸಞ್ಞಾಯ ವಿವಟ್ಟತೀತಿ – ಅಧಿಪತತ್ತಾ ಪಞ್ಞಾ ಸಞ್ಞಾವಿವಟ್ಟೇ ಞಾಣಂ. ಪಠಮಜ್ಝಾನಾಧಿಪತತ್ತಾ ಪಞ್ಞಾ ನೀವರಣೇಹಿ ಸಞ್ಞಾಯ ವಿವಟ್ಟತೀತಿ – ಅಧಿಪತತ್ತಾ ಪಞ್ಞಾ ಸಞ್ಞಾವಿವಟ್ಟೇ ಞಾಣಂ…ಪೇ… ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಾಧಿಪತತ್ತಾ ಪಞ್ಞಾ ಸಬ್ಬಕಿಲೇಸೇಹಿ ಸಞ್ಞಾಯ ವಿವಟ್ಟತೀತಿ – ಅಧಿಪತತ್ತಾ ಪಞ್ಞಾ ಸಞ್ಞಾವಿವಟ್ಟೇ ಞಾಣಂ. ತಂ ಞಾತಟ್ಠೇನ ಞಾಣಂ, ಪಜಾನನಟ್ಠೇನ ಪಞ್ಞಾ. ತೇನ ವುಚ್ಚತಿ – ‘‘ಅಧಿಪತತ್ತಾ ಪಞ್ಞಾ ಸಞ್ಞಾವಿವಟ್ಟೇ ಞಾಣಂ’’.

೯೬. ಕಥಂ ನಾನತ್ತೇ ಪಞ್ಞಾ ಚೇತೋವಿವಟ್ಟೇ ಞಾಣಂ? ಕಾಮಚ್ಛನ್ದೋ ನಾನತ್ತಂ, ನೇಕ್ಖಮ್ಮಂ ಏಕತ್ತಂ. ನೇಕ್ಖಮ್ಮೇಕತ್ತಂ ಚೇತಯತೋ ಕಾಮಚ್ಛನ್ದತೋ ಚಿತ್ತಂ ವಿವಟ್ಟತೀತಿ – ನಾನತ್ತೇ ಪಞ್ಞಾ ಚೇತೋವಿವಟ್ಟೇ ಞಾಣಂ. ಬ್ಯಾಪಾದೋ ನಾನತ್ತಂ, ಅಬ್ಯಾಪಾದೋ ಏಕತ್ತಂ. ಅಬ್ಯಾಪಾದೇಕತ್ತಂ ಚೇತಯತೋ ಬ್ಯಾಪಾದತೋ ಚಿತ್ತಂ ವಿವಟ್ಟತೀತಿ – ನಾನತ್ತೇ ಪಞ್ಞಾ ಚೇತೋವಿವಟ್ಟೇ ಞಾಣಂ. ಥಿನಮಿದ್ಧಂ ನಾನತ್ತಂ, ಆಲೋಕಸಞ್ಞಾ ಏಕತ್ತಂ. ಆಲೋಕಸಞ್ಞೇಕತ್ತಂ ಚೇತಯತೋ ಥಿನಮಿದ್ಧತೋ ಚಿತ್ತಂ ವಿವಟ್ಟತೀತಿ – ನಾನತ್ತೇ ಪಞ್ಞಾ ಚೇತೋವಿವಟ್ಟೇ ಞಾಣಂ…ಪೇ… ಸಬ್ಬಕಿಲೇಸಾ ನಾನತ್ತಂ, ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೋ ಏಕತ್ತಂ. ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೇಕತ್ತಂ ಚೇತಯತೋ ಸಬ್ಬಕಿಲೇಸೇಹಿ ಚಿತ್ತಂ ವಿವಟ್ಟತೀತಿ – ನಾನತ್ತೇ ಪಞ್ಞಾ ಚೇತೋವಿವಟ್ಟೇ ಞಾಣಂ. ತಂ ಞಾತಟ್ಠೇನ ಞಾಣಂ, ಪಜಾನನಟ್ಠೇನ ಪಞ್ಞಾ. ತೇನ ವುಚ್ಚತಿ – ‘‘ನಾನತ್ತೇ ಪಞ್ಞಾ ಚೇತೋವಿವಟ್ಟೇ ಞಾಣಂ’’.

