೧೩. ತೇವಿಜ್ಜಸುತ್ತಂ

೫೧೮. ಏವಂ ಮೇ ಸುತಂ – ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಭಗವಾ ಕೋಸಲೇಸು ಚಾರಿಕಂ ಚರಮಾನೋ ಮಹತಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಪಞ್ಚಮತ್ತೇಹಿ ಭಿಕ್ಖುಸತೇಹಿ ಯೇನ ಮನಸಾಕಟಂ ನಾಮ ಕೋಸಲಾನಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಾಮೋ ತದವಸರಿ. ತತ್ರ ಸುದಂ ಭಗವಾ ಮನಸಾಕಟೇ ವಿಹರತಿ ಉತ್ತರೇನ ಮನಸಾಕಟಸ್ಸ ಅಚಿರವತಿಯಾ ನದಿಯಾ ತೀರೇ ಅಮ್ಬವನೇ.

೫೧೯. ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಸಮ್ಬಹುಲಾ ಅಭಿಞ್ಞಾತಾ ಅಭಿಞ್ಞಾತಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಮಹಾಸಾಲಾ ಮನಸಾಕಟೇ ಪಟಿವಸನ್ತಿ, ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ – ಚಙ್ಕೀ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ತಾರುಕ್ಖೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಪೋಕ್ಖರಸಾತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಜಾಣುಸೋಣಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ತೋದೇಯ್ಯೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಅಞ್ಞೇ ಚ ಅಭಿಞ್ಞಾತಾ ಅಭಿಞ್ಞಾತಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಮಹಾಸಾಲಾ.

೫೨೦. ಅಥ ಖೋ ವಾಸೇಟ್ಠಭಾರದ್ವಾಜಾನಂ ಮಾಣವಾನಂ ಜಙ್ಘವಿಹಾರಂ ಅನುಚಙ್ಕಮನ್ತಾನಂ ಅನುವಿಚರನ್ತಾನಂ ಮಗ್ಗಾಮಗ್ಗೇ ಕಥಾ ಉದಪಾದಿ. ಅಥ ಖೋ ವಾಸೇಟ್ಠೋ ಮಾಣವೋ ಏವಮಾಹ – ‘‘ಅಯಮೇವ ಉಜುಮಗ್ಗೋ, ಅಯಮಞ್ಜಸಾಯನೋ ನಿಯ್ಯಾನಿಕೋ ನಿಯ್ಯಾತಿ ತಕ್ಕರಸ್ಸ ಬ್ರಹ್ಮಸಹಬ್ಯತಾಯ, ಯ್ವಾಯಂ ಅಕ್ಖಾತೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇನ ಪೋಕ್ಖರಸಾತಿನಾ’’ತಿ. ಭಾರದ್ವಾಜೋಪಿ ಮಾಣವೋ ಏವಮಾಹ – ‘‘ಅಯಮೇವ ಉಜುಮಗ್ಗೋ, ಅಯಮಞ್ಜಸಾಯನೋ ನಿಯ್ಯಾನಿಕೋ, ನಿಯ್ಯಾತಿ ತಕ್ಕರಸ್ಸ ಬ್ರಹ್ಮಸಹಬ್ಯತಾಯ, ಯ್ವಾಯಂ ಅಕ್ಖಾತೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇನ ತಾರುಕ್ಖೇನಾ’’ತಿ. ನೇವ ಖೋ ಅಸಕ್ಖಿ ವಾಸೇಟ್ಠೋ ಮಾಣವೋ ಭಾರದ್ವಾಜಂ ಮಾಣವಂ ಸಞ್ಞಾಪೇತುಂ, ನ ಪನ ಅಸಕ್ಖಿ ಭಾರದ್ವಾಜೋ ಮಾಣವೋಪಿ ವಾಸೇಟ್ಠಂ ಮಾಣವಂ ಸಞ್ಞಾಪೇತುಂ.

೫೨೧. ಅಥ ಖೋ ವಾಸೇಟ್ಠೋ ಮಾಣವೋ ಭಾರದ್ವಾಜಂ ಮಾಣವಂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅಯಂ ಖೋ, ಭಾರದ್ವಾಜ, ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ಸಕ್ಯಪುತ್ತೋ ಸಕ್ಯಕುಲಾ ಪಬ್ಬಜಿತೋ ಮನಸಾಕಟೇ ವಿಹರತಿ ಉತ್ತರೇನ ಮನಸಾಕಟಸ್ಸ ಅಚಿರವತಿಯಾ ನದಿಯಾ ತೀರೇ ಅಮ್ಬವನೇ. ತಂ ಖೋ ಪನ ಭವನ್ತಂ ಗೋತಮಂ ಏವಂ ಕಲ್ಯಾಣೋ ಕಿತ್ತಿಸದ್ದೋ ಅಬ್ಭುಗ್ಗತೋ – ‘‘ಇತಿಪಿ ಸೋ ಭಗವಾ ಅರಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ವಿಜ್ಜಾಚರಣಸಮ್ಪನ್ನೋ ಸುಗತೋ ಲೋಕವಿದೂ ಅನುತ್ತರೋ ಪುರಿಸದಮ್ಮಸಾರಥಿ ಸತ್ಥಾ ದೇವಮನುಸ್ಸಾನಂ ಬುದ್ಧೋ ಭಗವಾ’’ತಿ. ಆಯಾಮ, ಭೋ ಭಾರದ್ವಾಜ, ಯೇನ ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿಸ್ಸಾಮ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಏತಮತ್ಥಂ ಸಮಣಂ ಗೋತಮಂ ಪುಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮ. ಯಥಾ ನೋ ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ಬ್ಯಾಕರಿಸ್ಸತಿ, ತಥಾ ನಂ ಧಾರೇಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ. ‘‘ಏವಂ, ಭೋ’’ತಿ ಖೋ ಭಾರದ್ವಾಜೋ ಮಾಣವೋ ವಾಸೇಟ್ಠಸ್ಸ ಮಾಣವಸ್ಸ ಪಚ್ಚಸ್ಸೋಸಿ.

ಮಗ್ಗಾಮಗ್ಗಕಥಾ

೫೨೨. ಅಥ ಖೋ ವಾಸೇಟ್ಠಭಾರದ್ವಾಜಾ ಮಾಣವಾ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿಂಸು; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವತಾ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮ್ಮೋದಿಂಸು. ಸಮ್ಮೋದನೀಯಂ ಕಥಂ ಸಾರಣೀಯಂ ವೀತಿಸಾರೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿಂಸು. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ವಾಸೇಟ್ಠೋ ಮಾಣವೋ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಇಧ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಜಙ್ಘವಿಹಾರಂ ಅನುಚಙ್ಕಮನ್ತಾನಂ ಅನುವಿಚರನ್ತಾನಂ ಮಗ್ಗಾಮಗ್ಗೇ ಕಥಾ ಉದಪಾದಿ. ಅಹಂ ಏವಂ ವದಾಮಿ – ‘ಅಯಮೇವ ಉಜುಮಗ್ಗೋ, ಅಯಮಞ್ಜಸಾಯನೋ ನಿಯ್ಯಾನಿಕೋ ನಿಯ್ಯಾತಿ ತಕ್ಕರಸ್ಸ ಬ್ರಹ್ಮಸಹಬ್ಯತಾಯ, ಯ್ವಾಯಂ ಅಕ್ಖಾತೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇನ ಪೋಕ್ಖರಸಾತಿನಾ’ತಿ. ಭಾರದ್ವಾಜೋ ಮಾಣವೋ ಏವಮಾಹ – ‘ಅಯಮೇವ ಉಜುಮಗ್ಗೋ ಅಯಮಞ್ಜಸಾಯನೋ ನಿಯ್ಯಾನಿಕೋ ನಿಯ್ಯಾತಿ ತಕ್ಕರಸ್ಸ ಬ್ರಹ್ಮಸಹಬ್ಯತಾಯ, ಯ್ವಾಯಂ ಅಕ್ಖಾತೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇನ ತಾರುಕ್ಖೇನಾ’ತಿ. ಏತ್ಥ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಅತ್ಥೇವ ವಿಗ್ಗಹೋ, ಅತ್ಥಿ ವಿವಾದೋ, ಅತ್ಥಿ ನಾನಾವಾದೋ’’ತಿ.

೫೨೩. ‘‘ಇತಿ ಕಿರ, ವಾಸೇಟ್ಠ, ತ್ವಂ ಏವಂ ವದೇಸಿ – ‘‘ಅಯಮೇವ ಉಜುಮಗ್ಗೋ, ಅಯಮಞ್ಜಸಾಯನೋ ನಿಯ್ಯಾನಿಕೋ ನಿಯ್ಯಾತಿ ತಕ್ಕರಸ್ಸ ಬ್ರಹ್ಮಸಹಬ್ಯತಾಯ, ಯ್ವಾಯಂ ಅಕ್ಖಾತೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇನ ಪೋಕ್ಖರಸಾತಿನಾ’’ತಿ. ಭಾರದ್ವಾಜೋ ಮಾಣವೋ ಏವಮಾಹ – ‘‘ಅಯಮೇವ ಉಜುಮಗ್ಗೋ ಅಯಮಞ್ಜಸಾಯನೋ ನಿಯ್ಯಾನಿಕೋ ನಿಯ್ಯಾತಿ ತಕ್ಕರಸ್ಸ ಬ್ರಹ್ಮಸಹಬ್ಯತಾಯ, ಯ್ವಾಯಂ ಅಕ್ಖಾತೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇನ ತಾರುಕ್ಖೇನಾ’’ತಿ. ಅಥ ಕಿಸ್ಮಿಂ ಪನ ವೋ, ವಾಸೇಟ್ಠ, ವಿಗ್ಗಹೋ, ಕಿಸ್ಮಿಂ ವಿವಾದೋ, ಕಿಸ್ಮಿಂ ನಾನಾವಾದೋ’’ತಿ?

೫೨೪. ‘‘ಮಗ್ಗಾಮಗ್ಗೇ, ಭೋ ಗೋತಮ. ಕಿಞ್ಚಾಪಿ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ನಾನಾಮಗ್ಗೇ ಪಞ್ಞಪೇನ್ತಿ, ಅದ್ಧರಿಯಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ತಿತ್ತಿರಿಯಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಛನ್ದೋಕಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಬವ್ಹಾರಿಜ್ಝಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ, ಅಥ ಖೋ ಸಬ್ಬಾನಿ ತಾನಿ ನಿಯ್ಯಾನಿಕಾ ನಿಯ್ಯನ್ತಿ ತಕ್ಕರಸ್ಸ ಬ್ರಹ್ಮಸಹಬ್ಯತಾಯ.

‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಗಾಮಸ್ಸ ವಾ ನಿಗಮಸ್ಸ ವಾ ಅವಿದೂರೇ ಬಹೂನಿ ಚೇಪಿ ನಾನಾಮಗ್ಗಾನಿ ಭವನ್ತಿ, ಅಥ ಖೋ ಸಬ್ಬಾನಿ ತಾನಿ ಗಾಮಸಮೋಸರಣಾನಿ ಭವನ್ತಿ; ಏವಮೇವ ಖೋ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ನಾನಾಮಗ್ಗೇ ಪಞ್ಞಪೇನ್ತಿ, ಅದ್ಧರಿಯಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ತಿತ್ತಿರಿಯಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಛನ್ದೋಕಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಬವ್ಹಾರಿಜ್ಝಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ, ಅಥ ಖೋ ಸಬ್ಬಾನಿ ತಾನಿ ನಿಯ್ಯಾನಿಕಾ ನಿಯ್ಯನ್ತಿ ತಕ್ಕರಸ್ಸ ಬ್ರಹ್ಮಸಹಬ್ಯತಾಯಾ’’ತಿ.

ವಾಸೇಟ್ಠಮಾಣವಾನುಯೋಗೋ

೫೨೫. ‘‘ನಿಯ್ಯನ್ತೀತಿ ವಾಸೇಟ್ಠ ವದೇಸಿ’’? ‘‘ನಿಯ್ಯನ್ತೀತಿ, ಭೋ ಗೋತಮ, ವದಾಮಿ’’. ‘‘ನಿಯ್ಯನ್ತೀತಿ, ವಾಸೇಟ್ಠ, ವದೇಸಿ’’? ‘‘ನಿಯ್ಯನ್ತೀತಿ, ಭೋ ಗೋತಮ, ವದಾಮಿ’’. ‘‘ನಿಯ್ಯನ್ತೀತಿ, ವಾಸೇಟ್ಠ, ವದೇಸಿ’’? ‘‘ನಿಯ್ಯನ್ತೀ’’ತಿ, ಭೋ ಗೋತಮ, ವದಾಮಿ’’.

‘‘ಕಿಂ ಪನ, ವಾಸೇಟ್ಠ, ಅತ್ಥಿ ಕೋಚಿ ತೇವಿಜ್ಜಾನಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಏಕಬ್ರಾಹ್ಮಣೋಪಿ, ಯೇನ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಸಕ್ಖಿದಿಟ್ಠೋ’’ತಿ? ‘‘ನೋ ಹಿದಂ, ಭೋ ಗೋತಮ’’.

‘‘ಕಿಂ ಪನ, ವಾಸೇಟ್ಠ, ಅತ್ಥಿ ಕೋಚಿ ತೇವಿಜ್ಜಾನಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಏಕಾಚರಿಯೋಪಿ, ಯೇನ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಸಕ್ಖಿದಿಟ್ಠೋ’’ತಿ? ‘‘ನೋ ಹಿದಂ, ಭೋ ಗೋತಮ’’.

‘‘ಕಿಂ ಪನ, ವಾಸೇಟ್ಠ, ಅತ್ಥಿ ಕೋಚಿ ತೇವಿಜ್ಜಾನಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಏಕಾಚರಿಯಪಾಚರಿಯೋಪಿ, ಯೇನ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಸಕ್ಖಿದಿಟ್ಠೋ’’ತಿ? ‘‘ನೋ ಹಿದಂ, ಭೋ ಗೋತಮ’’.

‘‘ಕಿಂ ಪನ, ವಾಸೇಟ್ಠ, ಅತ್ಥಿ ಕೋಚಿ ತೇವಿಜ್ಜಾನಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಯಾವ ಸತ್ತಮಾ ಆಚರಿಯಾಮಹಯುಗಾ [ಸತ್ತಮಾಚರಿಯಮಹಯುಗಾ (ಸ್ಯಾ.)] ಯೇನ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಸಕ್ಖಿದಿಟ್ಠೋ’’ತಿ? ‘‘ನೋ ಹಿದಂ, ಭೋ ಗೋತಮ’’.

೫೨೬. ‘‘ಕಿಂ ಪನ, ವಾಸೇಟ್ಠ, ಯೇಪಿ ತೇವಿಜ್ಜಾನಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಪುಬ್ಬಕಾ ಇಸಯೋ ಮನ್ತಾನಂ ಕತ್ತಾರೋ ಮನ್ತಾನಂ ಪವತ್ತಾರೋ, ಯೇಸಮಿದಂ ಏತರಹಿ ತೇವಿಜ್ಜಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಪೋರಾಣಂ ಮನ್ತಪದಂ ಗೀತಂ ಪವುತ್ತಂ ಸಮಿಹಿತಂ [ಸಮೀಹಿತಂ (ಸ್ಯಾ.)], ತದನುಗಾಯನ್ತಿ, ತದನುಭಾಸನ್ತಿ, ಭಾಸಿತಮನುಭಾಸನ್ತಿ, ವಾಚಿತಮನುವಾಚೇನ್ತಿ, ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ – ಅಟ್ಠಕೋ ವಾಮಕೋ ವಾಮದೇವೋ ವೇಸ್ಸಾಮಿತ್ತೋ ಯಮತಗ್ಗಿ ಅಙ್ಗೀರಸೋ ಭಾರದ್ವಾಜೋ ವಾಸೇಟ್ಠೋ ಕಸ್ಸಪೋ ಭಗು. ತೇಪಿ ಏವಮಾಹಂಸು – ‘ಮಯಮೇತಂ ಜಾನಾಮ, ಮಯಮೇತಂ ಪಸ್ಸಾಮ, ಯತ್ಥ ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಾ, ಯೇನ ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಾ, ಯಹಿಂ ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಾ’’’ತಿ? ‘‘ನೋ ಹಿದಂ, ಭೋ ಗೋತಮ’’.

೫೨೭. ‘‘ಇತಿ ಕಿರ, ವಾಸೇಟ್ಠ, ನತ್ಥಿ ಕೋಚಿ ತೇವಿಜ್ಜಾನಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಏಕಬ್ರಾಹ್ಮಣೋಪಿ, ಯೇನ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಸಕ್ಖಿದಿಟ್ಠೋ. ನತ್ಥಿ ಕೋಚಿ ತೇವಿಜ್ಜಾನಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಏಕಾಚರಿಯೋಪಿ, ಯೇನ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಸಕ್ಖಿದಿಟ್ಠೋ. ನತ್ಥಿ ಕೋಚಿ ತೇವಿಜ್ಜಾನಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಏಕಾಚರಿಯಪಾಚರಿಯೋಪಿ, ಯೇನ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಸಕ್ಖಿದಿಟ್ಠೋ. ನತ್ಥಿ ಕೋಚಿ ತೇವಿಜ್ಜಾನಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಯಾವ ಸತ್ತಮಾ ಆಚರಿಯಾಮಹಯುಗಾ ಯೇನ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಸಕ್ಖಿದಿಟ್ಠೋ. ಯೇಪಿ ಕಿರ ತೇವಿಜ್ಜಾನಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಪುಬ್ಬಕಾ ಇಸಯೋ ಮನ್ತಾನಂ ಕತ್ತಾರೋ ಮನ್ತಾನಂ ಪವತ್ತಾರೋ, ಯೇಸಮಿದಂ ಏತರಹಿ ತೇವಿಜ್ಜಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಪೋರಾಣಂ ಮನ್ತಪದಂ ಗೀತಂ ಪವುತ್ತಂ ಸಮಿಹಿತಂ, ತದನುಗಾಯನ್ತಿ, ತದನುಭಾಸನ್ತಿ, ಭಾಸಿತಮನುಭಾಸನ್ತಿ, ವಾಚಿತಮನುವಾಚೇನ್ತಿ, ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ – ಅಟ್ಠಕೋ ವಾಮಕೋ ವಾಮದೇವೋ ವೇಸ್ಸಾಮಿತ್ತೋ ಯಮತಗ್ಗಿ ಅಙ್ಗೀರಸೋ ಭಾರದ್ವಾಜೋ ವಾಸೇಟ್ಠೋ ಕಸ್ಸಪೋ ಭಗು, ತೇಪಿ ನ ಏವಮಾಹಂಸು – ‘ಮಯಮೇತಂ ಜಾನಾಮ, ಮಯಮೇತಂ ಪಸ್ಸಾಮ, ಯತ್ಥ ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಾ, ಯೇನ ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಾ, ಯಹಿಂ ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಾ’ತಿ. ತೇವ ತೇವಿಜ್ಜಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಏವಮಾಹಂಸು – ‘ಯಂ ನ ಜಾನಾಮ, ಯಂ ನ ಪಸ್ಸಾಮ, ತಸ್ಸ ಸಹಬ್ಯತಾಯ ಮಗ್ಗಂ ದೇಸೇಮ. ಅಯಮೇವ ಉಜುಮಗ್ಗೋ ಅಯಮಞ್ಜಸಾಯನೋ ನಿಯ್ಯಾನಿಕೋ, ನಿಯ್ಯಾತಿ ತಕ್ಕರಸ್ಸ ಬ್ರಹ್ಮಸಹಬ್ಯತಾಯಾ’’’ತಿ.

೫೨೮. ‘‘ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಸಿ, ವಾಸೇಟ್ಠ, ನನು ಏವಂ ಸನ್ತೇ ತೇವಿಜ್ಜಾನಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಅಪ್ಪಾಟಿಹೀರಕತಂ ಭಾಸಿತಂ ಸಮ್ಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ? ‘‘ಅದ್ಧಾ ಖೋ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಏವಂ ಸನ್ತೇ ತೇವಿಜ್ಜಾನಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಅಪ್ಪಾಟಿಹೀರಕತಂ ಭಾಸಿತಂ ಸಮ್ಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ.

