೯. ಪೋಟ್ಠಪಾದಸುತ್ತಂ

ಪೋಟ್ಠಪಾದಪರಿಬ್ಬಾಜಕವತ್ಥು

೪೦೬. ಏವಂ ಮೇ ಸುತಂ – ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಭಗವಾ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ವಿಹರತಿ ಜೇತವನೇ ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕಸ್ಸ ಆರಾಮೇ. ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಪೋಟ್ಠಪಾದೋ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋ ಸಮಯಪ್ಪವಾದಕೇ ತಿನ್ದುಕಾಚೀರೇ ಏಕಸಾಲಕೇ ಮಲ್ಲಿಕಾಯ ಆರಾಮೇ ಪಟಿವಸತಿ ಮಹತಿಯಾ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಪರಿಸಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ತಿಂಸಮತ್ತೇಹಿ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಸತೇಹಿ. ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ಪುಬ್ಬಣ್ಹಸಮಯಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಪತ್ತಚೀವರಮಾದಾಯ ಸಾವತ್ಥಿಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪಾವಿಸಿ.

೪೦೭. ಅಥ ಖೋ ಭಗವತೋ ಏತದಹೋಸಿ – ‘‘ಅತಿಪ್ಪಗೋ ಖೋ ತಾವ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತುಂ. ಯಂನೂನಾಹಂ ಯೇನ ಸಮಯಪ್ಪವಾದಕೋ ತಿನ್ದುಕಾಚೀರೋ ಏಕಸಾಲಕೋ ಮಲ್ಲಿಕಾಯ ಆರಾಮೋ, ಯೇನ ಪೋಟ್ಠಪಾದೋ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ. ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ಯೇನ ಸಮಯಪ್ಪವಾದಕೋ ತಿನ್ದುಕಾಚೀರೋ ಏಕಸಾಲಕೋ ಮಲ್ಲಿಕಾಯ ಆರಾಮೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ.

೪೦೮. ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಪೋಟ್ಠಪಾದೋ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋ ಮಹತಿಯಾ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಪರಿಸಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಹೋತಿ ಉನ್ನಾದಿನಿಯಾ ಉಚ್ಚಾಸದ್ದಮಹಾಸದ್ದಾಯ ಅನೇಕವಿಹಿತಂ ತಿರಚ್ಛಾನಕಥಂ ಕಥೇನ್ತಿಯಾ. ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ – ರಾಜಕಥಂ ಚೋರಕಥಂ ಮಹಾಮತ್ತಕಥಂ ಸೇನಾಕಥಂ ಭಯಕಥಂ ಯುದ್ಧಕಥಂ ಅನ್ನಕಥಂ ಪಾನಕಥಂ ವತ್ಥಕಥಂ ಸಯನಕಥಂ ಮಾಲಾಕಥಂ ಗನ್ಧಕಥಂ ಞಾತಿಕಥಂ ಯಾನಕಥಂ ಗಾಮಕಥಂ ನಿಗಮಕಥಂ ನಗರಕಥಂ ಜನಪದಕಥಂ ಇತ್ಥಿಕಥಂ ಸೂರಕಥಂ ವಿಸಿಖಾಕಥಂ ಕುಮ್ಭಟ್ಠಾನಕಥಂ ಪುಬ್ಬಪೇತಕಥಂ ನಾನತ್ತಕಥಂ ಲೋಕಕ್ಖಾಯಿಕಂ ಸಮುದ್ದಕ್ಖಾಯಿಕಂ ಇತಿಭವಾಭವಕಥಂ ಇತಿ ವಾ.

೪೦೯. ಅದ್ದಸಾ ಖೋ ಪೋಟ್ಠಪಾದೋ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋ ಭಗವನ್ತಂ ದೂರತೋವ ಆಗಚ್ಛನ್ತಂ; ದಿಸ್ವಾನ ಸಕಂ ಪರಿಸಂ ಸಣ್ಠಪೇಸಿ – ‘‘ಅಪ್ಪಸದ್ದಾ ಭೋನ್ತೋ ಹೋನ್ತು, ಮಾ ಭೋನ್ತೋ ಸದ್ದಮಕತ್ಥ. ಅಯಂ ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ಆಗಚ್ಛತಿ. ಅಪ್ಪಸದ್ದಕಾಮೋ ಖೋ ಸೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಅಪ್ಪಸದ್ದಸ್ಸ ವಣ್ಣವಾದೀ. ಅಪ್ಪೇವ ನಾಮ ಅಪ್ಪಸದ್ದಂ ಪರಿಸಂ ವಿದಿತ್ವಾ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತಬ್ಬಂ ಮಞ್ಞೇಯ್ಯಾ’’ತಿ. ಏವಂ ವುತ್ತೇ ತೇ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಾ ತುಣ್ಹೀ ಅಹೇಸುಂ.

೪೧೦. ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ಯೇನ ಪೋಟ್ಠಪಾದೋ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ. ಅಥ ಖೋ ಪೋಟ್ಠಪಾದೋ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಏತು ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ. ಸ್ವಾಗತಂ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವತೋ. ಚಿರಸ್ಸಂ ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ ಇಮಂ ಪರಿಯಾಯಮಕಾಸಿ, ಯದಿದಂ ಇಧಾಗಮನಾಯ. ನಿಸೀದತು, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ, ಇದಂ ಆಸನಂ ಪಞ್ಞತ್ತ’’ನ್ತಿ.

ನಿಸೀದಿ ಭಗವಾ ಪಞ್ಞತ್ತೇ ಆಸನೇ. ಪೋಟ್ಠಪಾದೋಪಿ ಖೋ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋ ಅಞ್ಞತರಂ ನೀಚಂ ಆಸನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನಂ ಖೋ ಪೋಟ್ಠಪಾದಂ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಂ ಭಗವಾ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಕಾಯ ನುತ್ಥ [ಕಾಯ ನೋತ್ಥ (ಸ್ಯಾ. ಕ.)], ಪೋಟ್ಠಪಾದ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ, ಕಾ ಚ ಪನ ವೋ ಅನ್ತರಾಕಥಾ ವಿಪ್ಪಕತಾ’’ತಿ?

ಅಭಿಸಞ್ಞಾನಿರೋಧಕಥಾ

೪೧೧. ಏವಂ ವುತ್ತೇ ಪೋಟ್ಠಪಾದೋ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ತಿಟ್ಠತೇಸಾ, ಭನ್ತೇ, ಕಥಾ, ಯಾಯ ಮಯಂ ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ. ನೇಸಾ, ಭನ್ತೇ, ಕಥಾ ಭಗವತೋ ದುಲ್ಲಭಾ ಭವಿಸ್ಸತಿ ಪಚ್ಛಾಪಿ ಸವನಾಯ. ಪುರಿಮಾನಿ, ಭನ್ತೇ, ದಿವಸಾನಿ ಪುರಿಮತರಾನಿ, ನಾನಾತಿತ್ಥಿಯಾನಂ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಕೋತೂಹಲಸಾಲಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾನಂ ಸನ್ನಿಪತಿತಾನಂ ಅಭಿಸಞ್ಞಾನಿರೋಧೇ ಕಥಾ ಉದಪಾದಿ – ‘ಕಥಂ ನು ಖೋ, ಭೋ, ಅಭಿಸಞ್ಞಾನಿರೋಧೋ ಹೋತೀ’ತಿ? ತತ್ರೇಕಚ್ಚೇ ಏವಮಾಹಂಸು – ‘ಅಹೇತೂ ಅಪ್ಪಚ್ಚಯಾ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಸಞ್ಞಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿಪಿ ನಿರುಜ್ಝನ್ತಿಪಿ. ಯಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ಸಞ್ಞೀ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಹೋತಿ. ಯಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ನಿರುಜ್ಝನ್ತಿ, ಅಸಞ್ಞೀ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಹೋತೀ’ತಿ. ಇತ್ಥೇಕೇ ಅಭಿಸಞ್ಞಾನಿರೋಧಂ ಪಞ್ಞಪೇನ್ತಿ.

‘‘ತಮಞ್ಞೋ ಏವಮಾಹ – ‘ನ ಖೋ ಪನ ಮೇತಂ [ನ ಖೋ ನಾಮೇತಂ (ಸೀ. ಪೀ.)], ಭೋ, ಏವಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ. ಸಞ್ಞಾ ಹಿ, ಭೋ, ಪುರಿಸಸ್ಸ ಅತ್ತಾ. ಸಾ ಚ ಖೋ ಉಪೇತಿಪಿ ಅಪೇತಿಪಿ. ಯಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಉಪೇತಿ, ಸಞ್ಞೀ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಹೋತಿ. ಯಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಅಪೇತಿ, ಅಸಞ್ಞೀ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಹೋತೀ’ತಿ. ಇತ್ಥೇಕೇ ಅಭಿಸಞ್ಞಾನಿರೋಧಂ ಪಞ್ಞಪೇನ್ತಿ.

‘‘ತಮಞ್ಞೋ ಏವಮಾಹ – ‘ನ ಖೋ ಪನ ಮೇತಂ, ಭೋ, ಏವಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ. ಸನ್ತಿ ಹಿ, ಭೋ, ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಮಹಿದ್ಧಿಕಾ ಮಹಾನುಭಾವಾ. ತೇ ಇಮಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಸಞ್ಞಂ ಉಪಕಡ್ಢನ್ತಿಪಿ ಅಪಕಡ್ಢನ್ತಿಪಿ. ಯಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಉಪಕಡ್ಢನ್ತಿ, ಸಞ್ಞೀ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಹೋತಿ. ಯಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಅಪಕಡ್ಢನ್ತಿ, ಅಸಞ್ಞೀ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಹೋತೀ’ತಿ. ಇತ್ಥೇಕೇ ಅಭಿಸಞ್ಞಾನಿರೋಧಂ ಪಞ್ಞಪೇನ್ತಿ.

‘‘ತಮಞ್ಞೋ ಏವಮಾಹ – ‘ನ ಖೋ ಪನ ಮೇತಂ, ಭೋ, ಏವಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ. ಸನ್ತಿ ಹಿ, ಭೋ, ದೇವತಾ ಮಹಿದ್ಧಿಕಾ ಮಹಾನುಭಾವಾ. ತಾ ಇಮಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಸಞ್ಞಂ ಉಪಕಡ್ಢನ್ತಿಪಿ ಅಪಕಡ್ಢನ್ತಿಪಿ. ಯಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಉಪಕಡ್ಢನ್ತಿ, ಸಞ್ಞೀ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಹೋತಿ. ಯಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಅಪಕಡ್ಢನ್ತಿ, ಅಸಞ್ಞೀ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಹೋತೀ’ತಿ. ಇತ್ಥೇಕೇ ಅಭಿಸಞ್ಞಾನಿರೋಧಂ ಪಞ್ಞಪೇನ್ತಿ.

‘‘ತಸ್ಸ ಮಯ್ಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವನ್ತಂಯೇವ ಆರಬ್ಭ ಸತಿ ಉದಪಾದಿ – ‘ಅಹೋ ನೂನ ಭಗವಾ, ಅಹೋ ನೂನ ಸುಗತೋ, ಯೋ ಇಮೇಸಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಸುಕುಸಲೋ’ತಿ. ಭಗವಾ, ಭನ್ತೇ, ಕುಸಲೋ, ಭಗವಾ ಪಕತಞ್ಞೂ ಅಭಿಸಞ್ಞಾನಿರೋಧಸ್ಸ. ಕಥಂ ನು ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಅಭಿಸಞ್ಞಾನಿರೋಧೋ ಹೋತೀ’’ತಿ?

ಸಹೇತುಕಸಞ್ಞುಪ್ಪಾದನಿರೋಧಕಥಾ

೪೧೨. ‘‘ತತ್ರ, ಪೋಟ್ಠಪಾದ, ಯೇ ತೇ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಏವಮಾಹಂಸು – ‘ಅಹೇತೂ ಅಪ್ಪಚ್ಚಯಾ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಸಞ್ಞಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿಪಿ ನಿರುಜ್ಝನ್ತಿಪೀ’ತಿ, ಆದಿತೋವ ತೇಸಂ ಅಪರದ್ಧಂ. ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ಸಹೇತೂ ಹಿ, ಪೋಟ್ಠಪಾದ, ಸಪ್ಪಚ್ಚಯಾ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಸಞ್ಞಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿಪಿ ನಿರುಜ್ಝನ್ತಿಪಿ. ಸಿಕ್ಖಾ ಏಕಾ ಸಞ್ಞಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಸಿಕ್ಖಾ ಏಕಾ ಸಞ್ಞಾ ನಿರುಜ್ಝತಿ’’.

