೧೫. ಅತ್ತದಣ್ಡಸುತ್ತನಿದ್ದೇಸೋ

ಅಥ ಅತ್ತದಣ್ಡಸುತ್ತನಿದ್ದೇಸಂ ವಕ್ಖತಿ –

೧೭೦. ಅತ್ತದಣ್ಡಾ ಭಯಂ ಜಾತಂ, ಜನಂ ಪಸ್ಸಥ ಮೇಧಗಂ;

ಸಂವೇಗಂ ಕಿತ್ತಯಿಸ್ಸಾಮಿ, ಯಥಾ ಸಂವಿಜಿತಂ ಮಯಾ.

ಅತ್ತದಣ್ಡಾ ಭಯಂ ಜಾತನ್ತಿ. ದಣ್ಡಾತಿ ತಯೋ ದಣ್ಡಾ – ಕಾಯದಣ್ಡೋ, ವಚೀದಣ್ಡೋ, ಮನೋದಣ್ಡೋ. ತಿವಿಧಂ ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತಂ ಕಾಯದಣ್ಡೋ, ಚತುಬ್ಬಿಧಂ ವಚೀದುಚ್ಚರಿತಂ ವಚೀದಣ್ಡೋ, ತಿವಿಧಂ ಮನೋದುಚ್ಚರಿತಂ ಮನೋದಣ್ಡೋ. ಭಯನ್ತಿ ದ್ವೇ ಭಯಾನಿ – ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಞ್ಚ ಭಯಂ ಸಮ್ಪರಾಯಿಕಞ್ಚ ಭಯಂ. ಕತಮಂ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಂ ಭಯಂ? ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಕಾಯೇನ ದುಚ್ಚರಿತಂ ಚರತಿ, ವಾಚಾಯ ದುಚ್ಚರಿತಂ ಚರತಿ, ಮನಸಾ ದುಚ್ಚರಿತಂ ಚರತಿ, ಪಾಣಮ್ಪಿ ಹನತಿ, ಅದಿನ್ನಮ್ಪಿ ಆದಿಯತಿ, ಸನ್ಧಿಮ್ಪಿ ಛಿನ್ದತಿ, ನಿಲ್ಲೋಪಮ್ಪಿ ಹರತಿ, ಏಕಾಗಾರಿಕಮ್ಪಿ ಕರೋತಿ, ಪರಿಪನ್ಥೇಪಿ ತಿಟ್ಠತಿ, ಪರದಾರಮ್ಪಿ ಗಚ್ಛತಿ, ಮುಸಾಪಿ ಭಣತಿ. ತಮೇನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ದಸ್ಸೇನ್ತಿ – ‘‘ಅಯಂ, ದೇವ, ಚೋರೋ ಆಗುಚಾರೀ. ಇಮಸ್ಸ ಯಂ ಇಚ್ಛಸಿ ತಂ ದಣ್ಡಂ ಪಣೇಹೀ’’ತಿ. ತಮೇನಂ ರಾಜಾ ಪರಿಭಾಸತಿ. ಸೋ ಪರಿಭಾಸಪಚ್ಚಯಾ ಭಯಮ್ಪಿ ಉಪ್ಪಾದೇತಿ, ದುಕ್ಖಂ ದೋಮನಸ್ಸಂ [ದುಕ್ಖದೋಮನಸ್ಸಂ (ಸ್ಯಾ.)] ಪಟಿಸಂವೇದೇತಿ. ಏತಂ ಭಯಂ ದುಕ್ಖಂ ದೋಮನಸ್ಸಂ ಕುತೋ ತಸ್ಸ? ಅತ್ತದಣ್ಡತೋ ಜಾತಂ ಸಞ್ಜಾತಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಂ ಅಭಿನಿಬ್ಬತ್ತಂ ಪಾತುಭೂತಂ.

ಏತ್ತಕೇನಪಿ ರಾಜಾ ನ ತುಸ್ಸತಿ. ತಮೇನಂ ರಾಜಾ ಬನ್ಧಾಪೇತಿ ಅನ್ದುಬನ್ಧನೇನ ವಾ ರಜ್ಜುಬನ್ಧನೇನ ವಾ ಸಙ್ಖಲಿಕಬನ್ಧನೇನ ವಾ ವೇತ್ತಬನ್ಧನೇನ ವಾ ಲತಾಬನ್ಧನೇನ ವಾ ಪಕ್ಖೇಪಬನ್ಧನೇನ ವಾ [ಪೇಕ್ಖಬನ್ಧನೇನ ವಾ (ಸ್ಯಾ.)] ಪರಿಕ್ಖೇಪಬನ್ಧನೇನ ವಾ ಗಾಮಬನ್ಧನೇನ ವಾ ನಿಗಮಬನ್ಧನೇನ ವಾ ನಗರಬನ್ಧನೇನ ವಾ ರಟ್ಠಬನ್ಧನೇನ ವಾ ಜನಪದಬನ್ಧನೇನ ವಾ ಅನ್ತಮಸೋ ಸವಚನೀಯಮ್ಪಿ ಕರೋತಿ – ‘‘ನ ತೇ ಲಬ್ಭಾ ಇತೋ ಪಕ್ಕಮಿತು’’ನ್ತಿ. ಸೋ ಬನ್ಧನಪಚ್ಚಯಾಪಿ ದುಕ್ಖಂ ದೋಮನಸ್ಸಂ ಪಟಿಸಂವೇದೇತಿ. ಏತಂ ಭಯಂ ದುಕ್ಖಂ ದೋಮನಸ್ಸಂ ಕುತೋ ತಸ್ಸ? ಅತ್ತದಣ್ಡತೋ ಜಾತಂ ಸಞ್ಜಾತಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಂ ಅಭಿನಿಬ್ಬತ್ತಂ ಪಾತುಭೂತಂ.

ಏತ್ತಕೇನಪಿ ರಾಜಾ ನ ತುಸ್ಸತಿ. ರಾಜಾ ತಸ್ಸ ಧನಂ ಆಹರಾಪೇತಿ – ಸತಂ ವಾ ಸಹಸ್ಸಂ ವಾ ಸತಸಹಸ್ಸಂ ವಾ. ಸೋ ಧನಜಾನಿಪಚ್ಚಯಾಪಿ ದುಕ್ಖಂ ದೋಮನಸ್ಸಂ ಪಟಿಸಂವೇದೇತಿ. ಏತಂ ಭಯಂ ದುಕ್ಖಂ ದೋಮನಸ್ಸಂ ಕುತೋ ತಸ್ಸ? ಅತ್ತದಣ್ಡತೋ ಜಾತಂ ಸಞ್ಜಾತಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಂ ಅಭಿನಿಬ್ಬತ್ತಂ ಪಾತುಭೂತಂ.

ಏತ್ತಕೇನಪಿ ರಾಜಾ ನ ತುಸ್ಸತಿ. ತಮೇನಂ ರಾಜಾ ವಿವಿಧಾ ಕಮ್ಮಕಾರಣಾ ಕಾರಾಪೇತಿ – ಕಸಾಹಿಪಿ ತಾಳೇತಿ, ವೇತ್ತೇಹಿಪಿ ತಾಳೇತಿ, ಅಡ್ಢದಣ್ಡಕೇಹಿಪಿ ತಾಳೇತಿ, ಹತ್ಥಮ್ಪಿ ಛಿನ್ದತಿ, ಪಾದಮ್ಪಿ ಛಿನ್ದತಿ, ಹತ್ಥಪಾದಮ್ಪಿ ಛಿನ್ದತಿ, ಕಣ್ಣಮ್ಪಿ ಛಿನ್ದತಿ, ನಾಸಮ್ಪಿ ಛಿನ್ದತಿ, ಕಣ್ಣನಾಸಮ್ಪಿ ಛಿನ್ದತಿ, ಬಿಲಙ್ಗಥಾಲಿಕಮ್ಪಿ ಕರೋತಿ, ಸಙ್ಖಮುಣ್ಡಿಕಮ್ಪಿ ಕರೋತಿ, ರಾಹುಮುಖಮ್ಪಿ ಕರೋತಿ, ಜೋತಿಮಾಲಿಕಮ್ಪಿ ಕರೋತಿ, ಹತ್ಥಪಜ್ಜೋತಿಕಮ್ಪಿ ಕರೋತಿ, ಏರಕಪತ್ತಿಕಮ್ಪಿ ಕರೋತಿ, ಚೀರಕವಾಸಿಕಮ್ಪಿ ಕರೋತಿ, ಏಣೇಯ್ಯಕಮ್ಪಿ ಕರೋತಿ, ಬಳಿಸಮಂಸಿಕಮ್ಪಿ ಕರೋತಿ, ಕಹಾಪಣಿಕಮ್ಪಿ ಕರೋತಿ, ಖಾರಾಪತಚ್ಛಿಕಮ್ಪಿ ಕರೋತಿ, ಪಲಿಘಪರಿವತ್ತಕಮ್ಪಿ ಕರೋತಿ, ಪಲಾಲಪೀಠಕಮ್ಪಿ ಕರೋತಿ, ತತ್ತೇನಪಿ ತೇಲೇನ ಓಸಿಞ್ಚತಿ, ಸುನಖೇಹಿಪಿ ಖಾದಾಪೇತಿ, ಜೀವನ್ತಮ್ಪಿ ಸೂಲೇ ಉತ್ತಾಸೇತಿ, ಅಸಿನಾಪಿ ಸೀಸಂ ಛಿನ್ದತಿ. ಸೋ ಕಮ್ಮಕಾರಣಪಚ್ಚಯಾಪಿ ದುಕ್ಖಂ ದೋಮನಸ್ಸಂ ಪಟಿಸಂವೇದೇತಿ. ಏತಂ ಭಯಂ ದುಕ್ಖಂ ದೋಮನಸ್ಸಂ ಕುತೋ ತಸ್ಸ? ಅತ್ತದಣ್ಡತೋ ಜಾತಂ ಸಞ್ಜಾತಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಂ ಅಭಿನಿಬ್ಬತ್ತಂ ಪಾತುಭೂತಂ. ರಾಜಾ ಇಮೇಸಂ ಚತುನ್ನಂ ದಣ್ಡಾನಂ ಇಸ್ಸರೋ.

ಸೋ ಸಕೇನ ಕಮ್ಮೇನ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಅಪಾಯಂ ದುಗ್ಗತಿಂ ವಿನಿಪಾತಂ ನಿರಯಂ ಉಪಪಜ್ಜತಿ. ತಮೇನಂ ನಿರಯಪಾಲಾ ಪಞ್ಚವಿಧಬನ್ಧನಂ ನಾಮ ಕಮ್ಮಕಾರಣಂ ಕಾರೇನ್ತಿ – ತತ್ತಂ ಅಯೋಖಿಲಂ ಹತ್ಥೇ ಗಮೇನ್ತಿ, ತತ್ತಂ ಅಯೋಖಿಲಂ ದುತಿಯೇ ಹತ್ಥೇ ಗಮೇನ್ತಿ, ತತ್ತಂ ಅಯೋಖಿಲಂ ಪಾದೇ ಗಮೇನ್ತಿ, ತತ್ತಂ ಅಯೋಖಿಲಂ ದುತಿಯೇ ಪಾದೇ ಗಮೇನ್ತಿ, ತತ್ತಂ ಅಯೋಖಿಲಂ ಮಜ್ಝೇ ಉರಸ್ಮಿಂ ಗಮೇನ್ತಿ. ಸೋ ತತ್ಥ ದುಕ್ಖಾ ತಿಬ್ಬಾ [ತಿಪ್ಪಾ (ಸ್ಯಾ.)] ಕಟುಕಾ ವೇದನಾ ವೇದೇತಿ; ನ ಚ ತಾವ ಕಾಲಂಕರೋತಿ ಯಾವ ನ ತಂ ಪಾಪಕಮ್ಮಂ ಬ್ಯನ್ತೀಹೋತಿ. ಏತಂ ಭಯಂ ದುಕ್ಖಂ ದೋಮನಸ್ಸಂ ಕುತೋ ತಸ್ಸ? ಅತ್ತದಣ್ಡತೋ ಜಾತಂ ಸಞ್ಜಾತಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಂ ಅಭಿನಿಬ್ಬತ್ತಂ ಪಾತುಭೂತಂ.

ತಮೇನಂ ನಿರಯಪಾಲಾ ಸಂವೇಸೇತ್ವಾ [ಸಂವೇಸಿತ್ವಾ (ಸ್ಯಾ.) ಮ. ನಿ. ೩.೨೬೭] ಕುಠಾರೀಹಿ [ಕುಧಾರೀಹಿ (ಸ್ಯಾ. ಕ.)] ತಚ್ಛೇನ್ತಿ. ಸೋ ತತ್ಥ ದುಕ್ಖಾ ತಿಬ್ಬಾ ಕಟುಕಾ ವೇದನಾ ವೇದೇತಿ; ನ ಚ ತಾವ ಕಾಲಂಕರೋತಿ ಯಾವ ನ ತಂ ಪಾಪಕಮ್ಮಂ ಬ್ಯನ್ತೀಹೋತಿ. ತಮೇನಂ ನಿರಯಪಾಲಾ ಉದ್ಧಂಪಾದಂ [ಉದ್ಧಪಾದಂ (ಸೀ.)] ಅಧೋಸಿರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ವಾಸೀಹಿ ತಚ್ಛೇನ್ತಿ. ತಮೇನಂ ನಿರಯಪಾಲಾ ರಥೇ ಯೋಜೇತ್ವಾ ಆದಿತ್ತಾಯ ಪಥವಿಯಾ ಸಮ್ಪಜ್ಜಲಿತಾಯ ಸಜೋತಿಭೂತಾಯ ಸಾರೇನ್ತಿಪಿ ಪಚ್ಚಾಸಾರೇನ್ತಿಪಿ [ಹಾರೇನ್ತಿಪಿ ಪಚ್ಚಾಹಾರೇನ್ತಿಪಿ (ಸೀ. ಕ.)] …ಪೇ… ತಮೇನಂ ನಿರಯಪಾಲಾ ಮಹನ್ತಂ ಅಙ್ಗಾರಪಬ್ಬತಂ ಆದಿತ್ತಂ ಸಮ್ಪಜ್ಜಲಿತಂ ಸಜೋತಿಭೂತಂ ಆರೋಪೇನ್ತಿಪಿ ಓರೋಪೇನ್ತಿಪಿ…ಪೇ… ತಮೇನಂ ನಿರಯಪಾಲಾ ಉದ್ಧಂಪಾದಂ ಅಧೋಸಿರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ತತ್ತಾಯ ಲೋಹಕುಮ್ಭಿಯಾ ಪಕ್ಖಿಪನ್ತಿ ಆದಿತ್ತಾಯ ಸಮ್ಪಜ್ಜಲಿತಾಯ ಸಜೋತಿಭೂತಾಯ. ಸೋ ತತ್ಥ ಫೇಣುದ್ದೇಹಕಂ ಪಚ್ಚತಿ. ಸೋ ತತ್ಥ ಫೇಣುದ್ದೇಹಕಂ ಪಚ್ಚಮಾನೋ ಸಕಿಮ್ಪಿ ಉದ್ಧಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಸಕಿಮ್ಪಿ ಅಧೋ ಗಚ್ಛತಿ, ಸಕಿಮ್ಪಿ ತಿರಿಯಂ ಗಚ್ಛತಿ. ಸೋ ತತ್ಥ ದುಕ್ಖಾ ತಿಬ್ಬಾ ಕಟುಕಾ ವೇದನಾ ವೇದೇತಿ; ನ ಚ ತಾವ ಕಾಲಂಕರೋತಿ ಯಾವ ನ ತಂ ಪಾಪಕಮ್ಮಂ ಬ್ಯನ್ತೀಹೋತಿ. ಏತಂ ಭಯಂ ದುಕ್ಖಂ ದೋಮನಸ್ಸಂ ಕುತೋ ತಸ್ಸ? ಅತ್ತದಣ್ಡತೋ ಜಾತಂ ಸಞ್ಜಾತಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಂ ಅಭಿನಿಬ್ಬತ್ತಂ ಪಾತುಭೂತಂ. ತಮೇನಂ ನಿರಯಪಾಲಾ ಮಹಾನಿರಯೇ ಪಕ್ಖಿಪನ್ತಿ. ಸೋ ಖೋ ಪನ ಮಹಾನಿರಯೋ –

‘‘ಚತುಕ್ಕಣ್ಣೋ ಚತುದ್ವಾರೋ, ವಿಭತ್ತೋ ಭಾಗಸೋ ಮಿತೋ;

ಅಯೋಪಾಕಾರಪರಿಯನ್ತೋ [… ಪರಿಯತ್ತೋ (ಸ್ಯಾ. ಕ.)], ಅಯಸಾ ಪಟಿಕುಜ್ಜಿತೋ.

‘‘ತಸ್ಸ ಅಯೋಮಯಾ ಭೂಮಿ, ಜಲಿತಾ ತೇಜಸಾ ಯುತಾ;

ಸಮನ್ತಾ ಯೋಜನಸತಂ, ಫರಿತ್ವಾ ತಿಟ್ಠತಿ ಸಬ್ಬದಾ.

‘‘ಕದರಿಯಾತಪನಾ ಘೋರಾ, ಅಚ್ಚಿಮನ್ತೋ ದುರಾಸದಾ;

ಲೋಮಹಂಸನರೂಪಾ ಚ, ಭಿಸ್ಮಾ ಪಟಿಭಯಾ ದುಖಾ.

‘‘ಪುರತ್ಥಿಮಾಯ ಭಿತ್ತಿಯಾ, ಅಚ್ಚಿಕ್ಖನ್ಧೋ ಸಮುಟ್ಠಿತೋ;

ದಹನ್ತೋ ಪಾಪಕಮ್ಮನ್ತೇ, ಪಚ್ಛಿಮಾಯ ಪಟಿಹಞ್ಞತಿ.

‘‘ಪಚ್ಛಿಮಾಯ ಚ ಭಿತ್ತಿಯಾ, ಅಚ್ಚಿಕ್ಖನ್ಧೋ ಸಮುಟ್ಠಿತೋ;

ದಹನ್ತೋ ಪಾಪಕಮ್ಮನ್ತೇ, ಪುರತ್ಥಿಮಾಯ ಪಟಿಹಞ್ಞತಿ.

