೫. ಪರಮಟ್ಠಕಸುತ್ತನಿದ್ದೇಸೋ

ಅಥ ಪರಮಟ್ಠಕಸುತ್ತನಿದ್ದೇಸಂ ವಕ್ಖತಿ –

೩೧. ಪರಮನ್ತಿ ದಿಟ್ಠೀಸು ಪರಿಬ್ಬಸಾನೋ, ಯದುತ್ತರಿಂ ಕುರುತೇ ಜನ್ತು ಲೋಕೇ;

ಹೀನಾತಿ ಅಞ್ಞೇ ತತೋ ಸಬ್ಬಮಾಹ, ತಸ್ಮಾ ವಿವಾದಾನಿ ಅವೀತಿವತ್ತೋ.

ಪರಮನ್ತಿ ದಿಟ್ಠೀಸು ಪರಿಬ್ಬಸಾನೋತಿ. ಸನ್ತೇಕೇ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ದಿಟ್ಠಿಗತಿಕಾ. ತೇ ದ್ವಾಸಟ್ಠಿಯಾ ದಿಟ್ಠಿಗತಾನಂ ಅಞ್ಞತರಞ್ಞತರಂ ದಿಟ್ಠಿಗತಂ ‘‘ಇದಂ ಪರಮಂ ಅಗ್ಗಂ ಸೇಟ್ಠಂ ವಿಸಿಟ್ಠಂ ಪಾಮೋಕ್ಖಂ ಉತ್ತಮಂ ಪವರ’’ನ್ತಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಉಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಪರಾಮಸಿತ್ವಾ ಅಭಿನಿವಿಸಿತ್ವಾ ಸಕಾಯ ಸಕಾಯ ದಿಟ್ಠಿಯಾ ವಸನ್ತಿ ಪವಸನ್ತಿ ಆವಸನ್ತಿ ಪರಿವಸನ್ತಿ. ಯಥಾ ಆಗಾರಿಕಾ ವಾ ಘರೇಸು ವಸನ್ತಿ, ಸಾಪತ್ತಿಕಾ ವಾ ಆಪತ್ತೀಸು ವಸನ್ತಿ, ಸಕಿಲೇಸಾ ವಾ ಕಿಲೇಸೇಸು ವಸನ್ತಿ; ಏವಮೇವ ಸನ್ತೇಕೇ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ದಿಟ್ಠಿಗತಿಕಾ. ತೇ ದ್ವಾಸಟ್ಠಿಯಾ ದಿಟ್ಠಿಗತಾನಂ ಅಞ್ಞತರಞ್ಞತರಂ ದಿಟ್ಠಿಗತಂ ‘‘ಇದಂ ಪರಮಂ ಅಗ್ಗಂ ಸೇಟ್ಠಂ ವಿಸಿಟ್ಠಂ ಪಾಮೋಕ್ಖಂ ಉತ್ತಮಂ ಪವರ’’ನ್ತಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಉಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಪರಾಮಸಿತ್ವಾ ಅಭಿನಿವಿಸಿತ್ವಾ ಸಕಾಯ ಸಕಾಯ ದಿಟ್ಠಿಯಾ ವಸನ್ತಿ ಪವಸನ್ತಿ [ಸಂವಸನ್ತಿ (ಸ್ಯಾ.) ನತ್ಥಿ ಸೀಹಳಪೋತ್ಥಕೇ] ಆವಸನ್ತಿ ಪರಿವಸನ್ತೀತಿ – ಪರಮನ್ತಿ ದಿಟ್ಠೀಸು ಪರಿಬ್ಬಸಾನೋ.

ಯದುತ್ತರಿಂ ಕುರುತೇ ಜನ್ತು ಲೋಕೇತಿ. ಯದನ್ತಿ ಯಂ. ಉತ್ತರಿಂ ಕುರುತೇತಿ ಉತ್ತರಿಂ ಕರೋತಿ, ಅಗ್ಗಂ ಸೇಟ್ಠಂ ವಿಸಿಟ್ಠಂ ಪಾಮೋಕ್ಖಂ ಉತ್ತಮಂ ಪವರಂ ಕರೋತಿ ‘‘ಅಯಂ ಸತ್ಥಾ ಸಬ್ಬಞ್ಞೂ’’ತಿ ಉತ್ತರಿಂ ಕರೋತಿ, ಅಗ್ಗಂ ಸೇಟ್ಠಂ ವಿಸಿಟ್ಠಂ ಪಾಮೋಕ್ಖಂ ಉತ್ತಮಂ ಪವರಂ ಕರೋತಿ. ‘‘ಅಯಂ ಧಮ್ಮೋ ಸ್ವಾಕ್ಖಾತೋ…, ಅಯಂ ಗಣೋ ಸುಪ್ಪಟಿಪನ್ನೋ…, ಅಯಂ ದಿಟ್ಠಿ ಭದ್ದಿಕಾ…, ಅಯಂ ಪಟಿಪದಾ ಸುಪಞ್ಞತ್ತಾ…, ಅಯಂ ಮಗ್ಗೋ ನಿಯ್ಯಾನಿಕೋ’’ತಿ ಉತ್ತರಿಂ ಕರೋತಿ, ಅಗ್ಗಂ ಸೇಟ್ಠಂ ವಿಸಿಟ್ಠಂ ಪಾಮೋಕ್ಖಂ ಉತ್ತಮಂ ಪವರಂ ಕರೋತಿ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತಿ ಅಭಿನಿಬ್ಬತ್ತೇತಿ. ಜನ್ತೂತಿ ಸತ್ತೋ ನರೋ…ಪೇ… ಮನುಜೋ. ಲೋಕೇತಿ ಅಪಾಯಲೋಕೇ…ಪೇ… ಆಯತನಲೋಕೇತಿ – ಯದುತ್ತರಿಂ ಕುರುತೇ ಜನ್ತು ಲೋಕೇ.

ಹೀನಾತಿ ಅಞ್ಞೇ ತತೋ ಸಬ್ಬಮಾಹಾತಿ ಅತ್ತನೋ ಸತ್ಥಾರಂ ಧಮ್ಮಕ್ಖಾನಂ ಗಣಂ ದಿಟ್ಠಿಂ ಪಟಿಪದಂ ಮಗ್ಗಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಸಬ್ಬೇ ಪರಪ್ಪವಾದೇ ಖಿಪತಿ ಉಕ್ಖಿಪತಿ ಪರಿಕ್ಖಿಪತಿ. ‘‘ಸೋ ಸತ್ಥಾ ನ ಸಬ್ಬಞ್ಞೂ, ಧಮ್ಮೋ ನ ಸ್ವಾಕ್ಖಾತೋ, ಗಣೋ ನ ಸುಪ್ಪಟಿಪನ್ನೋ, ದಿಟ್ಠಿ ನ ಭದ್ದಿಕಾ, ಪಟಿಪದಾ ನ ಸುಪಞ್ಞತ್ತಾ, ಮಗ್ಗೋ ನ ನಿಯ್ಯಾನಿಕೋ, ನತ್ಥೇತ್ಥ ಸುದ್ಧಿ ವಾ ವಿಸುದ್ಧಿ ವಾ ಪರಿಸುದ್ಧಿ ವಾ ಮುತ್ತಿ ವಾ ವಿಮುತ್ತಿ ವಾ ಪರಿಮುತ್ತಿ ವಾ, ನತ್ಥೇತ್ಥ ಸುಜ್ಝನ್ತಿ ವಾ ವಿಸುಜ್ಝನ್ತಿ ವಾ ಪರಿಸುಜ್ಝನ್ತಿ ವಾ ಮುಚ್ಚನ್ತಿ ವಾ ವಿಮುಚ್ಚನ್ತಿ ವಾ ಪರಿಮುಚ್ಚನ್ತಿ ವಾ, ಹೀನಾ ನಿಹೀನಾ ಓಮಕಾ ಲಾಮಕಾ ಛತುಕ್ಕಾ ಪರಿತ್ತಾ’’ತಿ ಏವಮಾಹ ಏವಂ ಕಥೇತಿ ಏವಂ ಭಣತಿ ಏವಂ ದೀಪಯತಿ ಏವಂ ವೋಹರತೀತಿ – ಹೀನಾತಿ ಅಞ್ಞೇ ತತೋ ಸಬ್ಬಮಾಹ.

ತಸ್ಮಾ ವಿವಾದಾನಿ ಅವೀತಿವತ್ತೋತಿ. ತಸ್ಮಾತಿ ತಂಕಾರಣಾ ತಂಹೇತು ತಪ್ಪಚ್ಚಯಾ ತಂನಿದಾನಾ. ವಿವಾದಾನೀತಿ ದಿಟ್ಠಿಕಲಹಾನಿ ದಿಟ್ಠಿಭಣ್ಡನಾನಿ ದಿಟ್ಠಿವಿಗ್ಗಹಾನಿ ದಿಟ್ಠಿವಿವಾದಾನಿ ದಿಟ್ಠಿಮೇಧಗಾನಿ ಚ. ಅವೀತಿವತ್ತೋತಿ ಅನತಿಕ್ಕನ್ತೋ ಅಸಮತಿಕ್ಕನ್ತೋ ಅವೀತಿವತ್ತೋತಿ – ತಸ್ಮಾ ವಿವಾದಾನಿ ಅವೀತಿವತ್ತೋ.

ತೇನಾಹ ಭಗವಾ –

‘‘ಪರಮನ್ತಿ ದಿಟ್ಠೀಸು ಪರಿಬ್ಬಸಾನೋ, ಯದುತ್ತರಿಂ ಕುರುತೇ ಜನ್ತು ಲೋಕೇ;

ಹೀನಾತಿ ಅಞ್ಞೇ ತತೋ ಸಬ್ಬಮಾಹ, ತಸ್ಮಾ ವಿವಾದಾನಿ ಅವೀತಿವತ್ತೋ’’ತಿ.