೪೧೩. ‘‘ಕಾ ಚ ಸಿಕ್ಖಾ’’ತಿ? ಭಗವಾ ಅವೋಚ – ‘‘ಇಧ, ಪೋಟ್ಠಪಾದ, ತಥಾಗತೋ ಲೋಕೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಅರಹಂ, ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ…ಪೇ… (ಯಥಾ ೧೯೦-೨೧೨ ಅನುಚ್ಛೇದೇಸು, ಏವಂ ವಿತ್ಥಾರೇತಬ್ಬಂ). ಏವಂ ಖೋ, ಪೋಟ್ಠಪಾದ, ಭಿಕ್ಖು ಸೀಲಸಮ್ಪನ್ನೋ ಹೋತಿ…ಪೇ… ತಸ್ಸಿಮೇ ಪಞ್ಚನೀವರಣೇ ಪಹೀನೇ ಅತ್ತನಿ ಸಮನುಪಸ್ಸತೋ ಪಾಮೋಜ್ಜಂ ಜಾಯತಿ, ಪಮುದಿತಸ್ಸ ಪೀತಿ ಜಾಯತಿ, ಪೀತಿಮನಸ್ಸ ಕಾಯೋ ಪಸ್ಸಮ್ಭತಿ, ಪಸ್ಸದ್ಧಕಾಯೋ ಸುಖಂ ವೇದೇತಿ, ಸುಖಿನೋ ಚಿತ್ತಂ ಸಮಾಧಿಯತಿ. ಸೋ ವಿವಿಚ್ಚೇವ ಕಾಮೇಹಿ, ವಿವಿಚ್ಚ ಅಕುಸಲೇಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ, ಸವಿತಕ್ಕಂ ಸವಿಚಾರಂ ವಿವೇಕಜಂ ಪೀತಿಸುಖಂ ಪಠಮಂ ಝಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ. ತಸ್ಸ ಯಾ ಪುರಿಮಾ ಕಾಮಸಞ್ಞಾ, ಸಾ ನಿರುಜ್ಝತಿ. ವಿವೇಕಜಪೀತಿಸುಖಸುಖುಮಸಚ್ಚಸಞ್ಞಾ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಹೋತಿ, ವಿವೇಕಜಪೀತಿಸುಖಸುಖುಮ-ಸಚ್ಚಸಞ್ಞೀಯೇವ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಹೋತಿ. ಏವಮ್ಪಿ ಸಿಕ್ಖಾ ಏಕಾ ಸಞ್ಞಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಸಿಕ್ಖಾ ಏಕಾ ಸಞ್ಞಾ ನಿರುಜ್ಝತಿ. ಅಯಂ ಸಿಕ್ಖಾ’’ತಿ ಭಗವಾ ಅವೋಚ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಪೋಟ್ಠಪಾದ, ಭಿಕ್ಖು ವಿತಕ್ಕವಿಚಾರಾನಂ ವೂಪಸಮಾ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಸಮ್ಪಸಾದನಂ ಚೇತಸೋ ಏಕೋದಿಭಾವಂ ಅವಿತಕ್ಕಂ ಅವಿಚಾರಂ ಸಮಾಧಿಜಂ ಪೀತಿಸುಖಂ ದುತಿಯಂ ಝಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ. ತಸ್ಸ ಯಾ ಪುರಿಮಾ ವಿವೇಕಜಪೀತಿಸುಖಸುಖುಮಸಚ್ಚಸಞ್ಞಾ, ಸಾ ನಿರುಜ್ಝತಿ. ಸಮಾಧಿಜಪೀತಿಸುಖಸುಖುಮಸಚ್ಚಸಞ್ಞಾ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಹೋತಿ, ಸಮಾಧಿಜಪೀತಿಸುಖಸುಖುಮಸಚ್ಚಸಞ್ಞೀಯೇವ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಹೋತಿ. ಏವಮ್ಪಿ ಸಿಕ್ಖಾ ಏಕಾ ಸಞ್ಞಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಸಿಕ್ಖಾ ಏಕಾ ಸಞ್ಞಾ ನಿರುಜ್ಝತಿ. ಅಯಮ್ಪಿ ಸಿಕ್ಖಾ’’ತಿ ಭಗವಾ ಅವೋಚ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಪೋಟ್ಠಪಾದ, ಭಿಕ್ಖು ಪೀತಿಯಾ ಚ ವಿರಾಗಾ ಉಪೇಕ್ಖಕೋ ಚ ವಿಹರತಿ ಸತೋ ಚ ಸಮ್ಪಜಾನೋ, ಸುಖಞ್ಚ ಕಾಯೇನ ಪಟಿಸಂವೇದೇತಿ, ಯಂ ತಂ ಅರಿಯಾ ಆಚಿಕ್ಖನ್ತಿ – ‘‘ಉಪೇಕ್ಖಕೋ ಸತಿಮಾ ಸುಖವಿಹಾರೀ’’ತಿ, ತತಿಯಂ ಝಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ. ತಸ್ಸ ಯಾ ಪುರಿಮಾ ಸಮಾಧಿಜಪೀತಿಸುಖಸುಖುಮಸಚ್ಚಸಞ್ಞಾ, ಸಾ ನಿರುಜ್ಝತಿ. ಉಪೇಕ್ಖಾಸುಖಸುಖುಮಸಚ್ಚಸಞ್ಞಾ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಹೋತಿ, ಉಪೇಕ್ಖಾಸುಖಸುಖುಮಸಚ್ಚಸಞ್ಞೀಯೇವ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಹೋತಿ. ಏವಮ್ಪಿ ಸಿಕ್ಖಾ ಏಕಾ ಸಞ್ಞಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಸಿಕ್ಖಾ ಏಕಾ ಸಞ್ಞಾ ನಿರುಜ್ಝತಿ. ಅಯಮ್ಪಿ ಸಿಕ್ಖಾ’’ತಿ ಭಗವಾ ಅವೋಚ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಪೋಟ್ಠಪಾದ, ಭಿಕ್ಖು ಸುಖಸ್ಸ ಚ ಪಹಾನಾ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಚ ಪಹಾನಾ ಪುಬ್ಬೇವ ಸೋಮನಸ್ಸದೋಮನಸ್ಸಾನಂ ಅತ್ಥಙ್ಗಮಾ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ಉಪೇಕ್ಖಾಸತಿಪಾರಿಸುದ್ಧಿಂ ಚತುತ್ಥಂ ಝಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ. ತಸ್ಸ ಯಾ ಪುರಿಮಾ ಉಪೇಕ್ಖಾಸುಖಸುಖುಮಸಚ್ಚಸಞ್ಞಾ, ಸಾ ನಿರುಜ್ಝತಿ. ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಸುಖುಮಸಚ್ಚಸಞ್ಞಾ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಹೋತಿ, ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಸುಖುಮಸಚ್ಚಸಞ್ಞೀಯೇವ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಹೋತಿ. ಏವಮ್ಪಿ ಸಿಕ್ಖಾ ಏಕಾ ಸಞ್ಞಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಸಿಕ್ಖಾ ಏಕಾ ಸಞ್ಞಾ ನಿರುಜ್ಝತಿ. ಅಯಮ್ಪಿ ಸಿಕ್ಖಾ’’ತಿ ಭಗವಾ ಅವೋಚ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಪೋಟ್ಠಪಾದ, ಭಿಕ್ಖು ಸಬ್ಬಸೋ ರೂಪಸಞ್ಞಾನಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮಾ ಪಟಿಘಸಞ್ಞಾನಂ ಅತ್ಥಙ್ಗಮಾ ನಾನತ್ತಸಞ್ಞಾನಂ ಅಮನಸಿಕಾರಾ ‘ಅನನ್ತೋ ಆಕಾಸೋ’ತಿ ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ. ತಸ್ಸ ಯಾ ಪುರಿಮಾ ರೂಪಸಞ್ಞಾ [ಪುರಿಮಸಞ್ಞಾ (ಕ.)], ಸಾ ನಿರುಜ್ಝತಿ. ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನಸುಖುಮಸಚ್ಚಸಞ್ಞಾ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಹೋತಿ, ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನಸುಖುಮಸಚ್ಚಸಞ್ಞೀಯೇವ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಹೋತಿ. ಏವಮ್ಪಿ ಸಿಕ್ಖಾ ಏಕಾ ಸಞ್ಞಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಸಿಕ್ಖಾ ಏಕಾ ಸಞ್ಞಾ ನಿರುಜ್ಝತಿ. ಅಯಮ್ಪಿ ಸಿಕ್ಖಾ’’ತಿ ಭಗವಾ ಅವೋಚ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಪೋಟ್ಠಪಾದ, ಭಿಕ್ಖು ಸಬ್ಬಸೋ ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮ್ಮ ‘ಅನನ್ತಂ ವಿಞ್ಞಾಣ’ನ್ತಿ ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಯತನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ. ತಸ್ಸ ಯಾ ಪುರಿಮಾ ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನಸುಖುಮಸಚ್ಚಸಞ್ಞಾ, ಸಾ ನಿರುಜ್ಝತಿ. ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಯತನಸುಖುಮಸಚ್ಚಸಞ್ಞಾ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಹೋತಿ, ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಯತನಸುಖುಮಸಚ್ಚಸಞ್ಞೀಯೇವ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಹೋತಿ. ಏವಮ್ಪಿ ಸಿಕ್ಖಾ ಏಕಾ ಸಞ್ಞಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಸಿಕ್ಖಾ ಏಕಾ ಸಞ್ಞಾ ನಿರುಜ್ಝತಿ. ಅಯಮ್ಪಿ ಸಿಕ್ಖಾ’’ತಿ ಭಗವಾ ಅವೋಚ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಪೋಟ್ಠಪಾದ, ಭಿಕ್ಖು ಸಬ್ಬಸೋ ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಯತನಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮ್ಮ ‘ನತ್ಥಿ ಕಿಞ್ಚೀ’ತಿ ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ. ತಸ್ಸ ಯಾ ಪುರಿಮಾ ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಯತನಸುಖುಮಸಚ್ಚಸಞ್ಞಾ, ಸಾ ನಿರುಜ್ಝತಿ. ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನಸುಖುಮಸಚ್ಚಸಞ್ಞಾ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಹೋತಿ, ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನಸುಖುಮಸಚ್ಚಸಞ್ಞೀಯೇವ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಹೋತಿ. ಏವಮ್ಪಿ ಸಿಕ್ಖಾ ಏಕಾ ಸಞ್ಞಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಸಿಕ್ಖಾ ಏಕಾ ಸಞ್ಞಾ ನಿರುಜ್ಝತಿ. ಅಯಮ್ಪಿ ಸಿಕ್ಖಾ’’ತಿ ಭಗವಾ ಅವೋಚ.

೪೧೪. ‘‘ಯತೋ ಖೋ, ಪೋಟ್ಠಪಾದ, ಭಿಕ್ಖು ಇಧ ಸಕಸಞ್ಞೀ ಹೋತಿ, ಸೋ ತತೋ ಅಮುತ್ರ ತತೋ ಅಮುತ್ರ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಸಞ್ಞಗ್ಗಂ ಫುಸತಿ. ತಸ್ಸ ಸಞ್ಞಗ್ಗೇ ಠಿತಸ್ಸ ಏವಂ ಹೋತಿ – ‘ಚೇತಯಮಾನಸ್ಸ ಮೇ ಪಾಪಿಯೋ, ಅಚೇತಯಮಾನಸ್ಸ ಮೇ ಸೇಯ್ಯೋ. ಅಹಞ್ಚೇವ ಖೋ ಪನ ಚೇತೇಯ್ಯಂ, ಅಭಿಸಙ್ಖರೇಯ್ಯಂ, ಇಮಾ ಚ ಮೇ ಸಞ್ಞಾ ನಿರುಜ್ಝೇಯ್ಯುಂ, ಅಞ್ಞಾ ಚ ಓಳಾರಿಕಾ ಸಞ್ಞಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯುಂ; ಯಂನೂನಾಹಂ ನ ಚೇವ ಚೇತೇಯ್ಯಂ ನ ಚ ಅಭಿಸಙ್ಖರೇಯ್ಯ’ನ್ತಿ. ಸೋ ನ ಚೇವ ಚೇತೇತಿ, ನ ಚ ಅಭಿಸಙ್ಖರೋತಿ. ತಸ್ಸ ಅಚೇತಯತೋ ಅನಭಿಸಙ್ಖರೋತೋ ತಾ ಚೇವ ಸಞ್ಞಾ ನಿರುಜ್ಝನ್ತಿ, ಅಞ್ಞಾ ಚ ಓಳಾರಿಕಾ ಸಞ್ಞಾ ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ. ಸೋ ನಿರೋಧಂ ಫುಸತಿ. ಏವಂ ಖೋ, ಪೋಟ್ಠಪಾದ, ಅನುಪುಬ್ಬಾಭಿಸಞ್ಞಾನಿರೋಧ-ಸಮ್ಪಜಾನ-ಸಮಾಪತ್ತಿ ಹೋತಿ.

‘‘ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಸಿ, ಪೋಟ್ಠಪಾದ, ಅಪಿ ನು ತೇ ಇತೋ ಪುಬ್ಬೇ ಏವರೂಪಾ ಅನುಪುಬ್ಬಾಭಿಸಞ್ಞಾನಿರೋಧ-ಸಮ್ಪಜಾನ-ಸಮಾಪತ್ತಿ ಸುತಪುಬ್ಬಾ’’ತಿ? ‘‘ನೋ ಹೇತಂ, ಭನ್ತೇ. ಏವಂ ಖೋ ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವತೋ ಭಾಸಿತಂ ಆಜಾನಾಮಿ – ‘ಯತೋ ಖೋ, ಪೋಟ್ಠಪಾದ, ಭಿಕ್ಖು ಇಧ ಸಕಸಞ್ಞೀ ಹೋತಿ, ಸೋ ತತೋ ಅಮುತ್ರ ತತೋ ಅಮುತ್ರ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಸಞ್ಞಗ್ಗಂ ಫುಸತಿ, ತಸ್ಸ ಸಞ್ಞಗ್ಗೇ ಠಿತಸ್ಸ ಏವಂ ಹೋತಿ – ‘‘ಚೇತಯಮಾನಸ್ಸ ಮೇ ಪಾಪಿಯೋ, ಅಚೇತಯಮಾನಸ್ಸ ಮೇ ಸೇಯ್ಯೋ. ಅಹಞ್ಚೇವ ಖೋ ಪನ ಚೇತೇಯ್ಯಂ ಅಭಿಸಙ್ಖರೇಯ್ಯಂ, ಇಮಾ ಚ ಮೇ ಸಞ್ಞಾ ನಿರುಜ್ಝೇಯ್ಯುಂ, ಅಞ್ಞಾ ಚ ಓಳಾರಿಕಾ ಸಞ್ಞಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯುಂ; ಯಂನೂನಾಹಂ ನ ಚೇವ ಚೇತೇಯ್ಯಂ, ನ ಚ ಅಭಿಸಙ್ಖರೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ. ಸೋ ನ ಚೇವ ಚೇತೇತಿ, ನ ಚಾಭಿಸಙ್ಖರೋತಿ, ತಸ್ಸ ಅಚೇತಯತೋ ಅನಭಿಸಙ್ಖರೋತೋ ತಾ ಚೇವ ಸಞ್ಞಾ ನಿರುಜ್ಝನ್ತಿ, ಅಞ್ಞಾ ಚ ಓಳಾರಿಕಾ ಸಞ್ಞಾ ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ. ಸೋ ನಿರೋಧಂ ಫುಸತಿ. ಏವಂ ಖೋ, ಪೋಟ್ಠಪಾದ, ಅನುಪುಬ್ಬಾಭಿಸಞ್ಞಾನಿರೋಧ-ಸಮ್ಪಜಾನ-ಸಮಾಪತ್ತಿ ಹೋತೀ’’’ತಿ. ‘‘ಏವಂ, ಪೋಟ್ಠಪಾದಾ’’ತಿ.

೪೧೫. ‘‘ಏಕಞ್ಞೇವ ನು ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ ಸಞ್ಞಗ್ಗಂ ಪಞ್ಞಪೇತಿ, ಉದಾಹು ಪುಥೂಪಿ ಸಞ್ಞಗ್ಗೇ ಪಞ್ಞಪೇತೀ’’ತಿ? ‘‘ಏಕಮ್ಪಿ ಖೋ ಅಹಂ, ಪೋಟ್ಠಪಾದ, ಸಞ್ಞಗ್ಗಂ ಪಞ್ಞಪೇಮಿ, ಪುಥೂಪಿ ಸಞ್ಞಗ್ಗೇ ಪಞ್ಞಪೇಮೀ’’ತಿ. ‘‘ಯಥಾ ಕಥಂ ಪನ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ ಏಕಮ್ಪಿ ಸಞ್ಞಗ್ಗಂ ಪಞ್ಞಪೇತಿ, ಪುಥೂಪಿ ಸಞ್ಞಗ್ಗೇ ಪಞ್ಞಪೇತೀ’’ತಿ? ‘‘ಯಥಾ ಯಥಾ ಖೋ, ಪೋಟ್ಠಪಾದ, ನಿರೋಧಂ ಫುಸತಿ, ತಥಾ ತಥಾಹಂ ಸಞ್ಞಗ್ಗಂ ಪಞ್ಞಪೇಮಿ. ಏವಂ ಖೋ ಅಹಂ, ಪೋಟ್ಠಪಾದ, ಏಕಮ್ಪಿ ಸಞ್ಞಗ್ಗಂ ಪಞ್ಞಪೇಮಿ, ಪುಥೂಪಿ ಸಞ್ಞಗ್ಗೇ ಪಞ್ಞಪೇಮೀ’’ತಿ.

೪೧೬. ‘‘ಸಞ್ಞಾ ನು ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಪಠಮಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಪಚ್ಛಾ ಞಾಣಂ, ಉದಾಹು ಞಾಣಂ ಪಠಮಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಪಚ್ಛಾ ಸಞ್ಞಾ, ಉದಾಹು ಸಞ್ಞಾ ಚ ಞಾಣಞ್ಚ ಅಪುಬ್ಬಂ ಅಚರಿಮಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತೀ’’ತಿ? ‘‘ಸಞ್ಞಾ ಖೋ, ಪೋಟ್ಠಪಾದ, ಪಠಮಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಪಚ್ಛಾ ಞಾಣಂ, ಸಞ್ಞುಪ್ಪಾದಾ ಚ ಪನ ಞಾಣುಪ್ಪಾದೋ ಹೋತಿ. ಸೋ ಏವಂ ಪಜಾನಾತಿ – ‘ಇದಪ್ಪಚ್ಚಯಾ ಕಿರ ಮೇ ಞಾಣಂ ಉದಪಾದೀ’ತಿ. ಇಮಿನಾ ಖೋ ಏತಂ, ಪೋಟ್ಠಪಾದ, ಪರಿಯಾಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಂ – ಯಥಾ ಸಞ್ಞಾ ಪಠಮಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಪಚ್ಛಾ ಞಾಣಂ, ಸಞ್ಞುಪ್ಪಾದಾ ಚ ಪನ ಞಾಣುಪ್ಪಾದೋ ಹೋತೀ’’ತಿ.

