ಉಪಾಲಿಪಞ್ಚಕಂ

ಅನಿಸ್ಸಿತವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ

೪೧೭. ಉಪಾಲಿಪಞ್ಹೇಸು ಕತಿಹಿ ನು ಖೋ ಭನ್ತೇತಿ ಪುಚ್ಛಾಯ ಅಯಂ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಥೇರೋ ಕಿರ ರಹೋಗತೋ ಸಬ್ಬಾನಿ ಇಮಾನಿ ಪಞ್ಚಕಾನಿ ಆವಜ್ಜೇತ್ವಾ ‘‘ಭಗವನ್ತಂ ದಾನಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಇಮೇಸಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ವಸನಕಾದೀನಂ ಅತ್ಥಾಯ ತನ್ತಿಂ ಠಪೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಭಗವನ್ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ‘‘ಕತಿಹಿ ನು ಖೋ ಭನ್ತೇ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಪಞ್ಹೇ ಪುಚ್ಛಿ. ತೇಸಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನೇ ಉಪೋಸಥಂ ನ ಜಾನಾತೀತಿ ನವವಿಧಂ ಉಪೋಸಥಂ ನ ಜಾನಾತಿ. ಉಪೋಸಥಕಮ್ಮಂ ನ ಜಾನಾತೀತಿ ಅಧಮ್ಮೇನವಗ್ಗಾದಿಭೇದಂ ಚತುಬ್ಬಿಧಂ ಉಪೋಸಥಕಮ್ಮಂ ನ ಜಾನಾತಿ. ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಂ ನ ಜಾನಾತೀತಿ ದ್ವೇ ಮಾತಿಕಾ ನ ಜಾನಾತಿ. ಪಾತಿಮೋಕ್ಖುದ್ದೇಸಂ ನ ಜಾನಾತೀತಿ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಪಞ್ಚವಿಧಂ ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ಚತುಬ್ಬಿಧನ್ತಿ ನವವಿಧಂ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖುದ್ದೇಸಂ ನ ಜಾನಾತಿ.

ಪವಾರಣಂ ನ ಜಾನಾತೀತಿ ನವವಿಧಂ ಪವಾರಣಂ ನ ಜಾನಾತಿ. ಪವಾರಣಾಕಮ್ಮಂ ನ ಜಾನಾತೀತಿ ಅಧಮ್ಮೇನವಗ್ಗಾದಿಭೇದಂ ಚತುಬ್ಬಿಧಂ ಪವಾರಣಾಕಮ್ಮಂ ನ ಜಾನಾತಿ.

ಆಪತ್ತಾನಾಪತ್ತಿಂ ನ ಜಾನಾತೀತಿ ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಂ ಆಪತ್ತಿಞ್ಚ ಅನಾಪತ್ತಿಞ್ಚ ನ ಜಾನಾತಿ.

ಆಪನ್ನೋ ಕಮ್ಮಕತೋತಿ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪನ್ನೋ ತಪ್ಪಚ್ಚಯಾವ ಸಙ್ಘೇನ ಕಮ್ಮಂ ಕತಂ ಹೋತಿ.

ನಪ್ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭನವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ

೪೨೦. ಕಮ್ಮಂ ನಪ್ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಅಯಂ ಯಸ್ಮಾ ಅನುಲೋಮವತ್ತೇ ನ ವತ್ತತಿ, ತಸ್ಮಾ ನಾಸ್ಸ ಕಮ್ಮಂ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭೇತಬ್ಬಂ; ಸರಜ್ಜುಕೋವ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತಬ್ಬೋತಿ ಅತ್ಥೋ.

