೧. ಪಞ್ಞತ್ತಿಪಞ್ಹೋ

೧. ಅಥ ಖೋ ಮಿಲಿನ್ದೋ ರಾಜಾ ಯೇನಾಯಸ್ಮಾ ನಾಗಸೇನೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ, ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಆಯಸ್ಮತಾ ನಾಗಸೇನೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮ್ಮೋದಿ, ಸಮ್ಮೋದನೀಯಂ ಕಥಂ ಸಾರಣೀಯಂ ವೀತಿಸಾರೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ಆಯಸ್ಮಾಪಿ ಖೋ ನಾಗಸೇನೋ ಪಟಿಸಮ್ಮೋದನೀಯೇನೇವ [ಪಟಿಸಮ್ಮೋದಿ, ತೇನೇವ (ಸೀ.)] ಮಿಲಿನ್ದಸ್ಸ ರಞ್ಞೋ ಚಿತ್ತಂ ಆರಾಧೇಸಿ. ಅಥ ಖೋ ಮಿಲಿನ್ದೋ ರಾಜಾ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ನಾಗಸೇನಂ ಏತದವೋಚ ‘‘ಕಥಂ ಭದನ್ತೋ ಞಾಯತಿ, ಕಿನ್ನಾಮೋಸಿ ಭನ್ತೇ’’ತಿ? ‘‘ನಾಗಸೇನೋ’’ತಿ ಖೋ ಅಹಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಞಾಯಾಮಿ, ‘‘ನಾಗಸೇನೋ’’ತಿ ಖೋ ಮಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀ ಸಮುದಾಚರನ್ತಿ, ಅಪಿ ಚ ಮಾತಾಪಿತರೋ ನಾಮಂ ಕರೋನ್ತಿ ‘‘ನಾಗಸೇನೋ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಸೂರಸೇನೋ’’ತಿ ವಾ ‘‘ವೀರಸೇನೋ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಸೀಹಸೇನೋ’’ತಿ ವಾ, ಅಪಿ ಚ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಸಙ್ಖಾ ಸಮಞ್ಞಾ ಪಞ್ಞತ್ತಿ ವೋಹಾರೋ ನಾಮಮತ್ತಂ ಯದಿದಂ ನಾಗಸೇನೋತಿ, ನ ಹೇತ್ಥ ಪುಗ್ಗಲೋ ಉಪಲಬ್ಭತೀತಿ.