‘‘ಸಾಧು, ವಾಸೇಟ್ಠ, ತೇ ವತ [ತೇವ (ಕ.)], ವಾಸೇಟ್ಠ, ತೇವಿಜ್ಜಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಯಂ ನ ಜಾನನ್ತಿ, ಯಂ ನ ಪಸ್ಸನ್ತಿ, ತಸ್ಸ ಸಹಬ್ಯತಾಯ ಮಗ್ಗಂ ದೇಸೇಸ್ಸನ್ತಿ. ‘ಅಯಮೇವ ಉಜುಮಗ್ಗೋ, ಅಯಮಞ್ಜಸಾಯನೋ ನಿಯ್ಯಾನಿಕೋ, ನಿಯ್ಯಾತಿ ತಕ್ಕರಸ್ಸ ಬ್ರಹ್ಮಸಹಬ್ಯತಾಯಾ’ತಿ, ನೇತಂ ಠಾನಂ ವಿಜ್ಜತಿ.

೫೨೯. ‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ವಾಸೇಟ್ಠ, ಅನ್ಧವೇಣಿ ಪರಮ್ಪರಸಂಸತ್ತಾ ಪುರಿಮೋಪಿ ನ ಪಸ್ಸತಿ, ಮಜ್ಝಿಮೋಪಿ ನ ಪಸ್ಸತಿ, ಪಚ್ಛಿಮೋಪಿ ನ ಪಸ್ಸತಿ. ಏವಮೇವ ಖೋ, ವಾಸೇಟ್ಠ, ಅನ್ಧವೇಣೂಪಮಂ ಮಞ್ಞೇ ತೇವಿಜ್ಜಾನಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಭಾಸಿತಂ, ಪುರಿಮೋಪಿ ನ ಪಸ್ಸತಿ, ಮಜ್ಝಿಮೋಪಿ ನ ಪಸ್ಸತಿ, ಪಚ್ಛಿಮೋಪಿ ನ ಪಸ್ಸತಿ. ತೇಸಮಿದಂ ತೇವಿಜ್ಜಾನಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಭಾಸಿತಂ ಹಸ್ಸಕಞ್ಞೇವ ಸಮ್ಪಜ್ಜತಿ, ನಾಮಕಞ್ಞೇವ ಸಮ್ಪಜ್ಜತಿ, ರಿತ್ತಕಞ್ಞೇವ ಸಮ್ಪಜ್ಜತಿ, ತುಚ್ಛಕಞ್ಞೇವ ಸಮ್ಪಜ್ಜತಿ.

೫೩೦. ‘‘ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಸಿ, ವಾಸೇಟ್ಠ, ಪಸ್ಸನ್ತಿ ತೇವಿಜ್ಜಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಚನ್ದಿಮಸೂರಿಯೇ, ಅಞ್ಞೇ ಚಾಪಿ ಬಹುಜನಾ, ಯತೋ ಚ ಚನ್ದಿಮಸೂರಿಯಾ ಉಗ್ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಯತ್ಥ ಚ ಓಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಆಯಾಚನ್ತಿ ಥೋಮಯನ್ತಿ ಪಞ್ಜಲಿಕಾ ನಮಸ್ಸಮಾನಾ ಅನುಪರಿವತ್ತನ್ತೀ’’ತಿ?

‘‘ಏವಂ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಪಸ್ಸನ್ತಿ ತೇವಿಜ್ಜಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಚನ್ದಿಮಸೂರಿಯೇ, ಅಞ್ಞೇ ಚಾಪಿ ಬಹುಜನಾ, ಯತೋ ಚ ಚನ್ದಿಮಸೂರಿಯಾ ಉಗ್ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಯತ್ಥ ಚ ಓಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಆಯಾಚನ್ತಿ ಥೋಮಯನ್ತಿ ಪಞ್ಜಲಿಕಾ ನಮಸ್ಸಮಾನಾ ಅನುಪರಿವತ್ತನ್ತೀ’’ತಿ.

೫೩೧. ‘‘ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಸಿ, ವಾಸೇಟ್ಠ, ಯಂ ಪಸ್ಸನ್ತಿ ತೇವಿಜ್ಜಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಚನ್ದಿಮಸೂರಿಯೇ, ಅಞ್ಞೇ ಚಾಪಿ ಬಹುಜನಾ, ಯತೋ ಚ ಚನ್ದಿಮಸೂರಿಯಾ ಉಗ್ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಯತ್ಥ ಚ ಓಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಆಯಾಚನ್ತಿ ಥೋಮಯನ್ತಿ ಪಞ್ಜಲಿಕಾ ನಮಸ್ಸಮಾನಾ ಅನುಪರಿವತ್ತನ್ತಿ, ಪಹೋನ್ತಿ ತೇವಿಜ್ಜಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಚನ್ದಿಮಸೂರಿಯಾನಂ ಸಹಬ್ಯತಾಯ ಮಗ್ಗಂ ದೇಸೇತುಂ – ‘‘ಅಯಮೇವ ಉಜುಮಗ್ಗೋ, ಅಯಮಞ್ಜಸಾಯನೋ ನಿಯ್ಯಾನಿಕೋ, ನಿಯ್ಯಾತಿ ತಕ್ಕರಸ್ಸ ಚನ್ದಿಮಸೂರಿಯಾನಂ ಸಹಬ್ಯತಾಯಾ’’ತಿ? ‘‘ನೋ ಹಿದಂ, ಭೋ ಗೋತಮ’’.

‘‘ಇತಿ ಕಿರ, ವಾಸೇಟ್ಠ, ಯಂ ಪಸ್ಸನ್ತಿ ತೇವಿಜ್ಜಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಚನ್ದಿಮಸೂರಿಯೇ, ಅಞ್ಞೇ ಚಾಪಿ ಬಹುಜನಾ, ಯತೋ ಚ ಚನ್ದಿಮಸೂರಿಯಾ ಉಗ್ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಯತ್ಥ ಚ ಓಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಆಯಾಚನ್ತಿ ಥೋಮಯನ್ತಿ ಪಞ್ಜಲಿಕಾ ನಮಸ್ಸಮಾನಾ ಅನುಪರಿವತ್ತನ್ತಿ, ತೇಸಮ್ಪಿ ನಪ್ಪಹೋನ್ತಿ ಚನ್ದಿಮಸೂರಿಯಾನಂ ಸಹಬ್ಯತಾಯ ಮಗ್ಗಂ ದೇಸೇತುಂ – ‘‘ಅಯಮೇವ ಉಜುಮಗ್ಗೋ, ಅಯಮಞ್ಜಸಾಯನೋ ನಿಯ್ಯಾನಿಕೋ, ನಿಯ್ಯಾತಿ ತಕ್ಕರಸ್ಸ ಚನ್ದಿಮಸೂರಿಯಾನಂ ಸಹಬ್ಯತಾಯಾ’’ತಿ.

೫೩೨. ‘‘ಇತಿ ಪನ [ಕಿಂ ಪನ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಪೀ.)] ನ ಕಿರ ತೇವಿಜ್ಜೇಹಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಹಿ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಸಕ್ಖಿದಿಟ್ಠೋ. ನಪಿ ಕಿರ ತೇವಿಜ್ಜಾನಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಆಚರಿಯೇಹಿ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಸಕ್ಖಿದಿಟ್ಠೋ. ನಪಿ ಕಿರ ತೇವಿಜ್ಜಾನಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಆಚರಿಯಪಾಚರಿಯೇಹಿ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಸಕ್ಖಿದಿಟ್ಠೋ. ನಪಿ ಕಿರ ತೇವಿಜ್ಜಾನಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಯಾವ ಸತ್ತಮಾ [ಸತ್ತಮೇಹಿ (?)] ಆಚರಿಯಾಮಹಯುಗೇಹಿ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಸಕ್ಖಿದಿಟ್ಠೋ. ಯೇಪಿ ಕಿರ ತೇವಿಜ್ಜಾನಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಪುಬ್ಬಕಾ ಇಸಯೋ ಮನ್ತಾನಂ ಕತ್ತಾರೋ ಮನ್ತಾನಂ ಪವತ್ತಾರೋ, ಯೇಸಮಿದಂ ಏತರಹಿ ತೇವಿಜ್ಜಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಪೋರಾಣಂ ಮನ್ತಪದಂ ಗೀತಂ ಪವುತ್ತಂ ಸಮಿಹಿತಂ, ತದನುಗಾಯನ್ತಿ, ತದನುಭಾಸನ್ತಿ, ಭಾಸಿತಮನುಭಾಸನ್ತಿ, ವಾಚಿತಮನುವಾಚೇನ್ತಿ, ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ – ಅಟ್ಠಕೋ ವಾಮಕೋ ವಾಮದೇವೋ ವೇಸ್ಸಾಮಿತ್ತೋ ಯಮತಗ್ಗಿ ಅಙ್ಗೀರಸೋ ಭಾರದ್ವಾಜೋ ವಾಸೇಟ್ಠೋ ಕಸ್ಸಪೋ ಭಗು, ತೇಪಿ ನ ಏವಮಾಹಂಸು – ‘‘ಮಯಮೇತಂ ಜಾನಾಮ, ಮಯಮೇತಂ ಪಸ್ಸಾಮ, ಯತ್ಥ ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಾ, ಯೇನ ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಾ, ಯಹಿಂ ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಾ’’ತಿ. ತೇವ ತೇವಿಜ್ಜಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಏವಮಾಹಂಸು – ‘‘ಯಂ ನ ಜಾನಾಮ, ಯಂ ನ ಪಸ್ಸಾಮ, ತಸ್ಸ ಸಹಬ್ಯತಾಯ ಮಗ್ಗಂ ದೇಸೇಮ – ಅಯಮೇವ ಉಜುಮಗ್ಗೋ ಅಯಮಞ್ಜಸಾಯನೋ ನಿಯ್ಯಾನಿಕೋ ನಿಯ್ಯಾತಿ ತಕ್ಕರಸ್ಸ ಬ್ರಹ್ಮಸಹಬ್ಯತಾಯಾ’’ತಿ.

೫೩೩. ‘‘ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಸಿ, ವಾಸೇಟ್ಠ, ನನು ಏವಂ ಸನ್ತೇ ತೇವಿಜ್ಜಾನಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಅಪ್ಪಾಟಿಹೀರಕತಂ ಭಾಸಿತಂ ಸಮ್ಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ? ‘‘ಅದ್ಧಾ ಖೋ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಏವಂ ಸನ್ತೇ ತೇವಿಜ್ಜಾನಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಅಪ್ಪಾಟಿಹೀರಕತಂ ಭಾಸಿತಂ ಸಮ್ಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ.