೪೨೧. ಸಚೇ ಉಪಾಲಿ ಸಙ್ಘೋ ಸಮಗ್ಗಕರಣೀಯಾನಿ ಕಮ್ಮಾನಿ ಕರೋತೀತಿ ಸಚೇ ಸಮಗ್ಗೇಹಿ ಕರಣೀಯಾನಿ ಉಪೋಸಥಾದೀನಿ ಕಮ್ಮಾನಿ ಕರೋತಿ, ಉಪೋಸಥಪವಾರಣಾದೀಸು ಹಿ ಠಿತಾಸು ಉಪತ್ಥಮ್ಭೋ ನ ದಾತಬ್ಬೋ. ಸಚೇ ಹಿ ಸಙ್ಘೋ ಅಚ್ಚಯಂ ದೇಸಾಪೇತ್ವಾ ಸಙ್ಘಸಾಮಗ್ಗಿಂ ಕರೋತಿ, ತಿಣವತ್ಥಾರಕಸಮಥಂ ವಾ ಕತ್ವಾ ಉಪೋಸಥಪವಾರಣಂ ಕರೋತಿ, ಏವರೂಪಂ ಸಮಗ್ಗಕರಣೀಯಂ ನಾಮ ಕಮ್ಮಂ ಹೋತಿ. ತತ್ರ ಚೇತಿ ಸಚೇ ತಾದಿಸೇ ಕಮ್ಮೇ ಭಿಕ್ಖುನೋ ನಕ್ಖಮತಿ, ದಿಟ್ಠಾವಿಕಮ್ಮಮ್ಪಿ ಕತ್ವಾ ತಥಾರೂಪಾ ಸಾಮಗ್ಗೀ ಉಪೇತಬ್ಬಾ, ಏವಂ ವಿಲೋಮಗ್ಗಾಹೋ ನ ಗಣ್ಹಿತಬ್ಬೋ. ಯತ್ರ ಪನ ಉದ್ಧಮ್ಮಂ ಉಬ್ಬಿನಯಂ ಸತ್ಥು ಸಾಸನಂ ದೀಪೇನ್ತಿ, ತತ್ಥ ದಿಟ್ಠಾವಿಕಮ್ಮಂ ನ ವಟ್ಟತಿ, ಪಟಿಬಾಹಿತ್ವಾ ಪಕ್ಕಮಿತಬ್ಬಂ.

ಉಸ್ಸಿತಮನ್ತೀ ಚಾತಿ ಲೋಭದೋಸಮೋಹಮಾನುಸ್ಸನ್ನಂ ವಾಚಂ ಭಾಸಿತಾ ಕಣ್ಹವಾಚೋ ಅನತ್ಥಕದೀಪನೋ. ನಿಸ್ಸಿತಜಪ್ಪೀತಿ ಅತ್ತನೋ ಧಮ್ಮತಾಯ ಉಸ್ಸದಯುತ್ತಂ ಭಾಸಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ; ಅಥ ಖೋ ‘‘ಮಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ರಾಜಾ ಏವಂ ಕಥೇಸಿ, ಅಸುಕಮಹಾಮತ್ತೋ ಏವಂ ಕಥೇಸಿ, ಅಸುಕೋ ನಾಮ ಮಯ್ಹಂ ಆಚರಿಯೋ ವಾ ಉಪಜ್ಝಾಯೋ ವಾ ತೇಪಿಟಕೋ ಮಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಏವಂ ಕಥೇಸೀ’’ತಿ ಏವಂ ಅಞ್ಞಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಜಪ್ಪತಿ. ನ ಚ ಭಾಸಾನುಸನ್ಧಿಕುಸಲೋತಿ ಕಥಾನುಸನ್ಧಿವಚನೇ ಚ ವಿನಿಚ್ಛಯಾನುಸನ್ಧಿವಚನೇ ಚ ಅಕುಸಲೋ ಹೋತಿ. ನ ಯಥಾಧಮ್ಮೇ ಯಥಾವಿನಯೇತಿ ನ ಭೂತೇನ ವತ್ಥುನಾ ಆಪತ್ತಿಂ ಸಾರೇತ್ವಾ ಚೋದೇತಾ ಹೋತಿ.

ಉಸ್ಸಾದೇತಾ ಹೋತೀತಿ ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಆಚರಿಯೋ ಮಹಾತೇಪಿಟಕೋ ಪರಮಧಮ್ಮಕಥಿಕೋ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಏಕಚ್ಚಂ ಉಸ್ಸಾದೇತಿ. ದುತಿಯಪದೇ ‘‘ಆಪತ್ತಿಂ ಕಿಂ ಸೋ ನ ಜಾನಾತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಏಕಚ್ಚಂ ಅಪಸಾದೇತಿ. ಅಧಮ್ಮಂ ಗಣ್ಹಾತೀತಿ ಅನಿಯ್ಯಾನಿಕಪಕ್ಖಂ ಗಣ್ಹಾತಿ. ಧಮ್ಮಂ ಪಟಿಬಾಹತೀತಿ ನಿಯ್ಯಾನಿಕಪಕ್ಖಂ ಪಟಿಬಾಹತಿ. ಸಮ್ಫಞ್ಚ ಬಹುಂ ಭಾಸತೀತಿ ಬಹುಂ ನಿರತ್ಥಕಕಥಂ ಕಥೇತಿ.