‘‘ಉತ್ತರಾಯ ಚ ಭಿತ್ತಿಯಾ, ಅಚ್ಚಿಕ್ಖನ್ಧೋ ಸಮುಟ್ಠಿತೋ;

ದಹನ್ತೋ ಪಾಪಕಮ್ಮನ್ತೇ, ದಕ್ಖಿಣಾಯ ಪಟಿಹಞ್ಞತಿ.

‘‘ದಕ್ಖಿಣಾಯ ಚ ಭಿತ್ತಿಯಾ, ಅಚ್ಚಿಕ್ಖನ್ಧೋ ಸಮುಟ್ಠಿತೋ;

ದಹನ್ತೋ ಪಾಪಕಮ್ಮನ್ತೇ, ಉತ್ತರಾಯ ಪಟಿಹಞ್ಞತಿ.

‘‘ಹೇಟ್ಠತೋ ಚ ಸಮುಟ್ಠಾಯ, ಅಚ್ಚಿಕ್ಖನ್ಧೋ ಭಯಾನಕೋ;

ದಹನ್ತೋ ಪಾಪಕಮ್ಮನ್ತೇ, ಛದನಸ್ಮಿಂ ಪಟಿಹಞ್ಞತಿ.

‘‘ಛದನಮ್ಹಾ ಸಮುಟ್ಠಾಯ, ಅಚ್ಚಿಕ್ಖನ್ಧೋ ಭಯಾನಕೋ;

ದಹನ್ತೋ ಪಾಪಕಮ್ಮನ್ತೇ, ಭೂಮಿಯಂ ಪಟಿಹಞ್ಞತಿ.

‘‘ಅಯೋಕಪಾಲಮಾದಿತ್ತಂ, ಸನ್ತತ್ತಂ ಜಲಿತಂ ಯಥಾ;

ಏವಂ ಅವೀಚಿನಿರಯೋ, ಹೇಟ್ಠಾ ಉಪರಿ ಪಸ್ಸತೋ.

‘‘ತತ್ಥ ಸತ್ತಾ ಮಹಾಲುದ್ದಾ, ಮಹಾಕಿಬ್ಬಿಸಕಾರಿನೋ;

ಅಚ್ಚನ್ತಪಾಪಕಮ್ಮನ್ತಾ, ಪಚ್ಚನ್ತಿ ನ ಚ ಮಿಯ್ಯರೇ [ಮೀಯರೇ (ಸೀ.)].

‘‘ಜಾತವೇದಸಮೋ ಕಾಯೋ, ತೇಸಂ ನಿರಯವಾಸಿನಂ;

ಪಸ್ಸ ಕಮ್ಮಾನಂ ದಳ್ಹತ್ತಂ, ನ ಭಸ್ಮಾ ಹೋತಿ ನಪೀ ಮಸಿ.

‘‘ಪುರತ್ಥಿಮೇನಪಿ ಧಾವನ್ತಿ, ತತೋ ಧಾವನ್ತಿ ಪಚ್ಛಿಮಂ;

ಉತ್ತರೇನಪಿ ಧಾವನ್ತಿ, ತತೋ ಧಾವನ್ತಿ ದಕ್ಖಿಣಂ.

‘‘ಯಂ ಯಂ ದಿಸಂ ಪಧಾವನ್ತಿ [ದಿಸಮ್ಪಿ ಧಾವನ್ತಿ (ಸ್ಯಾ.)], ತಂ ತಂ ದ್ವಾರಂ ಪಿಧೀಯತಿ [ಪಿಥೀಯತಿ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ.)];

ಅಭಿನಿಕ್ಖಮಿತಾಸಾ ತೇ, ಸತ್ತಾ ಮೋಕ್ಖಗವೇಸಿನೋ.

‘‘ನ ತೇ ತತೋ ನಿಕ್ಖಮಿತುಂ, ಲಭನ್ತಿ ಕಮ್ಮಪಚ್ಚಯಾ;

ತೇಸಞ್ಚ ಪಾಪಕಮ್ಮನ್ತಂ, ಅವಿಪಕ್ಕಂ ಕತಂ ಬಹು’’ನ್ತಿ.

ಏತಂ ಭಯಂ ದುಕ್ಖಂ ದೋಮನಸ್ಸಂ ಕುತೋ ತಸ್ಸ? ಅತ್ತದಣ್ಡತೋ ಜಾತಂ ಸಞ್ಜಾತಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಂ ಅಭಿನಿಬ್ಬತ್ತಂ ಪಾತುಭೂತಂ. ಯಾನಿ ಚ ನೇರಯಿಕಾನಿ ದುಕ್ಖಾನಿ ಯಾನಿ ಚ ತಿರಚ್ಛಾನಯೋನಿಕಾನಿ ದುಕ್ಖಾನಿ ಯಾನಿ ಚ ಪೇತ್ತಿವಿಸಯಿಕಾನಿ ದುಕ್ಖಾನಿ ಯಾನಿ ಚ ಮಾನುಸಿಕಾನಿ ದುಕ್ಖಾನಿ; ತಾನಿ ಕುತೋ ಜಾತಾನಿ ಕುತೋ ಸಞ್ಜಾತಾನಿ ಕುತೋ ನಿಬ್ಬತ್ತಾನಿ ಕುತೋ ಅಭಿನಿಬ್ಬತ್ತಾನಿ ಕುತೋ ಪಾತುಭೂತಾನಿ? ಅತ್ತದಣ್ಡತೋ ಜಾತಾನಿ ಸಞ್ಜಾತಾನಿ ನಿಬ್ಬತ್ತಾನಿ ಅಭಿನಿಬ್ಬತ್ತಾನಿ ಪಾತುಭೂತಾನೀತಿ – ಅತ್ತದಣ್ಡಾ ಭಯಂ ಜಾತಂ.

ಜನಂ ಪಸ್ಸಥ ಮೇಧಗನ್ತಿ. ಜನನ್ತಿ ಖತ್ತಿಯಾ ಚ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಚ ವೇಸ್ಸಾ ಚ ಸುದ್ದಾ ಚ ಗಹಟ್ಠಾ ಚ ಪಬ್ಬಜಿತಾ ಚ ದೇವಾ ಚ ಮನುಸ್ಸಾ ಚ ಮೇಧಗಂ ಜನಂ ಕಲಹಂ ಜನಂ ವಿರುದ್ಧಂ ಜನಂ ಪಟಿವಿರುದ್ಧಂ ಜನಂ ಆಹತಂ ಜನಂ ಪಚ್ಚಾಹತಂ ಜನಂ ಆಘಾತಿತಂ ಜನಂ ಪಚ್ಚಾಘಾತಿತಂ ಜನಂ ಪಸ್ಸಥ ದಕ್ಖಥ ಓಲೋಕೇಥ ನಿಜ್ಝಾಯೇಥ ಉಪಪರಿಕ್ಖಥಾತಿ – ಜನಂ ಪಸ್ಸಥ ಮೇಧಗಂ.

ಸಂವೇಗಂ ಕಿತ್ತಯಿಸ್ಸಾಮೀತಿ. ಸಂವೇಗಂ ಉಬ್ಬೇಗಂ ಉತ್ರಾಸಂ ಭಯಂ ಪೀಳನಂ ಘಟ್ಟನಂ ಉಪದ್ದವಂ ಉಪಸಗ್ಗಂ. ಕಿತ್ತಯಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಪಕಿತ್ತಯಿಸ್ಸಾಮಿ ಆಚಿಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮಿ ದೇಸೇಸ್ಸಾಮಿ ಪಞ್ಞಪೇಸ್ಸಾಮಿ ಪಟ್ಠಪೇಸ್ಸಾಮಿ ವಿವರಿಸ್ಸಾಮಿ ವಿಭಜಿಸ್ಸಾಮಿ ಉತ್ತಾನೀಕರಿಸ್ಸಾಮಿ ಪಕಾಸಿಸ್ಸಾಮೀತಿ – ಸಂವೇಗಂ ಕಿತ್ತಯಿಸ್ಸಾಮಿ.

ಯಥಾ ಸಂವಿಜಿತಂ ಮಯಾತಿ. ಯಥಾ ಮಯಾ ಅತ್ತನಾಯೇವ ಅತ್ತಾನಂ ಸಂವೇಜಿತೋ ಉಬ್ಬೇಜಿತೋ ಸಂವೇಗಮಾಪಾದಿತೋತಿ – ಯಥಾ ಸಂವಿಜಿತಂ ಮಯಾ.

ತೇನಾಹ ಭಗವಾ –

‘‘ಅತ್ತದಣ್ಡಾ ಭಯಂ ಜಾತಂ, ಜನಂ ಪಸ್ಸಥ ಮೇಧಗಂ;

ಸಂವೇಗಂ ಕಿತ್ತಯಿಸ್ಸಾಮಿ, ಯಥಾ ಸಂವಿಜಿತಂ ಮಯಾ’’ತಿ.

೧೭೧. ಫನ್ದಮಾನಂ ಪಜಂ ದಿಸ್ವಾ, ಮಚ್ಛೇ ಅಪ್ಪೋದಕೇ ಯಥಾ;

ಅಞ್ಞಮಞ್ಞೇಹಿ ಬ್ಯಾರುದ್ಧೇ, ದಿಸ್ವಾ ಮಂ ಭಯಮಾವಿಸಿ.

ಫನ್ದಮಾನಂ ಪಜಂ ದಿಸ್ವಾತಿ. ಪಜಾತಿ ಸತ್ತಾಧಿವಚನಂ. ಪಜಂ ತಣ್ಹಾಫನ್ದನಾಯ ಫನ್ದಮಾನಂ ದಿಟ್ಠಿಫನ್ದನಾಯ ಫನ್ದಮಾನಂ ಕಿಲೇಸಫನ್ದನಾಯ ಫನ್ದಮಾನಂ ದುಚ್ಚರಿತಫನ್ದನಾಯ ಫನ್ದಮಾನಂ ಪಯೋಗಫನ್ದನಾಯ ಫನ್ದಮಾನಂ ವಿಪಾಕಫನ್ದನಾಯ ಫನ್ದಮಾನಂ ರತ್ತಂ ರಾಗೇನ ಫನ್ದಮಾನಂ ದುಟ್ಠಂ ದೋಸೇನ ಫನ್ದಮಾನಂ ಮೂಳ್ಹಂ ಮೋಹೇನ ಫನ್ದಮಾನಂ ವಿನಿಬದ್ಧಂ ಮಾನೇನ ಫನ್ದಮಾನಂ ಪರಾಮಟ್ಠಂ ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಫನ್ದಮಾನಂ ವಿಕ್ಖೇಪಗತಂ ಉದ್ಧಚ್ಚೇನ ಫನ್ದಮಾನಂ ಅನಿಟ್ಠಙ್ಗತಂ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾಯ ಫನ್ದಮಾನಂ ಥಾಮಗತಂ ಅನುಸಯೇಹಿ ಫನ್ದಮಾನಂ ಲಾಭೇನ ಫನ್ದಮಾನಂ ಅಲಾಭೇನ ಫನ್ದಮಾನಂ ಯಸೇನ ಫನ್ದಮಾನಂ ಅಯಸೇನ ಫನ್ದಮಾನಂ ಪಸಂಸಾಯ ಫನ್ದಮಾನಂ ನಿನ್ದಾಯ ಫನ್ದಮಾನಂ ಸುಖೇನ ಫನ್ದಮಾನಂ ದುಕ್ಖೇನ ಫನ್ದಮಾನಂ ಜಾತಿಯಾ ಫನ್ದಮಾನಂ ಜರಾಯ ಫನ್ದಮಾನಂ ಬ್ಯಾಧಿನಾ ಫನ್ದಮಾನಂ ಮರಣೇನ ಫನ್ದಮಾನಂ ಸೋಕಪರಿದೇವದುಕ್ಖದೋಮನಸ್ಸುಪಾಯಾಸೇಹಿ ಫನ್ದಮಾನಂ ನೇರಯಿಕೇನ ದುಕ್ಖೇನ ಫನ್ದಮಾನಂ ತಿರಚ್ಛಾನಯೋನಿಕೇನ ದುಕ್ಖೇನ ಫನ್ದಮಾನಂ ಪೇತ್ತಿವಿಸಯಿಕೇನ ದುಕ್ಖೇನ ಫನ್ದಮಾನಂ ಮಾನುಸಿಕೇನ ದುಕ್ಖೇನ ಫನ್ದಮಾನಂ ಗಬ್ಭೋಕ್ಕನ್ತಿಮೂಲಕೇನ ದುಕ್ಖೇನ… ಗಬ್ಭಟ್ಠಿತಿಮೂಲಕೇನ [ಗಬ್ಭೇಠಿತೀಮೂಲಕೇನ (ಕ.) ಮಹಾನಿ. ೧೧] ದುಕ್ಖೇನ… ಗಬ್ಭಾವುಟ್ಠಾನಮೂಲಕೇನ ದುಕ್ಖೇನ… ಜಾತಸ್ಸೂಪನಿಬನ್ಧಕೇನ ದುಕ್ಖೇನ… ಜಾತಸ್ಸ ಪರಾಧೇಯ್ಯಕೇನ ದುಕ್ಖೇನ… ಅತ್ತೂಪಕ್ಕಮೇನ ದುಕ್ಖೇನ… ಪರೂಪಕ್ಕಮೇನ ದುಕ್ಖೇನ… ದುಕ್ಖದುಕ್ಖೇನ… ಸಙ್ಖಾರದುಕ್ಖೇನ… ವಿಪರಿಣಾಮದುಕ್ಖೇನ… ಚಕ್ಖುರೋಗೇನ ದುಕ್ಖೇನ… ಸೋತರೋಗೇನ … ಘಾನರೋಗೇನ… ಜಿವ್ಹಾರೋಗೇನ … ಕಾಯರೋಗೇನ… ಸೀಸರೋಗೇನ … ಕಣ್ಣರೋಗೇನ… ಮುಖರೋಗೇನ… ದನ್ತರೋಗೇನ… ಕಾಸೇನ… ಸಾಸೇನ… ಪಿನಾಸೇನ… ಡಾಹೇನ… ಜರೇನ… ಕುಚ್ಛಿರೋಗೇನ… ಮುಚ್ಛಾಯ… ಪಕ್ಖನ್ದಿಕಾಯ… ಸೂಲಾಯ… ವಿಸೂಚಿಕಾಯ… ಕುಟ್ಠೇನ… ಗಣ್ಡೇನ… ಕಿಲಾಸೇನ… ಸೋಸೇನ… ಅಪಮಾರೇನ… ದದ್ದುಯಾ… ಕಣ್ಡುಯಾ… ಕಚ್ಛುಯಾ… ರಖಸಾಯ… ವಿತಚ್ಛಿಕಾಯ… ಲೋಹಿತೇನ… ಪಿತ್ತೇನ… ಮಧುಮೇಹೇನ… ಅಂಸಾಯ… ಪೀಳಕಾಯ… ಭಗನ್ದಲೇನ… ಪಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನೇನ ಆಬಾಧೇನ… ಸೇಮ್ಹಸಮುಟ್ಠಾನೇನ ಆಬಾಧೇನ… ವಾತಸಮುಟ್ಠಾನೇನ ಆಬಾಧೇನ… ಸನ್ನಿಪಾತಿಕೇನ ಆಬಾಧೇನ… ಉತುಪರಿಣಾಮಜೇನ ಆಬಾಧೇನ… ವಿಸಮಪರಿಹಾರಜೇನ ಆಬಾಧೇನ … ಓಪಕ್ಕಮಿಕೇನ ಆಬಾಧೇನ… ಕಮ್ಮವಿಪಾಕಜೇನ ಆಬಾಧೇನ… ಸೀತೇನ… ಉಣ್ಹೇನ… ಜಿಘಚ್ಛಾಯ… ಪಿಪಾಸಾಯ… ಉಚ್ಚಾರೇನ… ಪಸ್ಸಾವೇನ… ಡಂಸಮಕಸವಾತಾತಪಸರೀಸಪಸಮ್ಫಸ್ಸೇನ ದುಕ್ಖೇನ… ಮಾತುಮರಣೇನ ದುಕ್ಖೇನ… ಪಿತುಮರಣೇನ ದುಕ್ಖೇನ… ಭಾತುಮರಣೇನ ದುಕ್ಖೇನ… ಭಗಿನಿಮರಣೇನ ದುಕ್ಖೇನ… ಪುತ್ತಮರಣೇನ ದುಕ್ಖೇನ… ಧೀತುಮರಣೇನ ದುಕ್ಖೇನ… ಞಾತಿಮರಣೇನ ದುಕ್ಖೇನ… ಭೋಗಬ್ಯಸನೇನ ದುಕ್ಖೇನ… ರೋಗಬ್ಯಸನೇನ ದುಕ್ಖೇನ… ಸೀಲಬ್ಯಸನೇನ ದುಕ್ಖೇನ… ದಿಟ್ಠಿಬ್ಯಸನೇನ ದುಕ್ಖೇನ ಫನ್ದಮಾನಂ ಸಮ್ಫನ್ದಮಾನಂ ವಿಪ್ಫನ್ದಮಾನಂ ವೇಧಮಾನಂ ಪವೇಧಮಾನಂ ಸಮ್ಪವೇಧಮಾನಂ. ದಿಸ್ವಾತಿ ದಿಸ್ವಾ ಪಸ್ಸಿತ್ವಾ ತುಲಯಿತ್ವಾ ತೀರಯಿತ್ವಾ ವಿಭಾವಯಿತ್ವಾ ವಿಭೂತಂ ಕತ್ವಾತಿ – ಫನ್ದಮಾನಂ ಪಜಂ ದಿಸ್ವಾ.

ಮಚ್ಛೇ ಅಪ್ಪೋದಕೇ ಯಥಾತಿ ಯಥಾ ಮಚ್ಛಾ ಅಪ್ಪೋದಕೇ ಉದಕಪರಿಯಾದಾನೇ ಕಾಕೇಹಿ ವಾ ಕುಲಲೇಹಿ ವಾ ಬಲಾಕಾಹಿ ವಾ ಪರಿಪಾತಿಯಮಾನಾ ಉಕ್ಖಿಪಿಯಮಾನಾ ಖಜ್ಜಮಾನಾ ಫನ್ದನ್ತಿ ಸಮ್ಫನ್ದನ್ತಿ ವಿಪ್ಫನ್ದನ್ತಿ ವೇಧನ್ತಿ ಪವೇಧನ್ತಿ ಸಮ್ಪವೇಧನ್ತಿ; ಏವಮೇವ ಪಜಾ ತಣ್ಹಾಫನ್ದನಾಯ ಫನ್ದನ್ತಿ…ಪೇ… ದಿಟ್ಠಿಬ್ಯಸನೇನ ದುಕ್ಖೇನ ಫನ್ದನ್ತಿ ಸಮ್ಫನ್ದನ್ತಿ ವಿಪ್ಫನ್ದನ್ತಿ ವೇಧನ್ತಿ ಪವೇಧನ್ತಿ ಸಮ್ಪವೇಧನ್ತೀತಿ – ಮಚ್ಛೇ ಅಪ್ಪೋದಕೇ ಯಥಾ.