‘‘ಸಾಧು, ವಾಸೇಟ್ಠ, ತೇ ವತ, ವಾಸೇಟ್ಠ, ತೇವಿಜ್ಜಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಯಂ ನ ಜಾನನ್ತಿ, ಯಂ ನ ಪಸ್ಸನ್ತಿ, ತಸ್ಸ ಸಹಬ್ಯತಾಯ ಮಗ್ಗಂ ದೇಸೇಸ್ಸನ್ತಿ – ‘‘ಅಯಮೇವ ಉಜುಮಗ್ಗೋ, ಅಯಮಞ್ಜಸಾಯನೋ ನಿಯ್ಯಾನಿಕೋ, ನಿಯ್ಯಾತಿ ತಕ್ಕರಸ್ಸ ಬ್ರಹ್ಮಸಹಬ್ಯತಾಯಾ’’ತಿ, ನೇತಂ ಠಾನಂ ವಿಜ್ಜತಿ.

ಜನಪದಕಲ್ಯಾಣೀಉಪಮಾ

೫೩೪. ‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ವಾಸೇಟ್ಠ, ಪುರಿಸೋ ಏವಂ ವದೇಯ್ಯ – ‘‘ಅಹಂ ಯಾ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಜನಪದೇ ಜನಪದಕಲ್ಯಾಣೀ, ತಂ ಇಚ್ಛಾಮಿ, ತಂ ಕಾಮೇಮೀ’’ತಿ. ತಮೇನಂ ಏವಂ ವದೇಯ್ಯುಂ – ‘‘ಅಮ್ಭೋ ಪುರಿಸ, ಯಂ ತ್ವಂ ಜನಪದಕಲ್ಯಾಣಿಂ ಇಚ್ಛಸಿ ಕಾಮೇಸಿ, ಜಾನಾಸಿ ತಂ ಜನಪದಕಲ್ಯಾಣಿಂ – ಖತ್ತಿಯೀ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೀ ವಾ ವೇಸ್ಸೀ ವಾ ಸುದ್ದೀ ವಾ’’ತಿ? ಇತಿ ಪುಟ್ಠೋ ‘‘ನೋ’’ತಿ ವದೇಯ್ಯ.

‘‘ತಮೇನಂ ಏವಂ ವದೇಯ್ಯುಂ – ‘‘ಅಮ್ಭೋ ಪುರಿಸ, ಯಂ ತ್ವಂ ಜನಪದಕಲ್ಯಾಣಿಂ ಇಚ್ಛಸಿ ಕಾಮೇಸಿ, ಜಾನಾಸಿ ತಂ ಜನಪದಕಲ್ಯಾಣಿಂ – ಏವಂನಾಮಾ ಏವಂಗೋತ್ತಾತಿ ವಾ, ದೀಘಾ ವಾ ರಸ್ಸಾ ವಾ ಮಜ್ಝಿಮಾ ವಾ ಕಾಳೀ ವಾ ಸಾಮಾ ವಾ ಮಙ್ಗುರಚ್ಛವೀ ವಾತಿ, ಅಮುಕಸ್ಮಿಂ ಗಾಮೇ ವಾ ನಿಗಮೇ ವಾ ನಗರೇ ವಾ’’ತಿ? ಇತಿ ಪುಟ್ಠೋ ‘ನೋ’ತಿ ವದೇಯ್ಯ. ತಮೇನಂ ಏವಂ ವದೇಯ್ಯುಂ – ‘‘ಅಮ್ಭೋ ಪುರಿಸ, ಯಂ ತ್ವಂ ನ ಜಾನಾಸಿ ನ ಪಸ್ಸಸಿ, ತಂ ತ್ವಂ ಇಚ್ಛಸಿ ಕಾಮೇಸೀ’’ತಿ? ಇತಿ ಪುಟ್ಠೋ ‘‘ಆಮಾ’’ತಿ ವದೇಯ್ಯ.

೫೩೫. ‘‘ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಸಿ, ವಾಸೇಟ್ಠ, ನನು ಏವಂ ಸನ್ತೇ ತಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಅಪ್ಪಾಟಿಹೀರಕತಂ ಭಾಸಿತಂ ಸಮ್ಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ? ‘‘ಅದ್ಧಾ ಖೋ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಏವಂ ಸನ್ತೇ ತಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಅಪ್ಪಾಟಿಹೀರಕತಂ ಭಾಸಿತಂ ಸಮ್ಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ.

೫೩೬. ‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ, ವಾಸೇಟ್ಠ, ನ ಕಿರ ತೇವಿಜ್ಜೇಹಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಹಿ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಸಕ್ಖಿದಿಟ್ಠೋ, ನಪಿ ಕಿರ ತೇವಿಜ್ಜಾನಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಆಚರಿಯೇಹಿ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಸಕ್ಖಿದಿಟ್ಠೋ, ನಪಿ ಕಿರ ತೇವಿಜ್ಜಾನಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಆಚರಿಯಪಾಚರಿಯೇಹಿ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಸಕ್ಖಿದಿಟ್ಠೋ. ನಪಿ ಕಿರ ತೇವಿಜ್ಜಾನಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಯಾವ ಸತ್ತಮಾ ಆಚರಿಯಾಮಹಯುಗೇಹಿ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಸಕ್ಖಿದಿಟ್ಠೋ. ಯೇಪಿ ಕಿರ ತೇವಿಜ್ಜಾನಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಪುಬ್ಬಕಾ ಇಸಯೋ ಮನ್ತಾನಂ ಕತ್ತಾರೋ ಮನ್ತಾನಂ ಪವತ್ತಾರೋ, ಯೇಸಮಿದಂ ಏತರಹಿ ತೇವಿಜ್ಜಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಪೋರಾಣಂ ಮನ್ತಪದಂ ಗೀತಂ ಪವುತ್ತಂ ಸಮಿಹಿತಂ, ತದನುಗಾಯನ್ತಿ, ತದನುಭಾಸನ್ತಿ, ಭಾಸಿತಮನುಭಾಸನ್ತಿ, ವಾಚಿತಮನುವಾಚೇನ್ತಿ, ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ – ಅಟ್ಠಕೋ ವಾಮಕೋ ವಾಮದೇವೋ ವೇಸ್ಸಾಮಿತ್ತೋ ಯಮತಗ್ಗಿ ಅಙ್ಗೀರಸೋ ಭಾರದ್ವಾಜೋ ವಾಸೇಟ್ಠೋ ಕಸ್ಸಪೋ ಭಗು, ತೇಪಿ ನ ಏವಮಾಹಂಸು – ‘‘ಮಯಮೇತಂ ಜಾನಾಮ, ಮಯಮೇತಂ ಪಸ್ಸಾಮ, ಯತ್ಥ ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಾ, ಯೇನ ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಾ, ಯಹಿಂ ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಾ’’ತಿ. ತೇವ ತೇವಿಜ್ಜಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಏವಮಾಹಂಸು – ‘‘ಯಂ ನ ಜಾನಾಮ, ಯಂ ನ ಪಸ್ಸಾಮ, ತಸ್ಸ ಸಹಬ್ಯತಾಯ ಮಗ್ಗಂ ದೇಸೇಮ – ಅಯಮೇವ ಉಜುಮಗ್ಗೋ ಅಯಮಞ್ಜಸಾಯನೋ ನಿಯ್ಯಾನಿಕೋ ನಿಯ್ಯಾತಿ ತಕ್ಕರಸ್ಸ ಬ್ರಹ್ಮಸಹಬ್ಯತಾಯಾ’’ತಿ.

೫೩೭. ‘‘ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಸಿ, ವಾಸೇಟ್ಠ, ನನು ಏವಂ ಸನ್ತೇ ತೇವಿಜ್ಜಾನಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಅಪ್ಪಾಟಿಹೀರಕತಂ ಭಾಸಿತಂ ಸಮ್ಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ? ‘‘ಅದ್ಧಾ ಖೋ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಏವಂ ಸನ್ತೇ ತೇವಿಜ್ಜಾನಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಅಪ್ಪಾಟಿಹೀರಕತಂ ಭಾಸಿತಂ ಸಮ್ಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ.

‘‘ಸಾಧು, ವಾಸೇಟ್ಠ, ತೇ ವತ, ವಾಸೇಟ್ಠ, ತೇವಿಜ್ಜಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಯಂ ನ ಜಾನನ್ತಿ, ಯಂ ನ ಪಸ್ಸನ್ತಿ, ತಸ್ಸ ಸಹಬ್ಯತಾಯ ಮಗ್ಗಂ ದೇಸೇಸ್ಸನ್ತಿ – ಅಯಮೇವ ಉಜುಮಗ್ಗೋ ಅಯಮಞ್ಜಸಾಯನೋ ನಿಯ್ಯಾನಿಕೋ ನಿಯ್ಯಾತಿ ತಕ್ಕರಸ್ಸ ಬ್ರಹ್ಮಸಹಬ್ಯತಾಯಾತಿ ನೇತಂ ಠಾನಂ ವಿಜ್ಜತಿ.

ನಿಸ್ಸೇಣೀಉಪಮಾ

೫೩೮. ‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ವಾಸೇಟ್ಠ, ಪುರಿಸೋ ಚಾತುಮಹಾಪಥೇ ನಿಸ್ಸೇಣಿಂ ಕರೇಯ್ಯ – ಪಾಸಾದಸ್ಸ ಆರೋಹಣಾಯ. ತಮೇನಂ ಏವಂ ವದೇಯ್ಯುಂ – ‘‘ಅಮ್ಭೋ ಪುರಿಸ, ಯಸ್ಸ ತ್ವಂ [ಯಂ ತ್ವಂ (ಸ್ಯಾ.)] ಪಾಸಾದಸ್ಸ ಆರೋಹಣಾಯ ನಿಸ್ಸೇಣಿಂ ಕರೋಸಿ, ಜಾನಾಸಿ ತಂ ಪಾಸಾದಂ – ಪುರತ್ಥಿಮಾಯ ವಾ ದಿಸಾಯ ದಕ್ಖಿಣಾಯ ವಾ ದಿಸಾಯ ಪಚ್ಛಿಮಾಯ ವಾ ದಿಸಾಯ ಉತ್ತರಾಯ ವಾ ದಿಸಾಯ ಉಚ್ಚೋ ವಾ ನೀಚೋ ವಾ ಮಜ್ಝಿಮೋ ವಾ’’ತಿ? ಇತಿ ಪುಟ್ಠೋ ‘‘ನೋ’’ತಿ ವದೇಯ್ಯ.