ಸಞ್ಞಾಅತ್ತಕಥಾ

೪೧೭. ‘‘ಸಞ್ಞಾ ನು ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಪುರಿಸಸ್ಸ ಅತ್ತಾ, ಉದಾಹು ಅಞ್ಞಾ ಸಞ್ಞಾ ಅಞ್ಞೋ ಅತ್ತಾ’’ತಿ? ‘‘ಕಂ ಪನ ತ್ವಂ, ಪೋಟ್ಠಪಾದ, ಅತ್ತಾನಂ ಪಚ್ಚೇಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಓಳಾರಿಕಂ ಖೋ ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಅತ್ತಾನಂ ಪಚ್ಚೇಮಿ ರೂಪಿಂ ಚಾತುಮಹಾಭೂತಿಕಂ ಕಬಳೀಕಾರಾಹಾರಭಕ್ಖ’’ನ್ತಿ [ಕಬಳೀಕಾರಭಕ್ಖನ್ತಿ (ಸ್ಯಾ. ಕ.)]. ‘‘ಓಳಾರಿಕೋ ಚ ಹಿ ತೇ, ಪೋಟ್ಠಪಾದ, ಅತ್ತಾ ಅಭವಿಸ್ಸ ರೂಪೀ ಚಾತುಮಹಾಭೂತಿಕೋ ಕಬಳೀಕಾರಾಹಾರಭಕ್ಖೋ. ಏವಂ ಸನ್ತಂ ಖೋ ತೇ, ಪೋಟ್ಠಪಾದ, ಅಞ್ಞಾವ ಸಞ್ಞಾ ಭವಿಸ್ಸತಿ ಅಞ್ಞೋ ಅತ್ತಾ. ತದಮಿನಾಪೇತಂ, ಪೋಟ್ಠಪಾದ, ಪರಿಯಾಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಂ ಯಥಾ ಅಞ್ಞಾವ ಸಞ್ಞಾ ಭವಿಸ್ಸತಿ ಅಞ್ಞೋ ಅತ್ತಾ. ತಿಟ್ಠತೇವ ಸಾಯಂ [ತಿಟ್ಠತೇವಾಯಂ (ಸೀ. ಪೀ.)], ಪೋಟ್ಠಪಾದ, ಓಳಾರಿಕೋ ಅತ್ತಾ ರೂಪೀ ಚಾತುಮಹಾಭೂತಿಕೋ ಕಬಳೀಕಾರಾಹಾರಭಕ್ಖೋ, ಅಥ ಇಮಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಅಞ್ಞಾ ಚ ಸಞ್ಞಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ಅಞ್ಞಾ ಚ ಸಞ್ಞಾ ನಿರುಜ್ಝನ್ತಿ. ಇಮಿನಾ ಖೋ ಏತಂ, ಪೋಟ್ಠಪಾದ, ಪರಿಯಾಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಂ ಯಥಾ ಅಞ್ಞಾವ ಸಞ್ಞಾ ಭವಿಸ್ಸತಿ ಅಞ್ಞೋ ಅತ್ತಾ’’ತಿ.

೪೧೮. ‘‘ಮನೋಮಯಂ ಖೋ ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಅತ್ತಾನಂ ಪಚ್ಚೇಮಿ ಸಬ್ಬಙ್ಗಪಚ್ಚಙ್ಗಿಂ ಅಹೀನಿನ್ದ್ರಿಯ’’ನ್ತಿ. ‘‘ಮನೋಮಯೋ ಚ ಹಿ ತೇ, ಪೋಟ್ಠಪಾದ, ಅತ್ತಾ ಅಭವಿಸ್ಸ ಸಬ್ಬಙ್ಗಪಚ್ಚಙ್ಗೀ ಅಹೀನಿನ್ದ್ರಿಯೋ, ಏವಂ ಸನ್ತಮ್ಪಿ ಖೋ ತೇ, ಪೋಟ್ಠಪಾದ, ಅಞ್ಞಾವ ಸಞ್ಞಾ ಭವಿಸ್ಸತಿ ಅಞ್ಞೋ ಅತ್ತಾ. ತದಮಿನಾಪೇತಂ, ಪೋಟ್ಠಪಾದ, ಪರಿಯಾಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಂ ಯಥಾ ಅಞ್ಞಾವ ಸಞ್ಞಾ ಭವಿಸ್ಸತಿ ಅಞ್ಞೋ ಅತ್ತಾ. ತಿಟ್ಠತೇವ ಸಾಯಂ, ಪೋಟ್ಠಪಾದ, ಮನೋಮಯೋ ಅತ್ತಾ ಸಬ್ಬಙ್ಗಪಚ್ಚಙ್ಗೀ ಅಹೀನಿನ್ದ್ರಿಯೋ, ಅಥ ಇಮಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಅಞ್ಞಾ ಚ ಸಞ್ಞಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ಅಞ್ಞಾ ಚ ಸಞ್ಞಾ ನಿರುಜ್ಝನ್ತಿ. ಇಮಿನಾಪಿ ಖೋ ಏತಂ, ಪೋಟ್ಠಪಾದ, ಪರಿಯಾಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಂ ಯಥಾ ಅಞ್ಞಾವ ಸಞ್ಞಾ ಭವಿಸ್ಸತಿ ಅಞ್ಞೋ ಅತ್ತಾ’’ತಿ.

೪೧೯. ‘‘ಅರೂಪಿಂ ಖೋ ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಅತ್ತಾನಂ ಪಚ್ಚೇಮಿ ಸಞ್ಞಾಮಯ’’ನ್ತಿ. ‘‘ಅರೂಪೀ ಚ ಹಿ ತೇ, ಪೋಟ್ಠಪಾದ, ಅತ್ತಾ ಅಭವಿಸ್ಸ ಸಞ್ಞಾಮಯೋ, ಏವಂ ಸನ್ತಮ್ಪಿ ಖೋ ತೇ, ಪೋಟ್ಠಪಾದ, ಅಞ್ಞಾವ ಸಞ್ಞಾ ಭವಿಸ್ಸತಿ ಅಞ್ಞೋ ಅತ್ತಾ. ತದಮಿನಾಪೇತಂ, ಪೋಟ್ಠಪಾದ, ಪರಿಯಾಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಂ ಯಥಾ ಅಞ್ಞಾವ ಸಞ್ಞಾ ಭವಿಸ್ಸತಿ ಅಞ್ಞೋ ಅತ್ತಾ. ತಿಟ್ಠತೇವ ಸಾಯಂ, ಪೋಟ್ಠಪಾದ, ಅರೂಪೀ ಅತ್ತಾ ಸಞ್ಞಾಮಯೋ, ಅಥ ಇಮಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಅಞ್ಞಾ ಚ ಸಞ್ಞಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ಅಞ್ಞಾ ಚ ಸಞ್ಞಾ ನಿರುಜ್ಝನ್ತಿ. ಇಮಿನಾಪಿ ಖೋ ಏತಂ, ಪೋಟ್ಠಪಾದ, ಪರಿಯಾಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಂ ಯಥಾ ಅಞ್ಞಾವ ಸಞ್ಞಾ ಭವಿಸ್ಸತಿ ಅಞ್ಞೋ ಅತ್ತಾ’’ತಿ.

೪೨೦. ‘‘ಸಕ್ಕಾ ಪನೇತಂ, ಭನ್ತೇ, ಮಯಾ ಞಾತುಂ – ‘ಸಞ್ಞಾ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಅತ್ತಾ’ತಿ ವಾ ‘ಅಞ್ಞಾವ ಸಞ್ಞಾ ಅಞ್ಞೋ ಅತ್ತಾತಿ ವಾ’ತಿ? ‘‘ದುಜ್ಜಾನಂ ಖೋ ಏತಂ [ಏವಂ (ಕ.)], ಪೋಟ್ಠಪಾದ, ತಯಾ ಅಞ್ಞದಿಟ್ಠಿಕೇನ ಅಞ್ಞಖನ್ತಿಕೇನ ಅಞ್ಞರುಚಿಕೇನ ಅಞ್ಞತ್ರಾಯೋಗೇನ ಅಞ್ಞತ್ರಾಚರಿಯಕೇನ – ‘ಸಞ್ಞಾ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಅತ್ತಾ’ತಿ ವಾ, ‘ಅಞ್ಞಾವ ಸಞ್ಞಾ ಅಞ್ಞೋ ಅತ್ತಾತಿ ವಾ’’’ತಿ.

‘‘ಸಚೇ ತಂ, ಭನ್ತೇ, ಮಯಾ ದುಜ್ಜಾನಂ ಅಞ್ಞದಿಟ್ಠಿಕೇನ ಅಞ್ಞಖನ್ತಿಕೇನ ಅಞ್ಞರುಚಿಕೇನ ಅಞ್ಞತ್ರಾಯೋಗೇನ ಅಞ್ಞತ್ರಾಚರಿಯಕೇನ – ‘ಸಞ್ಞಾ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಅತ್ತಾ’ತಿ ವಾ, ‘ಅಞ್ಞಾವ ಸಞ್ಞಾ ಅಞ್ಞೋ ಅತ್ತಾ’ತಿ ವಾ; ‘ಕಿಂ ಪನ, ಭನ್ತೇ, ಸಸ್ಸತೋ ಲೋಕೋ, ಇದಮೇವ ಸಚ್ಚಂ ಮೋಘಮಞ್ಞ’ನ್ತಿ? ಅಬ್ಯಾಕತಂ ಖೋ ಏತಂ, ಪೋಟ್ಠಪಾದ, ಮಯಾ – ‘ಸಸ್ಸತೋ ಲೋಕೋ, ಇದಮೇವ ಸಚ್ಚಂ ಮೋಘಮಞ್ಞ’ನ್ತಿ.

‘‘ಕಿಂ ಪನ, ಭನ್ತೇ, ‘ಅಸಸ್ಸತೋ ಲೋಕೋ, ಇದಮೇವ ಸಚ್ಚಂ ಮೋಘಮಞ್ಞ’’’ನ್ತಿ? ‘‘ಏತಮ್ಪಿ ಖೋ, ಪೋಟ್ಠಪಾದ, ಮಯಾ ಅಬ್ಯಾಕತಂ – ‘ಅಸಸ್ಸತೋ ಲೋಕೋ, ಇದಮೇವ ಸಚ್ಚಂ ಮೋಘಮಞ್ಞ’’’ನ್ತಿ.

‘‘ಕಿಂ ಪನ, ಭನ್ತೇ, ‘ಅನ್ತವಾ ಲೋಕೋ…ಪೇ… ‘ಅನನ್ತವಾ ಲೋಕೋ … ‘ತಂ ಜೀವಂ ತಂ ಸರೀರಂ… ‘ಅಞ್ಞಂ ಜೀವಂ ಅಞ್ಞಂ ಸರೀರಂ… ‘ಹೋತಿ ತಥಾಗತೋ ಪರಂ ಮರಣಾ… ‘ನ ಹೋತಿ ತಥಾಗತೋ ಪರಂ ಮರಣಾ… ‘ಹೋತಿ ಚ ನ ಚ ಹೋತಿ ತಥಾಗತೋ ಪರಂ ಮರಣಾ… ‘ನೇವ ಹೋತಿ ನ ನ ಹೋತಿ ತಥಾಗತೋ ಪರಂ ಮರಣಾ, ಇದಮೇವ ಸಚ್ಚಂ ಮೋಘಮಞ್ಞ’’’ನ್ತಿ? ‘‘ಏತಮ್ಪಿ ಖೋ, ಪೋಟ್ಠಪಾದ, ಮಯಾ ಅಬ್ಯಾಕತಂ – ‘ನೇವ ಹೋತಿ ನ ನ ಹೋತಿ ತಥಾಗತೋ ಪರಂ ಮರಣಾ, ಇದಮೇವ ಸಚ್ಚಂ ಮೋಘಮಞ್ಞ’’’ನ್ತಿ.

‘‘ಕಸ್ಮಾ ಪನೇತಂ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವತಾ ಅಬ್ಯಾಕತ’’ನ್ತಿ? ‘‘ನ ಹೇತಂ, ಪೋಟ್ಠಪಾದ, ಅತ್ಥಸಂಹಿತಂ ನ ಧಮ್ಮಸಂಹಿತಂ ನಾದಿಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಕಂ, ನ ನಿಬ್ಬಿದಾಯ ನ ವಿರಾಗಾಯ ನ ನಿರೋಧಾಯ ನ ಉಪಸಮಾಯ ನ ಅಭಿಞ್ಞಾಯ ನ ಸಮ್ಬೋಧಾಯ ನ ನಿಬ್ಬಾನಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ, ತಸ್ಮಾ ಏತಂ ಮಯಾ ಅಬ್ಯಾಕತ’’ನ್ತಿ.

‘‘ಕಿಂ ಪನ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವತಾ ಬ್ಯಾಕತ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಇದಂ ದುಕ್ಖನ್ತಿ ಖೋ, ಪೋಟ್ಠಪಾದ, ಮಯಾ ಬ್ಯಾಕತಂ. ಅಯಂ ದುಕ್ಖಸಮುದಯೋತಿ ಖೋ, ಪೋಟ್ಠಪಾದ, ಮಯಾ ಬ್ಯಾಕತಂ. ಅಯಂ ದುಕ್ಖನಿರೋಧೋತಿ ಖೋ, ಪೋಟ್ಠಪಾದ, ಮಯಾ ಬ್ಯಾಕತಂ. ಅಯಂ ದುಕ್ಖನಿರೋಧಗಾಮಿನೀ ಪಟಿಪದಾತಿ ಖೋ, ಪೋಟ್ಠಪಾದ, ಮಯಾ ಬ್ಯಾಕತ’’ನ್ತಿ.

‘‘ಕಸ್ಮಾ ಪನೇತಂ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವತಾ ಬ್ಯಾಕತ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಏತಞ್ಹಿ, ಪೋಟ್ಠಪಾದ, ಅತ್ಥಸಂಹಿತಂ, ಏತಂ ಧಮ್ಮಸಂಹಿತಂ, ಏತಂ ಆದಿಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಕಂ, ಏತಂ ನಿಬ್ಬಿದಾಯ ವಿರಾಗಾಯ ನಿರೋಧಾಯ ಉಪಸಮಾಯ ಅಭಿಞ್ಞಾಯ ಸಮ್ಬೋಧಾಯ ನಿಬ್ಬಾನಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ; ತಸ್ಮಾ ಏತಂ ಮಯಾ ಬ್ಯಾಕತ’’ನ್ತಿ. ‘‘ಏವಮೇತಂ, ಭಗವಾ, ಏವಮೇತಂ, ಸುಗತ. ಯಸ್ಸದಾನಿ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ ಕಾಲಂ ಮಞ್ಞತೀ’’ತಿ. ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ಉಟ್ಠಾಯಾಸನಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ.