ಅಥ ಖೋ ಮಿಲಿನ್ದೋ ರಾಜಾ ಏವಮಾಹ ‘‘ಸುಣನ್ತು ಮೇ ಭೋನ್ತೋ ಪಞ್ಚಸತಾ ಯೋನಕಾ ಅಸೀತಿಸಹಸ್ಸಾ ಚ ಭಿಕ್ಖೂ, ಅಯಂ ನಾಗಸೇನೋ ಏವಮಾಹ ‘ನ ಹೇತ್ಥ ಪುಗ್ಗಲೋ ಉಪಲಬ್ಭತೀ’ತಿ, ಕಲ್ಲಂ ನು ಖೋ ತದಭಿನನ್ದಿತು’’ನ್ತಿ. ಅಥ ಖೋ ಮಿಲಿನ್ದೋ ರಾಜಾ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ನಾಗಸೇನಂ ಏತದವೋಚ ‘‘ಸಚೇ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಪುಗ್ಗಲೋ ನೂಪಲಬ್ಭತಿ, ಕೋ ಚರಹಿ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಚೀವರಪಿಣ್ಡಪಾತಸೇನಾಸನಗಿಲಾನಪ್ಪಚ್ಚಯಭೇಸಜ್ಜಪರಿಕ್ಖಾರಂ ದೇತಿ, ಕೋ ತಂ ಪರಿಭುಞ್ಜತಿ, ಕೋ ಸೀಲಂ ರಕ್ಖತಿ, ಕೋ ಭಾವನಮನುಯುಞ್ಜತಿ, ಕೋ ಮಗ್ಗಫಲನಿಬ್ಬಾನಾನಿ ಸಚ್ಛಿಕರೋತಿ, ಕೋ ಪಾಣಂ ಹನತಿ, ಕೋ ಅದಿನ್ನಂ ಆದಿಯತಿ, ಕೋ ಕಾಮೇಸುಮಿಚ್ಛಾಚಾರಂ ಚರತಿ, ಕೋ ಮುಸಾ ಭಣತಿ, ಕೋ ಮಜ್ಜಂ ಪಿವತಿ, ಕೋ ಪಞ್ಚಾನನ್ತರಿಯಕಮ್ಮಂ ಕರೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ನತ್ಥಿ ಕುಸಲಂ, ನತ್ಥಿ ಅಕುಸಲಂ, ನತ್ಥಿ ಕುಸಲಾಕುಸಲಾನಂ ಕಮ್ಮಾನಂ ಕತ್ತಾ ವಾ ಕಾರೇತಾ ವಾ, ನತ್ಥಿ ಸುಕತದುಕ್ಕಟಾನಂ ಕಮ್ಮಾನಂ ಫಲಂ ವಿಪಾಕೋ, ಸಚೇ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಯೋ ತುಮ್ಹೇ ಮಾರೇತಿ, ನತ್ಥಿ ತಸ್ಸಾಪಿ ಪಾಣಾತಿಪಾತೋ, ತುಮ್ಹಾಕಮ್ಪಿ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ನತ್ಥಿ ಆಚರಿಯೋ, ನತ್ಥಿ ಉಪಜ್ಝಾಯೋ, ನತ್ಥಿ ಉಪಸಮ್ಪದಾ. ‘ನಾಗಸೇನೋತಿ ಮಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀ ಸಮುದಾಚರನ್ತೀ’ತಿ ಯಂ ವದೇಸಿ, ‘ಕತಮೋ ಏತ್ಥ ನಾಗಸೇನೋ? ಕಿನ್ನು ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಕೇಸಾ ನಾಗಸೇನೋ’’ತಿ? ‘‘ನ ಹಿ ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ. ‘‘ಲೋಮಾ ನಾಗಸೇನೋ’’ತಿ? ‘‘ನ ಹಿ ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ. ‘‘ನಖಾ…ಪೇ… ದನ್ತಾ…ಪೇ… ತಚೋ…ಪೇ… ಮಂಸಂ…ಪೇ… ನ್ಹಾರು…ಪೇ… ಅಟ್ಠಿ…ಪೇ… ಅಟ್ಠಿಮಿಞ್ಜಂ…ಪೇ… ವಕ್ಕಂ…ಪೇ… ಹದಯಂ…ಪೇ… ಯಕನಂ…ಪೇ… ಕಿಲೋಮಕಂ…ಪೇ… ಪಿಹಕಂ…ಪೇ… ಪಪ್ಫಾಸಂ…ಪೇ… ಅನ್ತಂ…ಪೇ… ಅನ್ತಗುಣಂ…ಪೇ… ಉದರಿಯಂ…ಪೇ… ಕರೀಸಂ…ಪೇ… ಪಿತ್ತಂ…ಪೇ… ಸೇಮ್ಹಂ…ಪೇ… ಪುಬ್ಬೋ…ಪೇ… ಲೋಹಿತಂ…ಪೇ… ಸೇದೋ…ಪೇ… ಮೇದೋ…ಪೇ… ಅಸ್ಸು…ಪೇ… ವಸಾ…ಪೇ… ಖೇಳೋ…ಪೇ… ಸಿಙ್ಘಾಣಿಕಾ…ಪೇ… ಲಸಿಕಾ…ಪೇ… ಮುತ್ತಂ…ಪೇ… ಮತ್ಥಕೇ ಮತ್ಥಲುಙ್ಗಂ ನಾಗಸೇನೋ’’ತಿ? ‘‘ನ ಹಿಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ. ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ರೂಪಂ ನಾಗಸೇನೋ’’ತಿ? ‘‘ನಹಿ ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ. ‘‘ವೇದನಾ ನಾಗಸೇನೋ’’ತಿ?‘‘ನ ಹಿ ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ. ‘‘ಸಞ್ಞಾ ನಾಗಸೇನೋ’’ತಿ? ‘‘ನ ಹಿ ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ. ‘‘ಸಙ್ಖಾರಾ ನಾಗಸೇನೋ’’ತಿ? ‘‘ನ ಹಿ ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ. ‘‘ವಿಞ್ಞಾಣಂ ನಾಗಸೇನೋ’’ತಿ? ‘‘ನ ಹಿ ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ. ‘‘ಕಿಂ ಪನ, ಭನ್ತೇ, ರೂಪವೇದನಾಸಞ್ಞಾಸಙ್ಖಾರವಿಞ್ಞಾಣಂ ನಾಗಸೇನೋ’’ತಿ? ‘‘ನ ಹಿ ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ. ‘‘ಕಿಂ ಪನ, ಭನ್ತೇ, ಅಞ್ಞತ್ರ ರೂಪವೇದನಾಸಞ್ಞಾಸಙ್ಖಾರವಿಞ್ಞಾಣಂ ನಾಗಸೇನೋ’’ತಿ? ‘‘ನ ಹಿ ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ. ‘‘ತಮಹಂ ಭನ್ತೇ, ಪುಚ್ಛನ್ತೋ ಪುಚ್ಛನ್ತೋ ನ ಪಸ್ಸಾಮಿ ನಾಗಸೇನಂ. ನಾಗಸೇನಸದ್ದೋ ಯೇವ ನು ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ನಾಗಸೇನೋ’’ತಿ? ‘‘ನ ಹಿ ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ. ‘‘ಕೋ ಪನೇತ್ಥ ನಾಗಸೇನೋ, ಅಲಿಕಂ ತ್ವಂ, ಭನ್ತೇ, ಭಾಸಸಿ ಮುಸಾವಾದಂ, ನತ್ಥಿ ನಾಗಸೇನೋ’’ತಿ.

ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ನಾಗಸೇನೋ ಮಿಲಿನ್ದಂ ರಾಜಾನಂ ಏತದವೋಚ ‘‘ತ್ವಂ ಖೋಸಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಖತ್ತಿಯಸುಖುಮಾಲೋ ಅಚ್ಚನ್ತಸುಖುಮಾಲೋ, ತಸ್ಸ ತೇ, ಮಹಾರಾಜ, ಮಜ್ಝನ್ಹಿಕಸಮಯಂ ತತ್ತಾಯ ಭೂಮಿಯಾ ಉಣ್ಹಾಯ ವಾಲಿಕಾಯ ಖರಾಯ ಸಕ್ಖರಕಥಲಿಕಾಯ [ಖರಾ ಸಕ್ಖರಕಠಲವಾಲಿಕಾ (ಸೀ. ಪೀ.)] ಮದ್ದಿತ್ವಾ ಪಾದೇನಾಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ಪಾದಾ ರುಜ್ಜನ್ತಿ, ಕಾಯೋ ಕಿಲಮತಿ, ಚಿತ್ತಂ ಉಪಹಞ್ಞತಿ, ದುಕ್ಖಸಹಗತಂ ಕಾಯವಿಞ್ಞಾಣಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಕಿಂ ನು ಖೋ ತ್ವಂ ಪಾದೇನಾಗತೋಸಿ, ಉದಾಹು ವಾಹನೇನಾ’’ತಿ? ‘‘ನಾಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಪಾದೇನಾಗಚ್ಛಾಮಿ, ರಥೇನಾಹಂ ಆಗತೋಸ್ಮೀ’’ತಿ. ‘‘ಸಚೇ, ತ್ವಂ ಮಹಾರಾಜ, ರಥೇನಾಗತೋಸಿ, ರಥಂ ಮೇ ಆರೋಚೇಹಿ, ಕಿಂ ನು ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಈಸಾ ರಥೋ’’ತಿ? ‘‘ನ ಹಿ ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ಅಕ್ಖೋ ರಥೋ’’ತಿ? ‘‘ನ ಹಿ ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ಚಕ್ಕಾನಿ ರಥೋ’’ತಿ? ‘‘ನ ಹಿ ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ರಥಪಞ್ಜರಂ ರಥೋ’’ತಿ? ‘‘ನ ಹಿ ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ರಥದಣ್ಡಕೋ ರಥೋ’’ತಿ? ‘‘ನ ಹಿ ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ಯುಗಂ ರಥೋ’’ತಿ? ‘‘ನ ಹಿ ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ರಸ್ಮಿಯೋ ರಥೋ’’ತಿ? ‘‘ನ ಹಿ ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ಪತೋದಲಟ್ಠಿ ರಥೋ’’ತಿ? ‘‘ನ ಹಿ ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಈಸಾಅಕ್ಖಚಕ್ಕರಥಪಞ್ಜರರಥದಣ್ಡಯುಗರಸ್ಮಿಪತೋದಾ ರಥೋ’’ತಿ? ‘‘ನ ಹಿ ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ಕಿಂ ಪನ, ಮಹಾರಾಜ, ಅಞ್ಞತ್ರ ಈಸಾಅಕ್ಖಚಕ್ಕರಥಪಞ್ಜರರಥದಣ್ಡಯುಗರಸ್ಮಿಪತೋದಾ ರಥೋ’’ತಿ? ‘‘ನ ಹಿ ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ತಮಹಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಪುಚ್ಛನ್ತೋ ಪುಚ್ಛನ್ತೋ ನ ಪಸ್ಸಾಮಿ ರಥಂ. ರಥಸದ್ದೋಯೇವ ನು ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ರಥೋ’’ತಿ? ‘‘ನ ಹಿ ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ಕೋ ಪನೇತ್ಥ ರಥೋ, ಅಲಿಕಂ, ತ್ವಂ ಮಹಾರಾಜ, ಭಾಸಸಿ ಮುಸಾವಾದಂ, ನತ್ಥಿ ರಥೋ, ತ್ವಂಸಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಸಕಲಜಮ್ಬುದೀಪೇ ಅಗ್ಗರಾಜಾ, ಕಸ್ಸ ಪನ ತ್ವಂ ಭಾಯಿತ್ವಾ ಮುಸಾವಾದಂ ಭಾಸಸಿ, ಸುಣನ್ತು ಮೇ ಭೋನ್ತೋ ಪಞ್ಚಸತಾ ಯೋನಕಾ ಅಸೀತಿಸಹಸ್ಸಾ ಚ ಭಿಕ್ಖೂ, ಅಯಂ ಮಿಲಿನ್ದೋ ರಾಜಾ ಏವಮಾಹ ‘ರಥೇನಾಹಂ ಆಗತೋಸ್ಮೀ’ತಿ, ಸಚೇ ತ್ವಂ, ಮಹಾರಾಜ, ರಥೇನಾಗತೋ‘ಸಿ, ರಥಂ ಮೇ ಆರೋಚೇಹೀ’ತಿ ವುತ್ತೋ ಸಮಾನೋ ರಥಂ ನ ಸಮ್ಪಾದೇತಿ, ಕಲ್ಲಂ ನು ಖೋ ತದಭಿನನ್ದಿತು’’ನ್ತಿ. ಏವಂ ವುತ್ತೇ ಪಞ್ಚಸತಾ ಯೋನಕಾ ಆಯಸ್ಮತೋ ನಾಗಸೇನಸ್ಸ ಸಾಧುಕಾರಂ ದತ್ವಾ ಮಿಲಿನ್ದಂ ರಾಜಾನಂ ಏತದವೋಚುಂ ‘‘ಇದಾನಿ ಖೋ ತ್ವಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಭಾಸಸ್ಸೂ’’ತಿ.