ಪಸಯ್ಹ ಪವತ್ತಾ ಹೋತೀತಿ ಅನಜ್ಝಿಟ್ಠೋ ಭಾರೇ ಅನಾರೋಪಿತೇ ಕೇವಲಂ ಮಾನಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಅಜ್ಝೋತ್ಥರಿತ್ವಾ ಅನಧಿಕಾರೇ ಕಥೇತಾ ಹೋತಿ. ಅನೋಕಾಸಕಮ್ಮಂ ಕಾರೇತ್ವಾತಿ ಓಕಾಸಕಮ್ಮಂ ಅಕಾರೇತ್ವಾ ಪವತ್ತಾ ಹೋತಿ. ನ ಯಥಾದಿಟ್ಠಿಯಾ ಬ್ಯಾಕತಾ ಹೋತೀತಿ ಯಸ್ಸ ಅತ್ತನೋ ದಿಟ್ಠಿ ತಂ ಪುರಕ್ಖತ್ವಾ ನ ಬ್ಯಾಕತಾ; ಲದ್ಧಿಂ ನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಅಯಥಾಭುಚ್ಚಂ ಅಧಮ್ಮಾದೀಸು ಧಮ್ಮಾದಿಲದ್ಧಿಕೋ ಹುತ್ವಾ ಕಥೇತಾ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ವೋಹಾರವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ

೪೨೪. ಆಪತ್ತಿಯಾ ಪಯೋಗಂ ನ ಜಾನಾತೀತಿ ‘‘ಅಯಂ ಆಪತ್ತಿ ಕಾಯಪ್ಪಯೋಗಾ, ಅಯಂ ವಚೀಪಯೋಗಾ’’ತಿ ನ ಜಾನಾತಿ. ಆಪತ್ತಿಯಾ ವೂಪಸಮಂ ನ ಜಾನಾತೀತಿ ‘‘ಅಯಂ ಆಪತ್ತಿ ದೇಸನಾಯ ವೂಪಸಮತಿ, ಅಯಂ ವುಟ್ಠಾನೇನ, ಅಯಂ ನೇವ ದೇಸನಾಯ ನ ವುಟ್ಠಾನೇನಾ’’ತಿ ನ ಜಾನಾತಿ. ಆಪತ್ತಿಯಾ ನ ವಿನಿಚ್ಛಯಕುಸಲೋ ಹೋತೀತಿ ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಅಯಂ ಆಪತ್ತೀ’’ತಿ ನ ಜಾನಾತಿ, ದೋಸಾನುರೂಪಂ ಆಪತ್ತಿಂ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ.

ಅಧಿಕರಣಸಮುಟ್ಠಾನಂ ನ ಜಾನಾತೀತಿ ‘‘ಇದಂ ಅಧಿಕರಣಂ ಅಟ್ಠಾರಸ ಭೇದಕರವತ್ಥೂನಿ ನಿಸ್ಸಾಯ ಸಮುಟ್ಠಾತಿ, ಇದಂ ಚತಸ್ಸೋ ವಿಪತ್ತಿಯೋ, ಇದಂ ಪಞ್ಚ ವಾ ಸತ್ತ ವಾ ಆಪತ್ತಿಕ್ಖನ್ಧೇ, ಇದಂ ಚತ್ತಾರಿ ಸಙ್ಘಕಿಚ್ಚಾನಿ ನಿಸ್ಸಾಯ ಸಮುಟ್ಠಾತೀ’’ತಿ ನ ಜಾನಾತಿ. ಪಯೋಗಂ ನ ಜಾನಾತೀತಿ ‘‘ಇದಂ ಅಧಿಕರಣಂ ದ್ವಾದಸಮೂಲಪ್ಪಯೋಗಂ, ಇದಂ ಚುದ್ದಸಮೂಲಪ್ಪಯೋಗಂ, ಇದಂ ಛಮೂಲಪಯೋಗಂ, ಇದಂ ಏಕಮೂಲಪಯೋಗ’’ನ್ತಿ ನ ಜಾನಾತಿ. ಅಧಿಕರಣಾನಞ್ಹಿ ಯಥಾಸಕಂಮೂಲಮೇವ ಪಯೋಗಾ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ, ತಂ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ನ ಜಾನಾತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ವೂಪಸಮಂ ನ ಜಾನಾತೀತಿ ‘‘ಇದಂ ಅಧಿಕರಣಂ ದ್ವೀಹಿ ಸಮಥೇಹಿ ವೂಪಸಮತಿ, ಇದಂ ತೀಹಿ, ಇದಂ ಚತೂಹಿ, ಇದಂ ಏಕೇನ ಸಮಥೇನ ವೂಪಸಮತೀ’’ತಿ ನ ಜಾನಾತಿ. ನ ವಿನಿಚ್ಛಯಕುಸಲೋ ಹೋತೀತಿ ಅಧಿಕರಣಂ ವಿನಿಚ್ಛಿನಿತ್ವಾ ಸಮಥಂ ಪಾಪೇತುಂ ನ ಜಾನಾತಿ.