೪೨೧. ಅಥ ಖೋ ತೇ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಾ ಅಚಿರಪಕ್ಕನ್ತಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಪೋಟ್ಠಪಾದಂ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಂ ಸಮನ್ತತೋ ವಾಚಾ [ವಾಚಾಯ (ಸ್ಯಾ. ಕ.)] ಸನ್ನಿತೋದಕೇನ ಸಞ್ಝಬ್ಭರಿಮಕಂಸು – ‘‘ಏವಮೇವ ಪನಾಯಂ ಭವಂ ಪೋಟ್ಠಪಾದೋ ಯಞ್ಞದೇವ ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ಭಾಸತಿ, ತಂ ತದೇವಸ್ಸ ಅಬ್ಭನುಮೋದತಿ – ‘ಏವಮೇತಂ ಭಗವಾ ಏವಮೇತಂ, ಸುಗತಾ’ತಿ. ನ ಖೋ ಪನ ಮಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ [ಕಞ್ಚಿ (ಪೀ.)] ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಏಕಂಸಿಕಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸಿತಂ ಆಜಾನಾಮ – ‘ಸಸ್ಸತೋ ಲೋಕೋ’ತಿ ವಾ, ‘ಅಸಸ್ಸತೋ ಲೋಕೋ’ತಿ ವಾ, ‘ಅನ್ತವಾ ಲೋಕೋ’ತಿ ವಾ, ‘ಅನನ್ತವಾ ಲೋಕೋ’ತಿ ವಾ, ‘ತಂ ಜೀವಂ ತಂ ಸರೀರ’ನ್ತಿ ವಾ, ‘ಅಞ್ಞಂ ಜೀವಂ ಅಞ್ಞಂ ಸರೀರ’ನ್ತಿ ವಾ, ‘ಹೋತಿ ತಥಾಗತೋ ಪರಂ ಮರಣಾ’ತಿ ವಾ, ‘ನ ಹೋತಿ ತಥಾಗತೋ ಪರಂ ಮರಣಾ’ತಿ ವಾ, ‘ಹೋತಿ ಚ ನ ಚ ಹೋತಿ ತಥಾಗತೋ ಪರಂ ಮರಣಾ’ತಿ ವಾ, ‘ನೇವ ಹೋತಿ ನ ನ ಹೋತಿ ತಥಾಗತೋ ಪರಂ ಮರಣಾ’ತಿ ವಾ’’ತಿ.

ಏವಂ ವುತ್ತೇ ಪೋಟ್ಠಪಾದೋ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋ ತೇ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೇ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಅಹಮ್ಪಿ ಖೋ, ಭೋ, ನ ಕಿಞ್ಚಿ ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಏಕಂಸಿಕಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸಿತಂ ಆಜಾನಾಮಿ – ‘ಸಸ್ಸತೋ ಲೋಕೋ’ತಿ ವಾ, ‘ಅಸಸ್ಸತೋ ಲೋಕೋ’ತಿ ವಾ…ಪೇ… ‘ನೇವ ಹೋತಿ ನ ನ ಹೋತಿ ತಥಾಗತೋ ಪರಂ ಮರಣಾ’ತಿ ವಾ; ಅಪಿ ಚ ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ಭೂತಂ ತಚ್ಛಂ ತಥಂ ಪಟಿಪದಂ ಪಞ್ಞಪೇತಿ ಧಮ್ಮಟ್ಠಿತತಂ ಧಮ್ಮನಿಯಾಮತಂ. ಭೂತಂ ಖೋ ಪನ ತಚ್ಛಂ ತಥಂ ಪಟಿಪದಂ ಪಞ್ಞಪೇನ್ತಸ್ಸ ಧಮ್ಮಟ್ಠಿತತಂ ಧಮ್ಮನಿಯಾಮತಂ, ಕಥಞ್ಹಿ ನಾಮ ಮಾದಿಸೋ ವಿಞ್ಞೂ ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಸುಭಾಸಿತಂ ಸುಭಾಸಿತತೋ ನಾಬ್ಭನುಮೋದೇಯ್ಯಾ’’ತಿ?

ಚಿತ್ತಹತ್ಥಿಸಾರಿಪುತ್ತಪೋಟ್ಠಪಾದವತ್ಥು

೪೨೨. ಅಥ ಖೋ ದ್ವೀಹತೀಹಸ್ಸ ಅಚ್ಚಯೇನ ಚಿತ್ತೋ ಚ ಹತ್ಥಿಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಪೋಟ್ಠಪಾದೋ ಚ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿಂಸು; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಚಿತ್ತೋ ಹತ್ಥಿಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ಪೋಟ್ಠಪಾದೋ ಪನ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋ ಭಗವತಾ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮ್ಮೋದಿ. ಸಮ್ಮೋದನೀಯಂ ಕಥಂ ಸಾರಣೀಯಂ ವೀತಿಸಾರೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ಪೋಟ್ಠಪಾದೋ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ತದಾ ಮಂ, ಭನ್ತೇ, ತೇ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಾ ಅಚಿರಪಕ್ಕನ್ತಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಸಮನ್ತತೋ ವಾಚಾಸನ್ನಿತೋದಕೇನ ಸಞ್ಝಬ್ಭರಿಮಕಂಸು – ‘ಏವಮೇವ ಪನಾಯಂ ಭವಂ ಪೋಟ್ಠಪಾದೋ ಯಞ್ಞದೇವ ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ಭಾಸತಿ, ತಂ ತದೇವಸ್ಸ ಅಬ್ಭನುಮೋದತಿ – ‘ಏವಮೇತಂ ಭಗವಾ ಏವಮೇತಂ ಸುಗತಾ’’ತಿ. ನ ಖೋ ಪನ ಮಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಏಕಂಸಿಕಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸಿತಂ ಆಜಾನಾಮ – ‘‘ಸಸ್ಸತೋ ಲೋಕೋ’’ತಿ ವಾ, ‘‘ಅಸಸ್ಸತೋ ಲೋಕೋ’’ತಿ ವಾ, ‘‘ಅನ್ತವಾ ಲೋಕೋ’’ತಿ ವಾ, ‘‘ಅನನ್ತವಾ ಲೋಕೋ’’ತಿ ವಾ, ‘‘ತಂ ಜೀವಂ ತಂ ಸರೀರ’’ನ್ತಿ ವಾ, ‘‘ಅಞ್ಞಂ ಜೀವಂ ಅಞ್ಞಂ ಸರೀರ’’ನ್ತಿ ವಾ, ‘‘ಹೋತಿ ತಥಾಗತೋ ಪರಂ ಮರಣಾ’’ತಿ ವಾ, ‘‘ನ ಹೋತಿ ತಥಾಗತೋ ಪರಂ ಮರಣಾ’’ತಿ ವಾ, ‘‘ಹೋತಿ ಚ ನ ಚ ಹೋತಿ ತಥಾಗತೋ ಪರಂ ಮರಣಾ’’ತಿ ವಾ, ‘‘ನೇವ ಹೋತಿ ನ ನ ಹೋತಿ ತಥಾಗತೋ ಪರಂ ಮರಣಾ’’ತಿ ವಾ’ತಿ. ಏವಂ ವುತ್ತಾಹಂ, ಭನ್ತೇ, ತೇ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೇ ಏತದವೋಚಂ – ‘ಅಹಮ್ಪಿ ಖೋ, ಭೋ, ನ ಕಿಞ್ಚಿ ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಏಕಂಸಿಕಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸಿತಂ ಆಜಾನಾಮಿ – ‘‘ಸಸ್ಸತೋ ಲೋಕೋ’’ತಿ ವಾ, ‘‘ಅಸಸ್ಸತೋ ಲೋಕೋ’’ತಿ ವಾ…ಪೇ… ‘‘ನೇವ ಹೋತಿ ನ ನ ಹೋತಿ ತಥಾಗತೋ ಪರಂ ಮರಣಾ’’ತಿ ವಾ; ಅಪಿ ಚ ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ಭೂತಂ ತಚ್ಛಂ ತಥಂ ಪಟಿಪದಂ ಪಞ್ಞಪೇತಿ ಧಮ್ಮಟ್ಠಿತತಂ ಧಮ್ಮನಿಯಾಮತಂ. ಭೂತಂ ಖೋ ಪನ ತಚ್ಛಂ ತಥಂ ಪಟಿಪದಂ ಪಞ್ಞಪೇನ್ತಸ್ಸ ಧಮ್ಮಟ್ಠಿತತಂ ಧಮ್ಮನಿಯಾಮತಂ, ಕಥಞ್ಹಿ ನಾಮ ಮಾದಿಸೋ ವಿಞ್ಞೂ ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಸುಭಾಸಿತಂ ಸುಭಾಸಿತತೋ ನಾಬ್ಭನುಮೋದೇಯ್ಯಾ’’ತಿ?

೪೨೩. ‘‘ಸಬ್ಬೇವ ಖೋ ಏತೇ, ಪೋಟ್ಠಪಾದ, ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಾ ಅನ್ಧಾ ಅಚಕ್ಖುಕಾ; ತ್ವಂಯೇವ ನೇಸಂ ಏಕೋ ಚಕ್ಖುಮಾ. ಏಕಂಸಿಕಾಪಿ ಹಿ ಖೋ, ಪೋಟ್ಠಪಾದ, ಮಯಾ ಧಮ್ಮಾ ದೇಸಿತಾ ಪಞ್ಞತ್ತಾ; ಅನೇಕಂಸಿಕಾಪಿ ಹಿ ಖೋ, ಪೋಟ್ಠಪಾದ, ಮಯಾ ಧಮ್ಮಾ ದೇಸಿತಾ ಪಞ್ಞತ್ತಾ.

‘‘ಕತಮೇ ಚ ತೇ, ಪೋಟ್ಠಪಾದ, ಮಯಾ ಅನೇಕಂಸಿಕಾ ಧಮ್ಮಾ ದೇಸಿತಾ ಪಞ್ಞತ್ತಾ? ‘ಸಸ್ಸತೋ ಲೋಕೋ’ತಿ [ಲೋಕೋತಿ ವಾ (ಸೀ. ಕ.)] ಖೋ, ಪೋಟ್ಠಪಾದ, ಮಯಾ ಅನೇಕಂಸಿಕೋ ಧಮ್ಮೋ ದೇಸಿತೋ ಪಞ್ಞತ್ತೋ; ‘ಅಸಸ್ಸತೋ ಲೋಕೋ’ತಿ [ಲೋಕೋತಿ ವಾ (ಸೀ. ಕ.)] ಖೋ, ಪೋಟ್ಠಪಾದ, ಮಯಾ ಅನೇಕಂಸಿಕೋ ಧಮ್ಮೋ ದೇಸಿತೋ ಪಞ್ಞತ್ತೋ; ‘ಅನ್ತವಾ ಲೋಕೋ’ತಿ [ಲೋಕೋತಿ ವಾ (ಸೀ. ಕ.)] ಖೋ ಪೋಟ್ಠಪಾದ…ಪೇ… ‘ಅನನ್ತವಾ ಲೋಕೋ’ತಿ [ಲೋಕೋತಿ ವಾ (ಸೀ. ಕ.)] ಖೋ ಪೋಟ್ಠಪಾದ… ‘ತಂ ಜೀವಂ ತಂ ಸರೀರ’ನ್ತಿ ಖೋ ಪೋಟ್ಠಪಾದ… ‘ಅಞ್ಞಂ ಜೀವಂ ಅಞ್ಞಂ ಸರೀರ’ನ್ತಿ ಖೋ ಪೋಟ್ಠಪಾದ… ‘ಹೋತಿ ತಥಾಗತೋ ಪರಂ ಮರಣಾ’ತಿ ಖೋ ಪೋಟ್ಠಪಾದ… ನ ಹೋತಿ ತಥಾಗತೋ ಪರಂ ಮರಣಾ’ತಿ ಖೋ ಪೋಟ್ಠಪಾದ… ‘ಹೋತಿ ಚ ನ ಚ ಹೋತಿ ತಥಾಗತೋ ಪರಂ ಮರಣಾ’ತಿ ಖೋ ಪೋಟ್ಠಪಾದ… ‘ನೇವ ಹೋತಿ ನ ನ ಹೋತಿ ತಥಾಗತೋ ಪರಂ ಮರಣಾ’ತಿ ಖೋ, ಪೋಟ್ಠಪಾದ, ಮಯಾ ಅನೇಕಂಸಿಕೋ ಧಮ್ಮೋ ದೇಸಿತೋ ಪಞ್ಞತ್ತೋ.

‘‘ಕಸ್ಮಾ ಚ ತೇ, ಪೋಟ್ಠಪಾದ, ಮಯಾ ಅನೇಕಂಸಿಕಾ ಧಮ್ಮಾ ದೇಸಿತಾ ಪಞ್ಞತ್ತಾ? ನ ಹೇತೇ, ಪೋಟ್ಠಪಾದ, ಅತ್ಥಸಂಹಿತಾ ನ ಧಮ್ಮಸಂಹಿತಾ ನ ಆದಿಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಕಾ ನ ನಿಬ್ಬಿದಾಯ ನ ವಿರಾಗಾಯ ನ ನಿರೋಧಾಯ ನ ಉಪಸಮಾಯ ನ ಅಭಿಞ್ಞಾಯ ನ ಸಮ್ಬೋಧಾಯ ನ ನಿಬ್ಬಾನಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ. ತಸ್ಮಾ ತೇ ಮಯಾ ಅನೇಕಂಸಿಕಾ ಧಮ್ಮಾ ದೇಸಿತಾ ಪಞ್ಞತ್ತಾ’’.

ಏಕಂಸಿಕಧಮ್ಮೋ

೪೨೪. ‘‘ಕತಮೇ ಚ ತೇ, ಪೋಟ್ಠಪಾದ, ಮಯಾ ಏಕಂಸಿಕಾ ಧಮ್ಮಾ ದೇಸಿತಾ ಪಞ್ಞತ್ತಾ? ಇದಂ ದುಕ್ಖನ್ತಿ ಖೋ, ಪೋಟ್ಠಪಾದ, ಮಯಾ ಏಕಂಸಿಕೋ ಧಮ್ಮೋ ದೇಸಿತೋ ಪಞ್ಞತ್ತೋ. ಅಯಂ ದುಕ್ಖಸಮುದಯೋತಿ ಖೋ, ಪೋಟ್ಠಪಾದ, ಮಯಾ ಏಕಂಸಿಕೋ ಧಮ್ಮೋ ದೇಸಿತೋ ಪಞ್ಞತ್ತೋ. ಅಯಂ ದುಕ್ಖನಿರೋಧೋತಿ ಖೋ, ಪೋಟ್ಠಪಾದ, ಮಯಾ ಏಕಂಸಿಕೋ ಧಮ್ಮೋ ದೇಸಿತೋ ಪಞ್ಞತ್ತೋ. ಅಯಂ ದುಕ್ಖನಿರೋಧಗಾಮಿನೀ ಪಟಿಪದಾತಿ ಖೋ, ಪೋಟ್ಠಪಾದ, ಮಯಾ ಏಕಂಸಿಕೋ ಧಮ್ಮೋ ದೇಸಿತೋ ಪಞ್ಞತ್ತೋ.

‘‘ಕಸ್ಮಾ ಚ ತೇ, ಪೋಟ್ಠಪಾದ, ಮಯಾ ಏಕಂಸಿಕಾ ಧಮ್ಮಾ ದೇಸಿತಾ ಪಞ್ಞತ್ತಾ? ಏತೇ, ಪೋಟ್ಠಪಾದ, ಅತ್ಥಸಂಹಿತಾ, ಏತೇ ಧಮ್ಮಸಂಹಿತಾ, ಏತೇ ಆದಿಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಕಾ ಏತೇ ನಿಬ್ಬಿದಾಯ ವಿರಾಗಾಯ ನಿರೋಧಾಯ ಉಪಸಮಾಯ ಅಭಿಞ್ಞಾಯ ಸಮ್ಬೋಧಾಯ ನಿಬ್ಬಾನಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ. ತಸ್ಮಾ ತೇ ಮಯಾ ಏಕಂಸಿಕಾ ಧಮ್ಮಾ ದೇಸಿತಾ ಪಞ್ಞತ್ತಾ.