‘‘ತಮೇನಂ ಏವಂ ವದೇಯ್ಯುಂ – ‘‘ಅಮ್ಭೋ ಪುರಿಸ, ಯಂ ತ್ವಂ ನ ಜಾನಾಸಿ, ನ ಪಸ್ಸಸಿ, ತಸ್ಸ ತ್ವಂ ಪಾಸಾದಸ್ಸ ಆರೋಹಣಾಯ ನಿಸ್ಸೇಣಿಂ ಕರೋಸೀ’’ತಿ? ಇತಿ ಪುಟ್ಠೋ ‘‘ಆಮಾ’’ತಿ ವದೇಯ್ಯ.

೫೩೯. ‘‘ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಸಿ, ವಾಸೇಟ್ಠ, ನನು ಏವಂ ಸನ್ತೇ ತಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಅಪ್ಪಾಟಿಹೀರಕತಂ ಭಾಸಿತಂ ಸಮ್ಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ? ‘‘ಅದ್ಧಾ ಖೋ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಏವಂ ಸನ್ತೇ ತಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಅಪ್ಪಾಟಿಹೀರಕತಂ ಭಾಸಿತಂ ಸಮ್ಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ.

೫೪೦. ‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ, ವಾಸೇಟ್ಠ, ನ ಕಿರ ತೇವಿಜ್ಜೇಹಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಹಿ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಸಕ್ಖಿದಿಟ್ಠೋ, ನಪಿ ಕಿರ ತೇವಿಜ್ಜಾನಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಆಚರಿಯೇಹಿ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಸಕ್ಖಿದಿಟ್ಠೋ, ನಪಿ ಕಿರ ತೇವಿಜ್ಜಾನಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಆಚರಿಯಪಾಚರಿಯೇಹಿ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಸಕ್ಖಿದಿಟ್ಠೋ, ನಪಿ ಕಿರ ತೇವಿಜ್ಜಾನಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಯಾವ ಸತ್ತಮಾ ಆಚರಿಯಾಮಹಯುಗೇಹಿ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಸಕ್ಖಿದಿಟ್ಠೋ. ಯೇಪಿ ಕಿರ ತೇವಿಜ್ಜಾನಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಪುಬ್ಬಕಾ ಇಸಯೋ ಮನ್ತಾನಂ ಕತ್ತಾರೋ ಮನ್ತಾನಂ ಪವತ್ತಾರೋ, ಯೇಸಮಿದಂ ಏತರಹಿ ತೇವಿಜ್ಜಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಪೋರಾಣಂ ಮನ್ತಪದಂ ಗೀತಂ ಪವುತ್ತಂ ಸಮಿಹಿತಂ, ತದನುಗಾಯನ್ತಿ, ತದನುಭಾಸನ್ತಿ, ಭಾಸಿತಮನುಭಾಸನ್ತಿ, ವಾಚಿತಮನುವಾಚೇನ್ತಿ, ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ – ಅಟ್ಠಕೋ ವಾಮಕೋ ವಾಮದೇವೋ ವೇಸ್ಸಾಮಿತ್ತೋ ಯಮತಗ್ಗಿ ಅಙ್ಗೀರಸೋ ಭಾರದ್ವಾಜೋ ವಾಸೇಟ್ಠೋ ಕಸ್ಸಪೋ ಭಗು, ತೇಪಿ ನ ಏವಮಾಹಂಸು – ಮಯಮೇತಂ ಜಾನಾಮ, ಮಯಮೇತಂ ಪಸ್ಸಾಮ, ಯತ್ಥ ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಾ, ಯೇನ ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಾ, ಯಹಿಂ ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಾತಿ. ತೇವ ತೇವಿಜ್ಜಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಏವಮಾಹಂಸು – ‘‘ಯಂ ನ ಜಾನಾಮ, ಯಂ ನ ಪಸ್ಸಾಮ, ತಸ್ಸ ಸಹಬ್ಯತಾಯ ಮಗ್ಗಂ ದೇಸೇಮ, ಅಯಮೇವ ಉಜುಮಗ್ಗೋ ಅಯಮಞ್ಜಸಾಯನೋ ನಿಯ್ಯಾನಿಕೋ ನಿಯ್ಯಾತಿ ತಕ್ಕರಸ್ಸ ಬ್ರಹ್ಮಸಹಬ್ಯತಾಯಾ’’ತಿ.

೫೪೧. ‘‘ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಸಿ, ವಾಸೇಟ್ಠ, ನನು ಏವಂ ಸನ್ತೇ ತೇವಿಜ್ಜಾನಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಅಪ್ಪಾಟಿಹೀರಕತಂ ಭಾಸಿತಂ ಸಮ್ಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ? ‘‘ಅದ್ಧಾ ಖೋ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಏವಂ ಸನ್ತೇ ತೇವಿಜ್ಜಾನಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಅಪ್ಪಾಟಿಹೀರಕತಂ ಭಾಸಿತಂ ಸಮ್ಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ.

‘‘ಸಾಧು, ವಾಸೇಟ್ಠ. ತೇ ವತ, ವಾಸೇಟ್ಠ, ತೇವಿಜ್ಜಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಯಂ ನ ಜಾನನ್ತಿ, ಯಂ ನ ಪಸ್ಸನ್ತಿ, ತಸ್ಸ ಸಹಬ್ಯತಾಯ ಮಗ್ಗಂ ದೇಸೇಸ್ಸನ್ತಿ. ಅಯಮೇವ ಉಜುಮಗ್ಗೋ ಅಯಮಞ್ಜಸಾಯನೋ ನಿಯ್ಯಾನಿಕೋ ನಿಯ್ಯಾತಿ ತಕ್ಕರಸ್ಸ ಬ್ರಹ್ಮಸಬ್ಯತಾಯಾತಿ, ನೇತಂ ಠಾನಂ ವಿಜ್ಜತಿ.

ಅಚಿರವತೀನದೀಉಪಮಾ

೫೪೨. ‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ವಾಸೇಟ್ಠ, ಅಯಂ ಅಚಿರವತೀ ನದೀ ಪೂರಾ ಉದಕಸ್ಸ ಸಮತಿತ್ತಿಕಾ ಕಾಕಪೇಯ್ಯಾ. ಅಥ ಪುರಿಸೋ ಆಗಚ್ಛೇಯ್ಯ ಪಾರತ್ಥಿಕೋ ಪಾರಗವೇಸೀ ಪಾರಗಾಮೀ ಪಾರಂ ತರಿತುಕಾಮೋ. ಸೋ ಓರಿಮೇ ತೀರೇ ಠಿತೋ ಪಾರಿಮಂ ತೀರಂ ಅವ್ಹೇಯ್ಯ – ‘‘ಏಹಿ ಪಾರಾಪಾರಂ, ಏಹಿ ಪಾರಾಪಾರ’’ನ್ತಿ.

೫೪೩. ‘‘ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಸಿ, ವಾಸೇಟ್ಠ, ಅಪಿ ನು ತಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಅವ್ಹಾಯನಹೇತು ವಾ ಆಯಾಚನಹೇತು ವಾ ಪತ್ಥನಹೇತು ವಾ ಅಭಿನನ್ದನಹೇತು ವಾ ಅಚಿರವತಿಯಾ ನದಿಯಾ ಪಾರಿಮಂ ತೀರಂ ಓರಿಮಂ ತೀರಂ ಆಗಚ್ಛೇಯ್ಯಾ’’ತಿ? ‘‘ನೋ ಹಿದಂ, ಭೋ ಗೋತಮ’’.

೫೪೪. ‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ, ವಾಸೇಟ್ಠ, ತೇವಿಜ್ಜಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಯೇ ಧಮ್ಮಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕಾರಕಾ ತೇ ಧಮ್ಮೇ ಪಹಾಯ ವತ್ತಮಾನಾ, ಯೇ ಧಮ್ಮಾ ಅಬ್ರಾಹ್ಮಣಕಾರಕಾ ತೇ ಧಮ್ಮೇ ಸಮಾದಾಯ ವತ್ತಮಾನಾ ಏವಮಾಹಂಸು – ‘‘ಇನ್ದಮವ್ಹಯಾಮ, ಸೋಮಮವ್ಹಯಾಮ, ವರುಣಮವ್ಹಯಾಮ, ಈಸಾನಮವ್ಹಯಾಮ, ಪಜಾಪತಿಮವ್ಹಯಾಮ, ಬ್ರಹ್ಮಮವ್ಹಯಾಮ, ಮಹಿದ್ಧಿಮವ್ಹಯಾಮ, ಯಮಮವ್ಹಯಾಮಾ’’ತಿ.

‘‘ತೇ ವತ, ವಾಸೇಟ್ಠ, ತೇವಿಜ್ಜಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಯೇ ಧಮ್ಮಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕಾರಕಾ ತೇ ಧಮ್ಮೇ ಪಹಾಯ ವತ್ತಮಾನಾ, ಯೇ ಧಮ್ಮಾ ಅಬ್ರಾಹ್ಮಣಕಾರಕಾ ತೇ ಧಮ್ಮೇ ಸಮಾದಾಯ ವತ್ತಮಾನಾ ಅವ್ಹಾಯನಹೇತು ವಾ ಆಯಾಚನಹೇತು ವಾ ಪತ್ಥನಹೇತು ವಾ ಅಭಿನನ್ದನಹೇತು ವಾ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಬ್ರಹ್ಮಾನಂ ಸಹಬ್ಯೂಪಗಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ, ನೇತಂ ಠಾನಂ ವಿಜ್ಜತಿ.

೫೪೫. ‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ವಾಸೇಟ್ಠ, ಅಯಂ ಅಚಿರವತೀ ನದೀ ಪೂರಾ ಉದಕಸ್ಸ ಸಮತಿತ್ತಿಕಾ ಕಾಕಪೇಯ್ಯಾ. ಅಥ ಪುರಿಸೋ ಆಗಚ್ಛೇಯ್ಯ ಪಾರತ್ಥಿಕೋ ಪಾರಗವೇಸೀ ಪಾರಗಾಮೀ ಪಾರಂ ತರಿತುಕಾಮೋ. ಸೋ ಓರಿಮೇ ತೀರೇ ದಳ್ಹಾಯ ಅನ್ದುಯಾ ಪಚ್ಛಾಬಾಹಂ ಗಾಳ್ಹಬನ್ಧನಂ ಬದ್ಧೋ.