ಕಮ್ಮಂ ನ ಜಾನಾತೀತಿ ತಜ್ಜನೀಯಾದಿ ಸತ್ತವಿಧಂ ಕಮ್ಮಂ ನ ಜಾನಾತಿ. ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಕರಣಂ ನ ಜಾನಾತೀತಿ ‘‘ಇದಂ ಕಮ್ಮಂ ಇಮಿನಾ ನೀಹಾರೇನ ಕಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ನ ಜಾನಾತಿ. ಕಮ್ಮಸ್ಸ ವತ್ಥುಂ ನ ಜಾನಾತೀತಿ ‘‘ಇದಂ ತಜ್ಜನೀಯಸ್ಸ ವತ್ಥು, ಇದಂ ನಿಯಸ್ಸಾದೀನ’’ನ್ತಿ ನ ಜಾನಾತಿ. ವತ್ತನ್ತಿ ಸತ್ತಸು ಕಮ್ಮೇಸು ಹೇಟ್ಠಾ ಚತುನ್ನಂ ಕಮ್ಮಾನಂ ಅಟ್ಠಾರಸವಿಧಂ ತಿವಿಧಸ್ಸ ಚ ಉಕ್ಖೇಪನೀಯಕಮ್ಮಸ್ಸ ತೇಚತ್ತಾಲೀಸವಿಧಂ ವತ್ತಂ ನ ಜಾನಾತಿ. ಕಮ್ಮಸ್ಸ ವೂಪಸಮಂ ನ ಜಾನಾತೀತಿ ‘‘ಯೋ ಭಿಕ್ಖು ವತ್ತೇ ವತ್ತಿತ್ವಾ ಯಾಚತಿ, ತಸ್ಸ ಕಮ್ಮಂ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭೇತಬ್ಬಂ, ಅಚ್ಚಯೋ ದೇಸಾಪೇತಬ್ಬೋ’’ತಿ ನ ಜಾನಾತಿ.

ವತ್ಥುಂ ನ ಜಾನಾತೀತಿ ಸತ್ತನ್ನಂ ಆಪತ್ತಿಕ್ಖನ್ಧಾನಂ ವತ್ಥುಂ ನ ಜಾನಾತಿ. ನಿದಾನಂ ನ ಜಾನಾತೀತಿ ‘‘ಇದಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಇಮಸ್ಮಿಂ ನಗರೇ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ಇದಂ ಇಮಸ್ಮಿ’’ನ್ತಿ ನ ಜಾನಾತಿ. ಪಞ್ಞತ್ತಿಂ ನ ಜಾನಾತೀತಿ ಪಞ್ಞತ್ತಿಅನುಪಞ್ಞತ್ತಿಅನುಪ್ಪನ್ನಪಞ್ಞತ್ತಿವಸೇನ ತಿವಿಧಂ ಪಞ್ಞತ್ತಿಂ ನ ಜಾನಾತಿ. ಪದಪಚ್ಚಾಭಟ್ಠಂ ನ ಜಾನಾತೀತಿ ಸಮ್ಮುಖಾ ಕಾತಬ್ಬಂ ಪದಂ ನ ಜಾನಾತಿ. ‘‘ಬುದ್ಧೋ ಭಗವಾ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ‘‘ಭಗವಾ ಬುದ್ಧೋ’’ತಿ ಹೇಟ್ಠುಪರಿಯಂ ಕತ್ವಾ ಪದಂ ಯೋಜೇತಿ.

ಅಕುಸಲೋ ಚ ಹೋತಿ ವಿನಯೇತಿ ವಿನಯಪಾಳಿಯಞ್ಚ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಞ್ಚ ಅಕುಸಲೋ ಹೋತಿ.