೯೭. ಕಥಂ ಅಧಿಟ್ಠಾನೇ ಪಞ್ಞಾ ಚಿತ್ತವಿವಟ್ಟೇ ಞಾಣಂ? ಕಾಮಚ್ಛನ್ದಂ ಪಜಹನ್ತೋ ನೇಕ್ಖಮ್ಮವಸೇನ ಚಿತ್ತಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತೀತಿ – ಅಧಿಟ್ಠಾನೇ ಪಞ್ಞಾ ಚಿತ್ತವಿವಟ್ಟೇ ಞಾಣಂ. ಬ್ಯಾಪಾದಂ ಪಜಹನ್ತೋ ಅಬ್ಯಾಪಾದವಸೇನ ಚಿತ್ತಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತೀತಿ – ಅಧಿಟ್ಠಾನೇ ಪಞ್ಞಾ ಚಿತ್ತವಿವಟ್ಟೇ ಞಾಣಂ. ಥಿನಮಿದ್ಧಂ ಪಜಹನ್ತೋ ಆಲೋಕಸಞ್ಞಾವಸೇನ ಚಿತ್ತಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತೀತಿ – ಅಧಿಟ್ಠಾನೇ ಪಞ್ಞಾ ಚಿತ್ತವಿವಟ್ಟೇ ಞಾಣಂ…ಪೇ… ಸಬ್ಬಕಿಲೇಸೇ ಪಜಹನ್ತೋ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗವಸೇನ ಚಿತ್ತಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತೀತಿ – ಅಧಿಟ್ಠಾನೇ ಪಞ್ಞಾ ಚಿತ್ತವಿವಟ್ಟೇ ಞಾಣಂ. ತಂ ಞಾತಟ್ಠೇನ ಞಾಣಂ, ಪಜಾನನಟ್ಠೇನ ಪಞ್ಞಾ. ತೇನ ವುಚ್ಚತಿ – ‘‘ಅಧಿಟ್ಠಾನೇ ಪಞ್ಞಾ ಚಿತ್ತವಿವಟ್ಟೇ ಞಾಣಂ’’.

೯೮. ಕಥಂ ಸುಞ್ಞತೇ ಪಞ್ಞಾ ಞಾಣವಿವಟ್ಟೇ ಞಾಣಂ? ‘‘ಚಕ್ಖು ಸುಞ್ಞಂ ಅತ್ತೇನ ವಾ ಅತ್ತನಿಯೇನ ವಾ ನಿಚ್ಚೇನ ವಾ ಧುವೇನ ವಾ ಸಸ್ಸತೇನ ವಾ ಅವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮೇನ ವಾ’’ತಿ ಯಥಾಭೂತಂ ಜಾನತೋ [ಪಜಾನತೋ (ಸ್ಯಾ.)] ಪಸ್ಸತೋ ಚಕ್ಖಾಭಿನಿವೇಸತೋ [ಕಾಮಾಭಿನಿವೇಸತೋ (ಸ್ಯಾ.) ಅಟ್ಠಕಥಾ ಓಲೋಕೇತಬ್ಬಾ] ಞಾಣಂ ವಿವಟ್ಟತೀತಿ – ಸುಞ್ಞತೇ ಪಞ್ಞಾ ಞಾಣವಿವಟ್ಟೇ ಞಾಣಂ. ‘‘ಸೋತಂ ಸುಞ್ಞಂ…ಪೇ… ಘಾನಂ ಸುಞ್ಞಂ… ಜಿವ್ಹಾ ಸುಞ್ಞಾ… ಕಾಯೋ ಸುಞ್ಞೋ… ಮನೋ ಸುಞ್ಞೋ ಅತ್ತೇನ ವಾ ಅತ್ತನಿಯೇನ ವಾ ನಿಚ್ಚೇನ ವಾ ಧುವೇನ ವಾ ಸಸ್ಸತೇನ ವಾ ಅವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮೇನ ವಾ’’ತಿ ಯಥಾಭೂತಂ ಜಾನತೋ ಪಸ್ಸತೋ ಮನಾಭಿನಿವೇಸತೋ ಞಾಣಂ ವಿವಟ್ಟತೀತಿ – ಸುಞ್ಞತೇ ಪಞ್ಞಾ ಞಾಣವಿವಟ್ಟೇ ಞಾಣಂ. ತಂ ಞಾತಟ್ಠೇನ ಞಾಣಂ, ಪಜಾನನಟ್ಠೇನ ಪಞ್ಞಾ. ತೇನ ವುಚ್ಚತಿ – ‘‘ಸುಞ್ಞತೇ ಪಞ್ಞಾ ಞಾಣವಿವಟ್ಟೇ ಞಾಣಂ’’.