೩೨. ಯದತ್ತನೀ ಪಸ್ಸತಿ ಆನಿಸಂಸಂ, ದಿಟ್ಠೇ ಸುತೇ ಸೀಲವತೇ ಮುತೇ ವಾ;

ತದೇವ ಸೋ ತತ್ಥ ಸಮುಗ್ಗಹಾಯ, ನಿಹೀನತೋ ಪಸ್ಸತಿ ಸಬ್ಬಮಞ್ಞಂ.

ಯದತ್ತನೀ ಪಸ್ಸತಿ ಆನಿಸಂಸಂ, ದಿಟ್ಠೇ ಸುತೇ ಸೀಲವತೇ ಮುತೇ ವಾತಿ. ಯದತ್ತನೀತಿ ಯಂ ಅತ್ತನಿ. ಅತ್ತಾ ವುಚ್ಚತಿ ದಿಟ್ಠಿಗತಂ. ಅತ್ತನೋ ದಿಟ್ಠಿಯಾ ದ್ವೇ ಆನಿಸಂಸೇ ಪಸ್ಸತಿ – ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಞ್ಚ ಆನಿಸಂಸಂ, ಸಮ್ಪರಾಯಿಕಞ್ಚ ಆನಿಸಂಸಂ. ಕತಮೋ ದಿಟ್ಠಿಯಾ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕೋ ಆನಿಸಂಸೋ? ಯಂದಿಟ್ಠಿಕೋ ಸತ್ಥಾ ಹೋತಿ, ತಂದಿಟ್ಠಿಕಾ ಸಾವಕಾ ಹೋನ್ತಿ. ತಂದಿಟ್ಠಿಕಂ ಸತ್ಥಾರಂ ಸಾವಕಾ ಸಕ್ಕರೋನ್ತಿ ಗರುಂ ಕರೋನ್ತಿ ಮಾನೇನ್ತಿ ಪೂಜೇನ್ತಿ, ಲಭತಿ ಚ ತತೋನಿದಾನಂ ಚೀವರಪಿಣ್ಡಪಾತಸೇನಾಸನಗಿಲಾನಪಚ್ಚಯಭೇಸಜ್ಜಪರಿಕ್ಖಾರಂ. ಅಯಂ ದಿಟ್ಠಿಯಾ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕೋ ಆನಿಸಂಸೋ. ಕತಮೋ ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಸಮ್ಪರಾಯಿಕೋ ಆನಿಸಂಸೋ? ಅಯಂ ದಿಟ್ಠಿ ಅಲಂ ನಾಗತ್ತಾಯ ವಾ ಸುಪಣ್ಣತ್ತಾಯ ವಾ ಯಕ್ಖತ್ತಾಯ ವಾ ಅಸುರತ್ತಾಯ ವಾ ಗನ್ಧಬ್ಬತ್ತಾಯ ವಾ ಮಹಾರಾಜತ್ತಾಯ ವಾ ಇನ್ದತ್ತಾಯ ವಾ ಬ್ರಹ್ಮತ್ತಾಯ ವಾ ದೇವತ್ತಾಯ ವಾ; ಅಯಂ ದಿಟ್ಠಿ ಅಲಂ ಸುದ್ಧಿಯಾ ವಿಸುದ್ಧಿಯಾ ಪರಿಸುದ್ಧಿಯಾ ಮುತ್ತಿಯಾ ವಿಮುತ್ತಿಯಾ ಪರಿಮುತ್ತಿಯಾ; ಇಮಾಯ ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಸುಜ್ಝನ್ತಿ ವಿಸುಜ್ಝನ್ತಿ ಪರಿಸುಜ್ಝನ್ತಿ ಮುಚ್ಚನ್ತಿ ವಿಮುಚ್ಚನ್ತಿ ಪರಿಮುಚ್ಚನ್ತಿ; ಇಮಾಯ ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಸುಜ್ಝಿಸ್ಸಾಮಿ ವಿಸುಜ್ಝಿಸ್ಸಾಮಿ ಪರಿಸುಜ್ಝಿಸ್ಸಾಮಿ ಮುಚ್ಚಿಸ್ಸಾಮಿ ವಿಮುಚ್ಚಿಸ್ಸಾಮಿ ಪರಿಮುಚ್ಚಿಸ್ಸಾಮಿ ಆಯತಿಂ ಫಲಪಾಟಿಕಙ್ಖೀ ಹೋತಿ. ಅಯಂ ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಸಮ್ಪರಾಯಿಕೋ ಆನಿಸಂಸೋ. ಅತ್ತನೋ ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಇಮೇ ದ್ವೇ ಆನಿಸಂಸೇ ಪಸ್ಸತಿ, ದಿಟ್ಠಸುದ್ಧಿಯಾಪಿ ದ್ವೇ ಆನಿಸಂಸೇ ಪಸ್ಸತಿ, ಸುತಸುದ್ಧಿಯಾಪಿ ದ್ವೇ ಆನಿಸಂಸೇ ಪಸ್ಸತಿ, ಸೀಲಸುದ್ಧಿಯಾಪಿ ದ್ವೇ ಆನಿಸಂಸೇ ಪಸ್ಸತಿ, ವತಸುದ್ಧಿಯಾಪಿ ದ್ವೇ ಆನಿಸಂಸೇ ಪಸ್ಸತಿ, ಮುತಸುದ್ಧಿಯಾಪಿ ದ್ವೇ ಆನಿಸಂಸೇ ಪಸ್ಸತಿ – ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಞ್ಚ ಆನಿಸಂಸಂ ಸಮ್ಪರಾಯಿಕಞ್ಚ ಆನಿಸಂಸಂ. ಕತಮೋ ಮುತಸುದ್ಧಿಯಾ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕೋ ಆನಿಸಂಸೋ? ಯಂದಿಟ್ಠಿಕೋ ಸತ್ಥಾ ಹೋತಿ ತಂದಿಟ್ಠಿಕಾ ಸಾವಕಾ ಹೋನ್ತಿ…ಪೇ… ಅಯಂ ಮುತಸುದ್ಧಿಯಾ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕೋ ಆನಿಸಂಸೋ. ಕತಮೋ ಮುತಸುದ್ಧಿಯಾ ಸಮ್ಪರಾಯಿಕೋ ಆನಿಸಂಸೋ? ಅಯಂ ದಿಟ್ಠಿ ಅಲಂ ನಾಗತ್ತಾಯ ವಾ…ಪೇ… ಅಯಂ ಮುತಸುದ್ಧಿಯಾ ಸಮ್ಪರಾಯಿಕೋ ಆನಿಸಂಸೋ. ಮುತಸುದ್ಧಿಯಾಪಿ ಇಮೇ ದ್ವೇ ಆನಿಸಂಸೇ ಪಸ್ಸತಿ ದಕ್ಖತಿ ಓಲೋಕೇತಿ ನಿಜ್ಝಾಯತಿ ಉಪಪರಿಕ್ಖತೀತಿ – ಯದತ್ತನೀ ಪಸ್ಸತಿ ಆನಿಸಂಸಂ ದಿಟ್ಠೇ ಸುತೇ ಸೀಲವತೇ ಮುತೇ ವಾ.

ತದೇವ ಸೋ ತತ್ಥ ಸಮುಗ್ಗಹಾಯಾತಿ. ತದೇವಾತಿ ತಂ ದಿಟ್ಠಿಗತಂ. ತತ್ಥಾತಿ ಸಕಾಯ ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಸಕಾಯ ಖನ್ತಿಯಾ ಸಕಾಯ ರುಚಿಯಾ ಸಕಾಯ ಲದ್ಧಿಯಾ. ಸಮುಗ್ಗಹಾಯಾತಿ ಇದಂ ಪರಮಂ ಅಗ್ಗಂ ಸೇಟ್ಠಂ ವಿಸಿಟ್ಠಂ ಪಾಮೋಕ್ಖಂ ಉತ್ತಮಂ ಪವರನ್ತಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಉಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಪರಾಮಸಿತ್ವಾ ಅಭಿನಿವಿಸಿತ್ವಾತಿ – ತದೇವ ಸೋ ತತ್ಥ ಸಮುಗ್ಗಹಾಯ.

ನಿಹೀನತೋ ಪಸ್ಸತಿ ಸಬ್ಬಮಞ್ಞನ್ತಿ. ಅಞ್ಞಂ ಸತ್ಥಾರಂ ಧಮ್ಮಕ್ಖಾನಂ ಗಣಂ ದಿಟ್ಠಿಂ ಪಟಿಪದಂ ಮಗ್ಗಂ ಹೀನತೋ ನಿಹೀನತೋ ಓಮಕತೋ ಲಾಮಕತೋ ಛತುಕ್ಕತೋ ಪರಿತ್ತತೋ ದಿಸ್ಸತಿ ಪಸ್ಸತಿ ದಕ್ಖತಿ ಓಲೋಕೇತಿ ನಿಜ್ಝಾಯತಿ ಉಪಪರಿಕ್ಖತೀತಿ – ನಿಹೀನತೋ ಪಸ್ಸತಿ ಸಬ್ಬಮಞ್ಞಂ.

ತೇನಾಹ ಭಗವಾ –

‘‘ಯದತ್ತನೀ ಪಸ್ಸತಿ ಆನಿಸಂಸಂ, ದಿಟ್ಠೇ ಸುತೇ ಸೀಲವತೇ ಮುತೇ ವಾ;

ತದೇವ ಸೋ ತತ್ಥ ಸಮುಗ್ಗಹಾಯ, ನಿಹೀನತೋ ಪಸ್ಸತಿ ಸಬ್ಬಮಞ್ಞ’’ನ್ತಿ.