೪೨೫. ‘‘ಸನ್ತಿ, ಪೋಟ್ಠಪಾದ, ಏಕೇ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಏವಂವಾದಿನೋ ಏವಂದಿಟ್ಠಿನೋ – ‘ಏಕನ್ತಸುಖೀ ಅತ್ತಾ ಹೋತಿ ಅರೋಗೋ ಪರಂ ಮರಣಾ’ತಿ. ತ್ಯಾಹಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಏವಂ ವದಾಮಿ – ‘ಸಚ್ಚಂ ಕಿರ ತುಮ್ಹೇ ಆಯಸ್ಮನ್ತೋ ಏವಂವಾದಿನೋ ಏವಂದಿಟ್ಠಿನೋ – ‘‘ಏಕನ್ತಸುಖೀ ಅತ್ತಾ ಹೋತಿ ಅರೋಗೋ ಪರಂ ಮರಣಾ’ತಿ? ತೇ ಚೇ ಮೇ ಏವಂ ಪುಟ್ಠಾ ‘ಆಮಾ’ತಿ ಪಟಿಜಾನನ್ತಿ. ತ್ಯಾಹಂ ಏವಂ ವದಾಮಿ – ‘ಅಪಿ ಪನ ತುಮ್ಹೇ ಆಯಸ್ಮನ್ತೋ ಏಕನ್ತಸುಖಂ ಲೋಕಂ ಜಾನಂ ಪಸ್ಸಂ ವಿಹರಥಾ’ತಿ? ಇತಿ ಪುಟ್ಠಾ ‘ನೋ’ತಿ ವದನ್ತಿ.

‘‘ತ್ಯಾಹಂ ಏವಂ ವದಾಮಿ – ‘ಅಪಿ ಪನ ತುಮ್ಹೇ ಆಯಸ್ಮನ್ತೋ ಏಕಂ ವಾ ರತ್ತಿಂ ಏಕಂ ವಾ ದಿವಸಂ ಉಪಡ್ಢಂ ವಾ ರತ್ತಿಂ ಉಪಡ್ಢಂ ವಾ ದಿವಸಂ ಏಕನ್ತಸುಖಿಂ ಅತ್ತಾನಂ ಸಞ್ಜಾನಾಥಾ’ತಿ [ಸಮ್ಪಜಾನಾಥಾತಿ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕ.)]? ಇತಿ ಪುಟ್ಠಾ ‘ನೋ’ತಿ ವದನ್ತಿ. ತ್ಯಾಹಂ ಏವಂ ವದಾಮಿ – ‘ಅಪಿ ಪನ ತುಮ್ಹೇ ಆಯಸ್ಮನ್ತೋ ಜಾನಾಥ – ‘‘ಅಯಂ ಮಗ್ಗೋ ಅಯಂ ಪಟಿಪದಾ ಏಕನ್ತಸುಖಸ್ಸ ಲೋಕಸ್ಸ ಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಯಾ’’’ತಿ? ಇತಿ ಪುಟ್ಠಾ ‘ನೋ’ತಿ ವದನ್ತಿ.

‘‘ತ್ಯಾಹಂ ಏವಂ ವದಾಮಿ – ‘ಅಪಿ ಪನ ತುಮ್ಹೇ ಆಯಸ್ಮನ್ತೋ ಯಾ ತಾ ದೇವತಾ ಏಕನ್ತಸುಖಂ ಲೋಕಂ ಉಪಪನ್ನಾ, ತಾಸಂ ಭಾಸಮಾನಾನಂ ಸದ್ದಂ ಸುಣಾಥ – ‘‘ಸುಪ್ಪಟಿಪನ್ನಾತ್ಥ, ಮಾರಿಸಾ, ಉಜುಪ್ಪಟಿಪನ್ನಾತ್ಥ, ಮಾರಿಸಾ, ಏಕನ್ತಸುಖಸ್ಸ ಲೋಕಸ್ಸ ಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಯ; ಮಯಮ್ಪಿ ಹಿ, ಮಾರಿಸಾ, ಏವಂಪಟಿಪನ್ನಾ ಏಕನ್ತಸುಖಂ ಲೋಕಂ ಉಪಪನ್ನಾ’ತಿ? ಇತಿ ಪುಟ್ಠಾ ‘ನೋ’ತಿ ವದನ್ತಿ.

‘‘ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಸಿ, ಪೋಟ್ಠಪಾದ, ನನು ಏವಂ ಸನ್ತೇ ತೇಸಂ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಅಪ್ಪಾಟಿಹೀರಕತಂ ಭಾಸಿತಂ ಸಮ್ಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ? ‘‘ಅದ್ಧಾ ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಏವಂ ಸನ್ತೇ ತೇಸಂ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಅಪ್ಪಾಟಿಹೀರಕತಂ ಭಾಸಿತಂ ಸಮ್ಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ.

೪೨೬. ‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಪೋಟ್ಠಪಾದ, ಪುರಿಸೋ ಏವಂ ವದೇಯ್ಯ – ‘ಅಹಂ ಯಾ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಜನಪದೇ ಜನಪದಕಲ್ಯಾಣೀ, ತಂ ಇಚ್ಛಾಮಿ ತಂ ಕಾಮೇಮೀ’ತಿ. ತಮೇನಂ ಏವಂ ವದೇಯ್ಯುಂ – ‘ಅಮ್ಭೋ ಪುರಿಸ, ಯಂ ತ್ವಂ ಜನಪದಕಲ್ಯಾಣಿಂ ಇಚ್ಛಸಿ ಕಾಮೇಸಿ, ಜಾನಾಸಿ ತಂ ಜನಪದಕಲ್ಯಾಣಿಂ ಖತ್ತಿಯೀ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೀ ವಾ ವೇಸ್ಸೀ ವಾ ಸುದ್ದೀ ವಾ’ತಿ? ಇತಿ ಪುಟ್ಠೋ ‘ನೋ’ತಿ ವದೇಯ್ಯ. ತಮೇನಂ ಏವಂ ವದೇಯ್ಯುಂ – ‘ಅಮ್ಭೋ ಪುರಿಸ, ಯಂ ತ್ವಂ ಜನಪದಕಲ್ಯಾಣಿಂ ಇಚ್ಛಸಿ ಕಾಮೇಸಿ, ಜಾನಾಸಿ ತಂ ಜನಪದಕಲ್ಯಾಣಿಂ ಏವಂನಾಮಾ ಏವಂಗೋತ್ತಾತಿ ವಾ, ದೀಘಾ ವಾ ರಸ್ಸಾ ವಾ ಮಜ್ಝಿಮಾ ವಾ ಕಾಳೀ ವಾ ಸಾಮಾ ವಾ ಮಙ್ಗುರಚ್ಛವೀ ವಾತಿ, ಅಮುಕಸ್ಮಿಂ ಗಾಮೇ ವಾ ನಿಗಮೇ ವಾ ನಗರೇ ವಾ’ತಿ? ಇತಿ ಪುಟ್ಠೋ ‘ನೋ’ತಿ ವದೇಯ್ಯ. ತಮೇನಂ ಏವಂ ವದೇಯ್ಯುಂ – ‘ಅಮ್ಭೋ ಪುರಿಸ, ಯಂ ತ್ವಂ ನ ಜಾನಾಸಿ ನ ಪಸ್ಸಸಿ, ತಂ ತ್ವಂ ಇಚ್ಛಸಿ ಕಾಮೇಸೀ’ತಿ? ಇತಿ ಪುಟ್ಠೋ ‘ಆಮಾ’ತಿ ವದೇಯ್ಯ.

‘‘ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಸಿ, ಪೋಟ್ಠಪಾದ, ನನು ಏವಂ ಸನ್ತೇ ತಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಅಪ್ಪಾಟಿಹೀರಕತಂ ಭಾಸಿತಂ ಸಮ್ಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ? ‘‘ಅದ್ಧಾ ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಏವಂ ಸನ್ತೇ ತಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಅಪ್ಪಾಟಿಹೀರಕತಂ ಭಾಸಿತಂ ಸಮ್ಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ.

‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ, ಪೋಟ್ಠಪಾದ, ಯೇ ತೇ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಏವಂವಾದಿನೋ ಏವಂದಿಟ್ಠಿನೋ – ‘ಏಕನ್ತಸುಖೀ ಅತ್ತಾ ಹೋತಿ ಅರೋಗೋ ಪರಂ ಮರಣಾ’ತಿ. ತ್ಯಾಹಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಏವಂ ವದಾಮಿ – ‘ಸಚ್ಚಂ ಕಿರ ತುಮ್ಹೇ ಆಯಸ್ಮನ್ತೋ ಏವಂವಾದಿನೋ ಏವಂದಿಟ್ಠಿನೋ – ‘‘ಏಕನ್ತಸುಖೀ ಅತ್ತಾ ಹೋತಿ ಅರೋಗೋ ಪರಂ ಮರಣಾ’’’ತಿ? ತೇ ಚೇ ಮೇ ಏವಂ ಪುಟ್ಠಾ ‘ಆಮಾ’ತಿ ಪಟಿಜಾನನ್ತಿ. ತ್ಯಾಹಂ ಏವಂ ವದಾಮಿ – ‘ಅಪಿ ಪನ ತುಮ್ಹೇ ಆಯಸ್ಮನ್ತೋ ಏಕನ್ತಸುಖಂ ಲೋಕಂ ಜಾನಂ ಪಸ್ಸಂ ವಿಹರಥಾ’ತಿ? ಇತಿ ಪುಟ್ಠಾ ‘ನೋ’ತಿ ವದನ್ತಿ.

‘‘ತ್ಯಾಹಂ ಏವಂ ವದಾಮಿ – ‘ಅಪಿ ಪನ ತುಮ್ಹೇ ಆಯಸ್ಮನ್ತೋ ಏಕಂ ವಾ ರತ್ತಿಂ ಏಕಂ ವಾ ದಿವಸಂ ಉಪಡ್ಢಂ ವಾ ರತ್ತಿಂ ಉಪಡ್ಢಂ ವಾ ದಿವಸಂ ಏಕನ್ತಸುಖಿಂ ಅತ್ತಾನಂ ಸಞ್ಜಾನಾಥಾ’ತಿ? ಇತಿ ಪುಟ್ಠಾ ‘ನೋ’ತಿ ವದನ್ತಿ. ತ್ಯಾಹಂ ಏವಂ ವದಾಮಿ – ‘ಅಪಿ ಪನ ತುಮ್ಹೇ ಆಯಸ್ಮನ್ತೋ ಜಾನಾಥ – ‘‘ಅಯಂ ಮಗ್ಗೋ ಅಯಂ ಪಟಿಪದಾ ಏಕನ್ತಸುಖಸ್ಸ ಲೋಕಸ್ಸ ಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಯಾ’ತಿ? ಇತಿ ಪುಟ್ಠಾ ‘ನೋ’ತಿ ವದನ್ತಿ.

‘‘ತ್ಯಾಹಂ ಏವಂ ವದಾಮಿ – ‘ಅಪಿ ಪನ ತುಮ್ಹೇ ಆಯಸ್ಮನ್ತೋ ಯಾ ತಾ ದೇವತಾ ಏಕನ್ತಸುಖಂ ಲೋಕಂ ಉಪಪನ್ನಾ, ತಾಸಂ ಭಾಸಮಾನಾನಂ ಸದ್ದಂ ಸುಣಾಥ – ‘‘ಸುಪ್ಪಟಿಪನ್ನಾತ್ಥ, ಮಾರಿಸಾ, ಉಜುಪ್ಪಟಿಪನ್ನಾತ್ಥ, ಮಾರಿಸಾ, ಏಕನ್ತಸುಖಸ್ಸ ಲೋಕಸ್ಸ ಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಯ; ಮಯಮ್ಪಿ ಹಿ, ಮಾರಿಸಾ, ಏವಂಪಟಿಪನ್ನಾ ಏಕನ್ತಸುಖಂ ಲೋಕಂ ಉಪಪನ್ನಾ’’’ತಿ? ಇತಿ ಪುಟ್ಠಾ ‘ನೋ’ತಿ ವದನ್ತಿ.

‘‘ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಸಿ, ಪೋಟ್ಠಪಾದ, ನನು ಏವಂ ಸನ್ತೇ ತೇಸಂ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಅಪ್ಪಾಟಿಹೀರಕತಂ ಭಾಸಿತಂ ಸಮ್ಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ? ‘‘ಅದ್ಧಾ ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಏವಂ ಸನ್ತೇ ತೇಸಂ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಅಪ್ಪಾಟಿಹೀರಕತಂ ಭಾಸಿತಂ ಸಮ್ಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ.

೪೨೭. ‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಪೋಟ್ಠಪಾದ, ಪುರಿಸೋ ಚಾತುಮಹಾಪಥೇ ನಿಸ್ಸೇಣಿಂ ಕರೇಯ್ಯ ಪಾಸಾದಸ್ಸ ಆರೋಹಣಾಯ. ತಮೇನಂ ಏವಂ ವದೇಯ್ಯುಂ – ‘ಅಮ್ಭೋ ಪುರಿಸ, ಯಸ್ಸ ತ್ವಂ [ಯಂ ತ್ವಂ (ಸೀ. ಕ.)] ಪಾಸಾದಸ್ಸ ಆರೋಹಣಾಯ ನಿಸ್ಸೇಣಿಂ ಕರೋಸಿ, ಜಾನಾಸಿ ತಂ ಪಾಸಾದಂ ಪುರತ್ಥಿಮಾಯ ವಾ ದಿಸಾಯ ದಕ್ಖಿಣಾಯ ವಾ ದಿಸಾಯ ಪಚ್ಛಿಮಾಯ ವಾ ದಿಸಾಯ ಉತ್ತರಾಯ ವಾ ದಿಸಾಯ ಉಚ್ಚೋ ವಾ ನೀಚೋ ವಾ ಮಜ್ಝಿಮೋ ವಾ’ತಿ? ಇತಿ ಪುಟ್ಠೋ ‘ನೋ’ತಿ ವದೇಯ್ಯ. ತಮೇನಂ ಏವಂ ವದೇಯ್ಯುಂ – ‘ಅಮ್ಭೋ ಪುರಿಸ, ಯಂ ತ್ವಂ ನ ಜಾನಾಸಿ ನ ಪಸ್ಸಸಿ, ತಸ್ಸ ತ್ವಂ ಪಾಸಾದಸ್ಸ ಆರೋಹಣಾಯ ನಿಸ್ಸೇಣಿಂ ಕರೋಸೀ’ತಿ? ಇತಿ ಪುಟ್ಠೋ ‘ಆಮಾ’ತಿ ವದೇಯ್ಯ.

‘‘ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಸಿ, ಪೋಟ್ಠಪಾದ, ನನು ಏವಂ ಸನ್ತೇ ತಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಅಪ್ಪಾಟಿಹೀರಕತಂ ಭಾಸಿತಂ ಸಮ್ಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ? ‘‘ಅದ್ಧಾ ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಏವಂ ಸನ್ತೇ ತಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಅಪ್ಪಾಟಿಹೀರಕತಂ ಭಾಸಿತಂ ಸಮ್ಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ.

‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ, ಪೋಟ್ಠಪಾದ, ಯೇ ತೇ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಏವಂವಾದಿನೋ ಏವಂದಿಟ್ಠಿನೋ – ‘ಏಕನ್ತಸುಖೀ ಅತ್ತಾ ಹೋತಿ ಅರೋಗೋ ಪರಂ ಮರಣಾ’ತಿ. ತ್ಯಾಹಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಏವಂ ವದಾಮಿ – ‘ಸಚ್ಚಂ ಕಿರ ತುಮ್ಹೇ ಆಯಸ್ಮನ್ತೋ ಏವಂವಾದಿನೋ ಏವಂದಿಟ್ಠಿನೋ – ‘‘ಏಕನ್ತಸುಖೀ ಅತ್ತಾ ಹೋತಿ ಅರೋಗೋ ಪರಂ ಮರಣಾ’ತಿ? ತೇ ಚೇ ಮೇ ಏವಂ ಪುಟ್ಠಾ ‘ಆಮಾ’ತಿ ಪಟಿಜಾನನ್ತಿ. ತ್ಯಾಹಂ ಏವಂ ವದಾಮಿ – ‘ಅಪಿ ಪನ ತುಮ್ಹೇ ಆಯಸ್ಮನ್ತೋ ಏಕನ್ತಸುಖಂ ಲೋಕಂ ಜಾನಂ ಪಸ್ಸಂ ವಿಹರಥಾ’ತಿ? ಇತಿ ಪುಟ್ಠಾ ‘ನೋ’ತಿ ವದನ್ತಿ.

‘‘ತ್ಯಾಹಂ ಏವಂ ವದಾಮಿ – ‘ಅಪಿ ಪನ ತುಮ್ಹೇ ಆಯಸ್ಮನ್ತೋ ಏಕಂ ವಾ ರತ್ತಿಂ ಏಕಂ ವಾ ದಿವಸಂ ಉಪಡ್ಢಂ ವಾ ರತ್ತಿಂ ಉಪಡ್ಢಂ ವಾ ದಿವಸಂ ಏಕನ್ತಸುಖಿಂ ಅತ್ತಾನಂ ಸಞ್ಜಾನಾಥಾ’ತಿ? ಇತಿ ಪುಟ್ಠಾ ‘ನೋ’ತಿ ವದನ್ತಿ. ತ್ಯಾಹಂ ಏವಂ ವದಾಮಿ – ‘ಅಪಿ ಪನ ತುಮ್ಹೇ ಆಯಸ್ಮನ್ತೋ ಜಾನಾಥ ಅಯಂ ಮಗ್ಗೋ ಅಯಂ ಪಟಿಪದಾ ಏಕನ್ತಸುಖಸ್ಸ ಲೋಕಸ್ಸ ಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಯಾ’ತಿ? ಇತಿ ಪುಟ್ಠಾ ‘ನೋ’ತಿ ವದನ್ತಿ.

‘‘ತ್ಯಾಹಂ ಏವಂ ವದಾಮಿ – ‘ಅಪಿ ಪನ ತುಮ್ಹೇ ಆಯಸ್ಮನ್ತೋ ಯಾ ತಾ ದೇವತಾ ಏಕನ್ತಸುಖಂ ಲೋಕಂ ಉಪಪನ್ನಾ’ ತಾಸಂ ದೇವತಾನಂ ಭಾಸಮಾನಾನಂ ಸದ್ದಂ ಸುಣಾಥ- ‘‘ಸುಪ್ಪಟಿಪನ್ನಾತ್ಥ, ಮಾರಿಸಾ, ಉಜುಪ್ಪಟಿಪನ್ನಾತ್ಥ, ಮಾರಿಸಾ, ಏಕನ್ತಸುಖಸ್ಸ ಲೋಕಸ್ಸ ಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಯ; ಮಯಮ್ಪಿ ಹಿ, ಮಾರಿಸಾ, ಏವಂ ಪಟಿಪನ್ನಾ ಏಕನ್ತಸುಖಂ ಲೋಕಂ ಉಪಪನ್ನಾ’ತಿ? ಇತಿ ಪುಟ್ಠಾ ‘‘ನೋ’’ತಿ ವದನ್ತಿ.

‘‘ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಸಿ, ಪೋಟ್ಠಪಾದ, ನನು ಏವಂ ಸನ್ತೇ ತೇಸಂ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಅಪ್ಪಾಟಿಹೀರಕತಂ ಭಾಸಿತಂ ಸಮ್ಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ? ‘‘ಅದ್ಧಾ ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಏವಂ ಸನ್ತೇ ತೇಸಂ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಅಪ್ಪಾಟಿಹೀರಕತಂ ಭಾಸಿತಂ ಸಮ್ಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ.

ತಯೋ ಅತ್ತಪಟಿಲಾಭಾ

೪೨೮. ‘‘ತಯೋ ಖೋ ಮೇ, ಪೋಟ್ಠಪಾದ, ಅತ್ತಪಟಿಲಾಭಾ – ಓಳಾರಿಕೋ ಅತ್ತಪಟಿಲಾಭೋ, ಮನೋಮಯೋ ಅತ್ತಪಟಿಲಾಭೋ, ಅರೂಪೋ ಅತ್ತಪಟಿಲಾಭೋ. ಕತಮೋ ಚ, ಪೋಟ್ಠಪಾದ, ಓಳಾರಿಕೋ ಅತ್ತಪಟಿಲಾಭೋ? ರೂಪೀ ಚಾತುಮಹಾಭೂತಿಕೋ ಕಬಳೀಕಾರಾಹಾರಭಕ್ಖೋ [ಕಬಳೀಕಾರಭಕ್ಖೋ (ಸ್ಯಾ. ಕ.)], ಅಯಂ ಓಳಾರಿಕೋ ಅತ್ತಪಟಿಲಾಭೋ. ಕತಮೋ ಮನೋಮಯೋ ಅತ್ತಪಟಿಲಾಭೋ? ರೂಪೀ ಮನೋಮಯೋ ಸಬ್ಬಙ್ಗಪಚ್ಚಙ್ಗೀ ಅಹೀನಿನ್ದ್ರಿಯೋ, ಅಯಂ ಮನೋಮಯೋ ಅತ್ತಪಟಿಲಾಭೋ. ಕತಮೋ ಅರೂಪೋ ಅತ್ತಪಟಿಲಾಭೋ? ಅರೂಪೀ ಸಞ್ಞಾಮಯೋ, ಅಯಂ ಅರೂಪೋ ಅತ್ತಪಟಿಲಾಭೋ.

೪೨೯. ‘‘ಓಳಾರಿಕಸ್ಸಪಿ ಖೋ ಅಹಂ, ಪೋಟ್ಠಪಾದ, ಅತ್ತಪಟಿಲಾಭಸ್ಸ ಪಹಾನಾಯ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಮಿ – ಯಥಾಪಟಿಪನ್ನಾನಂ ವೋ ಸಂಕಿಲೇಸಿಕಾ ಧಮ್ಮಾ ಪಹೀಯಿಸ್ಸನ್ತಿ, ವೋದಾನಿಯಾ ಧಮ್ಮಾ ಅಭಿವಡ್ಢಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಪಞ್ಞಾಪಾರಿಪೂರಿಂ ವೇಪುಲ್ಲತ್ತಞ್ಚ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ಸಯಂ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಸಚ್ಛಿಕತ್ವಾ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರಿಸ್ಸಥಾತಿ. ಸಿಯಾ ಖೋ ಪನ ತೇ, ಪೋಟ್ಠಪಾದ, ಏವಮಸ್ಸ – ಸಂಕಿಲೇಸಿಕಾ ಧಮ್ಮಾ ಪಹೀಯಿಸ್ಸನ್ತಿ, ವೋದಾನಿಯಾ ಧಮ್ಮಾ ಅಭಿವಡ್ಢಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಪಞ್ಞಾಪಾರಿಪೂರಿಂ ವೇಪುಲ್ಲತ್ತಞ್ಚ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ಸಯಂ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಸಚ್ಛಿಕತ್ವಾ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರಿಸ್ಸತಿ, ದುಕ್ಖೋ ಚ ಖೋ ವಿಹಾರೋತಿ, ನ ಖೋ ಪನೇತಂ, ಪೋಟ್ಠಪಾದ, ಏವಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಸಂಕಿಲೇಸಿಕಾ ಚೇವ ಧಮ್ಮಾ ಪಹೀಯಿಸ್ಸನ್ತಿ, ವೋದಾನಿಯಾ ಚ ಧಮ್ಮಾ ಅಭಿವಡ್ಢಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಪಞ್ಞಾಪಾರಿಪೂರಿಂ ವೇಪುಲ್ಲತ್ತಞ್ಚ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ಸಯಂ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಸಚ್ಛಿಕತ್ವಾ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರಿಸ್ಸತಿ, ಪಾಮುಜ್ಜಂ ಚೇವ ಭವಿಸ್ಸತಿ ಪೀತಿ ಚ ಪಸ್ಸದ್ಧಿ ಚ ಸತಿ ಚ ಸಮ್ಪಜಞ್ಞಞ್ಚ ಸುಖೋ ಚ ವಿಹಾರೋ.

೪೩೦. ‘‘ಮನೋಮಯಸ್ಸಪಿ ಖೋ ಅಹಂ, ಪೋಟ್ಠಪಾದ, ಅತ್ತಪಟಿಲಾಭಸ್ಸ ಪಹಾನಾಯ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಮಿ ಯಥಾಪಟಿಪನ್ನಾನಂ ವೋ ಸಂಕಿಲೇಸಿಕಾ ಧಮ್ಮಾ ಪಹೀಯಿಸ್ಸನ್ತಿ, ವೋದಾನಿಯಾ ಧಮ್ಮಾ ಅಭಿವಡ್ಢಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಪಞ್ಞಾಪಾರಿಪೂರಿಂ ವೇಪುಲ್ಲತ್ತಞ್ಚ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ಸಯಂ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಸಚ್ಛಿಕತ್ವಾ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರಿಸ್ಸಥಾತಿ. ಸಿಯಾ ಖೋ ಪನ ತೇ, ಪೋಟ್ಠಪಾದ, ಏವಮಸ್ಸ – ‘ಸಂಕಿಲೇಸಿಕಾ ಧಮ್ಮಾ ಪಹೀಯಿಸ್ಸನ್ತಿ, ವೋದಾನಿಯಾ ಧಮ್ಮಾ ಅಭಿವಡ್ಢಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಪಞ್ಞಾಪಾರಿಪೂರಿಂ ವೇಪುಲ್ಲತ್ತಞ್ಚ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ಸಯಂ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಸಚ್ಛಿಕತ್ವಾ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರಿಸ್ಸತಿ, ದುಕ್ಖೋ ಚ ಖೋ ವಿಹಾರೋ’ತಿ, ನ ಖೋ ಪನೇತಂ, ಪೋಟ್ಠಪಾದ, ಏವಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಸಂಕಿಲೇಸಿಕಾ ಚೇವ ಧಮ್ಮಾ ಪಹೀಯಿಸ್ಸನ್ತಿ, ವೋದಾನಿಯಾ ಚ ಧಮ್ಮಾ ಅಭಿವಡ್ಢಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಪಞ್ಞಾಪಾರಿಪೂರಿಂ ವೇಪುಲ್ಲತ್ತಞ್ಚ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ಸಯಂ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಸಚ್ಛಿಕತ್ವಾ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರಿಸ್ಸತಿ, ಪಾಮುಜ್ಜಂ ಚೇವ ಭವಿಸ್ಸತಿ ಪೀತಿ ಚ ಪಸ್ಸದ್ಧಿ ಚ ಸತಿ ಚ ಸಮ್ಪಜಞ್ಞಞ್ಚ ಸುಖೋ ಚ ವಿಹಾರೋ.

೪೩೧. ‘‘ಅರೂಪಸ್ಸಪಿ ಖೋ ಅಹಂ, ಪೋಟ್ಠಪಾದ, ಅತ್ತಪಟಿಲಾಭಸ್ಸ ಪಹಾನಾಯ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಮಿ ಯಥಾಪಟಿಪನ್ನಾನಂ ವೋ ಸಂಕಿಲೇಸಿಕಾ ಧಮ್ಮಾ ಪಹೀಯಿಸ್ಸನ್ತಿ, ವೋದಾನಿಯಾ ಧಮ್ಮಾ ಅಭಿವಡ್ಢಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಪಞ್ಞಾಪಾರಿಪೂರಿಂ ವೇಪುಲ್ಲತ್ತಞ್ಚ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ಸಯಂ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಸಚ್ಛಿಕತ್ವಾ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರಿಸ್ಸಥಾತಿ. ಸಿಯಾ ಖೋ ಪನ ತೇ, ಪೋಟ್ಠಪಾದ, ಏವಮಸ್ಸ – ‘ಸಂಕಿಲೇಸಿಕಾ ಧಮ್ಮಾ ಪಹೀಯಿಸ್ಸನ್ತಿ, ವೋದಾನಿಯಾ ಧಮ್ಮಾ ಅಭಿವಡ್ಢಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಪಞ್ಞಾಪಾರಿಪೂರಿಂ ವೇಪುಲ್ಲತ್ತಞ್ಚ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ಸಯಂ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಸಚ್ಛಿಕತ್ವಾ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರಿಸ್ಸತಿ, ದುಕ್ಖೋ ಚ ಖೋ ವಿಹಾರೋ’ತಿ, ನ ಖೋ ಪನೇತಂ, ಪೋಟ್ಠಪಾದ, ಏವಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಸಂಕಿಲೇಸಿಕಾ ಚೇವ ಧಮ್ಮಾ ಪಹೀಯಿಸ್ಸನ್ತಿ, ವೋದಾನಿಯಾ ಚ ಧಮ್ಮಾ ಅಭಿವಡ್ಢಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಪಞ್ಞಾಪಾರಿಪೂರಿಂ ವೇಪುಲ್ಲತ್ತಞ್ಚ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ಸಯಂ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಸಚ್ಛಿಕತ್ವಾ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರಿಸ್ಸತಿ, ಪಾಮುಜ್ಜಂ ಚೇವ ಭವಿಸ್ಸತಿ ಪೀತಿ ಚ ಪಸ್ಸದ್ಧಿ ಚ ಸತಿ ಚ ಸಮ್ಪಜಞ್ಞಞ್ಚ ಸುಖೋ ಚ ವಿಹಾರೋ.

೪೩೨. ‘‘ಪರೇ ಚೇ, ಪೋಟ್ಠಪಾದ, ಅಮ್ಹೇ ಏವಂ ಪುಚ್ಛೇಯ್ಯುಂ – ‘ಕತಮೋ ಪನ ಸೋ, ಆವುಸೋ, ಓಳಾರಿಕೋ ಅತ್ತಪಟಿಲಾಭೋ, ಯಸ್ಸ ತುಮ್ಹೇ ಪಹಾನಾಯ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಥ, ಯಥಾಪಟಿಪನ್ನಾನಂ ವೋ ಸಂಕಿಲೇಸಿಕಾ ಧಮ್ಮಾ ಪಹೀಯಿಸ್ಸನ್ತಿ, ವೋದಾನಿಯಾ ಧಮ್ಮಾ ಅಭಿವಡ್ಢಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಪಞ್ಞಾಪಾರಿಪೂರಿಂ ವೇಪುಲ್ಲತ್ತಞ್ಚ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ಸಯಂ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಸಚ್ಛಿಕತ್ವಾ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರಿಸ್ಸಥಾ’ತಿ, ತೇಸಂ ಮಯಂ ಏವಂ ಪುಟ್ಠಾ ಏವಂ ಬ್ಯಾಕರೇಯ್ಯಾಮ – ‘ಅಯಂ ವಾ ಸೋ, ಆವುಸೋ, ಓಳಾರಿಕೋ ಅತ್ತಪಟಿಲಾಭೋ, ಯಸ್ಸ ಮಯಂ ಪಹಾನಾಯ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಮ, ಯಥಾಪಟಿಪನ್ನಾನಂ ವೋ ಸಂಕಿಲೇಸಿಕಾ ಧಮ್ಮಾ ಪಹೀಯಿಸ್ಸನ್ತಿ, ವೋದಾನಿಯಾ ಧಮ್ಮಾ ಅಭಿವಡ್ಢಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಪಞ್ಞಾಪಾರಿಪೂರಿಂ ವೇಪುಲ್ಲತ್ತಞ್ಚ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ಸಯಂ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಸಚ್ಛಿಕತ್ವಾ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರಿಸ್ಸಥಾ’ತಿ.