‘‘ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಸಿ, ವಾಸೇಟ್ಠ, ಅಪಿ ನು ಸೋ ಪುರಿಸೋ ಅಚಿರವತಿಯಾ ನದಿಯಾ ಓರಿಮಾ ತೀರಾ ಪಾರಿಮಂ ತೀರಂ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯಾ’’ತಿ? ‘‘ನೋ ಹಿದಂ, ಭೋ ಗೋತಮ’’.

೫೪೬. ‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ, ವಾಸೇಟ್ಠ, ಪಞ್ಚಿಮೇ ಕಾಮಗುಣಾ ಅರಿಯಸ್ಸ ವಿನಯೇ ಅನ್ದೂತಿಪಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ, ಬನ್ಧನನ್ತಿಪಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ಕತಮೇ ಪಞ್ಚ? ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ ರೂಪಾ ಇಟ್ಠಾ ಕನ್ತಾ ಮನಾಪಾ ಪಿಯರೂಪಾ ಕಾಮೂಪಸಂಹಿತಾ ರಜನೀಯಾ. ಸೋತವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ ಸದ್ದಾ…ಪೇ… ಘಾನವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ ಗನ್ಧಾ… ಜಿವ್ಹಾವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ ರಸಾ… ಕಾಯವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಾ ಇಟ್ಠಾ ಕನ್ತಾ ಮನಾಪಾ ಪಿಯರೂಪಾ ಕಾಮೂಪಸಂಹಿತಾ ರಜನೀಯಾ.

‘‘ಇಮೇ ಖೋ, ವಾಸೇಟ್ಠ, ಪಞ್ಚ ಕಾಮಗುಣಾ ಅರಿಯಸ್ಸ ವಿನಯೇ ಅನ್ದೂತಿಪಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ, ಬನ್ಧನನ್ತಿಪಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ಇಮೇ ಖೋ ವಾಸೇಟ್ಠ ಪಞ್ಚ ಕಾಮಗುಣೇ ತೇವಿಜ್ಜಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಗಧಿತಾ ಮುಚ್ಛಿತಾ ಅಜ್ಝೋಪನ್ನಾ ಅನಾದೀನವದಸ್ಸಾವಿನೋ ಅನಿಸ್ಸರಣಪಞ್ಞಾ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತಿ. ತೇ ವತ, ವಾಸೇಟ್ಠ, ತೇವಿಜ್ಜಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಯೇ ಧಮ್ಮಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕಾರಕಾ, ತೇ ಧಮ್ಮೇ ಪಹಾಯ ವತ್ತಮಾನಾ, ಯೇ ಧಮ್ಮಾ ಅಬ್ರಾಹ್ಮಣಕಾರಕಾ, ತೇ ಧಮ್ಮೇ ಸಮಾದಾಯ ವತ್ತಮಾನಾ ಪಞ್ಚ ಕಾಮಗುಣೇ ಗಧಿತಾ ಮುಚ್ಛಿತಾ ಅಜ್ಝೋಪನ್ನಾ ಅನಾದೀನವದಸ್ಸಾವಿನೋ ಅನಿಸ್ಸರಣಪಞ್ಞಾ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತಾ ಕಾಮನ್ದುಬನ್ಧನಬದ್ಧಾ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಬ್ರಹ್ಮಾನಂ ಸಹಬ್ಯೂಪಗಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ, ನೇತಂ ಠಾನಂ ವಿಜ್ಜತಿ.

೫೪೭. ‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ವಾಸೇಟ್ಠ, ಅಯಂ ಅಚಿರವತೀ ನದೀ ಪೂರಾ ಉದಕಸ್ಸ ಸಮತಿತ್ತಿಕಾ ಕಾಕಪೇಯ್ಯಾ. ಅಥ ಪುರಿಸೋ ಆಗಚ್ಛೇಯ್ಯ ಪಾರತ್ಥಿಕೋ ಪಾರಗವೇಸೀ ಪಾರಗಾಮೀ ಪಾರಂ ತರಿತುಕಾಮೋ. ಸೋ ಓರಿಮೇ ತೀರೇ ಸಸೀಸಂ ಪಾರುಪಿತ್ವಾ ನಿಪಜ್ಜೇಯ್ಯ.

೫೪೮. ‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ, ವಾಸೇಟ್ಠ, ಪಞ್ಚಿಮೇ ನೀವರಣಾ ಅರಿಯಸ್ಸ ವಿನಯೇ ಆವರಣಾತಿಪಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ, ನೀವರಣಾತಿಪಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ, ಓನಾಹನಾತಿಪಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ, ಪರಿಯೋನಾಹನಾತಿಪಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ಕತಮೇ ಪಞ್ಚ? ಕಾಮಚ್ಛನ್ದನೀವರಣಂ, ಬ್ಯಾಪಾದನೀವರಣಂ, ಥಿನಮಿದ್ಧನೀವರಣಂ, ಉದ್ಧಚ್ಚಕುಕ್ಕುಚ್ಚನೀವರಣಂ, ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾನೀವರಣಂ. ಇಮೇ ಖೋ, ವಾಸೇಟ್ಠ, ಪಞ್ಚ ನೀವರಣಾ ಅರಿಯಸ್ಸ ವಿನಯೇ ಆವರಣಾತಿಪಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ, ನೀವರಣಾತಿಪಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ, ಓನಾಹನಾತಿಪಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ, ಪರಿಯೋನಾಹನಾತಿಪಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ.

೫೪೯. ‘‘ಇಮೇಹಿ ಖೋ, ವಾಸೇಟ್ಠ, ಪಞ್ಚಹಿ ನೀವರಣೇಹಿ ತೇವಿಜ್ಜಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಆವುಟಾ ನಿವುಟಾ ಓನದ್ಧಾ [ಓಫುಟಾ (ಸೀ. ಕ.), ಓಫುತಾ (ಸ್ಯಾ.)] ಪರಿಯೋನದ್ಧಾ. ತೇ ವತ, ವಾಸೇಟ್ಠ, ತೇವಿಜ್ಜಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಯೇ ಧಮ್ಮಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕಾರಕಾ ತೇ ಧಮ್ಮೇ ಪಹಾಯ ವತ್ತಮಾನಾ, ಯೇ ಧಮ್ಮಾ ಅಬ್ರಾಹ್ಮಣಕಾರಕಾ ತೇ ಧಮ್ಮೇ ಸಮಾದಾಯ ವತ್ತಮಾನಾ ಪಞ್ಚಹಿ ನೀವರಣೇಹಿ ಆವುಟಾ ನಿವುಟಾ ಓನದ್ಧಾ ಪರಿಯೋನದ್ಧಾ [ಪರಿಯೋನದ್ಧಾ, ತೇ (ಸ್ಯಾ. ಕ.)] ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಬ್ರಹ್ಮಾನಂ ಸಹಬ್ಯೂಪಗಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ, ನೇತಂ ಠಾನಂ ವಿಜ್ಜತಿ.

ಸಂಸನ್ದನಕಥಾ

೫೫೦. ‘‘ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಸಿ, ವಾಸೇಟ್ಠ, ಕಿನ್ತಿ ತೇ ಸುತಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ವುದ್ಧಾನಂ ಮಹಲ್ಲಕಾನಂ ಆಚರಿಯಪಾಚರಿಯಾನಂ ಭಾಸಮಾನಾನಂ, ಸಪರಿಗ್ಗಹೋ ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಅಪರಿಗ್ಗಹೋ ವಾ’’ತಿ? ‘‘ಅಪರಿಗ್ಗಹೋ, ಭೋ ಗೋತಮ’’. ‘‘ಸವೇರಚಿತ್ತೋ ವಾ ಅವೇರಚಿತ್ತೋ ವಾ’’ತಿ? ‘‘ಅವೇರಚಿತ್ತೋ, ಭೋ ಗೋತಮ’’. ‘‘ಸಬ್ಯಾಪಜ್ಜಚಿತ್ತೋ ವಾ ಅಬ್ಯಾಪಜ್ಜಚಿತ್ತೋ ವಾ’’ತಿ? ‘‘ಅಬ್ಯಾಪಜ್ಜಚಿತ್ತೋ, ಭೋ ಗೋತಮ’’. ‘‘ಸಂಕಿಲಿಟ್ಠಚಿತ್ತೋ ವಾ ಅಸಂಕಿಲಿಟ್ಠಚಿತ್ತೋ ವಾ’’ತಿ? ‘‘ಅಸಂಕಿಲಿಟ್ಠಚಿತ್ತೋ, ಭೋ ಗೋತಮ’’. ‘‘ವಸವತ್ತೀ ವಾ ಅವಸವತ್ತೀ ವಾ’’ತಿ? ‘‘ವಸವತ್ತೀ, ಭೋ ಗೋತಮ’’.

‘‘ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಸಿ, ವಾಸೇಟ್ಠ, ಸಪರಿಗ್ಗಹಾ ವಾ ತೇವಿಜ್ಜಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಅಪರಿಗ್ಗಹಾ ವಾ’’ತಿ? ‘‘ಸಪರಿಗ್ಗಹಾ, ಭೋ ಗೋತಮ’’. ‘‘ಸವೇರಚಿತ್ತಾ ವಾ ಅವೇರಚಿತ್ತಾ ವಾ’’ತಿ? ‘‘ಸವೇರಚಿತ್ತಾ, ಭೋ ಗೋತಮ’’. ‘‘ಸಬ್ಯಾಪಜ್ಜಚಿತ್ತಾ ವಾ ಅಬ್ಯಾಪಜ್ಜಚಿತ್ತಾ ವಾ’’ತಿ? ‘‘ಸಬ್ಯಾಪಜ್ಜಚಿತ್ತಾ, ಭೋ ಗೋತಮ’’. ‘‘ಸಂಕಿಲಿಟ್ಠಚಿತ್ತಾ ವಾ ಅಸಂಕಿಲಿಟ್ಠಚಿತ್ತಾ ವಾ’’ತಿ? ‘‘ಸಂಕಿಲಿಟ್ಠಚಿತ್ತಾ, ಭೋ ಗೋತಮ’’. ‘‘ವಸವತ್ತೀ ವಾ ಅವಸವತ್ತೀ ವಾ’’ತಿ? ‘‘ಅವಸವತ್ತೀ, ಭೋ ಗೋತಮ’’.