೩೩. ತಂ ವಾಪಿ [ಚಾಪಿ (ಸೀ.)] ಗನ್ಥಂ ಕುಸಲಾ ವದನ್ತಿ, ಯಂ ನಿಸ್ಸಿತೋ ಪಸ್ಸತಿ ಹೀನಮಞ್ಞಂ;

ತಸ್ಮಾ ಹಿ ದಿಟ್ಠಂ ವ ಸುತಂ ಮುತಂ ವಾ, ಸೀಲಬ್ಬತಂ ಭಿಕ್ಖು ನ ನಿಸ್ಸಯೇಯ್ಯ.

ತಂ ವಾಪಿ ಗನ್ಥಂ ಕುಸಲಾ ವದನ್ತೀತಿ. ಕುಸಲಾತಿ ಯೇ ತೇ ಖನ್ಧಕುಸಲಾ ಧಾತುಕುಸಲಾ ಆಯತನಕುಸಲಾ ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪಾದಕುಸಲಾ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಕುಸಲಾ ಸಮ್ಮಪ್ಪಧಾನಕುಸಲಾ ಇದ್ಧಿಪಾದಕುಸಲಾ ಇನ್ದ್ರಿಯಕುಸಲಾ ಬಲಕುಸಲಾ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಕುಸಲಾ ಮಗ್ಗಕುಸಲಾ ಫಲಕುಸಲಾ ನಿಬ್ಬಾನಕುಸಲಾ, ತೇ ಕುಸಲಾ ಏವಂ ವದನ್ತಿ – ‘‘ಗನ್ಥೋ ಏಸೋ, ಲಗ್ಗನಂ ಏತಂ, ಬನ್ಧನಂ ಏತಂ, ಪಲಿಬೋಧೋ ಏಸೋ’’ತಿ. ಏವಂ ವದನ್ತಿ ಏವಂ ಕಥೇನ್ತಿ ಏವಂ ಭಣನ್ತಿ ಏವಂ ದೀಪಯನ್ತಿ ಏವಂ ವೋಹರನ್ತೀತಿ – ತಂ ವಾಪಿ ಗನ್ಥಂ ಕುಸಲಾ ವದನ್ತಿ.

ಯಂ ನಿಸ್ಸಿತೋ ಪಸ್ಸತಿ ಹೀನಮಞ್ಞನ್ತಿ. ಯಂ ನಿಸ್ಸಿತೋತಿ ಯಂ ಸತ್ಥಾರಂ ಧಮ್ಮಕ್ಖಾನಂ ಗಣಂ ದಿಟ್ಠಿಂ ಪಟಿಪದಂ ಮಗ್ಗಂ ನಿಸ್ಸಿತೋ ಸನ್ನಿಸ್ಸಿತೋ ಅಲ್ಲೀನೋ ಉಪಗತೋ ಅಜ್ಝೋಸಿತೋ ಅಧಿಮುತ್ತೋ. ಪಸ್ಸತಿ ಹೀನಮಞ್ಞನ್ತಿ ಅಞ್ಞಂ ಸತ್ಥಾರಂ ಧಮ್ಮಕ್ಖಾನಂ ಗಣಂ ದಿಟ್ಠಿಂ ಪಟಿಪದಂ ಮಗ್ಗಂ ಹೀನತೋ ನಿಹೀನತೋ ಓಮಕತೋ ಲಾಮಕತೋ ಛತುಕ್ಕತೋ ಪರಿತ್ತತೋ ದಿಸ್ಸತಿ ಪಸ್ಸತಿ ದಕ್ಖತಿ ಓಲೋಕೇತಿ ನಿಜ್ಝಾಯತಿ ಉಪನಿಜ್ಝಾಯತಿ ಉಪಪರಿಕ್ಖತೀತಿ – ಯಂ ನಿಸ್ಸಿತೋ ಪಸ್ಸತಿ ಹೀನಮಞ್ಞಂ.

ತಸ್ಮಾ ಹಿ ದಿಟ್ಠಂ ವ ಸುತಂ ಮುತಂ ವಾ, ಸೀಲಬ್ಬತಂ ಭಿಕ್ಖು ನ ನಿಸ್ಸಯೇಯ್ಯಾತಿ. ತಸ್ಮಾತಿ ತಸ್ಮಾ ತಂಕಾರಣಾ ತಂಹೇತು ತಪ್ಪಚ್ಚಯಾ ತಂನಿದಾನಾ ದಿಟ್ಠಂ ವಾ ದಿಟ್ಠಸುದ್ಧಿಂ ವಾ ಸುತಂ ವಾ ಸುತಸುದ್ಧಿಂ ವಾ ಮುತಂ ವಾ ಮುತಸುದ್ಧಿಂ ವಾ ಸೀಲಂ ವಾ ಸೀಲಸುದ್ಧಿಂ ವಾ ವತಂ ವಾ ವತಸುದ್ಧಿಂ ವಾ ನ ನಿಸ್ಸಯೇಯ್ಯ ನ ಗಣ್ಹೇಯ್ಯ ನ ಪರಾಮಸೇಯ್ಯ ನಾಭಿನಿವೇಸೇಯ್ಯಾತಿ – ತಸ್ಮಾ ಹಿ ದಿಟ್ಠಂ ವ ಸುತಂ ಮುತಂ ವಾ ಸೀಲಬ್ಬತಂ ಭಿಕ್ಖು ನ ನಿಸ್ಸಯೇಯ್ಯ.

ತೇನಾಹ ಭಗವಾ –

‘‘ತಂ ವಾಪಿ ಗನ್ಥಂ ಕುಸಲಾ ವದನ್ತಿ, ಯಂ ನಿಸ್ಸಿತೋ ಪಸ್ಸತಿ ಹೀನಮಞ್ಞಂ;

ತಸ್ಮಾ ಹಿ ದಿಟ್ಠಂ ವ ಸುತಂ ಮುತಂ ವಾ, ಸೀಲಬ್ಬತಂ ಭಿಕ್ಖು ನ ನಿಸ್ಸಯೇಯ್ಯಾ’’ತಿ.

೩೪. ದಿಟ್ಠಿಮ್ಪಿ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ ನ ಕಪ್ಪಯೇಯ್ಯ, ಞಾಣೇನ ವಾ ಸೀಲವತೇನ ವಾಪಿ;

ಸಮೋತಿ ಅತ್ತಾನಮನೂಪನೇಯ್ಯ, ಹೀನೋ ನ ಮಞ್ಞೇಥ ವಿಸೇಸಿ ವಾಪಿ.

ದಿಟ್ಠಿಮ್ಪಿ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ ನ ಕಪ್ಪಯೇಯ್ಯ, ಞಾಣೇನ ವಾ ಸೀಲವತೇನ ವಾಪೀತಿ. ಅಟ್ಠಸಮಾಪತ್ತಿಞಾಣೇನ ವಾ ಪಞ್ಚಾಭಿಞ್ಞಾಞಾಣೇನ ವಾ ಮಿಚ್ಛಾಞಾಣೇನ ವಾ, ಸೀಲೇನ ವಾ ವತೇನ ವಾ ಸೀಲಬ್ಬತೇನ ವಾ, ದಿಟ್ಠಿಂ ನ ಕಪ್ಪಯೇಯ್ಯ ನ ಜನೇಯ್ಯ ನ ಸಞ್ಜನೇಯ್ಯ ನ ನಿಬ್ಬತ್ತೇಯ್ಯ ನ ಅಭಿನಿಬ್ಬತ್ತೇಯ್ಯ. ಲೋಕಸ್ಮಿನ್ತಿ ಅಪಾಯಲೋಕೇ…ಪೇ… ಆಯತನಲೋಕೇತಿ – ದಿಟ್ಠಿಮ್ಪಿ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ ನ ಕಪ್ಪಯೇಯ್ಯ ಞಾಣೇನ ವಾ ಸೀಲವತೇನ ವಾಪಿ.

ಸಮೋತಿ ಅತ್ತಾನಮನೂಪನೇಯ್ಯಾತಿ. ಸದಿಸೋಹಮಸ್ಮೀತಿ ಅತ್ತಾನಂ ನ ಉಪನೇಯ್ಯ ಜಾತಿಯಾ ವಾ ಗೋತ್ತೇನ ವಾ ಕೋಲಪುತ್ತಿಯೇನ ವಾ ವಣ್ಣಪೋಕ್ಖರತಾಯ ವಾ ಧನೇನ ವಾ ಅಜ್ಝೇನೇನ ವಾ ಕಮ್ಮಾಯತನೇನ ವಾ ಸಿಪ್ಪಾಯತನೇನ ವಾ ವಿಜ್ಜಾಟ್ಠಾನೇನ ವಾ ಸುತೇನ ವಾ ಪಟಿಭಾನೇನ ವಾ ಅಞ್ಞತರಞ್ಞತರೇನ ವಾ ವತ್ಥುನಾತಿ – ಸಮೋತಿ ಅತ್ತಾನಮನೂಪನೇಯ್ಯ.

ಹೀನೋ ನ ಮಞ್ಞೇಥ ವಿಸೇಸಿ ವಾಪೀತಿ. ಹೀನೋಹಮಸ್ಮೀತಿ ಅತ್ತಾನಂ ನ ಉಪನೇಯ್ಯ ಜಾತಿಯಾ ವಾ ಗೋತ್ತೇನ ವಾ…ಪೇ… ಅಞ್ಞತರಞ್ಞತರೇನ ವಾ ವತ್ಥುನಾ. ಸೇಯ್ಯೋಹಮಸ್ಮೀತಿ ಅತ್ತಾನಂ ನ ಉಪನೇಯ್ಯ ಜಾತಿಯಾ ವಾ ಗೋತ್ತೇನ ವಾ…ಪೇ… ಅಞ್ಞತರಞ್ಞತರೇನ ವಾ ವತ್ಥುನಾತಿ – ಹೀನೋ ನ ಮಞ್ಞೇಥ ವಿಸೇಸಿ ವಾಪಿ.