೯೯. ಕಥಂ ವೋಸಗ್ಗೇ ಪಞ್ಞಾ ವಿಮೋಕ್ಖವಿವಟ್ಟೇ ಞಾಣಂ? ನೇಕ್ಖಮ್ಮೇನ ಕಾಮಚ್ಛನ್ದಂ ವೋಸಜ್ಜತೀತಿ – ವೋಸಗ್ಗೇ ಪಞ್ಞಾ ವಿಮೋಕ್ಖವಿವಟ್ಟೇ ಞಾಣಂ. ಅಬ್ಯಾಪಾದೇನ ಬ್ಯಾಪಾದಂ ವೋಸಜ್ಜತೀತಿ – ವೋಸಗ್ಗೇ ಪಞ್ಞಾ ವಿಮೋಕ್ಖವಿವಟ್ಟೇ ಞಾಣಂ. ಆಲೋಕಸಞ್ಞಾಯ ಥಿನಮಿದ್ಧಂ ವೋಸಜ್ಜತೀತಿ – ವೋಸಗ್ಗೇ ಪಞ್ಞಾ ವಿಮೋಕ್ಖವಿವಟ್ಟೇ ಞಾಣಂ. ಅವಿಕ್ಖೇಪೇನ ಉದ್ಧಚ್ಚಂ ವೋಸಜ್ಜತೀತಿ – ವೋಸಗ್ಗೇ ಪಞ್ಞಾ ವಿಮೋಕ್ಖವಿವಟ್ಟೇ ಞಾಣಂ. ಧಮ್ಮವವತ್ಥಾನೇನ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಂ ವೋಸಜ್ಜತೀತಿ – ವೋಸಗ್ಗೇ ಪಞ್ಞಾ ವಿಮೋಕ್ಖವಿವಟ್ಟೇ ಞಾಣಂ…ಪೇ… ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೇನ ಸಬ್ಬಕಿಲೇಸೇ ವೋಸಜ್ಜತೀತಿ – ವೋಸಗ್ಗೇ ಪಞ್ಞಾ ವಿಮೋಕ್ಖವಿವಟ್ಟೇ ಞಾಣಂ. ತಂ ಞಾತಟ್ಠೇನ ಞಾಣಂ, ಪಜಾನನಟ್ಠೇನ ಪಞ್ಞಾ. ತೇನ ವುಚ್ಚತಿ – ‘‘ವೋಸಗ್ಗೇ ಪಞ್ಞಾ ವಿಮೋಕ್ಖವಿವಟ್ಟೇ ಞಾಣಂ’’.

೧೦೦. ಕಥಂ ತಥಟ್ಠೇ ಪಞ್ಞಾ ಸಚ್ಚವಿವಟ್ಟೇ ಞಾಣಂ? ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಪೀಳನಟ್ಠಂ ಸಙ್ಖತಟ್ಠಂ ಸನ್ತಾಪಟ್ಠಂ ವಿಪರಿಣಾಮಟ್ಠಂ ಪರಿಜಾನನ್ತೋ ವಿವಟ್ಟತೀತಿ – ತಥಟ್ಠೇ ಪಞ್ಞಾ ಸಚ್ಚವಿವಟ್ಟೇ ಞಾಣಂ. ಸಮುದಯಸ್ಸ ಆಯೂಹನಟ್ಠಂ ನಿದಾನಟ್ಠಂ ಸಞ್ಞೋಗಟ್ಠಂ ಪಲಿಬೋಧಟ್ಠಂ ಪಜಹನ್ತೋ ವಿವಟ್ಟತೀತಿ – ತಥಟ್ಠೇ ಪಞ್ಞಾ ಸಚ್ಚವಿವಟ್ಟೇ ಞಾಣಂ. ನಿರೋಧಸ್ಸ ನಿಸ್ಸರಣಟ್ಠಂ ವಿವೇಕಟ್ಠಂ ಅಸಙ್ಖತಟ್ಠಂ ಅಮತಟ್ಠಂ ಸಚ್ಛಿಕರೋನ್ತೋ ವಿವಟ್ಟತೀತಿ – ತಥಟ್ಠೇ ಪಞ್ಞಾ ಸಚ್ಚವಿವಟ್ಟೇ ಞಾಣಂ. ಮಗ್ಗಸ್ಸ ನಿಯ್ಯಾನಟ್ಠಂ ಹೇತುಟ್ಠಂ ದಸ್ಸನಟ್ಠಂ ಆಧಿಪತೇಯ್ಯಟ್ಠಂ ಭಾವೇನ್ತೋ ವಿವಟ್ಟತೀತಿ – ತಥಟ್ಠೇ ಪಞ್ಞಾ ಸಚ್ಚವಿವಟ್ಟೇ ಞಾಣಂ.