ಅಞ್ಞಮಞ್ಞೇಹಿ ಬ್ಯಾರುದ್ಧೇತಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಸತ್ತಾ ವಿರುದ್ಧಾ ಪಟಿವಿರುದ್ಧಾ ಆಹತಾ ಪಚ್ಚಾಹತಾ ಆಘಾತಿತಾ ಪಚ್ಚಾಘಾತಿತಾ. ರಾಜಾನೋಪಿ ರಾಜೂಹಿ ವಿವದನ್ತಿ, ಖತ್ತಿಯಾಪಿ ಖತ್ತಿಯೇಹಿ ವಿವದನ್ತಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾಪಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಹಿ ವಿವದನ್ತಿ, ಗಹಪತೀಪಿ ಗಹಪತೀಹಿ ವಿವದನ್ತಿ, ಮಾತಾಪಿ ಪುತ್ತೇನ ವಿವದತಿ, ಪುತ್ತೋಪಿ ಮಾತರಾ ವಿವದತಿ, ಪಿತಾಪಿ ಪುತ್ತೇನ ವಿವದತಿ, ಪುತ್ತೋಪಿ ಪಿತರಾ ವಿವದತಿ, ಭಾತಾಪಿ ಭಾತರಾ ವಿವದತಿ, ಭಗಿನೀಪಿ ಭಗಿನಿಯಾ ವಿವದತಿ, ಭಾತಾಪಿ ಭಗಿನಿಯಾ ವಿವದತಿ, ಭಗಿನಿಪಿ ಭಾತರಾ ವಿವದತಿ, ಸಹಾಯೋಪಿ ಸಹಾಯೇನ ವಿವದತಿ; ತೇ ತತ್ಥ ಕಲಹವಿಗ್ಗಹವಿವಾದಾಪನ್ನಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಪಾಣೀಹಿಪಿ ಉಪಕ್ಕಮನ್ತಿ, ಲೇಡ್ಡೂಹಿಪಿ ಉಪಕ್ಕಮನ್ತಿ, ದಣ್ಡೇಹಿಪಿ ಉಪಕ್ಕಮನ್ತಿ, ಸತ್ಥೇಹಿಪಿ ಉಪಕ್ಕಮನ್ತಿ, ತೇ ತತ್ಥ ಮರಣಮ್ಪಿ ನಿಗಚ್ಛನ್ತಿ ಮರಣಮತ್ತಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖನ್ತಿ – ಅಞ್ಞಮಞ್ಞೇಹಿ ಬ್ಯಾರುದ್ಧೇ.

ದಿಸ್ವಾ ಮಂ ಭಯಮಾವಿಸೀತಿ. ದಿಸ್ವಾತಿ ದಿಸ್ವಾ ಪಸ್ಸಿತ್ವಾ ತುಲಯಿತ್ವಾ ತೀರಯಿತ್ವಾ ವಿಭಾವಯಿತ್ವಾ ವಿಭೂತಂ ಕತ್ವಾ ಭಯಂ ಪೀಳನಂ ಘಟ್ಟನಂ ಉಪದ್ದವೋ ಉಪಸಗ್ಗೋ ಆವಿಸೀತಿ [ಆವೀಸೀತಿ (ಸೀ.), ಆವಿಸತೀತಿ (ಸ್ಯಾ.)] – ದಿಸ್ವಾ ಮಂ ಭಯಮಾವಿಸಿ.

ತೇನಾಹ ಭಗವಾ –

‘‘ಫನ್ದಮಾನಂ ಪಜಂ ದಿಸ್ವಾ, ಮಚ್ಛೇ ಅಪ್ಪೋದಕೇ ಯಥಾ;

ಅಞ್ಞಮಞ್ಞೇಹಿ ಬ್ಯಾರುದ್ಧೇ, ದಿಸ್ವಾ ಮಂ ಭಯಮಾವಿಸೀ’’ತಿ.

೧೭೨. ಸಮನ್ತಮಸಾರೋ ಲೋಕೋ, ದಿಸಾ ಸಬ್ಬಾ ಸಮೇರಿತಾ;

ಇಚ್ಛಂ ಭವನಮತ್ತನೋ, ನಾದ್ದಸಾಸಿಂ ಅನೋಸಿತಂ.

ಸಮನ್ತಮಸಾರೋ ಲೋಕೋತಿ. ಲೋಕೋತಿ ನಿರಯಲೋಕೋ ತಿರಚ್ಛಾನಯೋನಿಲೋಕೋ ಪೇತ್ತಿವಿಸಯಲೋಕೋ ಮನುಸ್ಸಲೋಕೋ ದೇವಲೋಕೋ, ಖನ್ಧಲೋಕೋ ಧಾತುಲೋಕೋ ಆಯತನಲೋಕೋ, ಅಯಂ ಲೋಕೋ ಪರೋ ಲೋಕೋ, ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೋ ದೇವಲೋಕೋ – ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ಲೋಕೋ. ನಿರಯಲೋಕೋ ಅಸಾರೋ ನಿಸ್ಸಾರೋ ಸಾರಾಪಗತೋ ನಿಚ್ಚಸಾರಸಾರೇನ ವಾ ಸುಖಸಾರಸಾರೇನ ವಾ ಅತ್ತಸಾರಸಾರೇನ ವಾ ನಿಚ್ಚೇನ ವಾ ಧುವೇನ ವಾ ಸಸ್ಸತೇನ ವಾ ಅವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮೇನ ವಾ. ತಿರಚ್ಛಾನಯೋನಿಲೋಕೋ…ಪೇ… ಪೇತ್ತಿವಿಸಯಲೋಕೋ… ಮನುಸ್ಸಲೋಕೋ… ದೇವಲೋಕೋ… ಖನ್ಧಲೋಕೋ… ಧಾತುಲೋಕೋ… ಆಯತನಲೋಕೋ… ಅಯಂ ಲೋಕೋ… ಪರೋ ಲೋಕೋ… ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೋ… ದೇವಲೋಕೋ ಅಸಾರೋ ನಿಸ್ಸಾರೋ ಸಾರಾಪಗತೋ ನಿಚ್ಚಸಾರಸಾರೇನ ವಾ ಸುಖಸಾರಸಾರೇನ ವಾ ಅತ್ತಸಾರಸಾರೇನ ವಾ ನಿಚ್ಚೇನ ವಾ ಧುವೇನ ವಾ ಸಸ್ಸತೇನ ವಾ ಅವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮೇನ ವಾ.

ಯಥಾ ಪನ ನಳೋ ಅಸಾರೋ ನಿಸ್ಸಾರೋ ಸಾರಾಪಗತೋ, ಯಥಾ ಏರಣ್ಡೋ ಅಸಾರೋ ನಿಸ್ಸಾರೋ ಸಾರಾಪಗತೋ, ಯಥಾ ಉದುಮ್ಬರೋ ಅಸಾರೋ ನಿಸ್ಸಾರೋ ಸಾರಾಪಗತೋ, ಯಥಾ ಸೇತಕಚ್ಛೋ ಅಸಾರೋ ನಿಸ್ಸಾರೋ ಸಾರಾಪಗತೋ, ಯಥಾ ಪಾರಿಭದ್ದಕೋ ಅಸಾರೋ ನಿಸ್ಸಾರೋ ಸಾರಾಪಗತೋ, ಯಥಾ ಫೇಣಪಿಣ್ಡೋ ಅಸಾರೋ ನಿಸ್ಸಾರೋ ಸಾರಾಪಗತೋ, ಯಥಾ ಉದಕಪುಬ್ಬುಳಂ [ಬುಬ್ಬುಲಕಂ (ಸೀ.), ಪುಬ್ಬುಳಕಂ (ಸ್ಯಾ.)] ಅಸಾರಂ ನಿಸ್ಸಾರಂ ಸಾರಾಪಗತಂ, ಯಥಾ ಮರೀಚಿ ಅಸಾರಾ ನಿಸ್ಸಾರಾ ಸಾರಾಪಗತಾ, ಯಥಾ ಕದಲಿಕ್ಖನ್ಧೋ ಅಸಾರೋ ನಿಸ್ಸಾರೋ ಸಾರಾಪಗತೋ, ಯಥಾ ಮಾಯಾ ಅಸಾರಾ ನಿಸ್ಸಾರಾ ಸಾರಾಪಗತಾ; ಏವಮೇವ ನಿರಯಲೋಕೋ ಅಸಾರೋ ನಿಸ್ಸಾರೋ ಸಾರಾಪಗತೋ ನಿಚ್ಚಸಾರಸಾರೇನ ವಾ ಸುಖಸಾರಸಾರೇನ ವಾ ಅತ್ತಸಾರಸಾರೇನ ವಾ ನಿಚ್ಚೇನ ವಾ ಧುವೇನ ವಾ ಸಸ್ಸತೇನ ವಾ ಅವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮೇನ ವಾ.

ತಿರಚ್ಛಾನಯೋನಿಲೋಕೋ… ಪೇತ್ತಿವಿಸಯಲೋಕೋ… ಮನುಸ್ಸಲೋಕೋ… ದೇವಲೋಕೋ ಅಸಾರೋ ನಿಸ್ಸಾರೋ ಸಾರಾಪಗತೋ ನಿಚ್ಚಸಾರಸಾರೇನ ವಾ ಸುಖಸಾರಸಾರೇನ ವಾ ಅತ್ತಸಾರಸಾರೇನ ವಾ ನಿಚ್ಚೇನ ವಾ ಧುವೇನ ವಾ ಸಸ್ಸತೇನ ವಾ ಅವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮೇನ ವಾ. ಖನ್ಧಲೋಕೋ… ಧಾತುಲೋಕೋ… ಆಯತನಲೋಕೋ… ಅಯಂ ಲೋಕೋ… ಪರೋ ಲೋಕೋ… ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೋ… ದೇವಲೋಕೋ ಅಸಾರೋ ನಿಸ್ಸಾರೋ ಸಾರಾಪಗತೋ ನಿಚ್ಚಸಾರಸಾರೇನ ವಾ ಸುಖಸಾರಸಾರೇನ ವಾ ಅತ್ತಸಾರಸಾರೇನ ವಾ ನಿಚ್ಚೇನ ವಾ ಧುವೇನ ವಾ ಸಸ್ಸತೇನ ವಾ ಅವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮೇನ ವಾತಿ – ಸಮನ್ತಮಸಾರೋ ಲೋಕೋ.

ದಿಸಾ ಸಬ್ಬಾ ಸಮೇರಿತಾತಿ. ಯೇ ಪುರತ್ಥಿಮಾಯ ದಿಸಾಯ ಸಙ್ಖಾರಾ, ತೇಪಿ ಏರಿತಾ ಸಮೇರಿತಾ ಚಲಿತಾ ಘಟ್ಟಿತಾ ಅನಿಚ್ಚತಾಯ ಜಾತಿಯಾ ಅನುಗತಾ ಜರಾಯ ಅನುಸಟಾ ಬ್ಯಾಧಿನಾ ಅಭಿಭೂತಾ ಮರಣೇನ ಅಬ್ಭಾಹತಾ ದುಕ್ಖೇ ಪತಿಟ್ಠಿತಾ ಅತಾಣಾ ಅಲೇಣಾ ಅಸರಣಾ ಅಸರಣೀಭೂತಾ. ಯೇ ಪಚ್ಛಿಮಾಯ ದಿಸಾಯ ಸಙ್ಖಾರಾ…ಪೇ… ಯೇ ಉತ್ತರಾಯ ದಿಸಾಯ ಸಙ್ಖಾರಾ… ಯೇ ದಕ್ಖಿಣಾಯ ದಿಸಾಯ ಸಙ್ಖಾರಾ… ಯೇ ಪುರತ್ಥಿಮಾಯ ಅನುದಿಸಾಯ ಸಙ್ಖಾರಾ… ಯೇ ಪಚ್ಛಿಮಾಯ ಅನುದಿಸಾಯ ಸಙ್ಖಾರಾ… ಯೇ ಉತ್ತರಾಯ ಅನುದಿಸಾಯ ಸಙ್ಖಾರಾ… ಯೇ ದಕ್ಖಿಣಾಯ ಅನುದಿಸಾಯ ಸಙ್ಖಾರಾ… ಯೇ ಹೇಟ್ಠಿಮಾಯ ದಿಸಾಯ ಸಙ್ಖಾರಾ… ಯೇ ಉಪರಿಮಾಯ ದಿಸಾಯ ಸಙ್ಖಾರಾ… ಯೇ ದಸಸು ದಿಸಾಸು ಸಙ್ಖಾರಾ, ತೇಪಿ ಏರಿತಾ ಸಮೇರಿತಾ ಚಲಿತಾ ಘಟ್ಟಿತಾ ಅನಿಚ್ಚತಾಯ ಜಾತಿಯಾ ಅನುಗತಾ ಜರಾಯ ಅನುಸಟಾ ಬ್ಯಾಧಿನಾ ಅಭಿಭೂತಾ ಮರಣೇನ ಅಬ್ಭಾಹತಾ ದುಕ್ಖೇ ಪತಿಟ್ಠಿತಾ ಅತಾಣಾ ಅಲೇಣಾ ಅಸರಣಾ ಅಸರಣೀಭೂತಾ. ಭಾಸಿತಮ್ಪಿ ಚೇತಂ –

‘‘ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಚೇತಂ ಜಲತೀ ವಿಮಾನಂ, ಓಭಾಸಯಂ ಉತ್ತರಿಯಂ ದಿಸಾಯ;

ರೂಪೇ ರಣಂ ದಿಸ್ವಾ ಸದಾ ಪವೇಧಿತಂ, ತಸ್ಮಾ ನ ರೂಪೇ ರಮತೀ ಸುಮೇಧೋ.

‘‘ಮಚ್ಚುನಾಬ್ಭಾಹತೋ ಲೋಕೋ, ಜರಾಯ ಪರಿವಾರಿತೋ;

ತಣ್ಹಾಸಲ್ಲೇನ ಓತಿಣ್ಣೋ, ಇಚ್ಛಾಧೂಮಾಯಿತೋ [ಇಚ್ಛಾಧುಮಾಯಿಕೋ (ಸ್ಯಾ.)] ಸದಾ.

‘‘ಸಬ್ಬೋ ಆದೀಪಿತೋ ಲೋಕೋ, ಸಬ್ಬೋ ಲೋಕೋ ಪಧೂಪಿತೋ;

ಸಬ್ಬೋ ಪಜ್ಜಲಿತೋ ಲೋಕೋ, ಸಬ್ಬೋ ಲೋಕೋ ಪಕಮ್ಪಿತೋ’’ತಿ.

ದಿಸಾ ಸಬ್ಬಾ ಸಮೇರಿತಾ.

ಇಚ್ಛಂ ಭವನಮತ್ತನೋತಿ. ಅತ್ತನೋ ಭವನಂ ತಾಣಂ ಲೇಣಂ ಸರಣಂ ಗತಿಂ ಪರಾಯನಂ ಇಚ್ಛನ್ತೋ ಸಾದಿಯನ್ತೋ ಪತ್ಥಯನ್ತೋ ಪಿಹಯನ್ತೋ ಅಭಿಜಪ್ಪನ್ತೋತಿ – ಇಚ್ಛಂ ಭವನಮತ್ತನೋ. ನಾದ್ದಸಾಸಿಂ ಅನೋಸಿತನ್ತಿ. ಅಜ್ಝೋಸಿತಂಯೇವ ಅದ್ದಸಂ, ಅನಜ್ಝೋಸಿತಂ ನಾದ್ದಸಂ, ಸಬ್ಬಂ ಯೋಬ್ಬಞ್ಞಂ ಜರಾಯ ಓಸಿತಂ, ಸಬ್ಬಂ ಆರೋಗ್ಯಂ ಬ್ಯಾಧಿನಾ ಓಸಿತಂ, ಸಬ್ಬಂ ಜೀವಿತಂ ಮರಣೇನ ಓಸಿತಂ, ಸಬ್ಬಂ ಲಾಭಂ ಅಲಾಭೇನ ಓಸಿತಂ, ಸಬ್ಬಂ ಯಸಂ ಅಯಸೇನ ಓಸಿತಂ, ಸಬ್ಬಂ ಪಸಂಸಂ ನಿನ್ದಾಯ ಓಸಿತಂ, ಸಬ್ಬಂ ಸುಖಂ ದುಕ್ಖೇನ ಓಸಿತಂ.

‘‘ಲಾಭೋ ಅಲಾಭೋ ಯಸೋ ಅಯಸೋ ಚ, ನಿನ್ದಾ ಪಸಂಸಾ ಚ ಸುಖಂ ದುಖಞ್ಚ;

ಏತೇ ಅನಿಚ್ಚಾ ಮನುಜೇಸು ಧಮ್ಮಾ, ಅಸಸ್ಸತಾ ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮಾ’’ತಿ.

ನಾದ್ದಸಾಸಿಂ ಅನೋಸಿತಂ.

ತೇನಾಹ ಭಗವಾ –

‘‘ಸಮನ್ತಮಸಾರೋ ಲೋಕೋ, ದಿಸಾ ಸಬ್ಬಾ ಸಮೇರಿತಾ;

ಇಚ್ಛಂ ಭವನಮತ್ತನೋ, ನಾದ್ದಸಾಸಿಂ ಅನೋಸಿತ’’ನ್ತಿ.

೧೭೩. ಓಸಾನೇ ತ್ವೇವ ಬ್ಯಾರುದ್ಧೇ, ದಿಸ್ವಾ ಮೇ ಅರತೀ ಅಹು;

ಅಥೇತ್ಥ ಸಲ್ಲಮದ್ದಕ್ಖಿಂ, ದುದ್ದಸಂ ಹದಯಸ್ಸಿತಂ.