ತೇನಾಹ ಭಗವಾ –

‘‘ದಿಟ್ಠಿಮ್ಪಿ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ ನ ಕಪ್ಪಯೇಯ್ಯ, ಞಾಣೇನ ವಾ ಸೀಲವತೇನ ವಾಪಿ;

ಸಮೋತಿ ಅತ್ತಾನಮನೂಪನೇಯ್ಯ, ಹೀನೋ ನ ಮಞ್ಞೇಥ ವಿಸೇಸಿ ವಾಪೀ’’ತಿ.

೩೫. ಅತ್ತಂ ಪಹಾಯ ಅನುಪಾದಿಯಾನೋ, ಞಾಣೇನಪಿ ಸೋ ನಿಸ್ಸಯಂ ನೋ ಕರೋತಿ;

ಸ ವೇ ವಿಯತ್ತೇಸು ನ ವಗ್ಗಸಾರೀ, ದಿಟ್ಠಿಮ್ಪಿ ಸೋ ನ ಪಚ್ಚೇತಿ ಕಿಞ್ಚಿ.

ಅತ್ತಂ ಪಹಾಯ ಅನುಪಾದಿಯಾನೋತಿ. ಅತ್ತಂ ಪಹಾಯಾತಿ ಅತ್ತದಿಟ್ಠಿಂ ಪಹಾಯ. ಅತ್ತಂ ಪಹಾಯಾತಿ ಗಾಹಂ [ಅತ್ತಗಾಹಂ (ಸೀ. ಕ.)] ಪಹಾಯ. ಅತ್ತಂ ಪಹಾಯಾತಿ ತಣ್ಹಾವಸೇನ ದಿಟ್ಠಿವಸೇನ ಗಹಿತಂ ಪರಾಮಟ್ಠಂ ಅಭಿನಿವಿಟ್ಠಂ ಅಜ್ಝೋಸಿತಂ ಅಧಿಮುತ್ತಂ ಪಹಾಯ ಪಜಹಿತ್ವಾ ವಿನೋದೇತ್ವಾ ಬ್ಯನ್ತಿಂ ಕರಿತ್ವಾ ಅನಭಾವಂ ಗಮೇತ್ವಾತಿ – ಅತ್ತಂ ಪಹಾಯ. ಅನುಪಾದಿಯಾನೋತಿ ಚತೂಹಿ ಉಪಾದಾನೇಹಿ ಅನುಪಾದಿಯಮಾನೋ ಅಗಣ್ಹಮಾನೋ ಅಪರಾಮಾಸಮಾನೋ ಅನಭಿನಿವಿಸಮಾನೋತಿ – ಅತ್ತಂ ಪಹಾಯ ಅನುಪಾದಿಯಾನೋ.

ಞಾಣೇನಪಿ ಸೋ ನಿಸ್ಸಯಂ ನೋ ಕರೋತೀತಿ ಅಟ್ಠಸಮಾಪತ್ತಿಞಾಣೇನ ವಾ ಪಞ್ಚಾಭಿಞ್ಞಾಞಾಣೇನ ವಾ ಮಿಚ್ಛಾಞಾಣೇನ ವಾ ತಣ್ಹಾನಿಸ್ಸಯಂ ವಾ ದಿಟ್ಠಿನಿಸ್ಸಯಂ ವಾ ನ ಕರೋತಿ ನ ಜನೇತಿ ನ ಸಞ್ಜನೇತಿ ನ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತಿ ನ ಅಭಿನಿಬ್ಬತ್ತೇತೀತಿ – ಞಾಣೇನಪಿ ಸೋ ನಿಸ್ಸಯಂ ನೋ ಕರೋತಿ.

ಸ ವೇ ವಿಯತ್ತೇಸು ನ ವಗ್ಗಸಾರೀತಿ ಸ ವೇ ವಿಯತ್ತೇಸು ಭಿನ್ನೇಸು ದ್ವೇಜ್ಝಾಪನ್ನೇಸು ದ್ವೇಳ್ಹಕಜಾತೇಸು ನಾನಾದಿಟ್ಠಿಕೇಸು ನಾನಾಖನ್ತಿಕೇಸು ನಾನಾರುಚಿಕೇಸು ನಾನಾಲದ್ಧಿಕೇಸು ನಾನಾದಿಟ್ಠಿನಿಸ್ಸಯಂ ನಿಸ್ಸಿತೇಸು ಛನ್ದಾಗತಿಂ ಗಚ್ಛನ್ತೇಸು ದೋಸಾಗತಿಂ ಗಚ್ಛನ್ತೇಸು ಮೋಹಾಗತಿಂ ಗಚ್ಛನ್ತೇಸು ಭಯಾಗತಿಂ ಗಚ್ಛನ್ತೇಸು ನ ಛನ್ದಾಗತಿಂ ಗಚ್ಛತಿ ನ ದೋಸಾಗತಿಂ ಗಚ್ಛತಿ ನ ಮೋಹಾಗತಿಂ ಗಚ್ಛತಿ ನ ಭಯಾಗತಿಂ ಗಚ್ಛತಿ ನ ರಾಗವಸೇನ ಗಚ್ಛತಿ ನ ದೋಸವಸೇನ ಗಚ್ಛತಿ ನ ಮೋಹವಸೇನ ಗಚ್ಛತಿ ನ ಮಾನವಸೇನ ಗಚ್ಛತಿ ನ ದಿಟ್ಠಿವಸೇನ ಗಚ್ಛತಿ ನ ಉದ್ಧಚ್ಚವಸೇನ ಗಚ್ಛತಿ ನ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾವಸೇನ ಗಚ್ಛತಿ ನ ಅನುಸಯವಸೇನ ಗಚ್ಛತಿ ನ ವಗ್ಗೇಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಯಾಯತಿ ನಿಯ್ಯತಿ ವುಯ್ಹತಿ ಸಂಹರೀಯತೀತಿ – ಸ ವೇ ವಿಯತ್ತೇಸು ನ ವಗ್ಗಸಾರೀ.

ದಿಟ್ಠಿಮ್ಪಿ ಸೋ ನ ಪಚ್ಚೇತಿ ಕಿಞ್ಚೀತಿ. ತಸ್ಸ ದ್ವಾಸಟ್ಠಿ ದಿಟ್ಠಿಗತಾನಿ ಪಹೀನಾನಿ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ನಾನಿ ವೂಪಸನ್ತಾನಿ ಪಟಿಪಸ್ಸದ್ಧಾನಿ ಅಭಬ್ಬುಪ್ಪತ್ತಿಕಾನಿ ಞಾಣಗ್ಗಿನಾ ದಡ್ಢಾನಿ. ಸೋ ಕಿಞ್ಚಿ ದಿಟ್ಠಿಗತಂ ನ ಪಚ್ಚೇತಿ ನ ಪಚ್ಚಾಗಚ್ಛತೀತಿ – ದಿಟ್ಠಿಮ್ಪಿ ಸೋ ನ ಪಚ್ಚೇತಿ ಕಿಞ್ಚಿ.

ತೇನಾಹ ಭಗವಾ –

‘‘ಅತ್ತಂ ಪಹಾಯ ಅನುಪಾದಿಯಾನೋ, ಞಾಣೇನಪಿ ಸೋ ನಿಸ್ಸಯಂ ನೋ ಕರೋತಿ;

ಸ ವೇ ವಿಯತ್ತೇಸು ನ ವಗ್ಗಸಾರೀ, ದಿಟ್ಠಿಮ್ಪಿ ಸೋ ನ ಪಚ್ಚೇತಿ ಕಿಞ್ಚೀ’’ತಿ.

೩೬. ಯಸ್ಸೂಭಯನ್ತೇ ಪಣಿಧೀಧ ನತ್ಥಿ, ಭವಾಭವಾಯ ಇಧ ವಾ ಹುರಂ ವಾ;

ನಿವೇಸನಾ ತಸ್ಸ ನ ಸನ್ತಿ ಕೇಚಿ, ಧಮ್ಮೇಸು ನಿಚ್ಛೇಯ್ಯ ಸಮುಗ್ಗಹೀತಂ.

ಯಸ್ಸೂಭಯನ್ತೇ ಪಣಿಧೀಧ ನತ್ಥಿ, ಭವಾಭವಾಯ ಇಧ ವಾ ಹುರಂ ವಾತಿ ಯಸ್ಸಾತಿ ಅರಹತೋ ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ. ಅನ್ತೋತಿ [ಅನ್ತಾತಿ (ಸ್ಯಾ.)] ಫಸ್ಸೋ ಏಕೋ ಅನ್ತೋ, ಫಸ್ಸಸಮುದಯೋ ದುತಿಯೋ ಅನ್ತೋ; ಅತೀತೋ ಏಕೋ ಅನ್ತೋ, ಅನಾಗತೋ ದುತಿಯೋ ಅನ್ತೋ; ಸುಖಾ ವೇದನಾ ಏಕೋ ಅನ್ತೋ, ದುಕ್ಖಾ ವೇದನಾ ದುತಿಯೋ ಅನ್ತೋ; ನಾಮಂ ಏಕೋ ಅನ್ತೋ, ರೂಪಂ ದುತಿಯೋ ಅನ್ತೋ; ಛ ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಾನಿ ಆಯತನಾನಿ ಏಕೋ ಅನ್ತೋ, ಛ ಬಾಹಿರಾನಿ ಆಯತನಾನಿ ದುತಿಯೋ ಅನ್ತೋ; ಸಕ್ಕಾಯೋ ಏಕೋ ಅನ್ತೋ, ಸಕ್ಕಾಯಸಮುದಯೋ ದುತಿಯೋ ಅನ್ತೋ. ಪಣಿಧಿ ವುಚ್ಚತಿ ತಣ್ಹಾ. ಯೋ ರಾಗೋ ಸಾರಾಗೋ…ಪೇ… ಅಭಿಜ್ಝಾ ಲೋಭೋ ಅಕುಸಲಮೂಲಂ.