ಅಥ ಖೋ ಮಿಲಿನ್ದೋ ರಾಜಾ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ನಾಗಸೇನಂ ಏತದವೋಚ ‘‘ನಾಹಂ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಮುಸಾ ಭಣಾಮಿ, ಈಸಞ್ಚ ಪಟಿಚ್ಚ ಅಕ್ಖಞ್ಚ ಪಟಿಚ್ಚ ಚಕ್ಕಾನಿ ಚ ಪಟಿಚ್ಚ ರಥಪಞ್ಜರಞ್ಚ ಪಟಿಚ್ಚ ರಥದಣ್ಡಕಞ್ಚ ಪಟಿಚ್ಚ ‘ರಥೋ’ತಿ ಸಙ್ಖಾ ಸಮಞ್ಞಾ ಪಞ್ಞತ್ತಿ ವೋಹಾರೋ ನಾಮಮತ್ತಂ ಪವತ್ತತೀ’’ತಿ.

‘‘ಸಾಧು ಖೋ, ತ್ವಂ ಮಹಾರಾಜ, ರಥಂ ಜಾನಾಸಿ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಮಯ್ಹಮ್ಪಿ ಕೇಸೇ ಚ ಪಟಿಚ್ಚ ಲೋಮೇ ಚ ಪಟಿಚ್ಚ…ಪೇ… ಮತ್ಥಕೇ ಮತ್ಥಲುಙ್ಗಞ್ಚ ಪಟಿಚ್ಚ ರೂಪಞ್ಚ ಪಟಿಚ್ಚ ವೇದನಞ್ಚ ಪಟಿಚ್ಚ ಸಞ್ಞಞ್ಚ ಪಟಿಚ್ಚ ಸಙ್ಖಾರೇ ಚ ಪಟಿಚ್ಚ ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚ ಪಟಿಚ್ಚ ‘ನಾಗಸೇನೋ’ತಿ ಸಙ್ಖಾ ಸಮಞ್ಞಾ ಪಞ್ಞತ್ತಿ ವೋಹಾರೋ ನಾಮಮತ್ತಂ ಪವತ್ತತಿ, ಪರಮತ್ಥತೋ ಪನೇತ್ಥ ಪುಗ್ಗಲೋ ನೂಪಲಬ್ಭತಿ. ಭಾಸಿತಮ್ಪೇತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ವಜಿರಾಯ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಭಗವತೋ ಸಮ್ಮುಖಾ –

‘‘‘ಯಥಾ ಹಿ ಅಙ್ಗಸಮ್ಭಾರಾ, ಹೋತಿ ಸದ್ದೋ ರಥೋ ಇತಿ;

ಏವಂ ಖನ್ಧೇಸು ಸನ್ತೇಸು, ಹೋತಿ ‘‘ಸತ್ತೋ’’ತಿ ಸಮ್ಮುತೀ’’’ತಿ [ಪಸ್ಸ ಸಂ. ನಿ. ೧.೧೭೧].

‘‘ಅಚ್ಛರಿಯಂ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಅಬ್ಭುತಂ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಅತಿಚಿತ್ರಾನಿ ಪಞ್ಹಪಟಿಭಾನಾನಿ ವಿಸಜ್ಜಿತಾನಿ, ಯದಿ ಬುದ್ಧೋ ತಿಟ್ಠೇಯ್ಯ ಸಾಧುಕಾರಂ ದದೇಯ್ಯ, ಸಾಧು ಸಾಧು ನಾಗಸೇನ, ಅತಿಚಿತ್ರಾನಿ ಪಞ್ಹಪಟಿಭಾನಾನಿ ವಿಸಜ್ಜಿತಾನೀ’’ತಿ.

ಪಞ್ಞತ್ತಿಪಞ್ಹೋ ಪಠಮೋ.