ಓಸಾನೇ ತ್ವೇವ ಬ್ಯಾರುದ್ಧೇತಿ. ಓಸಾನೇ ತ್ವೇವಾತಿ ಸಬ್ಬಂ ಯೋಬ್ಬಞ್ಞಂ ಜರಾ ಓಸಾಪೇತಿ, ಸಬ್ಬಂ ಆರೋಗ್ಯಂ ಬ್ಯಾಧಿ ಓಸಾಪೇತಿ, ಸಬ್ಬಂ ಜೀವಿತಂ ಮರಣಂ ಓಸಾಪೇತಿ, ಸಬ್ಬಂ ಲಾಭಂ ಅಲಾಭೋ ಓಸಾಪೇತಿ, ಸಬ್ಬಂ ಯಸಂ ಅಯಸೋ ಓಸಾಪೇತಿ, ಸಬ್ಬಂ ಪಸಂಸಂ ನಿನ್ದಾ ಓಸಾಪೇತಿ, ಸಬ್ಬಂ ಸುಖಂ ದುಕ್ಖಂ ಓಸಾಪೇತೀತಿ – ಓಸಾನೇ ತ್ವೇವ. ಬ್ಯಾರುದ್ಧೇತಿ ಯೋಬ್ಬಞ್ಞಕಾಮಾ ಸತ್ತಾ ಜರಾಯ ಪಟಿವಿರುದ್ಧಾ, ಆರೋಗ್ಯಕಾಮಾ ಸತ್ತಾ ಬ್ಯಾಧಿನಾ ಪಟಿವಿರುದ್ಧಾ, ಜೀವಿತುಕಾಮಾ ಸತ್ತಾ ಮರಣೇನ ಪಟಿವಿರುದ್ಧಾ, ಲಾಭಕಾಮಾ ಸತ್ತಾ ಅಲಾಭೇನ ಪಟಿವಿರುದ್ಧಾ, ಯಸಕಾಮಾ ಸತ್ತಾ ಅಯಸೇನ ಪಟಿವಿರುದ್ಧಾ, ಪಸಂಸಕಾಮಾ ಸತ್ತಾ ನಿನ್ದಾಯ ಪಟಿವಿರುದ್ಧಾ, ಸುಖಕಾಮಾ ಸತ್ತಾ ದುಕ್ಖೇನ ಪಟಿವಿರುದ್ಧಾ ಆಹತಾ ಪಚ್ಚಾಹತಾ ಆಘಾತಿತಾ ಪಚ್ಚಾಘಾತಿತಾತಿ – ಓಸಾನೇ ತ್ವೇವ ಬ್ಯಾರುದ್ಧೇ.

ದಿಸ್ವಾ ಮೇ ಅರತೀ ಅಹೂತಿ. ದಿಸ್ವಾತಿ ದಿಸ್ವಾ ಪಸ್ಸಿತ್ವಾ ತುಲಯಿತ್ವಾ ತೀರಯಿತ್ವಾ ವಿಭಾವಯಿತ್ವಾ ವಿಭೂತಂ ಕತ್ವಾತಿ – ದಿಸ್ವಾ. ಮೇ ಅರತೀತಿ ಯಾ ಅರತಿ ಯಾ ಅನಭಿರತಿ ಯಾ ಅನಭಿರಮನಾ ಯಾ ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತಾ ಯಾ ಪರಿತಸಿತಾ ಅಹೂತಿ – ದಿಸ್ವಾ ಮೇ ಅರತೀ ಅಹು.

ಅಥೇತ್ಥ ಸಲ್ಲಮದ್ದಕ್ಖಿನ್ತಿ. ಅಥಾತಿ ಪದಸನ್ಧಿ…ಪೇ… ಪದಾನುಪುಬ್ಬತಾಪೇತಂ – ಅಥಾತಿ. ಏತ್ಥಾತಿ ಸತ್ತೇಸು. ಸಲ್ಲನ್ತಿ ಸತ್ತ ಸಲ್ಲಾನಿ – ರಾಗಸಲ್ಲಂ, ದೋಸಸಲ್ಲಂ, ಮೋಹಸಲ್ಲಂ, ಮಾನಸಲ್ಲಂ, ದಿಟ್ಠಿಸಲ್ಲಂ, ಸೋಕಸಲ್ಲಂ, ಕಥಂಕಥಾಸಲ್ಲಂ. ಅದ್ದಕ್ಖಿನ್ತಿ ಅದ್ದಸಂ ಅದಕ್ಖಿಂ ಅಪಸ್ಸಿಂ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿನ್ತಿ – ಅಥೇತ್ಥ ಸಲ್ಲಮದ್ದಕ್ಖಿಂ.

ದುದ್ದಸಂ ಹದಯಸ್ಸಿತನ್ತಿ. ದುದ್ದಸನ್ತಿ ದುದ್ದಸಂ ದುದ್ದಕ್ಖಂ ದುಪ್ಪಸ್ಸಂ ದುಬ್ಬುಜ್ಝಂ ದುರನುಬುಜ್ಝಂ ದುಪ್ಪಟಿವಿಜ್ಝನ್ತಿ – ದುದ್ದಸಂ. ಹದಯಸ್ಸಿತನ್ತಿ ಹದಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ಚಿತ್ತಂ. ಯಂ ಚಿತ್ತಂ ಮನೋ ಮಾನಸಂ ಹದಯಂ ಪಣ್ಡರಂ ಮನೋ ಮನಾಯತನಂ ಮನಿನ್ದ್ರಿಯಂ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ವಿಞ್ಞಾಣಕ್ಖನ್ಧೋ ತಜ್ಜಾ ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಧಾತು. ಹದಯಸ್ಸಿತನ್ತಿ ಹದಯನಿಸ್ಸಿತಂ ಚಿತ್ತಸಿತಂ ಚಿತ್ತನಿಸ್ಸಿತಂ ಚಿತ್ತೇನ ಸಹಗತಂ ಸಹಜಾತಂ ಸಂಸಟ್ಠಂ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಂ ಏಕುಪ್ಪಾದಂ ಏಕನಿರೋಧಂ ಏಕವತ್ಥುಕಂ ಏಕಾರಮ್ಮಣನ್ತಿ – ದುದ್ದಸಂ ಹದಯಸ್ಸಿತಂ.

ತೇನಾಹ ಭಗವಾ –

‘‘ಓಸಾನೇ ತ್ವೇವ ಬ್ಯಾರುದ್ಧೇ, ದಿಸ್ವಾ ಮೇ ಅರತೀ ಅಹು;

ಅಥೇತ್ಥ ಸಲ್ಲಮದ್ದಕ್ಖಿಂ, ದುದ್ದಸಂ ಹದಯಸ್ಸಿತ’’ನ್ತಿ.

೧೭೪. ಯೇನ ಸಲ್ಲೇನ ಓತಿಣ್ಣೋ, ದಿಸಾ ಸಬ್ಬಾ ವಿಧಾವತಿ;

ತಮೇವ ಸಲ್ಲಮಬ್ಬುಯ್ಹ, ನ ಧಾವತಿ ನ ಸೀದತಿ.

ಯೇನ ಸಲ್ಲೇನ ಓತಿಣ್ಣೋ, ದಿಸಾ ಸಬ್ಬಾ ವಿಧಾವತೀತಿ. ಸಲ್ಲನ್ತಿ. ಸತ್ತ ಸಲ್ಲಾನಿ – ರಾಗಸಲ್ಲಂ, ದೋಸಸಲ್ಲಂ, ಮೋಹಸಲ್ಲಂ, ಮಾನಸಲ್ಲಂ, ದಿಟ್ಠಿಸಲ್ಲಂ, ಸೋಕಸಲ್ಲಂ, ಕಥಂಕಥಾಸಲ್ಲಂ. ಕತಮಂ ರಾಗಸಲ್ಲಂ? ಯೋ ರಾಗೋ ಸಾರಾಗೋ ಅನುನಯೋ ಅನುರೋಧೋ ನನ್ದಿರಾಗೋ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಸಾರಾಗೋ…ಪೇ… ಅಭಿಜ್ಝಾ ಲೋಭೋ ಅಕುಸಲಮೂಲಂ – ಇದಂ ರಾಗಸಲ್ಲಂ.

ಕತಮಂ ದೋಸಸಲ್ಲಂ? ‘‘ಅನತ್ಥಂ ಮೇ ಅಚರೀ’’ತಿ ಆಘಾತೋ ಜಾಯತಿ ‘‘ಅನತ್ಥಂ ಮೇ ಚರತೀ’’ತಿ ಆಘಾತೋ ಜಾಯತಿ, ‘‘ಅನತ್ಥಂ ಮೇ ಚರಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಆಘಾತೋ ಜಾಯತಿ…ಪೇ… ಚಣ್ಡಿಕ್ಕಂ ಅಸುರೋಪೋ ಅನತ್ತಮನತಾ ಚಿತ್ತಸ್ಸ – ಇದಂ ದೋಸಸಲ್ಲಂ.

ಕತಮಂ ಮೋಹಸಲ್ಲಂ? ದುಕ್ಖೇ ಅಞ್ಞಾಣಂ…ಪೇ… ದುಕ್ಖನಿರೋಧಗಾಮಿನಿಯಾ ಪಟಿಪದಾಯ ಅಞ್ಞಾಣಂ, ಪುಬ್ಬನ್ತೇ ಅಞ್ಞಾಣಂ, ಅಪರನ್ತೇ ಅಞ್ಞಾಣಂ, ಪುಬ್ಬನ್ತಾಪರನ್ತೇ ಅಞ್ಞಾಣಂ, ಇದಪ್ಪಚ್ಚಯತಾಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪನ್ನೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಅಞ್ಞಾಣಂ. ಯಂ ಏವರೂಪಂ ಅದಸ್ಸನಂ ಅನಭಿಸಮಯೋ ಅನನುಬೋಧೋ ಅಸಮ್ಬೋಧೋ ಅಪ್ಪಟಿವೇಧೋ ಅಸಙ್ಗಾಹಣಾ ಅಪರಿಯೋಗಾಹಣಾ [ಅಸಙ್ಗಾಹತಾ ಅಪರಿಯೋಗಾಹತಾ (ಸ್ಯಾ.), ಅಸಙ್ಗಾಹನಾ ಅಪರಿಯೋಗಾಹನಾ (ಕ.)] ಅಸಮಪೇಕ್ಖನಾ ಅಪಚ್ಚವೇಕ್ಖನಾ ಅಪಚ್ಚಕ್ಖಕಮ್ಮಂ ದುಮ್ಮೇಜ್ಝಂ ಬಾಲ್ಯಂ ಮೋಹೋ ಪಮೋಹೋ ಸಮ್ಮೋಹೋ ಅವಿಜ್ಜಾ ಅವಿಜ್ಜೋಘೋ ಅವಿಜ್ಜಾಯೋಗೋ ಅವಿಜ್ಜಾನುಸಯೋ ಅವಿಜ್ಜಾಪರಿಯುಟ್ಠಾನಂ ಅವಿಜ್ಜಾಲಙ್ಗೀ ಮೋಹೋ ಅಕುಸಲಮೂಲಂ – ಇದಂ ಮೋಹಸಲ್ಲಂ.

ಕತಮಂ ಮಾನಸಲ್ಲಂ? ‘‘ಸೇಯ್ಯೋಹಮಸ್ಮೀ’’ತಿ ಮಾನೋ, ‘‘ಸದಿಸೋಹಮಸ್ಮೀ’’ತಿ ಮಾನೋ, ‘‘ಹೀನೋಹಮಸ್ಮೀ’’ತಿ ಮಾನೋ. ಯೋ ಏವರೂಪೋ ಮಾನೋ ಮಞ್ಞನಾ ಮಞ್ಞಿತತ್ತಂ ಉನ್ನತಿ ಉನ್ನಮೋ ಧಜೋ ಸಮ್ಪಗ್ಗಾಹೋ ಕೇತುಕಮ್ಯತಾ ಚಿತ್ತಸ್ಸ – ಇದಂ ಮಾನಸಲ್ಲಂ.

ಕತಮಂ ದಿಟ್ಠಿಸಲ್ಲಂ? ವೀಸತಿವತ್ಥುಕಾ ಸಕ್ಕಾಯದಿಟ್ಠಿ, ದಸವತ್ಥುಕಾ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿ, ದಸವತ್ಥುಕಾ ಅನ್ತಗ್ಗಾಹಿಕಾ ದಿಟ್ಠಿ. ಯಾ ಏವರೂಪಾ ದಿಟ್ಠಿ ದಿಟ್ಠಿಗತಂ ದಿಟ್ಠಿಗಹನಂ ದಿಟ್ಠಿಕನ್ತಾರೋ ದಿಟ್ಠಿವಿಸೂಕಾಯಿಕಂ ದಿಟ್ಠಿವಿಪ್ಫನ್ದಿತಂ ದಿಟ್ಠಿಸಞ್ಞೋಜನಂ ಗಾಹೋ ಪಟಿಗ್ಗಾಹೋ ಅಭಿನಿವೇಸೋ ಪರಾಮಾಸೋ ಕುಮ್ಮಗ್ಗೋ [ಕುಮಗ್ಗೋ (ಕ.) ಮಹಾನಿ. ೩೮] ಮಿಚ್ಛಾಪಥೋ ಮಿಚ್ಛತ್ತಂ ತಿತ್ಥಾಯತನಂ ವಿಪರಿಯಾಸಗ್ಗಾಹೋ ವಿಪರೀತಗ್ಗಾಹೋ ವಿಪಲ್ಲಾಸಗ್ಗಾಹೋ ಮಿಚ್ಛಾಗಾಹೋ ಅಯಾಥಾವಕಸ್ಮಿಂ ‘‘ಯಾಥಾವಕ’’ನ್ತಿ ಗಾಹೋ ಯಾವತಾ ದ್ವಾಸಟ್ಠಿ ದಿಟ್ಠಿಗತಾನಿ – ಇದಂ ದಿಟ್ಠಿಸಲ್ಲಂ.

ಕತಮಂ ಸೋಕಸಲ್ಲಂ? ಞಾತಿಬ್ಯಸನೇನ ವಾ ಫುಟ್ಠಸ್ಸ ರೋಗಬ್ಯಸನೇನ ವಾ ಫುಟ್ಠಸ್ಸ ಭೋಗಬ್ಯಸನೇನ ವಾ ಫುಟ್ಠಸ್ಸ ಸೀಲಬ್ಯಸನೇನ ವಾ ಫುಟ್ಠಸ್ಸ ದಿಟ್ಠಿಬ್ಯಸನೇನ ವಾ ಫುಟ್ಠಸ್ಸ ಅಞ್ಞತರಞ್ಞತರೇನ ಬ್ಯಸನೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಸ್ಸ ಅಞ್ಞತರಞ್ಞತರೇನ ದುಕ್ಖಧಮ್ಮೇನ ಫುಟ್ಠಸ್ಸ ಸೋಕೋ ಸೋಚನಾ ಸೋಚಿತತ್ತಂ ಅನ್ತೋಸೋಕೋ ಅನ್ತೋಪರಿಸೋಕೋ ಅನ್ತೋಡಾಹೋ ಅನ್ತೋಪರಿಡಾಹೋ ಚೇತಸೋ ಪರಿಜ್ಝಾಯನಾ ದೋಮನಸ್ಸಂ – ಇದಂ ಸೋಕಸಲ್ಲಂ.

ಕತಮಂ ಕಥಂಕಥಾಸಲ್ಲಂ? ದುಕ್ಖೇ ಕಙ್ಖಾ, ದುಕ್ಖಸಮುದಯೇ ಕಙ್ಖಾ, ದುಕ್ಖನಿರೋಧೇ ಕಙ್ಖಾ, ದುಕ್ಖನಿರೋಧಗಾಮಿನಿಯಾ ಪಟಿಪದಾಯ ಕಙ್ಖಾ, ಪುಬ್ಬನ್ತೇ ಕಙ್ಖಾ, ಅಪರನ್ತೇ ಕಙ್ಖಾ, ಪುಬ್ಬನ್ತಾಪರನ್ತೇ ಕಙ್ಖಾ, ಇದಪ್ಪಚ್ಚಯತಾಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪನ್ನೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಕಙ್ಖಾ. ಯಾ ಏವರೂಪಾ ಕಙ್ಖಾ ಕಙ್ಖಾಯನಾ ಕಙ್ಖಾಯಿತತ್ತಂ ವಿಮತಿ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾ ದ್ವೇಳ್ಹಕಂ ದ್ವೇಧಾಪಥೋ ಸಂಸಯೋ ಅನೇಕಂಸಗ್ಗಾಹೋ ಆಸಪ್ಪನಾ ಪರಿಸಪ್ಪನಾ ಅಪರಿಯೋಗಾಹಣಾ ಛಮ್ಭಿತತ್ತಂ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಮನೋವಿಲೇಖೋ – ಇದಂ ಕಥಂಕಥಾಸಲ್ಲಂ.