ಭವಾಭವಾಯಾತಿ ಭವಾಭವಾಯ ಕಮ್ಮಭವಾಯ ಪುನಬ್ಭವಾಯ ಕಾಮಭವಾಯ, ಕಮ್ಮಭವಾಯ ಕಾಮಭವಾಯ ಪುನಬ್ಭವಾಯ ರೂಪಭವಾಯ, ಕಮ್ಮಭವಾಯ ರೂಪಭವಾಯ ಪುನಬ್ಭವಾಯ ಅರೂಪಭವಾಯ, ಕಮ್ಮಭವಾಯ ಅರೂಪಭವಾಯ ಪುನಬ್ಭವಾಯ ಪುನಪ್ಪುನಭವಾಯ ಪುನಪ್ಪುನಗತಿಯಾ ಪುನಪ್ಪುನಉಪಪತ್ತಿಯಾ ಪುನಪ್ಪುನಪಟಿಸನ್ಧಿಯಾ ಪುನಪ್ಪುನಅತ್ತಭಾವಾಭಿನಿಬ್ಬತ್ತಿಯಾ. ಇಧಾತಿ ಸಕತ್ತಭಾವೋ, ಹುರಾತಿ ಪರತ್ತಭಾವೋ; ಇಧಾತಿ ಸಕರೂಪವೇದನಾಸಞ್ಞಾಸಙ್ಖಾರವಿಞ್ಞಾಣಂ, ಹುರಾತಿ ಪರರೂಪವೇದನಾಸಞ್ಞಾಸಙ್ಖಾರವಿಞ್ಞಾಣಂ; ಇಧಾತಿ ಛ ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಾನಿ ಆಯತನಾನಿ, ಹುರಾತಿ ಛ ಬಾಹಿರಾನಿ ಆಯತನಾನಿ; ಇಧಾತಿ ಮನುಸ್ಸಲೋಕೋ, ಹುರಾತಿ ದೇವಲೋಕೋ; ಇಧಾತಿ ಕಾಮಧಾತು, ಹುರಾತಿ ರೂಪಧಾತು ಅರೂಪಧಾತು; ಇಧಾತಿ ಕಾಮಧಾತು ರೂಪಧಾತು. ಹುರಾತಿ ಅರೂಪಧಾತು. ಯಸ್ಸೂಭಯನ್ತೇ ಪಣಿಧೀಧ ನತ್ಥಿ ಭವಾಭವಾಯ ಇಧ ವಾ ಹುರಂ ವಾತಿ. ಯಸ್ಸ ಉಭೋ ಅನ್ತೇ ಚ ಭವಾಭವಾಯ ಚ ಇಧ ಹುರಞ್ಚ ಪಣಿಧಿ ತಣ್ಹಾ ನತ್ಥಿ ನ ಸನ್ತಿ ನ ಸಂವಿಜ್ಜನ್ತಿ ನುಪಲಬ್ಭನ್ತಿ, ಪಹೀನಾ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ನಾ ವೂಪಸನ್ತಾ ಪಟಿಪಸ್ಸದ್ಧಾ ಅಭಬ್ಬುಪ್ಪತ್ತಿಕಾ ಞಾಣಗ್ಗಿನಾ ದಡ್ಢಾತಿ – ಯಸ್ಸೂಭಯನ್ತೇ ಪಣಿಧೀಧ ನತ್ಥಿ ಭವಾಭವಾಯ ಇಧ ವಾ ಹುರಂ ವಾ.

ನಿವೇಸನಾ ತಸ್ಸ ನ ಸನ್ತಿ ಕೇಚೀತಿ. ನಿವೇಸನಾತಿ ದ್ವೇ ನಿವೇಸನಾ – ತಣ್ಹಾನಿವೇಸನಾ ಚ ದಿಟ್ಠಿನಿವೇಸನಾ ಚ…ಪೇ… ಅಯಂ ತಣ್ಹಾನಿವೇಸನಾ…ಪೇ… ಅಯಂ ದಿಟ್ಠಿನಿವೇಸನಾ. ತಸ್ಸಾತಿ ಅರಹತೋ ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ. ನಿವೇಸನಾ ತಸ್ಸ ನ ಸನ್ತಿ ಕೇಚೀತಿ ನಿವೇಸನಾ ತಸ್ಸ ನ ಸನ್ತಿ ಕೇಚಿ ನತ್ಥಿ ನ ಸನ್ತಿ ನ ಸಂವಿಜ್ಜನ್ತಿ ನುಪಲಬ್ಭನ್ತಿ, ಪಹೀನಾ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ನಾ ವೂಪಸನ್ತಾ ಪಟಿಪಸ್ಸದ್ಧಾ ಅಭಬ್ಬುಪ್ಪತ್ತಿಕಾ ಞಾಣಗ್ಗಿನಾ ದಡ್ಢಾತಿ – ನಿವೇಸನಾ ತಸ್ಸ ನ ಸನ್ತಿ ಕೇಚಿ.

ಧಮ್ಮೇಸು ನಿಚ್ಛೇಯ್ಯ ಸಮುಗ್ಗಹೀತನ್ತಿ. ಧಮ್ಮೇಸೂತಿ ದ್ವಾಸಟ್ಠಿಯಾ ದಿಟ್ಠಿಗತೇಸು. ನಿಚ್ಛೇಯ್ಯಾತಿ ನಿಚ್ಛಿನಿತ್ವಾ ವಿನಿಚ್ಛಿನಿತ್ವಾ ವಿಚಿನಿತ್ವಾ ಪವಿಚಿನಿತ್ವಾ ತುಲಯಿತ್ವಾ ತೀರಯಿತ್ವಾ ವಿಭಾವಯಿತ್ವಾ ವಿಭೂತಂ ಕತ್ವಾ. ಸಮುಗ್ಗಹೀತನ್ತಿ ಓಧಿಗ್ಗಾಹೋ ಬಿಲಗ್ಗಾಹೋ ವರಗ್ಗಾಹೋ ಕೋಟ್ಠಾಸಗ್ಗಾಹೋ ಉಚ್ಚಯಗ್ಗಾಹೋ ಸಮುಚ್ಚಯಗ್ಗಾಹೋ, ‘‘ಇದಂ ಸಚ್ಚಂ ತಚ್ಛಂ ತಥಂ ಭೂತಂ ಯಾಥಾವಂ ಅವಿಪರೀತ’’ನ್ತಿ ಗಹಿತಂ ಪರಾಮಟ್ಠಂ ಅಭಿನಿವಿಟ್ಠಂ ಅಜ್ಝೋಸಿತಂ ಅಧಿಮುತ್ತಂ ನತ್ಥಿ ನ ಸನ್ತಿ ನ ಸಂವಿಜ್ಜನ್ತಿ ನುಪಲಬ್ಭನ್ತಿ, ಪಹೀನಂ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ನಂ ವೂಪಸನ್ತಂ ಪಟಿಪಸ್ಸದ್ಧಂ ಅಭಬ್ಬುಪ್ಪತ್ತಿಕಂ ಞಾಣಗ್ಗಿನಾ ದಡ್ಢನ್ತಿ – ಧಮ್ಮೇಸು ನಿಚ್ಛೇಯ್ಯ ಸಮುಗ್ಗಹೀತಂ.

ತೇನಾಹ ಭಗವಾ –

‘‘ಯಸ್ಸೂಭಯನ್ತೇ ಪಣಿಧೀಧ ನತ್ಥಿ, ಭವಾಭವಾಯ ಇಧ ವಾ ಹುರಂ ವಾ;

ನಿವೇಸನಾ ತಸ್ಸ ನ ಸನ್ತಿ ಕೇಚಿ, ಧಮ್ಮೇಸು ನಿಚ್ಛೇಯ್ಯ ಸಮುಗ್ಗಹೀತ’’ನ್ತಿ.

೩೭. ತಸ್ಸೀಧ ದಿಟ್ಠೇ ವ ಸುತೇ ಮುತೇ ವಾ, ಪಕಪ್ಪಿತಾ ನತ್ಥಿ ಅಣೂಪಿ ಸಞ್ಞಾ;

ತಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ದಿಟ್ಠಿಮನಾದಿಯಾನಂ, ಕೇನೀಧ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ ವಿಕಪ್ಪಯೇಯ್ಯ.