೫೫೧. ‘‘ಇತಿ ಕಿರ, ವಾಸೇಟ್ಠ, ಸಪರಿಗ್ಗಹಾ ತೇವಿಜ್ಜಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಅಪರಿಗ್ಗಹೋ ಬ್ರಹ್ಮಾ. ಅಪಿ ನು ಖೋ ಸಪರಿಗ್ಗಹಾನಂ ತೇವಿಜ್ಜಾನಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಅಪರಿಗ್ಗಹೇನ ಬ್ರಹ್ಮುನಾ ಸದ್ಧಿಂ ಸಂಸನ್ದತಿ ಸಮೇತೀ’’ತಿ? ‘‘ನೋ ಹಿದಂ, ಭೋ ಗೋತಮ’’. ‘‘ಸಾಧು, ವಾಸೇಟ್ಠ, ತೇ ವತ, ವಾಸೇಟ್ಠ, ಸಪರಿಗ್ಗಹಾ ತೇವಿಜ್ಜಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಅಪರಿಗ್ಗಹಸ್ಸ ಬ್ರಹ್ಮುನೋ ಸಹಬ್ಯೂಪಗಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ, ನೇತಂ ಠಾನಂ ವಿಜ್ಜತಿ.

‘‘ಇತಿ ಕಿರ, ವಾಸೇಟ್ಠ, ಸವೇರಚಿತ್ತಾ ತೇವಿಜ್ಜಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ, ಅವೇರಚಿತ್ತೋ ಬ್ರಹ್ಮಾ…ಪೇ… ಸಬ್ಯಾಪಜ್ಜಚಿತ್ತಾ ತೇವಿಜ್ಜಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಅಬ್ಯಾಪಜ್ಜಚಿತ್ತೋ ಬ್ರಹ್ಮಾ… ಸಂಕಿಲಿಟ್ಠಚಿತ್ತಾ ತೇವಿಜ್ಜಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಅಸಂಕಿಲಿಟ್ಠಚಿತ್ತೋ ಬ್ರಹ್ಮಾ… ಅವಸವತ್ತೀ ತೇವಿಜ್ಜಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ವಸವತ್ತೀ ಬ್ರಹ್ಮಾ, ಅಪಿ ನು ಖೋ ಅವಸವತ್ತೀನಂ ತೇವಿಜ್ಜಾನಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ವಸವತ್ತಿನಾ ಬ್ರಹ್ಮುನಾ ಸದ್ಧಿಂ ಸಂಸನ್ದತಿ ಸಮೇತೀ’’ತಿ? ‘‘ನೋ ಹಿದಂ, ಭೋ ಗೋತಮ’’. ‘‘ಸಾಧು, ವಾಸೇಟ್ಠ, ತೇ ವತ, ವಾಸೇಟ್ಠ, ಅವಸವತ್ತೀ ತೇವಿಜ್ಜಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ವಸವತ್ತಿಸ್ಸ ಬ್ರಹ್ಮುನೋ ಸಹಬ್ಯೂಪಗಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ, ನೇತಂ ಠಾನಂ ವಿಜ್ಜತಿ.

೫೫೨. ‘‘ಇಧ ಖೋ ಪನ ತೇ, ವಾಸೇಟ್ಠ, ತೇವಿಜ್ಜಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಆಸೀದಿತ್ವಾ [ಆದಿಸಿತ್ವಾ (ಕ.)] ಸಂಸೀದನ್ತಿ, ಸಂಸೀದಿತ್ವಾ ವಿಸಾರಂ [ವಿಸಾದಂ (ಸೀ. ಪೀ.), ವಿಸತ್ತಂ (ಸ್ಯಾ.)] ಪಾಪುಣನ್ತಿ, ಸುಕ್ಖತರಂ [ಸುಕ್ಖತರಣಂ (ಕ.)] ಮಞ್ಞೇ ತರನ್ತಿ. ತಸ್ಮಾ ಇದಂ ತೇವಿಜ್ಜಾನಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ತೇವಿಜ್ಜಾಇರಿಣನ್ತಿಪಿ ವುಚ್ಚತಿ, ತೇವಿಜ್ಜಾವಿವನನ್ತಿಪಿ ವುಚ್ಚತಿ, ತೇವಿಜ್ಜಾಬ್ಯಸನನ್ತಿಪಿ ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ.

೫೫೩. ಏವಂ ವುತ್ತೇ, ವಾಸೇಟ್ಠೋ ಮಾಣವೋ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಸುತಂ ಮೇತಂ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ಬ್ರಹ್ಮಾನಂ ಸಹಬ್ಯತಾಯ ಮಗ್ಗಂ ಜಾನಾತೀ’’ತಿ. ‘‘ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಸಿ, ವಾಸೇಟ್ಠ. ಆಸನ್ನೇ ಇತೋ ಮನಸಾಕಟಂ, ನ ಇತೋ ದೂರೇ ಮನಸಾಕಟ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಏವಂ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಆಸನ್ನೇ ಇತೋ ಮನಸಾಕಟಂ, ನ ಇತೋ ದೂರೇ ಮನಸಾಕಟ’’ನ್ತಿ.

೫೫೪. ‘‘ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಸಿ, ವಾಸೇಟ್ಠ, ಇಧಸ್ಸ ಪುರಿಸೋ ಮನಸಾಕಟೇ ಜಾತಸಂವದ್ಧೋ. ತಮೇನಂ ಮನಸಾಕಟತೋ ತಾವದೇವ ಅವಸಟಂ ಮನಸಾಕಟಸ್ಸ ಮಗ್ಗಂ ಪುಚ್ಛೇಯ್ಯುಂ. ಸಿಯಾ ನು ಖೋ, ವಾಸೇಟ್ಠ, ತಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಮನಸಾಕಟೇ ಜಾತಸಂವದ್ಧಸ್ಸ ಮನಸಾಕಟಸ್ಸ ಮಗ್ಗಂ ಪುಟ್ಠಸ್ಸ ದನ್ಧಾಯಿತತ್ತಂ ವಾ ವಿತ್ಥಾಯಿತತ್ತಂ ವಾ’’ತಿ? ‘‘ನೋ ಹಿದಂ, ಭೋ ಗೋತಮ’’. ‘‘ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು’’? ‘‘ಅಮು ಹಿ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಪುರಿಸೋ ಮನಸಾಕಟೇ ಜಾತಸಂವದ್ಧೋ, ತಸ್ಸ ಸಬ್ಬಾನೇವ ಮನಸಾಕಟಸ್ಸ ಮಗ್ಗಾನಿ ಸುವಿದಿತಾನೀ’’ತಿ.

‘‘ಸಿಯಾ ಖೋ, ವಾಸೇಟ್ಠ, ತಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಮನಸಾಕಟೇ ಜಾತಸಂವದ್ಧಸ್ಸ ಮನಸಾಕಟಸ್ಸ ಮಗ್ಗಂ ಪುಟ್ಠಸ್ಸ ದನ್ಧಾಯಿತತ್ತಂ ವಾ ವಿತ್ಥಾಯಿತತ್ತಂ ವಾ, ನ ತ್ವೇವ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇ ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಗಾಮಿನಿಯಾ ವಾ ಪಟಿಪದಾಯ ಪುಟ್ಠಸ್ಸ ದನ್ಧಾಯಿತತ್ತಂ ವಾ ವಿತ್ಥಾಯಿತತ್ತಂ ವಾ. ಬ್ರಹ್ಮಾನಂ ಚಾಹಂ, ವಾಸೇಟ್ಠ, ಪಜಾನಾಮಿ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಞ್ಚ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಗಾಮಿನಿಞ್ಚ ಪಟಿಪದಂ, ಯಥಾ ಪಟಿಪನ್ನೋ ಚ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಂ ಉಪಪನ್ನೋ, ತಞ್ಚ ಪಜಾನಾಮೀ’’ತಿ.

೫೫೫. ಏವಂ ವುತ್ತೇ, ವಾಸೇಟ್ಠೋ ಮಾಣವೋ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಸುತಂ ಮೇತಂ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ಬ್ರಹ್ಮಾನಂ ಸಹಬ್ಯತಾಯ ಮಗ್ಗಂ ದೇಸೇತೀ’’ತಿ. ‘‘ಸಾಧು ನೋ ಭವಂ ಗೋತಮೋ ಬ್ರಹ್ಮಾನಂ ಸಹಬ್ಯತಾಯ ಮಗ್ಗಂ ದೇಸೇತು ಉಲ್ಲುಮ್ಪತು ಭವಂ ಗೋತಮೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಂ ಪಜ’’ನ್ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ, ವಾಸೇಟ್ಠ, ಸುಣಾಹಿ; ಸಾಧುಕಂ ಮನಸಿ ಕರೋಹಿ; ಭಾಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ಏವಂ ಭೋ’’ತಿ ಖೋ ವಾಸೇಟ್ಠೋ ಮಾಣವೋ ಭಗವತೋ ಪಚ್ಚಸ್ಸೋಸಿ.

ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಮಗ್ಗದೇಸನಾ

೫೫೬. ಭಗವಾ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಇಧ, ವಾಸೇಟ್ಠ, ತಥಾಗತೋ ಲೋಕೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಅರಹಂ, ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ…ಪೇ… (ಯಥಾ ೧೯೦-೨೧೨ ಅನುಚ್ಛೇದೇಸು ಏವಂ ವಿತ್ಥಾರೇತಬ್ಬಂ). ಏವಂ ಖೋ, ವಾಸೇಟ್ಠ, ಭಿಕ್ಖು ಸೀಲಸಮ್ಪನ್ನೋ ಹೋತಿ…ಪೇ… ತಸ್ಸಿಮೇ ಪಞ್ಚ ನೀವರಣೇ ಪಹೀನೇ ಅತ್ತನಿ ಸಮನುಪಸ್ಸತೋ ಪಾಮೋಜ್ಜಂ ಜಾಯತಿ, ಪಮುದಿತಸ್ಸ ಪೀತಿ ಜಾಯತಿ, ಪೀತಿಮನಸ್ಸ ಕಾಯೋ ಪಸ್ಸಮ್ಭತಿ, ಪಸ್ಸದ್ಧಕಾಯೋ ಸುಖಂ ವೇದೇತಿ, ಸುಖಿನೋ ಚಿತ್ತಂ ಸಮಾಧಿಯತಿ.