ಯೇನ ಸಲ್ಲೇನ ಓತಿಣ್ಣೋ, ದಿಸಾ ಸಬ್ಬಾ ವಿಧಾವತೀತಿ. ರಾಗಸಲ್ಲೇನ ಓತಿಣ್ಣೋ ವಿದ್ಧೋ ಫುಟ್ಠೋ ಪರೇತೋ ಸಮೋಹಿತೋ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಕಾಯೇನ ದುಚ್ಚರಿತಂ ಚರತಿ, ವಾಚಾಯ ದುಚ್ಚರಿತಂ ಚರತಿ, ಮನಸಾ ದುಚ್ಚರಿತಂ ಚರತಿ, ಪಾಣಮ್ಪಿ ಹನತಿ, ಅದಿನ್ನಮ್ಪಿ ಆದಿಯತಿ, ಸನ್ಧಿಮ್ಪಿ ಛಿನ್ದತಿ, ನಿಲ್ಲೋಪಮ್ಪಿ ಹರತಿ, ಏಕಾಗಾರಿಕಮ್ಪಿ ಕರೋತಿ, ಪರಿಪನ್ಥೇಪಿ ತಿಟ್ಠತಿ, ಪರದಾರಮ್ಪಿ ಗಚ್ಛತಿ, ಮುಸಾಪಿ ಭಣತಿ; ಏವಮ್ಪಿ ರಾಗಸಲ್ಲೇನ ಓತಿಣ್ಣೋ ವಿದ್ಧೋ ಫುಟ್ಠೋ ಪರೇತೋ ಸಮೋಹಿತೋ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಧಾವತಿ ವಿಧಾವತಿ ಸನ್ಧಾವತಿ ಸಂಸರತಿ. ಅಥ ವಾ ರಾಗಸಲ್ಲೇನ ಓತಿಣ್ಣೋ ವಿದ್ಧೋ ಫುಟ್ಠೋ ಪರೇತೋ ಸಮೋಹಿತೋ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಭೋಗೇ ಪರಿಯೇಸನ್ತೋ ನಾವಾಯ ಮಹಾಸಮುದ್ದಂ ಪಕ್ಖನ್ದತಿ. ಸೀತಸ್ಸ ಪುರಕ್ಖತೋ ಉಣ್ಹಸ್ಸ ಪುರಕ್ಖತೋ ಡಂಸಮಕಸವಾತಾತಪಸರೀಸಪಸಮ್ಫಸ್ಸೇಹಿ ಪೀಳಿಯಮಾನೋ [ರಿಸ್ಸಮಾನೋ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ.)] ಖುಪ್ಪಿಪಾಸಾಯ ಮಿಯ್ಯಮಾನೋ ತಿಗುಮ್ಬಂ ಗಚ್ಛತಿ, ತಕ್ಕೋಲಂ ಗಚ್ಛತಿ, ತಕ್ಕಸೀಲಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಕಾಳಮುಖಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಪುರಪೂರಂ ಗಚ್ಛತಿ, ವೇಸುಙ್ಗಂ ಗಚ್ಛತಿ, ವೇರಾಪಥಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಜವಂ ಗಚ್ಛತಿ, ತಾಮಲಿಂ ಗಚ್ಛತಿ, ವಙ್ಕಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಏಳಬನ್ಧನಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಸುವಣ್ಣಕೂಟಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಸುವಣ್ಣಭೂಮಿಂ ಗಚ್ಛತಿ, ತಮ್ಬಪಣ್ಣಿಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಸುಪ್ಪಾದಕಂ [ಸುಪ್ಪಾರಕಂ (ಸೀ. ಕ.), ಸುಪ್ಪಾರಂ (ಸ್ಯಾ.)] ಗಚ್ಛತಿ, ಭಾರುಕಚ್ಛಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಸುರಟ್ಠಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಭಙ್ಗಲೋಕಂ [ಅಙ್ಗಲೋಕಂ (ಸೀ.), ಅಙ್ಗಣೇಕಂ (ಸ್ಯಾ.)] ಗಚ್ಛತಿ, ಭಙ್ಗಣಂ [ಗಙ್ಗಣಂ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ.)] ಗಚ್ಛತಿ, ಪರಮಭಙ್ಗಣಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಯೋನಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಪರಮಯೋನಂ ಗಚ್ಛತಿ, ವಿನಕಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಮೂಲಪದಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಮರುಕನ್ತಾರಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಜಣ್ಣುಪಥಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಅಜಪಥಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಮೇಣ್ಡಪಥಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಸಙ್ಕುಪಥಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಛತ್ತಪಥಂ ಗಚ್ಛತಿ, ವಂಸಪಥಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಸಕುಣಪಥಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಮೂಸಿಕಪಥಂ ಗಚ್ಛತಿ, ದರಿಪಥಂ ಗಚ್ಛತಿ, ವೇತ್ತಾಚಾರಂ ಗಚ್ಛತಿ; ಪರಿಯೇಸನ್ತೋ ನ ಲಭತಿ, ಅಲಾಭಮೂಲಕಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಂ ದೋಮನಸ್ಸಂ ಪಟಿಸಂವೇದೇತಿ, ಪರಿಯೇಸನ್ತೋ ಲಭತಿ, ಲದ್ಧಾ ಆರಕ್ಖಮೂಲಕಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಂ ದೋಮನಸ್ಸಂ ಪಟಿಸಂವೇದೇತಿ ‘‘ಕಿನ್ತಿ ಮೇ ಭೋಗೇ ನೇವ ರಾಜಾನೋ ಹರೇಯ್ಯುಂ ನ ಚೋರಾ ಹರೇಯ್ಯುಂ ನ ಅಗ್ಗಿ ದಹೇಯ್ಯ ನ ಉದಕಂ ವಹೇಯ್ಯ ನ ಅಪ್ಪಿಯಾ ದಾಯಾದಾ ಹರೇಯ್ಯು’’ನ್ತಿ. ತಸ್ಸ ಏವಂ ಆರಕ್ಖತೋ ಗೋಪಯತೋ ತೇ ಭೋಗಾ ವಿಪ್ಪಲುಜ್ಜನ್ತಿ, ಸೋ ವಿಪ್ಪಯೋಗಮೂಲಕಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಂ ದೋಮನಸ್ಸಂ ಪಟಿಸಂವೇದೇತಿ. ಏವಮ್ಪಿ ರಾಗಸಲ್ಲೇನ ಓತಿಣ್ಣೋ ವಿದ್ಧೋ ಫುಟ್ಠೋ ಪರೇತೋ ಸಮೋಹಿತೋ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಧಾವತಿ ವಿಧಾವತಿ ಸನ್ಧಾವತಿ ಸಂಸರತಿ.

ದೋಸಸಲ್ಲೇನ…ಪೇ… ಮೋಹಸಲ್ಲೇನ… ಮಾನಸಲ್ಲೇನ ಓತಿಣ್ಣೋ ವಿದ್ಧೋ ಫುಟ್ಠೋ ಪರೇತೋ ಸಮೋಹಿತೋ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಕಾಯೇನ ದುಚ್ಚರಿತಂ ಚರತಿ, ವಾಚಾಯ ದುಚ್ಚರಿತಂ ಚರತಿ, ಮನಸಾ ದುಚ್ಚರಿತಂ ಚರತಿ, ಪಾಣಮ್ಪಿ ಹನತಿ, ಅದಿನ್ನಮ್ಪಿ ಆದಿಯತಿ, ಸನ್ಧಿಮ್ಪಿ ಛಿನ್ದತಿ, ನಿಲ್ಲೋಪಮ್ಪಿ ಹರತಿ, ಏಕಾಗಾರಿಕಮ್ಪಿ ಕರೋತಿ, ಪರಿಪನ್ಥೇಪಿ ತಿಟ್ಠತಿ, ಪರದಾರಮ್ಪಿ ಗಚ್ಛತಿ, ಮುಸಾಪಿ ಭಣತಿ. ಏವಂ ಮಾನಸಲ್ಲೇನ ಓತಿಣ್ಣೋ ವಿದ್ಧೋ ಫುಟ್ಠೋ ಪರೇತೋ ಸಮೋಹಿತೋ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಧಾವತಿ ವಿಧಾವತಿ ಸನ್ಧಾವತಿ ಸಂಸರತಿ.

ದಿಟ್ಠಿಸಲ್ಲೇನ ಓತಿಣ್ಣೋ ವಿದ್ಧೋ ಫುಟ್ಠೋ ಪರೇತೋ ಸಮೋಹಿತೋ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಅಚೇಲಕೋ ಹೋತಿ ಮುತ್ತಾಚಾರೋ ಹತ್ಥಾಪಲೇಖನೋ [ಹತ್ಥಾವಲೇಖನೋ (ಸ್ಯಾ.)], ನ ಏಹಿಭದನ್ತಿಕೋ, ನ ತಿಟ್ಠಭದನ್ತಿಕೋ; ನಾಭಿಹಟಂ, ನ ಉದ್ದಿಸ್ಸಕತಂ, ನ ನಿಮನ್ತನಂ ಸಾದಿಯತಿ, ಸೋ ನ ಕುಮ್ಭಿಮುಖಾ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ, ನ ಕಳೋಪಿಮುಖಾ [ಖಳೋಪಿಮುಖಾ (ಸೀ.)] ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ, ನ ಏಳಕಮನ್ತರಂ, ನ ದಣ್ಡಮನ್ತರಂ, ನ ಮುಸಲಮನ್ತರಂ, ನ ದ್ವಿನ್ನಂ ಭುಞ್ಜಮಾನಾನಂ, ನ ಗಬ್ಭಿನಿಯಾ, ನ ಪಾಯಮಾನಾಯ, ನ ಪುರಿಸನ್ತರಗತಾಯ, ನ ಸಂಕಿತ್ತೀಸು, ನ ಯತ್ಥ ಸಾ ಉಪಟ್ಠಿತೋ ಹೋತಿ, ನ ಯತ್ಥ ಮಕ್ಖಿಕಾ ಸಣ್ಡಸಣ್ಡಚಾರಿನೀ. ನ ಮಚ್ಛಂ ನ ಮಂಸಂ ನ ಸುರಂ ನ ಮೇರಯಂ ನ ಥುಸೋದಕಂ ಪಿವತಿ. ಸೋ ಏಕಾಗಾರಿಕೋ ವಾ ಹೋತಿ ಏಕಾಲೋಪಿಕೋ, ದ್ವಾಗಾರಿಕೋ ವಾ ಹೋತಿ ದ್ವಾಲೋಪಿಕೋ…ಪೇ… ಸತ್ತಾಗಾರಿಕೋ ವಾ ಹೋತಿ ಸತ್ತಾಲೋಪಿಕೋ. ಏಕಿಸ್ಸಾಪಿ ಭತ್ತಿಯಾ ಯಾಪೇತಿ, ದ್ವೀಹಿಪಿ ಭತ್ತೀಹಿ ಯಾಪೇತಿ…ಪೇ… ಸತ್ತಹಿಪಿ ಭತ್ತೀಹಿ ಯಾಪೇತಿ. ಏಕಾಹಿಕಮ್ಪಿ ಆಹಾರಂ ಆಹಾರೇತಿ, ದ್ವೀಹಿಕಮ್ಪಿ ಆಹಾರಂ ಆಹಾರೇತಿ…ಪೇ… ಸತ್ತಾಹಿಕಮ್ಪಿ ಆಹಾರಂ ಆಹಾರೇತಿ. ಇತಿ ಏವರೂಪಂ ಅಡ್ಢಮಾಸಿಕಮ್ಪಿ ಪರಿಯಾಯಭತ್ತಭೋಜನಾನುಯೋಗಮನುಯುತ್ತೋ ವಿಹರತಿ. ಏವಮ್ಪಿ ದಿಟ್ಠಿಸಲ್ಲೇನ ಓತಿಣ್ಣೋ ವಿದ್ಧೋ ಫುಟ್ಠೋ ಪರೇತೋ ಸಮೋಹಿತೋ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಧಾವತಿ ವಿಧಾವತಿ ಸನ್ಧಾವತಿ ಸಂಸರತಿ.

ಅಥ ವಾ ದಿಟ್ಠಿಸಲ್ಲೇನ ಓತಿಣ್ಣೋ ವಿದ್ಧೋ ಫುಟ್ಠೋ ಪರೇತೋ ಸಮೋಹಿತೋ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಸೋ ಸಾಕಭಕ್ಖೋ ವಾ ಹೋತಿ, ಸಾಮಾಕಭಕ್ಖೋ ವಾ ಹೋತಿ, ನೀವಾರಭಕ್ಖೋ ವಾ ಹೋತಿ, ದದ್ದುಲಭಕ್ಖೋ ವಾ ಹೋತಿ, ಹಟಭಕ್ಖೋ ವಾ ಹೋತಿ, ಕಣಭಕ್ಖೋ ವಾ ಹೋತಿ, ಆಚಾಮಭಕ್ಖೋ ವಾ ಹೋತಿ, ಪಿಞ್ಞಾಕಭಕ್ಖೋ ವಾ ಹೋತಿ, ತಿಲಭಕ್ಖೋ ವಾ ಹೋತಿ, ತಿಣಭಕ್ಖೋ ವಾ ಹೋತಿ, ಗೋಮಯಭಕ್ಖೋ ವಾ ಹೋತಿ, ವನಮೂಲಫಲಾಹಾರೋ ಯಾಪೇತಿ ಪವತ್ತಫಲಭೋಜನೋ. ಸೋ ಸಾಣಾನಿಪಿ ಧಾರೇತಿ, ಮಸಾಣಾನಿಪಿ ಧಾರೇತಿ, ಛವದುಸ್ಸಾನಿಪಿ ಧಾರೇತಿ, ಪಂಸುಕೂಲಾನಿಪಿ ಧಾರೇತಿ, ತಿರೀಟಾನಿಪಿ ಧಾರೇತಿ, ಅಜಿನಾನಿಪಿ ಧಾರೇತಿ, ಅಜಿನಕ್ಖಿಪಮ್ಪಿ ಧಾರೇತಿ, ಕುಸಚೀರಮ್ಪಿ ಧಾರೇತಿ, ವಾಕಚೀರಮ್ಪಿ ಧಾರೇತಿ, ಫಲಕಚೀರಮ್ಪಿ ಧಾರೇತಿ, ಕೇಸಕಮ್ಬಲಮ್ಪಿ ಧಾರೇತಿ, ಉಲೂಕಪಕ್ಖಮ್ಪಿ ಧಾರೇತಿ, ಕೇಸಮಸ್ಸುಲೋಚಕೋಪಿ ಹೋತಿ, ಕೇಸಮಸ್ಸುಲೋಚನಾನುಯೋಗಮನುಯುತ್ತೋ ವಿಹರತಿ. ಉಬ್ಭಟ್ಠಕೋಪಿ ಹೋತಿ ಆಸನಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತೋ, ಉಕ್ಕುಟಿಕೋಪಿ ಹೋತಿ ಉಕ್ಕುಟಿಕಪ್ಪಧಾನಮನುಯುತ್ತೋ, ಕಣ್ಟಕಾಪಸ್ಸಯಿಕೋ ಹೋತಿ, ಕಣ್ಟಕಾಪಸ್ಸಯೇ ಸೇಯ್ಯಂ ಕಪ್ಪೇತಿ, ಫಲಕಸೇಯ್ಯಮ್ಪಿ ಕಪ್ಪೇತಿ, ಥಣ್ಡಿಲಸೇಯ್ಯಮ್ಪಿ ಕಪ್ಪೇತಿ, ಏಕಾಪಸ್ಸಯಿಕೋ ಹೋತಿ ರಜೋಜಲ್ಲಧರೋ, ಅಬ್ಭೋಕಾಸಿಕೋಪಿ ಹೋತಿ ಯಥಾಸನ್ಥತಿಕೋ, ವೇಕಟಿಕೋಪಿ ಹೋತಿ ವಿಕಟಭೋಜನಾನುಯೋಗಮನುಯುತ್ತೋ, ಅಪಾನಕೋಪಿ ಹೋತಿ ಅಪಾನಕತ್ತಮನುಯುತ್ತೋ, ಸಾಯತತಿಯಕಮ್ಪಿ ಉದಕೋರೋಹನಾನುಯೋಗಮನುಯುತ್ತೋ ವಿಹರತಿ. ಇತಿ ಏವರೂಪಂ ಅನೇಕವಿಹಿತಂ ಕಾಯಸ್ಸ ಆತಾಪನಪರಿತಾಪನಾನುಯೋಗಮನುಯುತ್ತೋ ವಿಹರತಿ. ಏವಮ್ಪಿ ದಿಟ್ಠಿಸಲ್ಲೇನ ಓತಿಣ್ಣೋ ವಿದ್ಧೋ ಫುಟ್ಠೋ ಪರೇತೋ ಸಮೋಹಿತೋ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಧಾವತಿ ವಿಧಾವತಿ ಸನ್ಧಾವತಿ ಸಂಸರತಿ.

ಸೋಕಸಲ್ಲೇನ ಓತಿಣ್ಣೋ ವಿದ್ಧೋ ಫುಟ್ಠೋ ಪರೇತೋ ಸಮೋಹಿತೋ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಸೋಚತಿ ಕಿಲಮತಿ ಪರಿದೇವತಿ ಉರತ್ತಾಳಿಂ ಕನ್ದತಿ ಸಮ್ಮೋಹಂ ಆಪಜ್ಜತಿ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ಭಗವತಾ –

‘‘ಭೂತಪುಬ್ಬಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಇಮಿಸ್ಸಾಯೇವ ಸಾವತ್ಥಿಯಾ ಅಞ್ಞತರಿಸ್ಸಾ ಇತ್ಥಿಯಾ ಮಾತಾ ಕಾಲಮಕಾಸಿ. ಸಾ ತಸ್ಸಾ ಕಾಲಂ ಕಿರಿಯಾಯ ಉಮ್ಮತ್ತಿಕಾ ಖಿತ್ತಚಿತ್ತಾ ರಥಿಯಾಯ ರಥಿಯಂ, ಸಿಙ್ಘಾಟಕೇನ ಸಿಙ್ಘಾಟಕಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಏವಮಾಹ – ‘ಅಪಿ ಮೇ ಮಾತರಂ ಅದ್ದಸ್ಸಥ, ಅಪಿ ಮೇ ಮಾತರಂ ಅದ್ದಸ್ಸಥಾ’ತಿ.

‘‘ಭೂತಪುಬ್ಬಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಇಮಿಸ್ಸಾಯೇವ ಸಾವತ್ಥಿಯಾ ಅಞ್ಞತರಿಸ್ಸಾ ಇತ್ಥಿಯಾ ಪಿತಾ ಕಾಲಮಕಾಸಿ… ಭಾತಾ ಕಾಲಮಕಾಸಿ… ಭಗಿನೀ ಕಾಲಮಕಾಸಿ… ಪುತ್ತೋ ಕಾಲಮಕಾಸಿ… ಧೀತಾ ಕಾಲಮಕಾಸಿ… ಸಾಮಿಕೋ ಕಾಲಮಕಾಸಿ. ಸಾ ತಸ್ಸ ಕಾಲಂ ಕಿರಿಯಾಯ ಉಮ್ಮತ್ತಿಕಾ ಖಿತ್ತಚಿತ್ತಾ ರಥಿಯಾಯ ರಥಿಯಂ, ಸಿಙ್ಘಾಟಕೇನ ಸಿಙ್ಘಾಟಕಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಏವಮಾಹ – ‘ಅಪಿ ಮೇ ಸಾಮಿಕಂ ಅದ್ದಸ್ಸಥ, ಅಪಿ ಮೇ ಸಾಮಿಕಂ ಅದ್ದಸ್ಸಥಾ’ತಿ.

‘‘ಭೂತಪುಬ್ಬಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಇಮಿಸ್ಸಾಯೇವ ಸಾವತ್ಥಿಯಾ ಅಞ್ಞತರಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಮಾತಾ ಕಾಲಮಕಾಸಿ. ಸೋ ತಸ್ಸಾ ಕಾಲಂ ಕಿರಿಯಾಯ ಉಮ್ಮತ್ತಕೋ ಖಿತ್ತಚಿತ್ತೋ ರಥಿಯಾಯ ರಥಿಯಂ, ಸಿಙ್ಘಾಟಕೇನ ಸಿಙ್ಘಾಟಕಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಏವಮಾಹ – ‘ಅಪಿ ಮೇ ಮಾತರಂ ಅದ್ದಸ್ಸಥ, ಅಪಿ ಮೇ ಮಾತರಂ ಅದ್ದಸ್ಸಥಾ’ತಿ.

‘‘ಭೂತಪುಬ್ಬಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಇಮಿಸ್ಸಾಯೇವ ಸಾವತ್ಥಿಯಾ ಅಞ್ಞತರಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಪಿತಾ ಕಾಲಮಕಾಸಿ… ಭಾತಾ ಕಾಲಮಕಾಸಿ… ಭಗಿನೀ ಕಾಲಮಕಾಸಿ… ಪುತ್ತೋ ಕಾಲಮಕಾಸಿ… ಧೀತಾ ಕಾಲಮಕಾಸಿ… ಪಜಾಪತಿ ಕಾಲಮಕಾಸಿ. ಸೋ ತಸ್ಸಾ ಕಾಲಂ ಕಿರಿಯಾಯ ಉಮ್ಮತ್ತಕೋ ಖಿತ್ತಚಿತ್ತೋ ರಥಿಯಾಯ ರಥಿಯಂ, ಸಿಙ್ಘಾಟಕೇನ ಸಿಙ್ಘಾಟಕಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಏವಮಾಹ – ‘ಅಪಿ ಮೇ ಪಜಾಪತಿಂ ಅದ್ದಸ್ಸಥ, ಅಪಿ ಮೇ ಪಜಾಪತಿಂ ಅದ್ದಸ್ಸಥಾ’ತಿ.

‘‘ಭೂತಪುಬ್ಬಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಇಮಿಸ್ಸಾಯೇವ ಸಾವತ್ಥಿಯಾ ಅಞ್ಞತರಾ ಇತ್ಥೀ ಞಾತಿಕುಲಂ ಅಗಮಾಸಿ. ತಸ್ಸಾ ತೇ ಞಾತಕಾ ಸಾಮಿಕಂ ಅಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ದಾತುಕಾಮಾ, ಸಾ ಚ ನಂ ನ ಇಚ್ಛತಿ. ಅಥ ಖೋ ಸಾ ಇತ್ಥೀ ಸಾಮಿಕಂ ಏತದವೋಚ – ‘ಇಮೇ, ಅಯ್ಯಪುತ್ತ, ಞಾತಕಾ ತವ ಅಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ದಾತುಕಾಮಾ, ಉಭೋ ಮಯಂ ಮರಿಸ್ಸಾಮಾ’ತಿ. ಅಥ ಖೋ ಸೋ ಪುರಿಸೋ ತಂ ಇತ್ಥಿಂ ದ್ವಿಧಾ ಛೇತ್ವಾ ಅತ್ತಾನಂ ಓಪಾತೇತಿ – ‘ಉಭೋ ಪೇಚ್ಚ ಭವಿಸ್ಸಾಮಾ’’’ತಿ. ಏವಂ ಸೋಕಸಲ್ಲೇನ ಓತಿಣ್ಣೋ ವಿದ್ಧೋ ಫುಟ್ಠೋ ಪರೇತೋ ಸಮೋಹಿತೋ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಧಾವತಿ ವಿಧಾವತಿ ಸನ್ಧಾವತಿ ಸಂಸರತಿ.

ಕಥಂಕಥಾಸಲ್ಲೇನ ಓತಿಣ್ಣೋ ವಿದ್ಧೋ ಫುಟ್ಠೋ ಪರೇತೋ ಸಮೋಹಿತೋ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಸಂಸಯಪಕ್ಖನ್ದೋ ಹೋತಿ ವಿಮತಿಪಕ್ಖನ್ದೋ ದ್ವೇಳ್ಹಕಜಾತೋ – ‘‘ಅಹೋಸಿಂ ನು ಖೋ ಅಹಂ ಅತೀತಮದ್ಧಾನಂ, ನನು ಖೋ ಅಹೋಸಿಂ ಅತೀತಮದ್ಧಾನಂ, ಕಿಂ ನು ಖೋ ಅಹೋಸಿಂ ಅತೀತಮದ್ಧಾನಂ, ಕಥಂ ನು ಖೋ ಅಹೋಸಿಂ ಅತೀತಮದ್ಧಾನಂ, ಕಿಂ ಹುತ್ವಾ ಕಿಂ ಅಹೋಸಿಂ ನು ಖೋ ಅತೀತಮದ್ಧಾನಂ, ಭವಿಸ್ಸಾಮಿ ನು ಖೋ ಅಹಂ ಅನಾಗತಮದ್ಧಾನಂ, ನನು ಖೋ ಭವಿಸ್ಸಾಮಿ ಅನಾಗತಮದ್ಧಾನಂ, ಕಿಂ ನು ಖೋ ಭವಿಸ್ಸಾಮಿ ಅನಾಗತಮದ್ಧಾನಂ, ಕಥಂ ನು ಖೋ ಭವಿಸ್ಸಾಮಿ ಅನಾಗತಮದ್ಧಾನಂ, ಕಿಂ ಹುತ್ವಾ ಕಿಂ ಭವಿಸ್ಸಾಮಿ ನು ಖೋ ಅನಾಗತಮದ್ಧಾನಂ, ಏತರಹಿ ವಾ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಂ ಅದ್ಧಾನಂ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಕಥಂಕಥೀ ಹೋತಿ, ಅಹಂ ನು ಖೋಸ್ಮಿ, ನೋ ನು ಖೋಸ್ಮಿ, ಕಿಂ ನು ಖೋಸ್ಮಿ ಕಥಂ ನು ಖೋಸ್ಮಿ, ಅಯಂ ನು ಖೋ ಸತ್ತೋ ಕುತೋ ಆಗತೋ, ಸೋ ಕುಹಿಂ ಗಾಮೀ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ಏವಂ ಕಥಂಕಥಾಸಲ್ಲೇನ ಓತಿಣ್ಣೋ ವಿದ್ಧೋ ಫುಟ್ಠೋ ಪರೇತೋ ಸಮೋಹಿತೋ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಧಾವತಿ ವಿಧಾವತಿ ಸನ್ಧಾವತಿ ಸಂಸರತಿ.

ತೇ ಸಲ್ಲೇ ಅಭಿಸಙ್ಖರೋತಿ; ತೇ ಸಲ್ಲೇ ಅಭಿಸಙ್ಖರೋನ್ತೋ ಸಲ್ಲಾಭಿಸಙ್ಖಾರವಸೇನ ಪುರತ್ಥಿಮಂ ದಿಸಂ ಧಾವತಿ, ಪಚ್ಛಿಮಂ ದಿಸಂ ಧಾವತಿ, ಉತ್ತರಂ ದಿಸಂ ಧಾವತಿ, ದಕ್ಖಿಣಂ ದಿಸಂ ಧಾವತಿ. ತೇ ಸಲ್ಲಾಭಿಸಙ್ಖಾರಾ ಅಪ್ಪಹೀನಾ; ಸಲ್ಲಾಭಿಸಙ್ಖಾರಾನಂ ಅಪ್ಪಹೀನತ್ತಾ ಗತಿಯಾ ಧಾವತಿ, ನಿರಯೇ ಧಾವತಿ, ತಿರಚ್ಛಾನಯೋನಿಯಾ ಧಾವತಿ, ಪೇತ್ತಿವಿಸಯೇ ಧಾವತಿ, ಮನುಸ್ಸಲೋಕೇ ಧಾವತಿ, ದೇವಲೋಕೇ ಧಾವತಿ, ಗತಿಯಾ ಗತಿಂ, ಉಪಪತ್ತಿಯಾ ಉಪಪತ್ತಿಂ, ಪಟಿಸನ್ಧಿಯಾ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ, ಭವೇನ ಭವಂ, ಸಂಸಾರೇನ ಸಂಸಾರಂ, ವಟ್ಟೇನ ವಟ್ಟಂ ಧಾವತಿ ವಿಧಾವತಿ ಸನ್ಧಾವತಿ ಸಂಸರತೀತಿ – ಯೇನ ಸಲ್ಲೇನ ಓತಿಣ್ಣೋ ದಿಸಾ ಸಬ್ಬಾ ವಿಧಾವತಿ.

ತಮೇವ ಸಲ್ಲಮಬ್ಬುಯ್ಹ, ನ ಧಾವತಿ ನ ಸೀದತೀತಿ. ತಮೇವ ರಾಗಸಲ್ಲಂ ದೋಸಸಲ್ಲಂ ಮೋಹಸಲ್ಲಂ ಮಾನಸಲ್ಲಂ ದಿಟ್ಠಿಸಲ್ಲಂ ಸೋಕಸಲ್ಲಂ ಕಥಂಕಥಾಸಲ್ಲಂ ಅಬ್ಬುಯ್ಹ ಅಬ್ಬುಹಿತ್ವಾ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ಸಮುದ್ಧರಿತ್ವಾ ಉಪ್ಪಾಟಯಿತ್ವಾ ಸಮುಪ್ಪಾಟಯಿತ್ವಾ [ಉಪ್ಪಾದಯಿತ್ವಾ ಸಮುಪ್ಪಾದಯಿತ್ವಾ (ಸ್ಯಾ. ಕ.)] ಪಜಹಿತ್ವಾ ವಿನೋದೇತ್ವಾ ಬ್ಯನ್ತಿಂ ಕರಿತ್ವಾ ಅನಭಾವಂ ಗಮೇತ್ವಾ ನೇವ ಪುರತ್ಥಿಮಂ ದಿಸಂ ಧಾವತಿ ನ ಪಚ್ಛಿಮಂ ದಿಸಂ ಧಾವತಿ ನ ಉತ್ತರಂ ದಿಸಂ ಧಾವತಿ ನ ದಕ್ಖಿಣಂ ದಿಸಂ ಧಾವತಿ. ತೇ ಸಲ್ಲಾಭಿಸಙ್ಖಾರಾ ಪಹೀನಾ; ಸಲ್ಲಾಭಿಸಙ್ಖಾರಾನಂ ಪಹೀನತ್ತಾ ಗತಿಯಾ ನ ಧಾವತಿ, ನಿರಯೇ ನ ಧಾವತಿ, ತಿರಚ್ಛಾನಯೋನಿಯಾ ನ ಧಾವತಿ, ಪೇತ್ತಿವಿಸಯೇ ನ ಧಾವತಿ, ಮನುಸ್ಸಲೋಕೇ ನ ಧಾವತಿ, ದೇವಲೋಕೇ ನ ಧಾವತಿ, ನ ಗತಿಯಾ ಗತಿಂ, ನ ಉಪಪತ್ತಿಯಾ ಉಪಪತ್ತಿಂ, ನ ಪಟಿಸನ್ಧಿಯಾ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ, ನ ಭವೇನ ಭವಂ, ನ ಸಂಸಾರೇನ ಸಂಸಾರಂ, ನ ವಟ್ಟೇನ ವಟ್ಟಂ ಧಾವತಿ ವಿಧಾವತಿ ಸನ್ಧಾವತಿ ಸಂಸರತೀತಿ – ತಮೇವ ಸಲ್ಲಮಬ್ಬುಯ್ಹ ನ ಧಾವತಿ. ನ ಸೀದತೀತಿ ಕಾಮೋಘೇ ನ ಸೀದತಿ, ಭವೋಘೇ ನ ಸೀದತಿ, ದಿಟ್ಠೋಘೇ ನ ಸೀದತಿ, ಅವಿಜ್ಜೋಘೇ ನ ಸೀದತಿ, ನ ಸಂಸೀದತಿ ನ ಓಸೀದತಿ ನ ಅವಸೀದತಿ ನ ಗಚ್ಛತಿ ನ ಅವಗಚ್ಛತೀತಿ – ತಮೇವ ಸಲ್ಲಮಬ್ಬುಯ್ಹ, ನ ಧಾವತಿ ನ ಸೀದತಿ.

ತೇನಾಹ ಭಗವಾ –

‘‘ಯೇನ ಸಲ್ಲೇನ ಓತಿಣ್ಣೋ, ದಿಸಾ ಸಬ್ಬಾ ವಿಧಾವತಿ;

ತಮೇವ ಸಲ್ಲಮಬ್ಬುಯ್ಹ, ನ ಧಾವತಿ ನ ಸೀದತೀ’’ತಿ.

೧೭೫. ತತ್ಥ ಸಿಕ್ಖಾನುಗೀಯನ್ತಿ, ಯಾನಿ ಲೋಕೇ ಗಧಿತಾನಿ;

ನ ತೇಸು ಪಸುತೋ ಸಿಯಾ, ನಿಬ್ಬಿಜ್ಝ ಸಬ್ಬಸೋ ಕಾಮೇ;

ಸಿಕ್ಖೇ ನಿಬ್ಬಾನಮತ್ತನೋ.

ತತ್ಥ ಸಿಕ್ಖಾನುಗೀಯನ್ತಿ, ಯಾನಿ ಲೋಕೇ ಗಧಿತಾನೀತಿ. ಸಿಕ್ಖಾತಿ ಹತ್ಥಿಸಿಕ್ಖಾ ಅಸ್ಸಸಿಕ್ಖಾ ರಥಸಿಕ್ಖಾ ಧನುಸಿಕ್ಖಾ ಸಾಲಾಕಿಯಂ ಸಲ್ಲಕತ್ತಿಯಂ ಕಾಯತಿಕಿಚ್ಛಂ ಭೂತಿಯಂ ಕೋಮಾರಭಚ್ಚಂ [ಕೋಮಾರತಿಕಿಚ್ಛಂ (ಸ್ಯಾ.), ಕೋಮಾರಸಚ್ಚಂ (ಕ.)]. ಅನುಗೀಯನ್ತೀತಿ ಗೀಯನ್ತಿ ನಿಗ್ಗೀಯನ್ತಿ ಕಥೀಯನ್ತಿ ಭಣೀಯನ್ತಿ ದೀಪೀಯನ್ತಿ ವೋಹರೀಯನ್ತಿ. ಅಥ ವಾ ಗೀಯನ್ತಿ ಗಣ್ಹೀಯನ್ತಿ ಉಗ್ಗಣ್ಹೀಯನ್ತಿ ಧಾರೀಯನ್ತಿ ಉಪಧಾರೀಯನ್ತಿ ಉಪಲಕ್ಖೀಯನ್ತಿ ಗಧಿತಪಟಿಲಾಭಾಯ. ಗಧಿತಾ ವುಚ್ಚನ್ತಿ ಪಞ್ಚ ಕಾಮಗುಣಾ – ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ ರೂಪಾ ಇಟ್ಠಾ ಕನ್ತಾ ಮನಾಪಾ ಪಿಯರೂಪಾ ಕಾಮೂಪಸಞ್ಹಿತಾ ರಜನೀಯಾ, ಸೋತವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ ಸದ್ದಾ…ಪೇ… ಘಾನವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ ಗನ್ಧಾ… ಜಿವ್ಹಾವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ ರಸಾ… ಕಾಯವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಾ ಇಟ್ಠಾ ಕನ್ತಾ ಮನಾಪಾ ಪಿಯರೂಪಾ ಕಾಮೂಪಸಞ್ಹಿತಾ ರಜನೀಯಾ. ಕಿಂಕಾರಣಾ ಗಧಿತಾ ವುಚ್ಚನ್ತಿ ಪಞ್ಚ ಕಾಮಗುಣಾ? ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ದೇವಮನುಸ್ಸಾ ಪಞ್ಚ ಕಾಮಗುಣೇ ಇಚ್ಛನ್ತಿ ಸಾದಿಯನ್ತಿ ಪತ್ಥಯನ್ತಿ ಪಿಹಯನ್ತಿ ಅಭಿಜಪ್ಪನ್ತಿ ತಂಕಾರಣಾ ಗಧಿತಾ ವುಚ್ಚನ್ತಿ ಪಞ್ಚ ಕಾಮಗುಣಾ. ಲೋಕೇತಿ ಮನುಸ್ಸಲೋಕೇತಿ – ತತ್ಥ ಸಿಕ್ಖಾನುಗೀಯನ್ತಿ, ಯಾನಿ ಲೋಕೇ ಗಧಿತಾನಿ.

ನ ತೇಸು ಪಸುತೋ ಸಿಯಾತಿ. ತಾಸು ವಾ ಸಿಕ್ಖಾಸು ತೇಸು ವಾ ಪಞ್ಚಸು ಕಾಮಗುಣೇಸು ನ ಪಸುತೋ ಸಿಯಾ, ನ ತನ್ನಿನ್ನೋ ಅಸ್ಸ, ನ ತಪ್ಪೋಣೋ, ನ ತಪ್ಪಬ್ಭಾರೋ, ನ ತದಧಿಮುತ್ತೋ, ನ ತದಧಿಪತೇಯ್ಯೋತಿ – ನ ತೇಸು ಪಸುತೋ ಸಿಯಾ.

ನಿಬ್ಬಿಜ್ಝ ಸಬ್ಬಸೋ ಕಾಮೇತಿ. ನಿಬ್ಬಿಜ್ಝಾತಿ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ. ‘‘ಸಬ್ಬೇ ಸಙ್ಖಾರಾ ಅನಿಚ್ಚಾ’’ತಿ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ, ‘‘ಸಬ್ಬೇ ಸಙ್ಖಾರಾ ದುಕ್ಖಾ’’ತಿ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ…ಪೇ… ‘‘ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಸಮುದಯಧಮ್ಮಂ ಸಬ್ಬಂ ತಂ ನಿರೋಧಧಮ್ಮ’’ನ್ತಿ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ. ಸಬ್ಬಸೋತಿ ಸಬ್ಬೇನ ಸಬ್ಬಂ ಸಬ್ಬಥಾ ಸಬ್ಬಂ ಅಸೇಸಂ ನಿಸ್ಸೇಸಂ ಪರಿಯಾದಿಯನವಚನಮೇತಂ – ಸಬ್ಬಸೋತಿ. ಕಾಮಾತಿ ಉದ್ದಾನತೋ ದ್ವೇ ಕಾಮಾ – ವತ್ಥುಕಾಮಾ ಚ ಕಿಲೇಸಕಾಮಾ ಚ…ಪೇ… ಇಮೇ ವುಚ್ಚನ್ತಿ ವತ್ಥುಕಾಮಾ…ಪೇ… ಇಮೇ ವುಚ್ಚನ್ತಿ ಕಿಲೇಸಕಾಮಾತಿ – ನಿಬ್ಬಿಜ್ಝ ಸಬ್ಬಸೋ ಕಾಮೇ.