೪೩೩. ‘‘ಪರೇ ಚೇ, ಪೋಟ್ಠಪಾದ, ಅಮ್ಹೇ ಏವಂ ಪುಚ್ಛೇಯ್ಯುಂ – ‘ಕತಮೋ ಪನ ಸೋ, ಆವುಸೋ, ಮನೋಮಯೋ ಅತ್ತಪಟಿಲಾಭೋ, ಯಸ್ಸ ತುಮ್ಹೇ ಪಹಾನಾಯ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಥ, ಯಥಾಪಟಿಪನ್ನಾನಂ ವೋ ಸಂಕಿಲೇಸಿಕಾ ಧಮ್ಮಾ ಪಹೀಯಿಸ್ಸನ್ತಿ, ವೋದಾನಿಯಾ ಧಮ್ಮಾ ಅಭಿವಡ್ಢಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಪಞ್ಞಾಪಾರಿಪೂರಿಂ ವೇಪುಲ್ಲತ್ತಞ್ಚ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ಸಯಂ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಸಚ್ಛಿಕತ್ವಾ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರಿಸ್ಸಥಾ’ತಿ? ತೇಸಂ ಮಯಂ ಏವಂ ಪುಟ್ಠಾ ಏವಂ ಬ್ಯಾಕರೇಯ್ಯಾಮ – ‘ಅಯಂ ವಾ ಸೋ, ಆವುಸೋ, ಮನೋಮಯೋ ಅತ್ತಪಟಿಲಾಭೋ ಯಸ್ಸ ಮಯಂ ಪಹಾನಾಯ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಮ, ಯಥಾಪಟಿಪನ್ನಾನಂ ವೋ ಸಂಕಿಲೇಸಿಕಾ ಧಮ್ಮಾ ಪಹೀಯಿಸ್ಸನ್ತಿ, ವೋದಾನಿಯಾ ಧಮ್ಮಾ ಅಭಿವಡ್ಢಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಪಞ್ಞಾಪಾರಿಪೂರಿಂ ವೇಪುಲ್ಲತ್ತಞ್ಚ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ಸಯಂ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಸಚ್ಛಿಕತ್ವಾ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರಿಸ್ಸಥಾ’ತಿ.

೪೩೪. ‘‘ಪರೇ ಚೇ, ಪೋಟ್ಠಪಾದ, ಅಮ್ಹೇ ಏವಂ ಪುಚ್ಛೇಯ್ಯುಂ – ‘ಕತಮೋ ಪನ ಸೋ, ಆವುಸೋ, ಅರೂಪೋ ಅತ್ತಪಟಿಲಾಭೋ, ಯಸ್ಸ ತುಮ್ಹೇ ಪಹಾನಾಯ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಥ, ಯಥಾಪಟಿಪನ್ನಾನಂ ವೋ ಸಂಕಿಲೇಸಿಕಾ ಧಮ್ಮಾ ಪಹೀಯಿಸ್ಸನ್ತಿ, ವೋದಾನಿಯಾ ಧಮ್ಮಾ ಅಭಿವಡ್ಢಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಪಞ್ಞಾಪಾರಿಪೂರಿಂ ವೇಪುಲ್ಲತ್ತಞ್ಚ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ಸಯಂ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಸಚ್ಛಿಕತ್ವಾ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರಿಸ್ಸಥಾ’ತಿ, ತೇಸಂ ಮಯಂ ಏವಂ ಪುಟ್ಠಾ ಏವಂ ಬ್ಯಾಕರೇಯ್ಯಾಮ – ‘ಅಯಂ ವಾ ಸೋ, ಆವುಸೋ, ಅರೂಪೋ ಅತ್ತಪಟಿಲಾಭೋ ಯಸ್ಸ ಮಯಂ ಪಹಾನಾಯ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಮ, ಯಥಾಪಟಿಪನ್ನಾನಂ ವೋ ಸಂಕಿಲೇಸಿಕಾ ಧಮ್ಮಾ ಪಹೀಯಿಸ್ಸನ್ತಿ, ವೋದಾನಿಯಾ ಧಮ್ಮಾ ಅಭಿವಡ್ಢಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಪಞ್ಞಾಪಾರಿಪೂರಿಂ ವೇಪುಲ್ಲತ್ತಞ್ಚ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ಸಯಂ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಸಚ್ಛಿಕತ್ವಾ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರಿಸ್ಸಥಾ’ತಿ.

‘‘ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಸಿ, ಪೋಟ್ಠಪಾದ, ನನು ಏವಂ ಸನ್ತೇ ಸಪ್ಪಾಟಿಹೀರಕತಂ ಭಾಸಿತಂ ಸಮ್ಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ? ‘‘ಅದ್ಧಾ ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಏವಂ ಸನ್ತೇ ಸಪ್ಪಾಟಿಹೀರಕತಂ ಭಾಸಿತಂ ಸಮ್ಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ.

೪೩೫. ‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಪೋಟ್ಠಪಾದ, ಪುರಿಸೋ ನಿಸ್ಸೇಣಿಂ ಕರೇಯ್ಯ ಪಾಸಾದಸ್ಸ ಆರೋಹಣಾಯ ತಸ್ಸೇವ ಪಾಸಾದಸ್ಸ ಹೇಟ್ಠಾ. ತಮೇನಂ ಏವಂ ವದೇಯ್ಯುಂ – ‘ಅಮ್ಭೋ ಪುರಿಸ, ಯಸ್ಸ ತ್ವಂ ಪಾಸಾದಸ್ಸ ಆರೋಹಣಾಯ ನಿಸ್ಸೇಣಿಂ ಕರೋಸಿ, ಜಾನಾಸಿ ತಂ ಪಾಸಾದಂ, ಪುರತ್ಥಿಮಾಯ ವಾ ದಿಸಾಯ ದಕ್ಖಿಣಾಯ ವಾ ದಿಸಾಯ ಪಚ್ಛಿಮಾಯ ವಾ ದಿಸಾಯ ಉತ್ತರಾಯ ವಾ ದಿಸಾಯ ಉಚ್ಚೋ ವಾ ನೀಚೋ ವಾ ಮಜ್ಝಿಮೋ ವಾ’ತಿ? ಸೋ ಏವಂ ವದೇಯ್ಯ – ‘ಅಯಂ ವಾ ಸೋ, ಆವುಸೋ, ಪಾಸಾದೋ, ಯಸ್ಸಾಹಂ ಆರೋಹಣಾಯ ನಿಸ್ಸೇಣಿಂ ಕರೋಮಿ, ತಸ್ಸೇವ ಪಾಸಾದಸ್ಸ ಹೇಟ್ಠಾ’ತಿ.

‘‘ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಸಿ, ಪೋಟ್ಠಪಾದ, ನನು ಏವಂ ಸನ್ತೇ ತಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಸಪ್ಪಾಟಿಹೀರಕತಂ ಭಾಸಿತಂ ಸಮ್ಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ? ‘‘ಅದ್ಧಾ ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಏವಂ ಸನ್ತೇ ತಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಸಪ್ಪಾಟಿಹೀರಕತಂ ಭಾಸಿತಂ ಸಮ್ಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ.

೪೩೬. ‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ, ಪೋಟ್ಠಪಾದ, ಪರೇ ಚೇ ಅಮ್ಹೇ ಏವಂ ಪುಚ್ಛೇಯ್ಯುಂ – ‘ಕತಮೋ ಪನ ಸೋ, ಆವುಸೋ, ಓಳಾರಿಕೋ ಅತ್ತಪಟಿಲಾಭೋ…ಪೇ… ಕತಮೋ ಪನ ಸೋ, ಆವುಸೋ, ಮನೋಮಯೋ ಅತ್ತಪಟಿಲಾಭೋ…ಪೇ… ಕತಮೋ ಪನ ಸೋ, ಆವುಸೋ, ಅರೂಪೋ ಅತ್ತಪಟಿಲಾಭೋ, ಯಸ್ಸ ತುಮ್ಹೇ ಪಹಾನಾಯ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಥ, ಯಥಾಪಟಿಪನ್ನಾನಂ ವೋ ಸಂಕಿಲೇಸಿಕಾ ಧಮ್ಮಾ ಪಹೀಯಿಸ್ಸನ್ತಿ, ವೋದಾನಿಯಾ ಧಮ್ಮಾ ಅಭಿವಡ್ಢಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಪಞ್ಞಾಪಾರಿಪೂರಿಂ ವೇಪುಲ್ಲತ್ತಞ್ಚ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ಸಯಂ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಸಚ್ಛಿಕತ್ವಾ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರಿಸ್ಸಥಾ’ತಿ, ತೇಸಂ ಮಯಂ ಏವಂ ಪುಟ್ಠಾ ಏವಂ ಬ್ಯಾಕರೇಯ್ಯಾಮ – ‘ಅಯಂ ವಾ ಸೋ, ಆವುಸೋ, ಅರೂಪೋ ಅತ್ತಪಟಿಲಾಭೋ, ಯಸ್ಸ ಮಯಂ ಪಹಾನಾಯ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಮ, ಯಥಾಪಟಿಪನ್ನಾನಂ ವೋ ಸಂಕಿಲೇಸಿಕಾ ಧಮ್ಮಾ ಪಹೀಯಿಸ್ಸನ್ತಿ, ವೋದಾನಿಯಾ ಧಮ್ಮಾ ಅಭಿವಡ್ಢಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಪಞ್ಞಾಪಾರಿಪೂರಿಂ ವೇಪುಲ್ಲತ್ತಞ್ಚ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ಸಯಂ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಸಚ್ಛಿಕತ್ವಾ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರಿಸ್ಸಥಾ’ತಿ.

‘‘ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಸಿ, ಪೋಟ್ಠಪಾದ, ನನು ಏವಂ ಸನ್ತೇ ಸಪ್ಪಾಟಿಹೀರಕತಂ ಭಾಸಿತಂ ಸಮ್ಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ? ‘‘ಅದ್ಧಾ ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಏವಂ ಸನ್ತೇ ಸಪ್ಪಾಟಿಹೀರಕತಂ ಭಾಸಿತಂ ಸಮ್ಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ.

೪೩೭. ಏವಂ ವುತ್ತೇ ಚಿತ್ತೋ ಹತ್ಥಿಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಯಸ್ಮಿಂ, ಭನ್ತೇ, ಸಮಯೇ ಓಳಾರಿಕೋ ಅತ್ತಪಟಿಲಾಭೋ ಹೋತಿ, ಮೋಘಸ್ಸ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಮನೋಮಯೋ ಅತ್ತಪಟಿಲಾಭೋ ಹೋತಿ, ಮೋಘೋ ಅರೂಪೋ ಅತ್ತಪಟಿಲಾಭೋ ಹೋತಿ; ಓಳಾರಿಕೋ ವಾಸ್ಸ ಅತ್ತಪಟಿಲಾಭೋ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಸಚ್ಚೋ ಹೋತಿ. ಯಸ್ಮಿಂ, ಭನ್ತೇ, ಸಮಯೇ ಮನೋಮಯೋ ಅತ್ತಪಟಿಲಾಭೋ ಹೋತಿ, ಮೋಘಸ್ಸ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಓಳಾರಿಕೋ ಅತ್ತಪಟಿಲಾಭೋ ಹೋತಿ, ಮೋಘೋ ಅರೂಪೋ ಅತ್ತಪಟಿಲಾಭೋ ಹೋತಿ; ಮನೋಮಯೋ ವಾಸ್ಸ ಅತ್ತಪಟಿಲಾಭೋ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಸಚ್ಚೋ ಹೋತಿ. ಯಸ್ಮಿಂ, ಭನ್ತೇ, ಸಮಯೇ ಅರೂಪೋ ಅತ್ತಪಟಿಲಾಭೋ ಹೋತಿ, ಮೋಘಸ್ಸ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಓಳಾರಿಕೋ ಅತ್ತಪಟಿಲಾಭೋ ಹೋತಿ, ಮೋಘೋ ಮನೋಮಯೋ ಅತ್ತಪಟಿಲಾಭೋ ಹೋತಿ; ಅರೂಪೋ ವಾಸ್ಸ ಅತ್ತಪಟಿಲಾಭೋ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಸಚ್ಚೋ ಹೋತೀ’’ತಿ.

‘‘ಯಸ್ಮಿಂ, ಚಿತ್ತ, ಸಮಯೇ ಓಳಾರಿಕೋ ಅತ್ತಪಟಿಲಾಭೋ ಹೋತಿ, ನೇವ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಮನೋಮಯೋ ಅತ್ತಪಟಿಲಾಭೋತಿ ಸಙ್ಖಂ ಗಚ್ಛತಿ, ನ ಅರೂಪೋ ಅತ್ತಪಟಿಲಾಭೋತಿ ಸಙ್ಖಂ ಗಚ್ಛತಿ; ಓಳಾರಿಕೋ ಅತ್ತಪಟಿಲಾಭೋತ್ವೇವ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಸಙ್ಖಂ ಗಚ್ಛತಿ. ಯಸ್ಮಿಂ, ಚಿತ್ತ, ಸಮಯೇ ಮನೋಮಯೋ ಅತ್ತಪಟಿಲಾಭೋ ಹೋತಿ, ನೇವ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಓಳಾರಿಕೋ ಅತ್ತಪಟಿಲಾಭೋತಿ ಸಙ್ಖಂ ಗಚ್ಛತಿ, ನ ಅರೂಪೋ ಅತ್ತಪಟಿಲಾಭೋತಿ ಸಙ್ಖಂ ಗಚ್ಛತಿ; ಮನೋಮಯೋ ಅತ್ತಪಟಿಲಾಭೋತ್ವೇವ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಸಙ್ಖಂ ಗಚ್ಛತಿ. ಯಸ್ಮಿಂ, ಚಿತ್ತ, ಸಮಯೇ ಅರೂಪೋ ಅತ್ತಪಟಿಲಾಭೋ ಹೋತಿ, ನೇವ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಓಳಾರಿಕೋ ಅತ್ತಪಟಿಲಾಭೋತಿ ಸಙ್ಖಂ ಗಚ್ಛತಿ, ನ ಮನೋಮಯೋ ಅತ್ತಪಟಿಲಾಭೋತಿ ಸಙ್ಖಂ ಗಚ್ಛತಿ; ಅರೂಪೋ ಅತ್ತಪಟಿಲಾಭೋತ್ವೇವ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಸಙ್ಖಂ ಗಚ್ಛತಿ.

೪೩೮. ‘‘ಸಚೇ ತಂ, ಚಿತ್ತ, ಏವಂ ಪುಚ್ಛೇಯ್ಯುಂ – ‘ಅಹೋಸಿ ತ್ವಂ ಅತೀತಮದ್ಧಾನಂ, ನ ತ್ವಂ ನಾಹೋಸಿ; ಭವಿಸ್ಸಸಿ ತ್ವಂ ಅನಾಗತಮದ್ಧಾನಂ, ನ ತ್ವಂ ನ ಭವಿಸ್ಸಸಿ; ಅತ್ಥಿ ತ್ವಂ ಏತರಹಿ, ನ ತ್ವಂ ನತ್ಥೀ’ತಿ, ಏವಂ ಪುಟ್ಠೋ ತ್ವಂ, ಚಿತ್ತ, ಕಿನ್ತಿ ಬ್ಯಾಕರೇಯ್ಯಾಸೀ’’ತಿ?