ತಸ್ಸೀಧ ದಿಟ್ಠೇ ವ ಸುತೇ ಮುತೇ ವಾ, ಪಕಪ್ಪಿತಾ ನತ್ಥಿ ಅಣೂಪಿ ಸಞ್ಞಾತಿ. ತಸ್ಸಾತಿ ಅರಹತೋ ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ. ತಸ್ಸ ದಿಟ್ಠೇ ವಾ ದಿಟ್ಠಸುದ್ಧಿಯಾ ವಾ ಸುತೇ ವಾ ಸುತಸುದ್ಧಿಯಾ ವಾ ಮುತೇ ವಾ ಮುತಸುದ್ಧಿಯಾ ವಾ ಸಞ್ಞಾಪುಬ್ಬಙ್ಗಮತಾ ಸಞ್ಞಾವಿಕಪ್ಪಯೇಯ್ಯತಾ ಸಞ್ಞಾವಿಗ್ಗಹೇನ ಸಞ್ಞಾಯ ಉಟ್ಠಪಿತಾ ಸಮುಟ್ಠಪಿತಾ ಕಪ್ಪಿತಾ ಪಕಪ್ಪಿತಾ ಸಙ್ಖತಾ ಅಭಿಸಙ್ಖತಾ ಸಣ್ಠಪಿತಾ, ದಿಟ್ಠಿ ನತ್ಥಿ ನ ಸನ್ತಿ ನ ಸಂವಿಜ್ಜನ್ತಿ ನುಪಲಬ್ಭನ್ತಿ, ಪಹೀನಾ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ನಾ ವೂಪಸನ್ತಾ ಪಟಿಪಸ್ಸದ್ಧಾ ಅಭಬ್ಬುಪ್ಪತ್ತಿಕಾ ಞಾಣಗ್ಗಿನಾ ದಡ್ಢಾತಿ – ತಸ್ಸೀಧ ದಿಟ್ಠೇ ವ ಸುತೇ ಮುತೇ ವಾ ಪಕಪ್ಪಿತಾ ನತ್ಥಿ ಅಣೂಪಿ ಸಞ್ಞಾ.

ತಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ದಿಟ್ಠಿಮನಾದಿಯಾನನ್ತಿ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋತಿ ಸತ್ತನ್ನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಬಾಹಿತತ್ತಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ – ಸಕ್ಕಾಯದಿಟ್ಠಿ ಬಾಹಿತಾ ಹೋತಿ…ಪೇ… ಅಸಿತೋ ತಾದಿ ಪವುಚ್ಚತೇ ಸ ಬ್ರಹ್ಮಾ. ತಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ದಿಟ್ಠಿಮನಾದಿಯಾನನ್ತಿ. ತಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ದಿಟ್ಠಿಮನಾದಿಯನ್ತಂ ಅಗಣ್ಹನ್ತಂ ಅಪರಾಮಸನ್ತಂ ಅನಭಿನಿವೇಸನ್ತನ್ತಿ – ತಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ದಿಟ್ಠಿಮನಾದಿಯಾನಂ.

ಕೇನೀಧ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ ವಿಕಪ್ಪಯೇಯ್ಯಾತಿ. ಕಪ್ಪಾತಿ ದ್ವೇ ಕಪ್ಪಾ – ತಣ್ಹಾಕಪ್ಪೋ ಚ ದಿಟ್ಠಿಕಪ್ಪೋ ಚ…ಪೇ… ಅಯಂ ತಣ್ಹಾಕಪ್ಪೋ…ಪೇ… ಅಯಂ ದಿಟ್ಠಿಕಪ್ಪೋ. ತಸ್ಸ ತಣ್ಹಾಕಪ್ಪೋ ಪಹೀನೋ, ದಿಟ್ಠಿಕಪ್ಪೋ ಪಟಿನಿಸ್ಸಟ್ಠೋ. ತಣ್ಹಾಕಪ್ಪಸ್ಸ ಪಹೀನತ್ತಾ, ದಿಟ್ಠಿಕಪ್ಪಸ್ಸ ಪಟಿನಿಸ್ಸಟ್ಠತ್ತಾ ಕೇನ ರಾಗೇನ ಕಪ್ಪೇಯ್ಯ ಕೇನ ದೋಸೇನ ಕಪ್ಪೇಯ್ಯ ಕೇನ ಮೋಹೇನ ಕಪ್ಪೇಯ್ಯ ಕೇನ ಮಾನೇನ ಕಪ್ಪೇಯ್ಯ ಕಾಯ ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಕಪ್ಪೇಯ್ಯ ಕೇನ ಉದ್ಧಚ್ಚೇನ ಕಪ್ಪೇಯ್ಯ ಕಾಯ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾಯ ಕಪ್ಪೇಯ್ಯ ಕೇಹಿ ಅನುಸಯೇಹಿ ಕಪ್ಪೇಯ್ಯ – ರತ್ತೋತಿ ವಾ ದುಟ್ಠೋತಿ ವಾ ಮೂಳ್ಹೋತಿ ವಾ ವಿನಿಬದ್ಧೋತಿ ವಾ ಪರಾಮಟ್ಠೋತಿ ವಾ ವಿಕ್ಖೇಪಗತೋತಿ ವಾ ಅನಿಟ್ಠಙ್ಗತೋತಿ ವಾ ಥಾಮಗತೋತಿ ವಾ. ತೇ ಅಭಿಸಙ್ಖಾರಾ ಪಹೀನಾ. ಅಭಿಸಙ್ಖಾರಾನಂ ಪಹೀನತ್ತಾ ಗತಿಯೋ ಕೇನ ಕಪ್ಪೇಯ್ಯ – ನೇರಯಿಕೋತಿ ವಾ ತಿರಚ್ಛಾನಯೋನಿಕೋತಿ ವಾ ಪೇತ್ತಿವಿಸಯಿಕೋತಿ ವಾ ಮನುಸ್ಸೋತಿ ವಾ ದೇವೋತಿ ವಾ ರೂಪೀತಿ ವಾ ಅರೂಪೀತಿ ವಾ ಸಞ್ಞೀತಿ ವಾ ಅಸಞ್ಞೀತಿ ವಾ ನೇವಸಞ್ಞೀನಾಸಞ್ಞೀತಿ ವಾ. ಸೋ ಹೇತು ನತ್ಥಿ ಪಚ್ಚಯೋ ನತ್ಥಿ ಕಾರಣಂ ನತ್ಥಿ, ಯೇನ ಕಪ್ಪೇಯ್ಯ ವಿಕಪ್ಪೇಯ್ಯ ವಿಕಪ್ಪಂ ಆಪಜ್ಜೇಯ್ಯ. ಲೋಕಸ್ಮಿನ್ತಿ ಅಪಾಯಲೋಕೇ…ಪೇ… ಆಯತನಲೋಕೇತಿ – ಕೇನೀಧ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ ವಿಕಪ್ಪಯೇಯ್ಯ.

ತೇನಾಹ ಭಗವಾ –

‘‘ತಸ್ಸೀಧ ದಿಟ್ಠೇ ವ ಸುತೇ ಮುತೇ ವಾ, ಪಕಪ್ಪಿತಾ ನತ್ಥಿ ಅಣೂಪಿ ಸಞ್ಞಾ;

ತಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ದಿಟ್ಠಿಮನಾದಿಯಾನಂ, ಕೇನೀಧ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ ವಿಕಪ್ಪಯೇಯ್ಯಾ’’ತಿ.

೩೮. ನ ಕಪ್ಪಯನ್ತಿ ನ ಪುರೇಕ್ಖರೋನ್ತಿ, ಧಮ್ಮಾಪಿ ತೇಸಂ ನ ಪಟಿಚ್ಛಿತಾಸೇ;

ನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಸೀಲವತೇನ ನೇಯ್ಯೋ, ಪಾರಙ್ಗತೋ ನ ಪಚ್ಚೇತಿ ತಾದೀ.