ಸಿಕ್ಖೇ ನಿಬ್ಬಾನಮತ್ತನೋತಿ. ಸಿಕ್ಖಾತಿ ತಿಸ್ಸೋ ಸಿಕ್ಖಾ – ಅಧಿಸೀಲಸಿಕ್ಖಾ, ಅಧಿಚಿತ್ತಸಿಕ್ಖಾ, ಅಧಿಪಞ್ಞಾಸಿಕ್ಖಾ…ಪೇ… ಅಯಂ ಅಧಿಪಞ್ಞಾಸಿಕ್ಖಾ. ನಿಬ್ಬಾನಮತ್ತನೋತಿ ಅತ್ತನೋ ರಾಗಸ್ಸ ನಿಬ್ಬಾಪನಾಯ ದೋಸಸ್ಸ ನಿಬ್ಬಾಪನಾಯ ಮೋಹಸ್ಸ ನಿಬ್ಬಾಪನಾಯ…ಪೇ… ಸಬ್ಬಾಕುಸಲಾಭಿಸಙ್ಖಾರಾನಂ ಸಮಾಯ ಉಪಸಮಾಯ ವೂಪಸಮಾಯ ನಿಬ್ಬಾಪನಾಯ ಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗಾಯ ಪಟಿಪಸ್ಸದ್ಧಿಯಾ ಅಧಿಸೀಲಮ್ಪಿ ಸಿಕ್ಖೇಯ್ಯ ಅಧಿಚಿತ್ತಮ್ಪಿ ಸಿಕ್ಖೇಯ್ಯ ಅಧಿಪಞ್ಞಮ್ಪಿ ಸಿಕ್ಖೇಯ್ಯ, ಇಮಾ ತಿಸ್ಸೋ ಸಿಕ್ಖಾಯೋ ಆವಜ್ಜನ್ತೋ ಸಿಕ್ಖೇಯ್ಯ ಜಾನನ್ತೋ ಸಿಕ್ಖೇಯ್ಯ…ಪೇ… ಸಚ್ಛಿಕಾತಬ್ಬಂ ಸಚ್ಛಿಕರೋನ್ತೋ ಸಿಕ್ಖೇಯ್ಯ ಆಚರೇಯ್ಯ ಸಮಾಚರೇಯ್ಯ ಸಮಾದಾಯ ವತ್ತೇಯ್ಯಾತಿ – ಸಿಕ್ಖೇ ನಿಬ್ಬಾನಮತ್ತನೋ.

ತೇನಾಹ ಭಗವಾ –

‘‘ತತ್ಥ ಸಿಕ್ಖಾನುಗೀಯನ್ತಿ, ಯಾನಿ ಲೋಕೇ ಗಧಿತಾನಿ;

ನ ತೇಸು ಪಸುತೋ ಸಿಯಾ, ನಿಬ್ಬಿಜ್ಝ ಸಬ್ಬಸೋ ಕಾಮೇ;

ಸಿಕ್ಖೇ ನಿಬ್ಬಾನಮತ್ತನೋ’’ತಿ.

೧೭೬. ಸಚ್ಚೋ ಸಿಯಾ ಅಪ್ಪಗಬ್ಭೋ, ಅಮಾಯೋ ರಿತ್ತಪೇಸುಣೋ;

ಅಕ್ಕೋಧನೋ ಲೋಭಪಾಪಂ, ವೇವಿಚ್ಛಂ ವಿತರೇ ಮುನಿ.

ಸಚ್ಚೋ ಸಿಯಾ ಅಪ್ಪಗಬ್ಭೋತಿ. ಸಚ್ಚೋ ಸಿಯಾತಿ ಸಚ್ಚವಾಚಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಸಿಯಾ, ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಯಾ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಸಿಯಾ, ಅರಿಯೇನ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕೇನ ಮಗ್ಗೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಸಿಯಾತಿ – ಸಚ್ಚೋ ಸಿಯಾ. ಅಪ್ಪಗಬ್ಭೋತಿ ತೀಣಿ ಪಾಗಬ್ಭಿಯಾನಿ – ಕಾಯಿಕಂ ಪಾಗಬ್ಭಿಯಂ, ವಾಚಸಿಕಂ ಪಾಗಬ್ಭಿಯಂ, ಚೇತಸಿಕಂ ಪಾಗಬ್ಭಿಯಂ…ಪೇ… ಇದಂ ಚೇತಸಿಕಂ ಪಾಗಬ್ಭಿಯಂ. ಯಸ್ಸಿಮಾನಿ ತೀಣಿ ಪಾಗಬ್ಭಿಯಾನಿ ಪಹೀನಾನಿ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ನಾನಿ ವೂಪಸನ್ತಾನಿ ಪಟಿಪಸ್ಸದ್ಧಾನಿ ಅಭಬ್ಬುಪ್ಪತ್ತಿಕಾನಿ ಞಾಣಗ್ಗಿನಾ ದಡ್ಢಾನಿ, ಸೋ ವುಚ್ಚತಿ ಅಪ್ಪಗಬ್ಭೋತಿ – ಸಚ್ಚೋ ಸಿಯಾ ಅಪ್ಪಗಬ್ಭೋ.

ಅಮಾಯೋ ರಿತ್ತಪೇಸುಣೋತಿ. ಮಾಯಾ ವುಚ್ಚತಿ ವಞ್ಚನಿಕಾ ಚರಿಯಾ. ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಕಾಯೇನ ದುಚ್ಚರಿತಂ ಚರಿತ್ವಾ ವಾಚಾಯ ದುಚ್ಚರಿತಂ ಚರಿತ್ವಾ ಮನಸಾ ದುಚ್ಚರಿತಂ ಚರಿತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಪಟಿಚ್ಛಾದನಹೇತು ಪಾಪಿಕಂ ಇಚ್ಛಂ ಪಣಿದಹತಿ, ಮಾ ಮಂ ಜಞ್ಞಾತಿ ಇಚ್ಛತಿ, ಮಾ ಮಂ ಜಞ್ಞಾತಿ ಸಙ್ಕಪ್ಪೇತಿ, ಮಾ ಮಂ ಜಞ್ಞಾತಿ ವಾಚಂ ಭಾಸತಿ, ಮಾ ಮಂ ಜಞ್ಞಾತಿ ಕಾಯೇನ ಪರಕ್ಕಮತಿ. ಯಾ ಏವರೂಪಾ ಮಾಯಾ ಮಾಯಾವಿತಾ ಅಚ್ಚಸರಾ ವಞ್ಚನಾ ನಿಕತಿ ನಿಕಿರಣಾ ಪರಿಹರಣಾ ಗೂಹನಾ ಪರಿಗೂಹನಾ ಛಾದನಾ ಪರಿಚ್ಛಾದನಾ ಅನುತ್ತಾನೀಕಮ್ಮಂ ಅನಾವಿಕಮ್ಮಂ ವೋಚ್ಛಾದನಾ ಪಾಪಕಿರಿಯಾ – ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ಮಾಯಾ. ಯಸ್ಸೇಸಾ ಮಾಯಾ ಪಹೀನಾ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ನಾ ವೂಪಸನ್ತಾ ಪಟಿಪಸ್ಸದ್ಧಾ ಅಭಬ್ಬುಪ್ಪತ್ತಿಕಾ ಞಾಣಗ್ಗಿನಾ ದಡ್ಢಾ, ಸೋ ವುಚ್ಚತಿ ಅಮಾಯೋ. ರಿತ್ತಪೇಸುಣೋತಿ ಪೇಸುಞ್ಞನ್ತಿ ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಪಿಸುಣವಾಚೋ ಹೋತಿ…ಪೇ… ಏವಂ ಭೇದಾಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ಪೇಸುಞ್ಞಂ ಉಪಸಂಹರತಿ. ಯಸ್ಸೇತಂ ಪೇಸುಞ್ಞಂ ಪಹೀನಂ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ನಂ ವೂಪಸನ್ತಂ ಪಟಿಪಸ್ಸದ್ಧಂ ಅಭಬ್ಬುಪ್ಪತ್ತಿಕಂ ಞಾಣಗ್ಗಿನಾ ದಡ್ಢಂ, ಸೋ ವುಚ್ಚತಿ ರಿತ್ತಪೇಸುಣೋ ವಿವಿತ್ತಪೇಸುಣೋ ಪವಿವಿತ್ತಪೇಸುಣೋತಿ – ಅಮಾಯೋ ರಿತ್ತಪೇಸುಣೋ.

ಅಕ್ಕೋಧನೋ ಲೋಭಪಾಪಂ, ವೇವಿಚ್ಛಂ ವಿತರೇ ಮುನೀತಿ. ಅಕ್ಕೋಧನೋತಿ ಹಿ ಖೋ ವುತ್ತಂ, ಅಪಿ ಚ ಕೋಧೋ ತಾವ ವತ್ತಬ್ಬೋ. ದಸಹಾಕಾರೇಹಿ ಕೋಧೋ ಜಾಯತಿ. ‘‘ಅನತ್ಥಂ ಮೇ ಅಚರೀ’’ತಿ ಕೋಧೋ ಜಾಯತಿ…ಪೇ… ಯಸ್ಸೇಸೋ ಕೋಧೋ ಪಹೀನೋ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ನೋ ವೂಪಸನ್ತೋ ಪಟಿಪಸ್ಸದ್ಧೋ ಅಭಬ್ಬುಪ್ಪತ್ತಿಕೋ ಞಾಣಗ್ಗಿನಾ ದಡ್ಢೋ, ಸೋ ವುಚ್ಚತಿ ಅಕ್ಕೋಧನೋ. ಕೋಧಸ್ಸ ಪಹೀನತ್ತಾ ಅಕ್ಕೋಧನೋ, ಕೋಧವತ್ಥುಸ್ಸ ಪರಿಞ್ಞಾತತ್ತಾ ಅಕ್ಕೋಧನೋ, ಕೋಧಹೇತುಸ್ಸ ಉಪಚ್ಛಿನ್ನತ್ತಾ ಅಕ್ಕೋಧನೋ. ಲೋಭೋತಿ ಯೋ ಲೋಭೋ ಲುಬ್ಭನಾ ಲುಬ್ಭಿತತ್ತಂ…ಪೇ… ಅಭಿಜ್ಝಾ ಲೋಭೋ ಅಕುಸಲಮೂಲಂ. ವೇವಿಚ್ಛಂ ವುಚ್ಚತಿ ಪಞ್ಚ ಮಚ್ಛರಿಯಾನಿ – ಆವಾಸಮಚ್ಛರಿಯಂ…ಪೇ… ಗಾಹೋ ವುಚ್ಚತಿ ಮಚ್ಛರಿಯಂ. ಮುನೀತಿ. ಮೋನಂ ವುಚ್ಚತಿ ಞಾಣಂ…ಪೇ… ಸಙ್ಗಜಾಲಮತಿಚ್ಚ ಸೋ ಮುನಿ. ಅಕ್ಕೋಧನೋ ಲೋಭಪಾಪಂ, ವೇವಿಚ್ಛಂ ವಿತರೇ ಮುನೀತಿ. ಮುನಿ ಲೋಭಪಾಪಞ್ಚ ವೇವಿಚ್ಛಞ್ಚ ಅತರಿ ಉತ್ತರಿ ಪತರಿ ಸಮತಿಕ್ಕಮಿ ವೀತಿವತ್ತಯೀತಿ [ವೀತಿವತ್ತೀತಿ (ಕ.)] – ಅಕ್ಕೋಧನೋ ಲೋಭಪಾಪಂ, ವೇವಿಚ್ಛಂ ವಿತರೇ ಮುನಿ.

ತೇನಾಹ ಭಗವಾ –

‘‘ಸಚ್ಚೋ ಸಿಯಾ ಅಪ್ಪಗಬ್ಭೋ, ಅಮಾಯೋ ರಿತ್ತಪೇಸುಣೋ;

ಅಕ್ಕೋಧನೋ ಲೋಭಪಾಪಂ, ವೇವಿಚ್ಛಂ ವಿತರೇ ಮುನೀ’’ತಿ.

೧೭೭. ನಿದ್ದಂ ತನ್ದಿಂ ಸಹೇ ಥೀನಂ, ಪಮಾದೇನ ನ ಸಂವಸೇ;

ಅತಿಮಾನೇ ನ ತಿಟ್ಠೇಯ್ಯ, ನಿಬ್ಬಾನಮನಸೋ ನರೋ.

ನಿದ್ದಂ ತನ್ದಿಂ ಸಹೇ ಥೀನನ್ತಿ. ನಿದ್ದಾತಿ ಯಾ ಕಾಯಸ್ಸ ಅಕಲ್ಯತಾ ಅಕಮ್ಮಞ್ಞತಾ ಓನಾಹೋ ಪರಿಯೋನಾಹೋ ಅನ್ತೋಸಮೋರೋಧೋ ಮಿದ್ಧಂ ಸುಪ್ಪಂ ಪಚಲಾಯಿಕಾ ಸುಪ್ಪಂ ಸುಪ್ಪನಾ ಸುಪ್ಪಿತತ್ತಂ. ತನ್ದಿನ್ತಿ ಯಾ ತನ್ದೀ [ತನ್ದಿ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕ.)] ತನ್ದಿಯನಾ ತನ್ದಿಯಿತತ್ತಂ ತನ್ದಿಮನಕತಾ ಆಲಸ್ಯಂ ಆಲಸ್ಯಾಯತಾ ಆಲಸ್ಯಾಯಿತತ್ತಂ. ಥೀನನ್ತಿ ಯಾ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಅಕಲ್ಯತಾ ಅಕಮ್ಮಞ್ಞತಾ ಓಲೀಯನಾ ಸಲ್ಲೀಯನಾ ಲೀನಂ ಲೀಯನಾ ಲೀಯಿತತ್ತಂ, ಥಿನಂ ಥಿಯನಾ ಥಿಯಿತತ್ತಂ ಚಿತ್ತಸ್ಸ. ನಿದ್ದಂ ತನ್ದಿಂ ಸಹೇ ಥೀನನ್ತಿ. ನಿದ್ದಞ್ಚ ತನ್ದಿಞ್ಚ ಥಿನಞ್ಚ ಸಹೇ ಸಹೇಯ್ಯ ಪರಿಸಹೇಯ್ಯ ಅಭಿಭವೇಯ್ಯ ಅಜ್ಝೋತ್ಥರೇಯ್ಯ ಪರಿಯಾದಿಯೇಯ್ಯ ಮದ್ದೇಯ್ಯಾತಿ – ನಿದ್ದಂ ತನ್ದಿಂ ಸಹೇ ಥೀನಂ.

ಪಮಾದೇನ ನ ಸಂವಸೇತಿ. ಪಮಾದೋ ವತ್ತಬ್ಬೋ ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತೇ ವಾ ವಚೀದುಚ್ಚರಿತೇ ವಾ ಮನೋದುಚ್ಚರಿತೇ ವಾ ಪಞ್ಚಸು ವಾ ಕಾಮಗುಣೇಸು. ಚಿತ್ತಸ್ಸ ವೋಸಗ್ಗೋ ವೋಸಗ್ಗಾನುಪ್ಪಾದನಂ [ವೋಸ್ಸಗ್ಗೋ ವೋಸ್ಸಗ್ಗಾನುಪ್ಪಾದನಂ (ಬಹೂಸು)] ವಾ ಕುಸಲಾನಂ ವಾ ಧಮ್ಮಾನಂ ಭಾವನಾಯ ಅಸಕ್ಕಚ್ಚಕಿರಿಯತಾ ಅಸಾತಚ್ಚಕಿರಿಯತಾ ಅನಟ್ಠಿತಕಿರಿಯತಾ ಓಲೀನವುತ್ತಿತಾ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಚ್ಛನ್ದತಾ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಧುರತಾ ಅನಾಸೇವನಾ ಅಭಾವನಾ ಅಬಹುಲೀಕಮ್ಮಂ ಅನಧಿಟ್ಠಾನಂ ಅನನುಯೋಗೋ ಪಮಾದೋ. ಯೋ ಏವರೂಪೋ ಪಮಾದೋ ಪಮಜ್ಜನಾ ಪಮಜ್ಜಿತತ್ತಂ – ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ಪಮಾದೋ. ಪಮಾದೇನ ನ ಸಂವಸೇತಿ ಪಮಾದೇನ ನ ವಸೇಯ್ಯ ನ ಸಂವಸೇಯ್ಯ ನ ಆವಸೇಯ್ಯ ನ ಪರಿವಸೇಯ್ಯ, ಪಮಾದಂ ಪಜಹೇಯ್ಯ ವಿನೋದೇಯ್ಯ ಬ್ಯನ್ತಿಂ ಕರೇಯ್ಯ ಅನಭಾವಂ ಗಮೇಯ್ಯ, ಪಮಾದಾ ಆರತೋ ಅಸ್ಸ ವಿರತೋ ಪಟಿವಿರತೋ ನಿಕ್ಖನ್ತೋ ನಿಸ್ಸಟೋ ವಿಪ್ಪಮುತ್ತೋ ವಿಸಞ್ಞುತ್ತೋ ವಿಮರಿಯಾದಿಕತೇನ ಚೇತಸಾ ವಿಹರೇಯ್ಯಾತಿ – ಪಮಾದೇನ ನ ಸಂವಸೇ.