‘‘ಸಚೇ ಮಂ, ಭನ್ತೇ, ಏವಂ ಪುಚ್ಛೇಯ್ಯುಂ – ‘ಅಹೋಸಿ ತ್ವಂ ಅತೀತಮದ್ಧಾನಂ, ನ ತ್ವಂ ನ ಅಹೋಸಿ; ಭವಿಸ್ಸಸಿ ತ್ವಂ ಅನಾಗತಮದ್ಧಾನಂ, ನ ತ್ವಂ ನ ಭವಿಸ್ಸಸಿ; ಅತ್ಥಿ ತ್ವಂ ಏತರಹಿ, ನ ತ್ವಂ ನತ್ಥೀ’ತಿ. ಏವಂ ಪುಟ್ಠೋ ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಏವಂ ಬ್ಯಾಕರೇಯ್ಯಂ – ‘ಅಹೋಸಾಹಂ ಅತೀತಮದ್ಧಾನಂ, ನಾಹಂ ನ ಅಹೋಸಿಂ; ಭವಿಸ್ಸಾಮಹಂ ಅನಾಗತಮದ್ಧಾನಂ, ನಾಹಂ ನ ಭವಿಸ್ಸಾಮಿ; ಅತ್ಥಾಹಂ ಏತರಹಿ, ನಾಹಂ ನತ್ಥೀ’ತಿ. ಏವಂ ಪುಟ್ಠೋ ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಏವಂ ಬ್ಯಾಕರೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ.

‘‘ಸಚೇ ಪನ ತಂ, ಚಿತ್ತ, ಏವಂ ಪುಚ್ಛೇಯ್ಯುಂ – ‘ಯೋ ತೇ ಅಹೋಸಿ ಅತೀತೋ ಅತ್ತಪಟಿಲಾಭೋ, ಸೋವ [ಸ್ವೇವ (ಸೀ. ಪೀ.), ಸೋಯೇವ (ಸ್ಯಾ.)] ತೇ ಅತ್ತಪಟಿಲಾಭೋ ಸಚ್ಚೋ, ಮೋಘೋ ಅನಾಗತೋ, ಮೋಘೋ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನೋ? ಯೋ [ಯೋ ವಾ (ಪೀ.)] ತೇ ಭವಿಸ್ಸತಿ ಅನಾಗತೋ ಅತ್ತಪಟಿಲಾಭೋ, ಸೋವ ತೇ ಅತ್ತಪಟಿಲಾಭೋ ಸಚ್ಚೋ, ಮೋಘೋ ಅತೀತೋ, ಮೋಘೋ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನೋ? ಯೋ [ಯೋ ವಾ (ಪೀ.)] ತೇ ಏತರಹಿ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನೋ ಅತ್ತಪಟಿಲಾಭೋ, ಸೋವ [ಸೋ ಚ (ಕ.)] ತೇ ಅತ್ತಪಟಿಲಾಭೋ ಸಚ್ಚೋ, ಮೋಘೋ ಅತೀತೋ, ಮೋಘೋ ಅನಾಗತೋ’ತಿ. ಏವಂ ಪುಟ್ಠೋ ತ್ವಂ, ಚಿತ್ತ, ಕಿನ್ತಿ ಬ್ಯಾಕರೇಯ್ಯಾಸೀ’’ತಿ?

‘‘ಸಚೇ ಪನ ಮಂ, ಭನ್ತೇ, ಏವಂ ಪುಚ್ಛೇಯ್ಯುಂ – ‘ಯೋ ತೇ ಅಹೋಸಿ ಅತೀತೋ ಅತ್ತಪಟಿಲಾಭೋ, ಸೋವ ತೇ ಅತ್ತಪಟಿಲಾಭೋ ಸಚ್ಚೋ, ಮೋಘೋ ಅನಾಗತೋ, ಮೋಘೋ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನೋ. ಯೋ ತೇ ಭವಿಸ್ಸತಿ ಅನಾಗತೋ ಅತ್ತಪಟಿಲಾಭೋ, ಸೋವ ತೇ ಅತ್ತಪಟಿಲಾಭೋ ಸಚ್ಚೋ, ಮೋಘೋ ಅತೀತೋ, ಮೋಘೋ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನೋ. ಯೋ ತೇ ಏತರಹಿ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನೋ ಅತ್ತಪಟಿಲಾಭೋ, ಸೋವ ತೇ ಅತ್ತಪಟಿಲಾಭೋ ಸಚ್ಚೋ, ಮೋಘೋ ಅತೀತೋ, ಮೋಘೋ ಅನಾಗತೋ’ತಿ. ಏವಂ ಪುಟ್ಠೋ ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಏವಂ ಬ್ಯಾಕರೇಯ್ಯಂ – ‘ಯೋ ಮೇ ಅಹೋಸಿ ಅತೀತೋ ಅತ್ತಪಟಿಲಾಭೋ, ಸೋವ ಮೇ ಅತ್ತಪಟಿಲಾಭೋ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಸಚ್ಚೋ ಅಹೋಸಿ, ಮೋಘೋ ಅನಾಗತೋ, ಮೋಘೋ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನೋ. ಯೋ ಮೇ ಭವಿಸ್ಸತಿ ಅನಾಗತೋ ಅತ್ತಪಟಿಲಾಭೋ, ಸೋವ ಮೇ ಅತ್ತಪಟಿಲಾಭೋ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಸಚ್ಚೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಮೋಘೋ ಅತೀತೋ, ಮೋಘೋ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನೋ. ಯೋ ಮೇ ಏತರಹಿ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನೋ ಅತ್ತಪಟಿಲಾಭೋ, ಸೋವ ಮೇ ಅತ್ತಪಟಿಲಾಭೋ ಸಚ್ಚೋ, ಮೋಘೋ ಅತೀತೋ, ಮೋಘೋ ಅನಾಗತೋ’ತಿ. ಏವಂ ಪುಟ್ಠೋ ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಏವಂ ಬ್ಯಾಕರೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ.

೪೩೯. ‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ, ಚಿತ್ತ, ಯಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಓಳಾರಿಕೋ ಅತ್ತಪಟಿಲಾಭೋ ಹೋತಿ, ನೇವ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಮನೋಮಯೋ ಅತ್ತಪಟಿಲಾಭೋತಿ ಸಙ್ಖಂ ಗಚ್ಛತಿ, ನ ಅರೂಪೋ ಅತ್ತಪಟಿಲಾಭೋತಿ ಸಙ್ಖಂ ಗಚ್ಛತಿ. ಓಳಾರಿಕೋ ಅತ್ತಪಟಿಲಾಭೋ ತ್ವೇವ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಸಙ್ಖಂ ಗಚ್ಛತಿ. ಯಸ್ಮಿಂ, ಚಿತ್ತ, ಸಮಯೇ ಮನೋಮಯೋ ಅತ್ತಪಟಿಲಾಭೋ ಹೋತಿ…ಪೇ… ಯಸ್ಮಿಂ, ಚಿತ್ತ, ಸಮಯೇ ಅರೂಪೋ ಅತ್ತಪಟಿಲಾಭೋ ಹೋತಿ, ನೇವ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಓಳಾರಿಕೋ ಅತ್ತಪಟಿಲಾಭೋತಿ ಸಙ್ಖಂ ಗಚ್ಛತಿ, ನ ಮನೋಮಯೋ ಅತ್ತಪಟಿಲಾಭೋತಿ ಸಙ್ಖಂ ಗಚ್ಛತಿ; ಅರೂಪೋ ಅತ್ತಪಟಿಲಾಭೋ ತ್ವೇವ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಸಙ್ಖಂ ಗಚ್ಛತಿ.

೪೪೦. ‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಚಿತ್ತ, ಗವಾ ಖೀರಂ, ಖೀರಮ್ಹಾ ದಧಿ, ದಧಿಮ್ಹಾ ನವನೀತಂ, ನವನೀತಮ್ಹಾ ಸಪ್ಪಿ, ಸಪ್ಪಿಮ್ಹಾ ಸಪ್ಪಿಮಣ್ಡೋ. ಯಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಖೀರಂ ಹೋತಿ, ನೇವ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ದಧೀತಿ ಸಙ್ಖಂ ಗಚ್ಛತಿ, ನ ನವನೀತನ್ತಿ ಸಙ್ಖಂ ಗಚ್ಛತಿ, ನ ಸಪ್ಪೀತಿ ಸಙ್ಖಂ ಗಚ್ಛತಿ, ನ ಸಪ್ಪಿಮಣ್ಡೋತಿ ಸಙ್ಖಂ ಗಚ್ಛತಿ; ಖೀರಂ ತ್ವೇವ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಸಙ್ಖಂ ಗಚ್ಛತಿ. ಯಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ದಧಿ ಹೋತಿ…ಪೇ… ನವನೀತಂ ಹೋತಿ… ಸಪ್ಪಿ ಹೋತಿ… ಸಪ್ಪಿಮಣ್ಡೋ ಹೋತಿ, ನೇವ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಖೀರನ್ತಿ ಸಙ್ಖಂ ಗಚ್ಛತಿ, ನ ದಧೀತಿ ಸಙ್ಖಂ ಗಚ್ಛತಿ, ನ ನವನೀತನ್ತಿ ಸಙ್ಖಂ ಗಚ್ಛತಿ, ನ ಸಪ್ಪೀತಿ ಸಙ್ಖಂ ಗಚ್ಛತಿ; ಸಪ್ಪಿಮಣ್ಡೋ ತ್ವೇವ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಸಙ್ಖಂ ಗಚ್ಛತಿ. ಏವಮೇವ ಖೋ, ಚಿತ್ತ, ಯಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಓಳಾರಿಕೋ ಅತ್ತಪಟಿಲಾಭೋ ಹೋತಿ…ಪೇ… ಯಸ್ಮಿಂ, ಚಿತ್ತ, ಸಮಯೇ ಮನೋಮಯೋ ಅತ್ತಪಟಿಲಾಭೋ ಹೋತಿ…ಪೇ… ಯಸ್ಮಿಂ, ಚಿತ್ತ, ಸಮಯೇ ಅರೂಪೋ ಅತ್ತಪಟಿಲಾಭೋ ಹೋತಿ, ನೇವ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಓಳಾರಿಕೋ ಅತ್ತಪಟಿಲಾಭೋತಿ ಸಙ್ಖಂ ಗಚ್ಛತಿ, ನ ಮನೋಮಯೋ ಅತ್ತಪಟಿಲಾಭೋತಿ ಸಙ್ಖಂ ಗಚ್ಛತಿ; ಅರೂಪೋ ಅತ್ತಪಟಿಲಾಭೋ ತ್ವೇವ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಸಙ್ಖಂ ಗಚ್ಛತಿ. ಇಮಾ ಖೋ ಚಿತ್ತ, ಲೋಕಸಮಞ್ಞಾ ಲೋಕನಿರುತ್ತಿಯೋ ಲೋಕವೋಹಾರಾ ಲೋಕಪಞ್ಞತ್ತಿಯೋ, ಯಾಹಿ ತಥಾಗತೋ ವೋಹರತಿ ಅಪರಾಮಸ’’ನ್ತಿ.

೪೪೧. ಏವಂ ವುತ್ತೇ, ಪೋಟ್ಠಪಾದೋ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಂ, ಭನ್ತೇ! ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಂ, ಭನ್ತೇ, ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭನ್ತೇ, ನಿಕ್ಕುಜ್ಜಿತಂ ವಾ ಉಕ್ಕುಜ್ಜೇಯ್ಯ, ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಂ ವಾ ವಿವರೇಯ್ಯ, ಮೂಳ್ಹಸ್ಸ ವಾ ಮಗ್ಗಂ ಆಚಿಕ್ಖೇಯ್ಯ, ಅನ್ಧಕಾರೇ ವಾ ತೇಲಪಜ್ಜೋತಂ ಧಾರೇಯ್ಯ – ‘ಚಕ್ಖುಮನ್ತೋ ರೂಪಾನಿ ದಕ್ಖನ್ತೀ’ತಿ. ಏವಮೇವಂ ಭಗವತಾ ಅನೇಕಪರಿಯಾಯೇನ ಧಮ್ಮೋ ಪಕಾಸಿತೋ. ಏಸಾಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವನ್ತಂ ಸರಣಂ ಗಚ್ಛಾಮಿ ಧಮ್ಮಞ್ಚ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಞ್ಚ. ಉಪಾಸಕಂ ಮಂ ಭಗವಾ ಧಾರೇತು ಅಜ್ಜತಗ್ಗೇ ಪಾಣುಪೇತಂ ಸರಣಂ ಗತ’’ನ್ತಿ.

ಚಿತ್ತಹತ್ಥಿಸಾರಿಪುತ್ತಉಪಸಮ್ಪದಾ

೪೪೨. ಚಿತ್ತೋ ಪನ ಹತ್ಥಿಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಂ, ಭನ್ತೇ; ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಂ, ಭನ್ತೇ! ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭನ್ತೇ, ನಿಕ್ಕುಜ್ಜಿತಂ ವಾ ಉಕ್ಕುಜ್ಜೇಯ್ಯ, ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಂ ವಾ ವಿವರೇಯ್ಯ, ಮೂಳ್ಹಸ್ಸ ವಾ ಮಗ್ಗಂ ಆಚಿಕ್ಖೇಯ್ಯ, ಅನ್ಧಕಾರೇ ವಾ ತೇಲಪಜ್ಜೋತಂ ಧಾರೇಯ್ಯ – ‘ಚಕ್ಖುಮನ್ತೋ ರೂಪಾನಿ ದಕ್ಖನ್ತೀ’ತಿ. ಏವಮೇವಂ ಭಗವತಾ ಅನೇಕಪರಿಯಾಯೇನ ಧಮ್ಮೋ ಪಕಾಸಿತೋ. ಏಸಾಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವನ್ತಂ ಸರಣಂ ಗಚ್ಛಾಮಿ ಧಮ್ಮಞ್ಚ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಞ್ಚ. ಲಭೇಯ್ಯಾಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವತೋ ಸನ್ತಿಕೇ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ, ಲಭೇಯ್ಯಂ ಉಪಸಮ್ಪದ’’ನ್ತಿ.

೪೪೩. ಅಲತ್ಥ ಖೋ ಚಿತ್ತೋ ಹತ್ಥಿಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಭಗವತೋ ಸನ್ತಿಕೇ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ, ಅಲತ್ಥ ಉಪಸಮ್ಪದಂ. ಅಚಿರೂಪಸಮ್ಪನ್ನೋ ಖೋ ಪನಾಯಸ್ಮಾ ಚಿತ್ತೋ ಹತ್ಥಿಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಏಕೋ ವೂಪಕಟ್ಠೋ ಅಪ್ಪಮತ್ತೋ ಆತಾಪೀ ಪಹಿತತ್ತೋ ವಿಹರನ್ತೋ ನ ಚಿರಸ್ಸೇವ – ಯಸ್ಸತ್ಥಾಯ ಕುಲಪುತ್ತಾ ಸಮ್ಮದೇವ ಅಗಾರಸ್ಮಾ ಅನಗಾರಿಯಂ ಪಬ್ಬಜನ್ತಿ, ತದನುತ್ತರಂ – ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಪರಿಯೋಸಾನಂ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ಸಯಂ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಸಚ್ಛಿಕತ್ವಾ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹಾಸಿ. ‘ಖೀಣಾ ಜಾತಿ, ವುಸಿತಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ, ಕತಂ ಕರಣೀಯಂ, ನಾಪರಂ ಇತ್ಥತ್ತಾಯಾ’ತಿ – ಅಬ್ಭಞ್ಞಾಸಿ. ಅಞ್ಞತರೋ ಖೋ ಪನಾಯಸ್ಮಾ ಚಿತ್ತೋ ಹತ್ಥಿಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಅರಹತಂ ಅಹೋಸೀತಿ.

ಪೋಟ್ಠಪಾದಸುತ್ತಂ ನಿಟ್ಠಿತಂ ನವಮಂ.