ಸಞ್ಞಾವಿವಟ್ಟೋ, ಚೇತೋವಿವಟ್ಟೋ, ಚಿತ್ತವಿವಟ್ಟೋ, ಞಾಣವಿವಟ್ಟೋ, ವಿಮೋಕ್ಖವಿವಟ್ಟೋ, ಸಚ್ಚವಿವಟ್ಟೋ. ಸಞ್ಜಾನನ್ತೋ ವಿವಟ್ಟತೀತಿ – ಸಞ್ಞಾವಿವಟ್ಟೋ. ಚೇತಯನ್ತೋ ವಿವಟ್ಟತೀತಿ – ಚೇತೋವಿವಟ್ಟೋ. ವಿಜಾನನ್ತೋ ವಿವಟ್ಟತೀತಿ – ಚಿತ್ತವಿವಟ್ಟೋ. ಞಾಣಂ ಕರೋನ್ತೋ ವಿವಟ್ಟತೀತಿ – ಞಾಣವಿವಟ್ಟೋ. ವೋಸಜ್ಜನ್ತೋ ವಿವಟ್ಟತೀತಿ – ವಿಮೋಕ್ಖವಿವಟ್ಟೋ. ತಥಟ್ಠೇ ವಿವಟ್ಟತೀತಿ – ಸಚ್ಚವಿವಟ್ಟೋ.

ಯತ್ಥ ಸಞ್ಞಾವಿವಟ್ಟೋ, ತತ್ಥ ಚೇತೋವಿವಟ್ಟೋ. ಯತ್ಥ ಚೇತೋವಿವಟ್ಟೋ, ತತ್ಥ ಸಞ್ಞಾವಿವಟ್ಟೋ. ಯತ್ಥ ಸಞ್ಞಾವಿವಟ್ಟೋ ಚೇತೋವಿವಟ್ಟೋ ತತ್ಥ ಚಿತ್ತವಿವಟ್ಟೋ. ಯತ್ಥ ಚಿತ್ತವಿವಟ್ಟೋ, ತತ್ಥ ಸಞ್ಞಾವಿವಟ್ಟೋ ಚೇತೋವಿವಟ್ಟೋ. ಯತ್ಥ ಸಞ್ಞಾವಿವಟ್ಟೋ ಚೇತೋವಿವಟ್ಟೋ ಚಿತ್ತವಿವಟ್ಟೋ, ತತ್ಥ ಞಾಣವಿವಟ್ಟೋ. ಯತ್ಥ ಞಾಣವಿವಟ್ಟೋ, ತತ್ಥ ಸಞ್ಞಾವಿವಟ್ಟೋ ಚೇತೋವಿವಟ್ಟೋ ಚಿತ್ತವಿವಟ್ಟೋ. ಯತ್ಥ ಸಞ್ಞಾವಿವಟ್ಟೋ ಚೇತೋವಿವಟ್ಟೋ ಚಿತ್ತವಿವಟ್ಟೋ ಞಾಣವಿವಟ್ಟೋ, ತತ್ಥ ವಿಮೋಕ್ಖವಿವಟ್ಟೋ. ಯತ್ಥ ವಿಮೋಕ್ಖವಿವಟ್ಟೋ, ತತ್ಥ ಸಞ್ಞಾವಿವಟ್ಟೋ ಚೇತೋವಿವಟ್ಟೋ ಚಿತ್ತವಿವಟ್ಟೋ ಞಾಣವಿವಟ್ಟೋ. ಯತ್ಥ ಸಞ್ಞಾವಿವಟ್ಟೋ ಚೇತೋವಿವಟ್ಟೋ ಚಿತ್ತವಿವಟ್ಟೋ ಞಾಣವಿವಟ್ಟೋ ವಿಮೋಕ್ಖವಿವಟ್ಟೋ, ತತ್ಥ ಸಚ್ಚವಿವಟ್ಟೋ. ಯತ್ಥ ಸಚ್ಚವಿವಟ್ಟೋ, ತತ್ಥ ಸಞ್ಞಾವಿವಟ್ಟೋ ಚೇತೋವಿವಟ್ಟೋ ಚಿತ್ತವಿವಟ್ಟೋ ಞಾಣವಿವಟ್ಟೋ ವಿಮೋಕ್ಖವಿವಟ್ಟೋ. ತಂ ಞಾತಟ್ಠೇನ ಞಾಣಂ, ಪಜಾನನಟ್ಠೇನ ಪಞ್ಞಾ. ತೇನ ವುಚ್ಚತಿ – ‘‘ತಥಟ್ಠೇ ಪಞ್ಞಾ ಸಚ್ಚವಿವಟ್ಟೇ ಞಾಣಂ’’.

ಛವಿವಟ್ಟಞಾಣನಿದ್ದೇಸೋ ನವಚತ್ತಾಲೀಸಮೋ.