ಅತಿಮಾನೇ ನ ತಿಟ್ಠೇಯ್ಯಾತಿ. ಅತಿಮಾನೋತಿ ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಪರಂ ಅತಿಮಞ್ಞತಿ ಜಾತಿಯಾ ವಾ ಗೋತ್ತೇನ ವಾ…ಪೇ… ಅಞ್ಞತರಞ್ಞತರೇನ ವಾ ವತ್ಥುನಾ. ಯೋ ಏವರೂಪೋ ಮಾನೋ ಮಞ್ಞನಾ ಮಞ್ಞಿತತ್ತಂ ಉನ್ನತಿ ಉನ್ನಮೋ ಧಜೋ ಸಮ್ಪಗ್ಗಾಹೋ ಕೇತುಕಮ್ಯತಾ ಚಿತ್ತಸ್ಸ – ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ಅತಿಮಾನೋ. ಅತಿಮಾನೇ ನ ತಿಟ್ಠೇಯ್ಯಾತಿ. ಅತಿಮಾನೇ ನ ತಿಟ್ಠೇಯ್ಯ ನ ಸಂತಿಟ್ಠೇಯ್ಯ, ಅತಿಮಾನಂ ಪಜಹೇಯ್ಯ ವಿನೋದೇಯ್ಯ ಬ್ಯನ್ತಿಂ ಕರೇಯ್ಯ ಅನಭಾವಂ ಗಮೇಯ್ಯ, ಅತಿಮಾನಾ ಆರತೋ ಅಸ್ಸ ವಿರತೋ ಪಟಿವಿರತೋ ನಿಕ್ಖನ್ತೋ ನಿಸ್ಸಟೋ ವಿಪ್ಪಮುತ್ತೋ ವಿಸಞ್ಞುತ್ತೋ ವಿಮರಿಯಾದಿಕತೇನ ಚೇತಸಾ ವಿಹರೇಯ್ಯಾತಿ – ಅತಿಮಾನೇ ನ ತಿಟ್ಠೇಯ್ಯ.

ನಿಬ್ಬಾನಮನಸೋ ನರೋತಿ. ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ದಾನಂ ದೇನ್ತೋ ಸೀಲಂ ಸಮಾದಿಯನ್ತೋ ಉಪೋಸಥಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತೋ ಪಾನೀಯಂ ಪರಿಭೋಜನೀಯಂ ಉಪಟ್ಠಪೇನ್ತೋ ಪರಿವೇಣಂ ಸಮ್ಮಜ್ಜನ್ತೋ ಚೇತಿಯಂ ವನ್ದನ್ತೋ ಚೇತಿಯೇ ಗನ್ಧಮಾಲಂ ಆರೋಪೇನ್ತೋ ಚೇತಿಯಂ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕರೋನ್ತೋ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ತೇಧಾತುಕಂ ಕುಸಲಾಭಿಸಙ್ಖಾರಂ ಅಭಿಸಙ್ಖರೋನ್ತೋ ನ ಗತಿಹೇತು ನ ಉಪಪತ್ತಿಹೇತು ನ ಪಟಿಸನ್ಧಿಹೇತು ನ ಭವಹೇತು ನ ಸಂಸಾರಹೇತು ನ ವಟ್ಟಹೇತು, ಸಬ್ಬಂ ತಂ ವಿಸಂಯೋಗಾಧಿಪ್ಪಾಯೋ ನಿಬ್ಬಾನನಿನ್ನೋ ನಿಬ್ಬಾನಪೋಣೋ ನಿಬ್ಬಾನಪಬ್ಭಾರೋ ಅಭಿಸಙ್ಖರೋತೀತಿ. ಏವಮ್ಪಿ ನಿಬ್ಬಾನಮನಸೋ ನರೋ. ಅಥ ವಾ ಸಬ್ಬಸಙ್ಖಾರಧಾತುಯಾ ಚಿತ್ತಂ ಪಟಿವಾಪೇತ್ವಾ [ಪಟಿವಾಸೇತ್ವಾ (ಕ.)] ಅಮತಾಯ ಧಾತುಯಾ ಚಿತ್ತಂ ಉಪಸಂಹರತಿ – ‘‘ಏತಂ ಸನ್ತಂ ಏತಂ ಪಣೀತಂ ಯದಿದಂ ಸಬ್ಬಸಙ್ಖಾರಸಮಥೋ ಸಬ್ಬೂಪಧಿಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗೋ ತಣ್ಹಕ್ಖಯೋ ವಿರಾಗೋ ನಿರೋಧೋ ನಿಬ್ಬಾನ’’ನ್ತಿ. ಏವಮ್ಪಿ ನಿಬ್ಬಾನಮನಸೋ ನರೋ.

‘‘ನ ಪಣ್ಡಿತಾ ಉಪಧಿಸುಖಸ್ಸ ಹೇತು, ದದನ್ತಿ ದಾನಾನಿ ಪುನಬ್ಭವಾಯ;

ಕಾಮಞ್ಚ ತೇ ಉಪಧಿಪರಿಕ್ಖಯಾಯ, ದದನ್ತಿ ದಾನಂ ಅಪುನಬ್ಭವಾಯ.

‘‘ನ ಪಣ್ಡಿತಾ ಉಪಧಿಸುಖಸ್ಸ ಹೇತು, ಭಾವೇನ್ತಿ ಝಾನಾನಿ ಪುನಬ್ಭವಾಯ;

ಕಾಮಞ್ಚ ತೇ ಉಪಧಿಪರಿಕ್ಖಯಾಯ, ಭಾವೇನ್ತಿ ಝಾನಂ ಅಪುನಬ್ಭವಾಯ.

‘‘ತೇ ನಿಬ್ಬುತ್ತಿಂ ಆಸಿಸಮಾನಸಾ [ಆಸಿಂಸಮಾನಾ (ಸೀ.), ಅಭಿಮಾನಾ (ಸ್ಯಾ.)] ದದನ್ತಿ, ತನ್ನಿನ್ನಚಿತ್ತಾ [ತನ್ನಿನ್ನಾ ತಞ್ಚಿತ್ತಾ (ಕ.)] ತದಧಿಮುತ್ತಾ;

ನಜ್ಜೋ ಯಥಾ ಸಾಗರಮಜ್ಝುಪೇತಾ [ಸಾಗರಮಜ್ಝಗತಾ (ಸ್ಯಾ.)], ಭವನ್ತಿ ನಿಬ್ಬಾನಪರಾಯನಾ ತೇ’’ತಿ.

ನಿಬ್ಬಾನಮನಸೋ ನರೋ. ತೇನಾಹ ಭಗವಾ –

‘‘ನಿದ್ದಂ ತನ್ದಿ ಸಹೇ ಥೀನಂ, ಪಮಾದೇನ ನ ಸಂವಸೇ;

ಅತಿಮಾನೇ ನ ತಿಟ್ಠೇಯ್ಯ, ನಿಬ್ಬಾನಮನಸೋ ನರೋ’’ತಿ.

೧೭೮. ಮೋಸವಜ್ಜೇ ನ ನಿಯ್ಯೇಥ, [ನೀಯೇಥ (ಕ.)] ರೂಪೇ ಸ್ನೇಹಂ ನ ಕುಬ್ಬಯೇ;

ಮಾನಞ್ಚ ಪರಿಜಾನೇಯ್ಯ, ಸಾಹಸಾ ವಿರತೋ ಚರೇ.

ಮೋಸವಜ್ಜೇ ನ ನಿಯ್ಯೇಥಾತಿ. ಮೋಸವಜ್ಜಂ ವುಚ್ಚತಿ ಮುಸಾವಾದೋ. ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಸಭಗ್ಗತೋ ವಾ ಪರಿಸಗ್ಗತೋ ವಾ ಞಾತಿಮಜ್ಝಗತೋ ವಾ ಪೂಗಮಜ್ಝಗತೋ ವಾ ರಾಜಕುಲಮಜ್ಝಗತೋ ವಾ ಅಭಿನೀತೋ ಸಕ್ಖಿಪುಟ್ಠೋ – ‘‘ಏಹಮ್ಭೋ ಪುರಿಸ, ಯಂ ಜಾನಾಸಿ ತಂ ವದೇಹೀ’’ತಿ, ಸೋ ಅಜಾನಂ ವಾ ಆಹ – ‘‘ಜಾನಾಮೀ’’ತಿ, ಜಾನಂ ವಾ ಆಹ – ‘‘ನ ಜಾನಾಮೀ’’ತಿ, ಅಪಸ್ಸಂ ವಾ ಆಹ – ‘‘ಪಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ, ಪಸ್ಸಂ ವಾ ಆಹ – ‘‘ನ ಪಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಇತಿ ಅತ್ತಹೇತು ವಾ ಪರಹೇತು ವಾ ಆಮಿಸಕಿಞ್ಚಿಕ್ಖಹೇತು ವಾ ಸಮ್ಪಜಾನಮುಸಾ ಭಾಸಿತಾ ಹೋತಿ – ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ ಮೋಸವಜ್ಜಂ. ಅಪಿ ಚ ತೀಹಾಕಾರೇಹಿ…ಪೇ… ಚತೂಹಾಕಾರೇಹಿ… ಪಞ್ಚಹಾಕಾರೇಹಿ… ಛಹಾಕಾರೇಹಿ… ಸತ್ತಹಾಕಾರೇಹಿ… ಅಟ್ಠಹಾಕಾರೇಹಿ…ಪೇ… ಇಮೇಹಿ ಅಟ್ಠಹಾಕಾರೇಹಿ ಮುಸಾವಾದೋ ಹೋತಿ. ಮೋಸವಜ್ಜೇ ನ ನಿಯ್ಯೇಥಾತಿ. ಮೋಸವಜ್ಜೇ ನ ಯಾಯೇಯ್ಯ ನ ನಿಯ್ಯಾಯೇಯ್ಯ ನ ವಹೇಯ್ಯ ನ ಸಂಹರೇಯ್ಯ, ಮೋಸವಜ್ಜಂ ಪಜಹೇಯ್ಯ ವಿನೋದೇಯ್ಯ ಬ್ಯನ್ತಿಂ ಕರೇಯ್ಯ ಅನಭಾವಂ ಗಮೇಯ್ಯ, ಮೋಸವಜ್ಜಾ ಆರತೋ ಅಸ್ಸ ವಿರತೋ ಪಟಿವಿರತೋ ನಿಕ್ಖನ್ತೋ ನಿಸ್ಸಟೋ ವಿಪ್ಪಮುತ್ತೋ ವಿಸಞ್ಞುತ್ತೋ ವಿಮರಿಯಾದಿಕತೇನ ಚೇತಸಾ ವಿಹರೇಯ್ಯಾತಿ – ಮೋಸವಜ್ಜೇ ನ ನಿಯ್ಯೇಥ.

ರೂಪೇ ಸ್ನೇಹಂ ನ ಕುಬ್ಬಯೇತಿ. ರೂಪನ್ತಿ ಚತ್ತಾರೋ ಚ ಮಹಾಭೂತಾ, ಚತುನ್ನಞ್ಚ ಮಹಾಭೂತಾನಂ ಉಪಾದಾಯ ರೂಪಂ. ರೂಪೇ ಸ್ನೇಹಂ ನ ಕುಬ್ಬಯೇತಿ. ರೂಪೇ ಸ್ನೇಹಂ ನ ಕರೇಯ್ಯ ಛನ್ದಂ ನ ಕರೇಯ್ಯ ಪೇಮಂ ನ ಕರೇಯ್ಯ ರಾಗಂ ನ ಕರೇಯ್ಯ ನ ಜನೇಯ್ಯ ನ ಸಞ್ಜನೇಯ್ಯ ನ ನಿಬ್ಬತ್ತೇಯ್ಯ ನಾಭಿನಿಬ್ಬತ್ತೇಯ್ಯಾತಿ – ರೂಪೇ ಸ್ನೇಹಂ ನ ಕುಬ್ಬಯೇ.

ಮಾನಞ್ಚ ಪರಿಜಾನೇಯ್ಯಾತಿ. ಮಾನೋತಿ ಏಕವಿಧೇನ ಮಾನೋ – ಯಾ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಉನ್ನತಿ. ದುವಿಧೇನ ಮಾನೋ – ಅತ್ತುಕ್ಕಂಸನಮಾನೋ, ಪರವಮ್ಭನಮಾನೋ. ತಿವಿಧೇನ ಮಾನೋ – ‘‘ಸೇಯ್ಯೋಹಮಸ್ಮೀ’’ತಿ ಮಾನೋ, ‘‘ಸದಿಸೋಹಮಸ್ಮೀ’’ತಿ ಮಾನೋ, ‘‘ಹೀನೋಹಮಸ್ಮೀ’’ತಿ ಮಾನೋ. ಚತುವಿಧೇನ ಮಾನೋ – ಲಾಭೇನ ಮಾನಂ ಜನೇತಿ, ಯಸೇನ ಮಾನಂ ಜನೇತಿ, ಪಸಂಸಾಯ ಮಾನಂ ಜನೇತಿ, ಸುಖೇನ ಮಾನಂ ಜನೇತಿ. ಪಞ್ಚವಿಧೇನ ಮಾನೋ – ‘‘ಲಾಭಿಮ್ಹಿ ಮನಾಪಿಕಾನಂ ರೂಪಾನ’’ನ್ತಿ ಮಾನಂ ಜನೇತಿ, ‘‘ಲಾಭಿಮ್ಹಿ ಮನಾಪಿಕಾನಂ ಸದ್ದಾನಂ…ಪೇ… ಗನ್ಧಾನಂ… ರಸಾನಂ… ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಾನ’’ನ್ತಿ ಮಾನಂ ಜನೇತಿ. ಛಬ್ಬಿಧೇನ ಮಾನೋ – ಚಕ್ಖುಸಮ್ಪದಾಯ ಮಾನಂ ಜನೇತಿ, ಸೋತಸಮ್ಪದಾಯ…ಪೇ… ಘಾನಸಮ್ಪದಾಯ… ಜಿವ್ಹಾಸಮ್ಪದಾಯ… ಕಾಯಸಮ್ಪದಾಯ… ಮನೋಸಮ್ಪದಾಯ ಮಾನಂ ಜನೇತಿ. ಸತ್ತವಿಧೇನ ಮಾನೋ – ಅತಿಮಾನೋ, ಮಾನಾತಿಮಾನೋ, ಓಮಾನೋ, ಸದಿಸಮಾನೋ, ಅಧಿಮಾನೋ, ಅಸ್ಮಿಮಾನೋ, ಮಿಚ್ಛಾಮಾನೋ. ಅಟ್ಠವಿಧೇನ ಮಾನೋ – ಲಾಭೇನ ಮಾನಂ ಜನೇತಿ, ಅಲಾಭೇನ ಓಮಾನಂ ಜನೇತಿ, ಯಸೇನ ಮಾನಂ ಜನೇತಿ, ಅಯಸೇನ ಓಮಾನಂ ಜನೇತಿ, ಪಸಂಸಾಯ ಮಾನಂ ಜನೇತಿ, ನಿನ್ದಾಯ ಓಮಾನಂ ಜನೇತಿ, ಸುಖೇನ ಮಾನಂ ಜನೇತಿ, ದುಕ್ಖೇನ ಓಮಾನಂ ಜನೇತಿ. ನವವಿಧೇನ ಮಾನೋ – ಸೇಯ್ಯಸ್ಸ ‘‘ಸೇಯ್ಯೋಹಮಸ್ಮೀ’’ತಿ ಮಾನೋ, ಸೇಯ್ಯಸ್ಸ ‘‘ಸದಿಸೋಹಮಸ್ಮೀ’’ತಿ ಮಾನೋ, ಸೇಯ್ಯಸ್ಸ ‘‘ಹೀನೋಹಮಸ್ಮೀ’’ತಿ ಮಾನೋ, ಸದಿಸಸ್ಸ ‘‘ಸೇಯ್ಯೋಹಮಸ್ಮೀ’’ತಿ ಮಾನೋ, ಸದಿಸಸ್ಸ ‘‘ಸದಿಸೋಹಮಸ್ಮೀ’’ತಿ ಮಾನೋ, ಸದಿಸಸ್ಸ ‘‘ಹೀನೋಹಮಸ್ಮೀ’’ತಿ ಮಾನೋ, ಹೀನಸ್ಸ ‘‘ಸೇಯ್ಯೋಹಮಸ್ಮೀ’’ತಿ ಮಾನೋ, ಹೀನಸ್ಸ ‘‘ಸದಿಸೋಹಮಸ್ಮೀ’’ತಿ ಮಾನೋ, ಹೀನಸ್ಸ ‘‘ಹೀನೋಹಮಸ್ಮೀ’’ತಿ ಮಾನೋ. ದಸವಿಧೇನ ಮಾನೋ – ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಮಾನಂ ಜನೇತಿ ಜಾತಿಯಾ ವಾ ಗೋತ್ತೇನ ವಾ…ಪೇ… ಅಞ್ಞತರಞ್ಞತರೇನ ವಾ ವತ್ಥುನಾ. ಯೋ ಏವರೂಪೋ ಮಾನೋ ಮಞ್ಞನಾ ಮಞ್ಞಿತತ್ತಂ ಉನ್ನತಿ ಉನ್ನಮೋ ಧಜೋ ಸಮ್ಪಗ್ಗಾಹೋ ಕೇತುಕಮ್ಯತಾ ಚಿತ್ತಸ್ಸ – ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ಮಾನೋ.

ಮಾನಞ್ಚ ಪರಿಜಾನೇಯ್ಯಾತಿ. ಮಾನಂ ತೀಹಿ ಪರಿಞ್ಞಾಹಿ ಪರಿಜಾನೇಯ್ಯ – ಞಾತಪರಿಞ್ಞಾಯ, ತೀರಣಪರಿಞ್ಞಾಯ, ಪಹಾನಪರಿಞ್ಞಾಯ. ಕತಮಾ ಞಾತಪರಿಞ್ಞಾ? ಮಾನಂ ಜಾನಾತಿ ಅಯಂ ಏಕವಿಧೇನ ಮಾನೋ – ಯಾ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಉನ್ನತಿ. ಅಯಂ ದುವಿಧೇನ ಮಾನೋ – ಅತ್ತುಕ್ಕಂಸನಮಾನೋ ಪರವಮ್ಭನಮಾನೋ…ಪೇ… ಅಯಂ ದಸವಿಧೇನ ಮಾನೋ – ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಮಾನಂ ಜನೇತಿ ಜಾತಿಯಾ ವಾ ಗೋತ್ತೇನ ವಾ…ಪೇ… ಅಞ್ಞತರಞ್ಞತರೇನ ವಾ ವತ್ಥುನಾತಿ ಜಾನಾತಿ ಪಸ್ಸತಿ – ಅಯಂ ಞಾತಪರಿಞ್ಞಾ.