ಞತ್ತಿಂ ನ ಜಾನಾತೀತಿ ಸಙ್ಖೇಪತೋ ಹಿ ದುವಿಧಾ ಞತ್ತಿ – ‘‘ಏಸಾ ಞತ್ತೀ’’ತಿ ಏವಂ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಾ ಚ ಅನಿದ್ದಿಟ್ಠಾ ಚ. ತತ್ಥ ಯಾ ಏವಂ ಅನಿದ್ದಿಟ್ಠಾ, ಸಾ ‘‘ಕಮ್ಮಞತ್ತಿ’’ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಯಾ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಾ, ಸಾ ‘‘ಕಮ್ಮಪಾದಞತ್ತಿ’’ ನಾಮ, ತಂ ಸಬ್ಬೇನ ಸಬ್ಬಂ ಞತ್ತಿಂ ನ ಜಾನಾತಿ. ಞತ್ತಿಯಾ ಕರಣಂ ನ ಜಾನಾತೀತಿ ನವಸು ಠಾನೇಸು ಕಮ್ಮಞತ್ತಿಯಾ ಕರಣಂ ನ ಜಾನಾತಿ, ದ್ವೀಸು ಠಾನೇಸು ಕಮ್ಮಪಾದಞತ್ತಿಯಾ. ಞತ್ತಿಯಾ ಅನುಸ್ಸಾವನನ್ತಿ ‘‘ಇಮಿಸ್ಸಾ ಞತ್ತಿಯಾ ಏಕಾ ಅನುಸ್ಸಾವನಾ, ಇಮಿಸ್ಸಾ ತಿಸ್ಸೋ’’ತಿ ನ ಜಾನಾತಿ. ಞತ್ತಿಯಾ ಸಮಥಂ ನ ಜಾನಾತೀತಿ ಯ್ವಾಯಂ ಸತಿವಿನಯೋ, ಅಮೂಳ್ಹವಿನಯೋ, ತಸ್ಸಪಾಪಿಯಸಿಕಾ, ತಿಣವತ್ಥಾರಕೋತಿ ಚತುಬ್ಬಿಧೋ ಸಮಥೋ ಞತ್ತಿಯಾ ವಿನಾ ನ ಹೋತಿ, ತಂ ಞತ್ತಿಯಾ ಸಮಥೋತಿ ನ ಜಾನಾತಿ. ಞತ್ತಿಯಾ ವೂಪಸಮಂ ನ ಜಾನಾತೀತಿ ಯಂ ಅಧಿಕರಣಂ ಇಮಿನಾ ಚತುಬ್ಬಿಧೇನ ಞತ್ತಿಸಮಥೇನ ವೂಪಸಮತಿ, ತಸ್ಸ ತಂ ವೂಪಸಮಂ ‘‘ಅಯಂ ಞತ್ತಿಯಾ ವೂಪಸಮೋ ಕತೋ’’ತಿ ನ ಜಾನಾತಿ.

ಸುತ್ತಂ ನ ಜಾನಾತೀತಿ ಉಭತೋವಿಭಙ್ಗಂ ನ ಜಾನಾತಿ. ಸುತ್ತಾನುಲೋಮಂ ನ ಜಾನಾತೀತಿ ಚತ್ತಾರೋ ಮಹಾಪದೇಸೇ ನ ಜಾನಾತಿ. ವಿನಯಂ ನ ಜಾನಾತೀತಿ ಖನ್ಧಕಪರಿವಾರಂ ನ ಜಾನಾತಿ. ವಿನಯಾನುಲೋಮಂ ನ ಜಾನಾತೀತಿ ಚತ್ತಾರೋ ಮಹಾಪದೇಸೇಯೇವ ನ ಜಾನಾತಿ. ನ ಚ ಠಾನಾಠಾನಕುಸಲೋತಿ ಕಾರಣಾಕಾರಣಕುಸಲೋ ನ ಹೋತಿ.

ಧಮ್ಮಂ ನ ಜಾನಾತೀತಿ ಠಪೇತ್ವಾ ವಿನಯಪಿಟಕಂ ಅವಸೇಸಂ ಪಿಟಕದ್ವಯಂ ನ ಜಾನಾತಿ. ಧಮ್ಮಾನುಲೋಮಂ ನ ಜಾನಾತೀತಿ ಸುತ್ತನ್ತಿಕೇ ಚತ್ತಾರೋ ಮಹಾಪದೇಸೇ ನ ಜಾನಾತಿ. ವಿನಯಂ ನ ಜಾನಾತೀತಿ ಖನ್ಧಕಪರಿವಾರಮೇವ ನ ಜಾನಾತಿ. ವಿನಯಾನುಲೋಮಂ ನ ಜಾನಾತೀತಿ ಚತ್ತಾರೋ ಮಹಾಪದೇಸೇ ನ ಜಾನಾತಿ. ಉಭತೋವಿಭಙ್ಗಾ ಪನೇತ್ಥ ಅಸಙ್ಗಹಿತಾ ಹೋನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾಯಂ ಕುರುನ್ದಿಯಂ ವುತ್ತಂ – ‘‘ವಿನಯನ್ತಿ ಸಕಲಂ ವಿನಯಪಿಟಕಂ ನ ಜಾನಾತೀ’’ತಿ ತಂ ನ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ನ ಚ ಪುಬ್ಬಾಪರಕುಸಲೋ ಹೋತೀತಿ ಪುರೇಕಥಾಯ ಚ ಪಚ್ಛಾಕಥಾಯ ಚ ಅಕುಸಲೋ ಹೋತಿ. ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ವುತ್ತಪಟಿಪಕ್ಖವಸೇನ ಞೇಯ್ಯತ್ತಾ ಪುಬ್ಬೇ ಪಕಾಸಿತತ್ತಾ ಚ ಉತ್ತಾನಮೇವಾತಿ.