ನ ಕಪ್ಪಯನ್ತಿ ನ ಪುರೇಕ್ಖರೋನ್ತೀತಿ. ಕಪ್ಪಾತಿ ದ್ವೇ ಕಪ್ಪಾ – ತಣ್ಹಾಕಪ್ಪೋ ಚ ದಿಟ್ಠಿಕಪ್ಪೋ ಚ. ಕತಮೋ ತಣ್ಹಾಕಪ್ಪೋ? ಯಾವತಾ ತಣ್ಹಾಸಙ್ಖಾತೇನ ಸೀಮಕತಂ ಮರಿಯಾದಿಕತಂ ಓಧಿಕತಂ ಪರಿಯನ್ತಕತಂ ಪರಿಗ್ಗಹಿತಂ ಮಮಾಯಿತಂ – ‘‘ಇದಂ ಮಮಂ, ಏತಂ ಮಮಂ, ಏತ್ತಕಂ ಮಮಂ, ಏತ್ತಾವತಾ ಮಮಂ, ಮಮ ರೂಪಾ ಸದ್ದಾ ಗನ್ಧಾ ರಸಾ ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಾ, ಅತ್ಥರಣಾ ಪಾವುರಣಾ ದಾಸಿದಾಸಾ [ದಾಸೀದಾಸಾ (ಸ್ಯಾ. ಕ.)] ಅಜೇಳಕಾ ಕುಕ್ಕುಟಸೂಕರಾ ಹತ್ಥಿಗವಾಸ್ಸವಳವಾ ಖೇತ್ತಂ ವತ್ಥು ಹಿರಞ್ಞಂ ಸುವಣ್ಣಂ ಗಾಮನಿಗಮರಾಜಧಾನಿಯೋ ರಟ್ಠಞ್ಚ ಜನಪದೋ ಚ ಕೋಸೋ ಚ ಕೋಟ್ಠಾಗಾರಞ್ಚ, ಕೇವಲಮ್ಪಿ ಮಹಾಪಥವಿಂ ತಣ್ಹಾವಸೇನ ಮಮಾಯತಿ, ಯಾವತಾ ಅಟ್ಠಸತತಣ್ಹಾವಿಚರಿತಂ – ಅಯಂ ತಣ್ಹಾಕಪ್ಪೋ. ಕತಮೋ ದಿಟ್ಠಿಕಪ್ಪೋ? ವೀಸತಿವತ್ಥುಕಾ ಸಕ್ಕಾಯದಿಟ್ಠಿ, ದಸವತ್ಥುಕಾ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿ, ದಸವತ್ಥುಕಾ ಅನ್ತಗ್ಗಾಹಿಕಾದಿಟ್ಠಿ, ಯಾ ಏವರೂಪಾ ದಿಟ್ಠಿ ದಿಟ್ಠಿಗತಂ ದಿಟ್ಠಿಗಹನಂ ದಿಟ್ಠಿಕನ್ತಾರಂ ದಿಟ್ಠಿವಿಸೂಕಾಯಿಕಂ ದಿಟ್ಠಿವಿಪ್ಫನ್ದಿತಂ ದಿಟ್ಠಿಸಞ್ಞೋಜನಂ ಗಾಹೋ ಪಟಿಗ್ಗಾಹೋ ಅಭಿನಿವೇಸೋ ಪರಾಮಾಸೋ ಕುಮ್ಮಗ್ಗೋ ಮಿಚ್ಛಾಪಥೋ ಮಿಚ್ಛತ್ತಂ ತಿತ್ಥಾಯತನಂ ವಿಪರಿಯಾಸಗ್ಗಾಹೋ [ವಿಪರಿಯೇಸಗ್ಗಾಹೋ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕ.)] ವಿಪರೀತಗ್ಗಾಹೋ ವಿಪಲ್ಲಾಸಗ್ಗಾಹೋ ಮಿಚ್ಛಾಗಾಹೋ, ಅಯಾಥಾವಕಸ್ಮಿಂ ಯಾಥಾವಕನ್ತಿ ಗಾಹೋ, ಯಾವತಾ ದ್ವಾಸಟ್ಠಿ ದಿಟ್ಠಿಗತಾನಿ – ಅಯಂ ದಿಟ್ಠಿಕಪ್ಪೋ. ತೇಸಂ ತಣ್ಹಾಕಪ್ಪೋ ಪಹೀನೋ, ದಿಟ್ಠಿಕಪ್ಪೋ ಪಟಿನಿಸ್ಸಟ್ಠೋ. ತಣ್ಹಾಕಪ್ಪಸ್ಸ ಪಹೀನತ್ತಾ, ದಿಟ್ಠಿಕಪ್ಪಸ್ಸ ಪಟಿನಿಸ್ಸಟ್ಠತ್ತಾ ತಣ್ಹಾಕಪ್ಪಂ ವಾ ದಿಟ್ಠಿಕಪ್ಪಂ ವಾ ನ ಕಪ್ಪೇನ್ತಿ ನ ಜನೇನ್ತಿ ನ ಸಞ್ಜನೇನ್ತಿ ನ ನಿಬ್ಬತ್ತೇನ್ತಿ ನ ಅಭಿನಿಬ್ಬತ್ತೇನ್ತೀತಿ – ನ ಕಪ್ಪಯನ್ತಿ.

ನ ಪುರೇಕ್ಖರೋನ್ತೀತಿ. ಪುರೇಕ್ಖಾರಾತಿ ದ್ವೇ ಪುರೇಕ್ಖಾರಾ – ತಣ್ಹಾಪುರೇಕ್ಖಾರೋ ಚ ದಿಟ್ಠಿಪುರೇಕ್ಖಾರೋ ಚ…ಪೇ… ಅಯಂ ತಣ್ಹಾಪುರೇಕ್ಖಾರೋ…ಪೇ… ಅಯಂ ದಿಟ್ಠಿಪುರೇಕ್ಖಾರೋ. ತೇಸಂ ತಣ್ಹಾಪುರೇಕ್ಖಾರೋ ಪಹೀನೋ, ದಿಟ್ಠಿಪುರೇಕ್ಖಾರೋ ಪಟಿನಿಸ್ಸಟ್ಠೋ. ತಣ್ಹಾಪುರೇಕ್ಖಾರಸ್ಸ ಪಹೀನತ್ತಾ, ದಿಟ್ಠಿಪುರೇಕ್ಖಾರಸ್ಸ ಪಟಿನಿಸ್ಸಟ್ಠತ್ತಾ ನ ತಣ್ಹಂ ವಾ ನ ದಿಟ್ಠಿಂ ವಾ ಪುರತೋ ಕತ್ವಾ ಚರನ್ತಿ ನ ತಣ್ಹಾಧಜಾ ನ ತಣ್ಹಾಕೇತೂ ನ ತಣ್ಹಾಧಿಪತೇಯ್ಯಾ ನ ದಿಟ್ಠಿಧಜಾ ನ ದಿಟ್ಠಿಕೇತೂ ನ ದಿಟ್ಠಾಧಿಪತೇಯ್ಯಾ. ನ ತಣ್ಹಾಯ ವಾ ನ ದಿಟ್ಠಿಯಾ ವಾ ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ಚರನ್ತೀತಿ – ನ ಕಪ್ಪಯನ್ತಿ ನ ಪುರೇಕ್ಖರೋನ್ತಿ.

ಧಮ್ಮಾಪಿ ತೇಸಂ ನ ಪಟಿಚ್ಛಿತಾಸೇತಿ. ಧಮ್ಮಾ ವುಚ್ಚನ್ತಿ ದ್ವಾಸಟ್ಠಿ ದಿಟ್ಠಿಗತಾನಿ. ತೇಸನ್ತಿ ತೇಸಂ ಅರಹನ್ತಾನಂ ಖೀಣಾಸವಾನಂ. ನ ಪಟಿಚ್ಛಿತಾಸೇತಿ ‘‘ಸಸ್ಸತೋ ಲೋಕೋ, ಇದಮೇವ ಸಚ್ಚಂ ಮೋಘಮಞ್ಞ’’ನ್ತಿ ನ ಪಟಿಚ್ಛಿತಾಸೇ. ‘‘ಅಸಸ್ಸತೋ ಲೋಕೋ… ಅನ್ತವಾ ಲೋಕೋ… ಅನನ್ತವಾ ಲೋಕೋ… ತಂ ಜೀವಂ ತಂ ಸರೀರಂ… ಅಞ್ಞಂ ಜೀವಂ ಅಞ್ಞಂ ಸರೀರಂ… ಹೋತಿ ತಥಾಗತೋ ಪರಂ ಮರಣಾ… ನ ಹೋತಿ ತಥಾಗತೋ ಪರಂ ಮರಣಾ… ಹೋತಿ ಚ ನ ಚ ಹೋತಿ ತಥಾಗತೋ ಪರಂ ಮರಣಾ… ನೇವ ಹೋತಿ ನ ನ ಹೋತಿ ತಥಾಗತೋ ಪರಂ ಮರಣಾ, ಇದಮೇವ ಸಚ್ಚಂ ಮೋಘಮಞ್ಞ’’ನ್ತಿ ನ ಪಟಿಚ್ಛಿತಾಸೇತಿ – ಧಮ್ಮಾಪಿ ತೇಸಂ ನ ಪಟಿಚ್ಛಿತಾಸೇ.

ನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಸೀಲವತೇನ ನೇಯ್ಯೋತಿ. ನಾತಿ ಪಟಿಕ್ಖೇಪೋ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋತಿ ಸತ್ತನ್ನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಬಾಹಿತತ್ತಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ – ಸಕ್ಕಾಯದಿಟ್ಠಿ ಬಾಹಿತಾ ಹೋತಿ…ಪೇ… ಅಸಿತೋ ತಾದಿ ವುಚ್ಚತೇ ಸ ಬ್ರಹ್ಮಾ. ನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಸೀಲವತೇನ ನೇಯ್ಯೋತಿ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಸೀಲೇನ ವಾ ವತೇನ ವಾ ಸೀಲಬ್ಬತೇನ ವಾ ನ ಯಾಯತಿ ನ ನಿಯ್ಯತಿ ನ ವುಯ್ಹತಿ ನ ಸಂಹರೀಯತೀತಿ – ನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಸೀಲವತೇನ ನೇಯ್ಯೋ.

ಪಾರಙ್ಗತೋ ನ ಪಚ್ಚೇತಿ ತಾದೀತಿ. ಪಾರಂ ವುಚ್ಚತಿ ಅಮತಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ. ಯೋ ಸೋ ಸಬ್ಬಸಙ್ಖಾರಸಮಥೋ ಸಬ್ಬೂಪಧಿಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗೋ ತಣ್ಹಕ್ಖಯೋ ವಿರಾಗೋ ನಿರೋಧೋ ನಿಬ್ಬಾನಂ. ಸೋ ಪಾರಙ್ಗತೋ ಪಾರಪ್ಪತ್ತೋ ಅನ್ತಗತೋ ಅನ್ತಪ್ಪತ್ತೋ ಕೋಟಿಗತೋ ಕೋಟಿಪ್ಪತ್ತೋ [ವಿತ್ಥಾರೋ] ಜಾತಿಮರಣಸಂಸಾರೋ, ನತ್ಥಿ ತಸ್ಸ ಪುನಬ್ಭವೋತಿ – ಪಾರಙ್ಗತೋ. ನ ಪಚ್ಚೇತೀತಿ ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗೇನ ಯೇ ಕಿಲೇಸಾ ಪಹೀನಾ, ತೇ ಕಿಲೇಸೇ ನ ಪುನೇತಿ ನ ಪಚ್ಚೇತಿ ನ ಪಚ್ಚಾಗಚ್ಛತಿ. ಸಕದಾಗಾಮಿಮಗ್ಗೇನ ಯೇ ಕಿಲೇಸಾ ಪಹೀನಾ, ತೇ ಕಿಲೇಸೇ ನ ಪುನೇತಿ ನ ಪಚ್ಚೇತಿ ನ ಪಚ್ಚಾಗಚ್ಛತಿ. ಅನಾಗಾಮಿಮಗ್ಗೇನ ಯೇ ಕಿಲೇಸಾ ಪಹೀನಾ, ತೇ ಕಿಲೇಸೇ ನ ಪುನೇತಿ ನ ಪಚ್ಚೇತಿ ನ ಪಚ್ಚಾಗಚ್ಛತಿ. ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೇನ ಯೇ ಕಿಲೇಸಾ ಪಹೀನಾ, ತೇ ಕಿಲೇಸೇ ನ ಪುನೇತಿ ನ ಪಚ್ಚೇತಿ ನ ಪಚ್ಚಾಗಚ್ಛತೀತಿ – ಪಾರಙ್ಗತೋ ನ ಪಚ್ಚೇತಿ. ತಾದೀತಿ ಅರಹಾ ಪಞ್ಚಹಾಕಾರೇಹಿ ತಾದೀ – ಇಟ್ಠಾನಿಟ್ಠೇ ತಾದೀ, ಚತ್ತಾವೀತಿ ತಾದೀ, ತಿಣ್ಣಾವೀತಿ ತಾದೀ, ಮುತ್ತಾವೀತಿ ತಾದೀ, ತಂನಿದ್ದೇಸಾ ತಾದೀ.