‘‘ಸೋ ಮೇತ್ತಾಸಹಗತೇನ ಚೇತಸಾ ಏಕಂ ದಿಸಂ ಫರಿತ್ವಾ ವಿಹರತಿ. ತಥಾ ದುತಿಯಂ. ತಥಾ ತತಿಯಂ. ತಥಾ ಚತುತ್ಥಂ. ಇತಿ ಉದ್ಧಮಧೋ ತಿರಿಯಂ ಸಬ್ಬಧಿ ಸಬ್ಬತ್ತತಾಯ ಸಬ್ಬಾವನ್ತಂ ಲೋಕಂ ಮೇತ್ತಾಸಹಗತೇನ ಚೇತಸಾ ವಿಪುಲೇನ ಮಹಗ್ಗತೇನ ಅಪ್ಪಮಾಣೇನ ಅವೇರೇನ ಅಬ್ಯಾಪಜ್ಜೇನ ಫರಿತ್ವಾ ವಿಹರತಿ.

‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ವಾಸೇಟ್ಠ, ಬಲವಾ ಸಙ್ಖಧಮೋ ಅಪ್ಪಕಸಿರೇನೇವ ಚತುದ್ದಿಸಾ ವಿಞ್ಞಾಪೇಯ್ಯ; ಏವಮೇವ ಖೋ, ವಾಸೇಟ್ಠ, ಏವಂ ಭಾವಿತಾಯ ಮೇತ್ತಾಯ ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿಯಾ ಯಂ ಪಮಾಣಕತಂ ಕಮ್ಮಂ ನ ತಂ ತತ್ರಾವಸಿಸ್ಸತಿ, ನ ತಂ ತತ್ರಾವತಿಟ್ಠತಿ. ಅಯಮ್ಪಿ ಖೋ, ವಾಸೇಟ್ಠ, ಬ್ರಹ್ಮಾನಂ ಸಹಬ್ಯತಾಯ ಮಗ್ಗೋ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ವಾಸೇಟ್ಠ, ಭಿಕ್ಖು ಕರುಣಾಸಹಗತೇನ ಚೇತಸಾ…ಪೇ… ಮುದಿತಾಸಹಗತೇನ ಚೇತಸಾ…ಪೇ… ಉಪೇಕ್ಖಾಸಹಗತೇನ ಚೇತಸಾ ಏಕಂ ದಿಸಂ ಫರಿತ್ವಾ ವಿಹರತಿ. ತಥಾ ದುತಿಯಂ. ತಥಾ ತತಿಯಂ. ತಥಾ ಚತುತ್ಥಂ. ಇತಿ ಉದ್ಧಮಧೋ ತಿರಿಯಂ ಸಬ್ಬಧಿ ಸಬ್ಬತ್ತತಾಯ ಸಬ್ಬಾವನ್ತಂ ಲೋಕಂ ಉಪೇಕ್ಖಾಸಹಗತೇನ ಚೇತಸಾ ವಿಪುಲೇನ ಮಹಗ್ಗತೇನ ಅಪ್ಪಮಾಣೇನ ಅವೇರೇನ ಅಬ್ಯಾಪಜ್ಜೇನ ಫರಿತ್ವಾ ವಿಹರತಿ.

‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ವಾಸೇಟ್ಠ, ಬಲವಾ ಸಙ್ಖಧಮೋ ಅಪ್ಪಕಸಿರೇನೇವ ಚತುದ್ದಿಸಾ ವಿಞ್ಞಾಪೇಯ್ಯ. ಏವಮೇವ ಖೋ, ವಾಸೇಟ್ಠ, ಏವಂ ಭಾವಿತಾಯ ಉಪೇಕ್ಖಾಯ ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿಯಾ ಯಂ ಪಮಾಣಕತಂ ಕಮ್ಮಂ ನ ತಂ ತತ್ರಾವಸಿಸ್ಸತಿ, ನ ತಂ ತತ್ರಾವತಿಟ್ಠತಿ. ಅಯಂ ಖೋ, ವಾಸೇಟ್ಠ, ಬ್ರಹ್ಮಾನಂ ಸಹಬ್ಯತಾಯ ಮಗ್ಗೋ.

೫೫೭. ‘‘ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಸಿ, ವಾಸೇಟ್ಠ, ಏವಂವಿಹಾರೀ ಭಿಕ್ಖು ಸಪರಿಗ್ಗಹೋ ವಾ ಅಪರಿಗ್ಗಹೋ ವಾ’’ತಿ? ‘‘ಅಪರಿಗ್ಗಹೋ, ಭೋ ಗೋತಮ’’. ‘‘ಸವೇರಚಿತ್ತೋ ವಾ ಅವೇರಚಿತ್ತೋ ವಾ’’ತಿ? ‘‘ಅವೇರಚಿತ್ತೋ, ಭೋ ಗೋತಮ’’. ‘‘ಸಬ್ಯಾಪಜ್ಜಚಿತ್ತೋ ವಾ ಅಬ್ಯಾಪಜ್ಜಚಿತ್ತೋ ವಾ’’ತಿ? ‘‘ಅಬ್ಯಾಪಜ್ಜಚಿತ್ತೋ, ಭೋ ಗೋತಮ’’. ‘‘ಸಂಕಿಲಿಟ್ಠಚಿತ್ತೋ ವಾ ಅಸಂಕಿಲಿಟ್ಠಚಿತ್ತೋ ವಾ’’ತಿ? ‘‘ಅಸಂಕಿಲಿಟ್ಠಚಿತ್ತೋ, ಭೋ ಗೋತಮ’’. ‘‘ವಸವತ್ತೀ ವಾ ಅವಸವತ್ತೀ ವಾ’’ತಿ? ‘‘ವಸವತ್ತೀ, ಭೋ ಗೋತಮ’’.

‘‘ಇತಿ ಕಿರ, ವಾಸೇಟ್ಠ, ಅಪರಿಗ್ಗಹೋ ಭಿಕ್ಖು, ಅಪರಿಗ್ಗಹೋ ಬ್ರಹ್ಮಾ. ಅಪಿ ನು ಖೋ ಅಪರಿಗ್ಗಹಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಅಪರಿಗ್ಗಹೇನ ಬ್ರಹ್ಮುನಾ ಸದ್ಧಿಂ ಸಂಸನ್ದತಿ ಸಮೇತೀ’’ತಿ? ‘‘ಏವಂ, ಭೋ ಗೋತಮ’’. ‘‘ಸಾಧು, ವಾಸೇಟ್ಠ, ಸೋ ವತ ವಾಸೇಟ್ಠ ಅಪರಿಗ್ಗಹೋ ಭಿಕ್ಖು ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಅಪರಿಗ್ಗಹಸ್ಸ ಬ್ರಹ್ಮುನೋ ಸಹಬ್ಯೂಪಗೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ, ಠಾನಮೇತಂ ವಿಜ್ಜತಿ.

೫೫೮. ‘‘ಇತಿ ಕಿರ, ವಾಸೇಟ್ಠ, ಅವೇರಚಿತ್ತೋ ಭಿಕ್ಖು, ಅವೇರಚಿತ್ತೋ ಬ್ರಹ್ಮಾ…ಪೇ… ಅಬ್ಯಾಪಜ್ಜಚಿತ್ತೋ ಭಿಕ್ಖು, ಅಬ್ಯಾಪಜ್ಜಚಿತ್ತೋ ಬ್ರಹ್ಮಾ… ಅಸಂಕಿಲಿಟ್ಠಚಿತ್ತೋ ಭಿಕ್ಖು, ಅಸಂಕಿಲಿಟ್ಠಚಿತ್ತೋ ಬ್ರಹ್ಮಾ… ವಸವತ್ತೀ ಭಿಕ್ಖು, ವಸವತ್ತೀ ಬ್ರಹ್ಮಾ, ಅಪಿ ನು ಖೋ ವಸವತ್ತಿಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ವಸವತ್ತಿನಾ ಬ್ರಹ್ಮುನಾ ಸದ್ಧಿಂ ಸಂಸನ್ದತಿ ಸಮೇತೀ’’ತಿ? ‘‘ಏವಂ, ಭೋ ಗೋತಮ’’. ‘‘ಸಾಧು, ವಾಸೇಟ್ಠ, ಸೋ ವತ, ವಾಸೇಟ್ಠ, ವಸವತ್ತೀ ಭಿಕ್ಖು ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ವಸವತ್ತಿಸ್ಸ ಬ್ರಹ್ಮುನೋ ಸಹಬ್ಯೂಪಗೋ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ, ಠಾನಮೇತಂ ವಿಜ್ಜತೀ’’ತಿ.

೫೫೯. ಏವಂ ವುತ್ತೇ, ವಾಸೇಟ್ಠಭಾರದ್ವಾಜಾ ಮಾಣವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚುಂ – ‘‘ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಂ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಂ, ಭೋ ಗೋತಮ! ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭೋ ಗೋತಮ, ನಿಕ್ಕುಜ್ಜಿತಂ ವಾ ಉಕ್ಕುಜ್ಜೇಯ್ಯ, ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಂ ವಾ ವಿವರೇಯ್ಯ, ಮೂಳ್ಹಸ್ಸ ವಾ ಮಗ್ಗಂ ಆಚಿಕ್ಖೇಯ್ಯ, ಅನ್ಧಕಾರೇ ವಾ ತೇಲಪಜ್ಜೋತಂ ಧಾರೇಯ್ಯ ‘ಚಕ್ಖುಮನ್ತೋ ರೂಪಾನಿ ದಕ್ಖನ್ತೀ’ತಿ. ಏವಮೇವಂ ಭೋತಾ ಗೋತಮೇನ ಅನೇಕಪರಿಯಾಯೇನ ಧಮ್ಮೋ ಪಕಾಸಿತೋ. ಏತೇ ಮಯಂ ಭವನ್ತಂ ಗೋತಮಂ ಸರಣಂ ಗಚ್ಛಾಮ, ಧಮ್ಮಞ್ಚ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಞ್ಚ. ಉಪಾಸಕೇ ನೋ ಭವಂ ಗೋತಮೋ ಧಾರೇತು ಅಜ್ಜತಗ್ಗೇ ಪಾಣುಪೇತೇ ಸರಣಂ ಗತೇ’’ತಿ.

ತೇವಿಜ್ಜಸುತ್ತಂ ನಿಟ್ಠಿತಂ ತೇರಸಮಂ.