ಅನಿಸ್ಸಿತವಗ್ಗನಪ್ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭನವಗ್ಗವೋಹಾರವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ದಿಟ್ಠಾವಿಕಮ್ಮವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ

೪೨೫. ದಿಟ್ಠಾವಿಕಮ್ಮವಗ್ಗೇ – ದಿಟ್ಠಾವಿಕಮ್ಮಾತಿ ದಿಟ್ಠೀನಂ ಆವಿಕಮ್ಮಾನಿ; ಲದ್ಧಿಪ್ಪಕಾಸನಾನಿ ಆಪತ್ತಿದೇಸನಾಸಙ್ಖಾತಾನಂ ವಿನಯಕಮ್ಮಾನಮೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ. ಅನಾಪತ್ತಿಯಾ ದಿಟ್ಠಿಂ ಆವಿ ಕರೋತೀತಿ ಅನಾಪತ್ತಿಮೇವ ಆಪತ್ತೀತಿ ದೇಸೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅದೇಸನಾಗಾಮಿನಿಯಾತಿ ಗರುಕಾಪತ್ತಿಯಾ ದಿಟ್ಠಿಂ ಆವಿಕರೋತಿ; ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಞ್ಚ ಪಾರಾಜಿಕಞ್ಚ ದೇಸೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ದೇಸಿತಾಯಾತಿ ಲಹುಕಾಪತ್ತಿಯಾಪಿ ದೇಸಿತಾಯ ದಿಟ್ಠಿಂ ಆವಿಕರೋತಿ; ದೇಸಿತಂ ಪುನ ದೇಸೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಚತೂಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ ದಿಟ್ಠಿನ್ತಿ ಯಥಾ ಚತೂಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ ದಿಟ್ಠಿ ಆವಿಕತಾ ಹೋತಿ, ಏವಂ ಆವಿಕರೋತಿ; ಚತ್ತಾರೋ ಪಞ್ಚ ಜನಾ ಏಕತೋ ಆಪತ್ತಿಂ ದೇಸೇನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಮನೋಮಾನಸೇನಾತಿ ಮನಸಙ್ಖಾತೇನ ಮಾನಸೇನ ದಿಟ್ಠಿಂ ಆವಿಕರೋತಿ; ವಚೀಭೇದಂ ಅಕತ್ವಾ ಚಿತ್ತೇನೇವ ಆಪತ್ತಿಂ ದೇಸೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ನಾನಾಸಂವಾಸಕಸ್ಸಾತಿ ಲದ್ಧಿನಾನಾಸಂವಾಸಕಸ್ಸ ವಾ ಕಮ್ಮನಾನಾಸಂವಾಸಕಸ್ಸ ವಾ ಸನ್ತಿಕೇ ದಿಟ್ಠಿಂ ಆವಿಕರೋತಿ; ಆಪತ್ತಿಂ ದೇಸೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ನಾನಾಸೀಮಾಯಾತಿ ಸಮಾನಸಂವಾಸಕಸ್ಸಾಪಿ ನಾನಾಸೀಮಾಯ ಠಿತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಆವಿಕರೋತಿ. ಮಾಳಕಸೀಮಾಯ ಹಿ ಠಿತೇನ ಸೀಮನ್ತರಿಕಾಯ ಠಿತಸ್ಸ ಸೀಮನ್ತರಿಕಾಯ ವಾ ಠಿತೇನ ಅವಿಪ್ಪವಾಸಸೀಮಾಯ ಠಿತಸ್ಸಾಪಿ ಆಪತ್ತಿಂ ದೇಸೇತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ. ಅಪಕತತ್ತಸ್ಸಾತಿ ಉಕ್ಖಿತ್ತಕಸ್ಸ ವಾ, ಯಸ್ಸ ವಾ ಉಪೋಸಥಪವಾರಣಾ ಠಪಿತಾ ಹೋನ್ತಿ, ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ದೇಸೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

೪೩೦. ನಾಲಂ ಓಕಾಸಕಮ್ಮಂ ಕಾತುನ್ತಿ ನ ಪರಿಯತ್ತಂ ಕಾತುಂ; ನ ಕಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇಧಾಪಿ ಅಪಕತತ್ತೋ ಉಕ್ಖಿತ್ತಕೋ ಚ ಠಪಿತಉಪೋಸಥಪವಾರಣೋ ಚ. ಚಾವನಾಧಿಪ್ಪಾಯೋತಿ ಸಾಸನತೋ ಚಾವೇತುಕಾಮೋ.