ಕಥಂ ಅರಹಾ ಇಟ್ಠಾನಿಟ್ಠೇ ತಾದೀ? ಅರಹಾ ಲಾಭೇಪಿ ತಾದೀ, ಅಲಾಭೇಪಿ ತಾದೀ, ಯಸೇಪಿ ತಾದೀ, ಅಯಸೇಪಿ ತಾದೀ, ಪಸಂಸಾಯಪಿ ತಾದೀ, ನಿನ್ದಾಯಪಿ ತಾದೀ, ಸುಖೇಪಿ ತಾದೀ, ದುಕ್ಖೇಪಿ ತಾದೀ. ಏಕಚ್ಚೇ ಬಾಹಂ [ಅಙ್ಗಂ (ಸೀ.)] ಗನ್ಧೇನ ಲಿಮ್ಪೇಯ್ಯುಂ, ಏಕಚ್ಚೇ ಬಾಹಂ [ಅಙ್ಗಂ (ಸೀ.)] ವಾಸಿಯಾ ತಚ್ಛೇಯ್ಯುಂ – ಅಮುಸ್ಮಿಂ ನತ್ಥಿ ರಾಗೋ, ಅಮುಸ್ಮಿಂ ನತ್ಥಿ ಪಟಿಘಂ, ಅನುನಯಪಟಿಘವಿಪ್ಪಹೀನೋ ಉಗ್ಘಾತಿನಿಘಾತಿವೀತಿವತ್ತೋ ಅನುರೋಧವಿರೋಧಸಮತಿಕ್ಕನ್ತೋ. ಏವಂ ಅರಹಾ ಇಟ್ಠಾನಿಟ್ಠೇ ತಾದೀ.

ಕಥಂ ಅರಹಾ ಚತ್ತಾವೀತಿ ತಾದೀ? ಅರಹತೋ ರಾಗೋ ಚತ್ತೋ ವನ್ತೋ ಮುತ್ತೋ ಪಹೀನೋ ಪಟಿನಿಸ್ಸಟ್ಠೋ. ದೋಸೋ…ಪೇ… ಮೋಹೋ… ಕೋಧೋ… ಉಪನಾಹೋ… ಮಕ್ಖೋ… ಪಳಾಸೋ… ಇಸ್ಸಾ… ಮಚ್ಛರಿಯಂ… ಮಾಯಾ… ಸಾಠೇಯ್ಯಂ… ಥಮ್ಭೋ… ಸಾರಮ್ಭೋ… ಮಾನೋ… ಅತಿಮಾನೋ… ಮದೋ… ಪಮಾದೋ… ಸಬ್ಬೇ ಕಿಲೇಸಾ… ಸಬ್ಬೇ ದುಚ್ಚರಿತಾ… ಸಬ್ಬೇ ದರಥಾ… ಸಬ್ಬೇ ಪರಿಳಾಹಾ… ಸಬ್ಬೇ ಸನ್ತಾಪಾ… ಸಬ್ಬಾಕುಸಲಾಭಿಸಙ್ಖಾರಾ ಚತ್ತಾ ವನ್ತಾ ಮುತ್ತಾ ಪಹೀನಾ ಪಟಿನಿಸ್ಸಟ್ಠಾ. ಏವಂ ಅರಹಾ ಚತ್ತಾವೀತಿ ತಾದೀ.

ಕಥಂ ಅರಹಾ ತಿಣ್ಣಾವೀತಿ ತಾದೀ? ಅರಹಾ ಕಾಮೋಘಂ ತಿಣ್ಣೋ ಭವೋಘಂ ತಿಣ್ಣೋ ದಿಟ್ಠೋಘಂ ತಿಣ್ಣೋ ಅವಿಜ್ಜೋಘಂ ತಿಣ್ಣೋ ಸಬ್ಬಂ ಸಂಸಾರಪಥಂ ತಿಣ್ಣೋ ಉತ್ತಿಣ್ಣೋ ನಿತ್ತಿಣ್ಣೋ ಅತಿಕ್ಕನ್ತೋ ಸಮತಿಕ್ಕನ್ತೋ ವೀತಿವತ್ತೋ. ಸೋ ವುಟ್ಠವಾಸೋ ಚಿಣ್ಣಚರಣೋ ಜಾತಿಮರಣಸಂಸಾರೋ, ನತ್ಥಿ ತಸ್ಸ ಪುನಬ್ಭವೋತಿ. ಏವಂ ಅರಹಾ ತಿಣ್ಣಾವೀತಿ ತಾದೀ.

ಕಥಂ ಅರಹಾ ಮುತ್ತಾವೀತಿ ತಾದೀ? ಅರಹತೋ ರಾಗಾ ಚಿತ್ತಂ ಮುತ್ತಂ ವಿಮುತ್ತಂ ಸುವಿಮುತ್ತಂ, ದೋಸಾ ಚಿತ್ತಂ ಮುತ್ತಂ ವಿಮುತ್ತಂ ಸುವಿಮುತ್ತಂ, ಮೋಹಾ ಚಿತ್ತಂ ಮುತ್ತಂ ವಿಮುತ್ತಂ ಸುವಿಮುತ್ತಂ, ಕೋಧಾ…ಪೇ… ಉಪನಾಹಾ… ಮಕ್ಖಾ… ಪಳಾಸಾ… ಇಸ್ಸಾಯ… ಮಚ್ಛರಿಯಾ… ಮಾಯಾಯ… ಸಾಠೇಯ್ಯಾ… ಥಮ್ಭಾ… ಸಾರಮ್ಭಾ… ಮಾನಾ… ಅತಿಮಾನಾ… ಮದಾ… ಪಮಾದಾ… ಸಬ್ಬಕಿಲೇಸೇಹಿ… ಸಬ್ಬದುಚ್ಚರಿತೇಹಿ… ಸಬ್ಬದರಥೇಹಿ… ಸಬ್ಬಪರಿಳಾಹೇಹಿ… ಸಬ್ಬಸನ್ತಾಪೇಹಿ… ಸಬ್ಬಾಕುಸಲಾಭಿಸಙ್ಖಾರೇಹಿ ಚಿತ್ತಂ ಮುತ್ತಂ ವಿಮುತ್ತಂ ಸುವಿಮುತ್ತಂ. ಏವಂ ಅರಹಾ ಮುತ್ತಾವೀತಿ ತಾದೀ.

ಕಥಂ ಅರಹಾ ತಂನಿದ್ದೇಸಾ ತಾದೀ? ಅರಹಾ ಸೀಲೇ ಸತಿ ಸೀಲವಾತಿ ತಂನಿದ್ದೇಸಾ ತಾದೀ; ಸದ್ಧಾಯ ಸತಿ ಸದ್ಧೋತಿ ತಂನಿದ್ದೇಸಾ ತಾದೀ; ವೀರಿಯೇ ಸತಿ ವೀರಿಯವಾತಿ ತಂನಿದ್ದೇಸಾ ತಾದೀ; ಸತಿಯಾ ಸತಿ ಸತಿಮಾತಿ ತಂನಿದ್ದೇಸಾ ತಾದೀ; ಸಮಾಧಿಮ್ಹಿ ಸತಿ ಸಮಾಹಿತೋತಿ ತಂನಿದ್ದೇಸಾ ತಾದೀ; ಪಞ್ಞಾಯ ಸತಿ ಪಞ್ಞವಾತಿ ತಂನಿದ್ದೇಸಾ ತಾದೀ; ವಿಜ್ಜಾಯ ಸತಿ ತೇವಿಜ್ಜೋತಿ ತಂನಿದ್ದೇಸಾ ತಾದೀ; ಅಭಿಞ್ಞಾಯ ಸತಿ ಛಳಭಿಞ್ಞೋತಿ ತಂನಿದ್ದೇಸಾ ತಾದೀ. ಏವಂ ಅರಹಾ ತಂನಿದ್ದೇಸಾ ತಾದೀತಿ – ಪಾರಙ್ಗತೋ ನ ಪಚ್ಚೇತಿ ತಾದೀ.

ತೇನಾಹ ಭಗವಾ –

‘‘ನ ಕಪ್ಪಯನ್ತಿ ನ ಪುರೇಕ್ಖರೋನ್ತಿ, ಧಮ್ಮಾಪಿ ತೇಸಂ ನ ಪಟಿಚ್ಛಿತಾಸೇ;

ನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಸೀಲವತೇನ ನೇಯ್ಯೋ, ಪಾರಙ್ಗತೋ ನ ಪಚ್ಚೇತಿ ತಾದೀ’’ತಿ.

ಪರಮಟ್ಠಕಸುತ್ತನಿದ್ದೇಸೋ ಪಞ್ಚಮೋ.