೪೩೨. ಮನ್ದತ್ತಾ ಮೋಮೂಹತ್ತಾತಿ ಮನ್ದಭಾವೇನ ಮೋಮೂಹಭಾವೇನ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಿತಮ್ಪಿ ಜಾನಿತುಂ ಅಸಮತ್ಥೋ, ಕೇವಲಂ ಅತ್ತನೋ ಮೋಮೂಹಭಾವಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೋಯೇವ ಪುಚ್ಛತಿ ಉಮ್ಮತ್ತಕೋ ವಿಯ. ಪಾಪಿಚ್ಛೋತಿ ‘‘ಏವಂ ಮಂ ಜನೋ ಸಮ್ಭಾವೇಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಪಾಪಿಕಾಯ ಇಚ್ಛಾಯ ಪುಚ್ಛತಿ. ಪರಿಭವಾತಿ ಪರಿಭವಂ ಆರೋಪೇತುಕಾಮೋ ಹುತ್ವಾ ಪುಚ್ಛತಿ. ಅಞ್ಞಬ್ಯಾಕರಣೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವಾತಿ. ಅತ್ತಾದಾನವಗ್ಗೇ ಚ ಧುತಙ್ಗವಗ್ಗೇ ಚ ಯಂ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಸಿಯಾ, ತಂ ಸಬ್ಬಂ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತಮೇವ.

ದಿಟ್ಠಾವಿಕಮ್ಮವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಮುಸಾವಾದವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ

೪೪೪. ಮುಸಾವಾದವಗ್ಗೇ – ಪಾರಾಜಿಕಂ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಪಾರಾಜಿಕಗಾಮೀ; ಪಾರಾಜಿಕಾಪತ್ತಿಭಾವಂ ಪಾಪುಣಾತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇತರೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ತತ್ಥ ಅಸನ್ತಉತ್ತರಿಮನುಸ್ಸಧಮ್ಮಾರೋಚನಮುಸಾವಾದೋ ಪಾರಾಜಿಕಗಾಮೀ, ಅಮೂಲಕೇನ ಪಾರಾಜಿಕೇನ ಅನುದ್ಧಂಸನಮುಸಾವಾದೋ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಗಾಮೀ, ‘‘ಯೋ ತೇ ವಿಹಾರೇ ವಸತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಪರಿಯಾಯೇನ ಜಾನನ್ತಸ್ಸ ವುತ್ತಮುಸಾವಾದೋ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಗಾಮೀ, ಅಜಾನನ್ತಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟಗಾಮೀ, ‘‘ಸಮ್ಪಜಾನಮುಸಾವಾದೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯ’’ನ್ತಿ ಆಗತೋ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಗಾಮೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಅದಸ್ಸನೇನಾತಿ ವಿನಯಧರಸ್ಸ ಅದಸ್ಸನೇನ. ಕಪ್ಪಿಯಾಕಪ್ಪಿಯೇಸು ಹಿ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ವಿನಯಧರಂ ದಿಸ್ವಾ ಕಪ್ಪಿಯಾಕಪ್ಪಿಯಭಾವಂ ಪಟಿಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಅಕಪ್ಪಿಯಂ ಪಹಾಯ ಕಪ್ಪಿಯಂ ಕರೇಯ್ಯ, ತಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತೋ ಪನ ಅಕಪ್ಪಿಯಮ್ಪಿ ಕಪ್ಪಿಯನ್ತಿ ಕರೋನ್ತೋ ಆಪಜ್ಜತಿ. ಏವಂ ಆಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಂ ಆಪತ್ತಿಂ ವಿನಯಧರಸ್ಸ ದಸ್ಸನೇನ ನಾಪಜ್ಜತಿ, ಅದಸ್ಸನೇನೇವ ಆಪಜ್ಜತಿ, ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಅದಸ್ಸನೇನಾ’’ತಿ. ಅಸ್ಸವನೇನಾತಿ ಏಕವಿಹಾರೇಪಿ ವಸನ್ತೋ ಪನ ವಿನಯಧರಸ್ಸ ಉಪಟ್ಠಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಕಪ್ಪಿಯಾಕಪ್ಪಿಯಂ ಅಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ವಾ ಅಞ್ಞೇಸಞ್ಚ ವುಚ್ಚಮಾನಂ ಅಸುಣನ್ತೋ ಆಪಜ್ಜತಿಯೇವ, ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಅಸ್ಸವನೇನಾ’’ತಿ. ಪಸುತ್ತಕತಾತಿ ಪಸುತ್ತಕತಾಯ. ಸಹಗಾರಸೇಯ್ಯಞ್ಹಿ ಪಸುತ್ತಕಭಾವೇನಪಿ ಆಪಜ್ಜತಿ. ಅಕಪ್ಪಿಯೇ ಕಪ್ಪಿಯಸಞ್ಞಿತಾಯ ಆಪಜ್ಜನ್ತೋ ಪನ ತಥಾಸಞ್ಞೀ ಆಪಜ್ಜತಿ. ಸತಿಸಮ್ಮೋಸಾ ಏಕರತ್ತಾತಿಕ್ಕಮಾದಿವಸೇನ ಆಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಂ ಆಪಜ್ಜತಿ. ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವಾತಿ.

ಮುಸಾವಾದವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಭಿಕ್ಖುನೋವಾದವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ

೪೫೦. ಭಿಕ್ಖುನಿವಗ್ಗೇ – ಅಲಾಭಾಯಾತಿ ಚತುನ್ನಂ ಪಚ್ಚಯಾನಂ ಅಲಾಭತ್ಥಾಯ; ಯಥಾ ಪಚ್ಚಯೇ ನ ಲಭನ್ತಿ, ತಥಾ ಪರಿಸಕ್ಕತಿ ವಾಯಮತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅನತ್ಥಾಯಾತಿ ಅನತ್ಥಂ ಕಲಿಸಾಸನಂ ಆರೋಪೇನ್ತೋ ಪರಿಸಕ್ಕತಿ. ಅವಾಸಾಯಾತಿ ಅವಾಸತ್ಥಾಯ; ಯಸ್ಮಿಂ ಗಾಮಖೇತ್ತೇ ವಸನ್ತಿ, ತತೋ ನೀಹರಣತ್ಥಾಯ. ಸಮ್ಪಯೋಜೇತೀತಿ ಅಸದ್ಧಮ್ಮಪಟಿಸೇವನತ್ಥಾಯ ಸಮ್ಪಯೋಜೇತಿ.

೪೫೧. ‘‘ಕತಿಹಿ ನು ಖೋ ಭನ್ತೇ ಅಙ್ಗೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಾಯ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಕಮ್ಮಂ ಕಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಸತ್ತನ್ನಂ ಕಮ್ಮಾನಂ ಅಞ್ಞತರಂ ಸನ್ಧಾಯ ಪುಚ್ಛತಿ.

೪೫೪. ನ ಸಾಕಚ್ಛಾತಬ್ಬೋತಿ ಕಪ್ಪಿಯಾಕಪ್ಪಿಯನಾಮರೂಪಪರಿಚ್ಛೇದಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾದಿಭೇದೋ ಕಥಾಮಗ್ಗೋ ನ ಕಥೇತಬ್ಬೋ. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಖೀಣಾಸವೋ ಭಿಕ್ಖು ನ ವಿಸಂವಾದೇತಿ, ತಥಾರೂಪಸ್ಸ ಕಥಾಮಗ್ಗಸ್ಸ ಸಾಮೀ ಹುತ್ವಾ ಕಥೇತಿ, ನ ಇತರೋ; ತಸ್ಮಾ ಪಠಮಪಞ್ಚಕೇ ‘‘ನ ಅಸೇಕ್ಖೇನಾ’’ತಿ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ದುತಿಯಪಞ್ಚಕೇ ‘‘ಅಸೇಕ್ಖೇನಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ.

ನ ಅತ್ಥಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಪತ್ತೋತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಯ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಪತ್ತೋ ಪಭೇದಗತಞಾಣಪ್ಪತ್ತೋ ನ ಹೋತಿ. ನ ಧಮ್ಮಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಪತ್ತೋತಿ ಪಾಳಿಧಮ್ಮೇ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಪತ್ತೋ ನ ಹೋತಿ. ನ ನಿರುತ್ತಿಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಪತ್ತೋತಿ ವೋಹಾರನಿರುತ್ತಿಯಂ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಪತ್ತೋ ನ ಹೋತಿ. ನ ಪಟಿಭಾನಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಪತ್ತೋತಿ ಯಾನಿ ತಾನಿ ಪಟಿಭಾನಸಙ್ಖಾತಾನಿ ಅತ್ಥಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾದೀನಿ ಞಾಣಾನಿ, ತೇಸು ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಪತ್ತೋ ನ ಹೋತಿ. ಯಥಾವಿಮುತ್ತಂ ಚಿತ್ತಂ ನ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತಾತಿ ಚತುನ್ನಂ ಫಲವಿಮುತ್ತೀನಂ ವಸೇನ ಯಥಾವಿಮುತ್ತಂ ಚಿತ್ತಂ ಏಕೂನವೀಸತಿಭೇದಾಯ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಾಯ ನ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತಾ ಹೋತಿ. ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವಾತಿ.

ಭಿಕ್ಖುನೋವಾದವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಉಬ್ಬಾಹಿಕವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ

೪೫೫. ಉಬ್ಬಾಹಿಕವಗ್ಗೇ – ನ ಅತ್ಥಕುಸಲೋತಿ ನ ಅಟ್ಠಕಥಾಕುಸಲೋ; ಅತ್ಥುದ್ಧಾರೇ ಛೇಕೋ ನ ಹೋತಿ. ನ ಧಮ್ಮಕುಸಲೋತಿ ಆಚರಿಯಮುಖತೋ ಅನುಗ್ಗಹಿತತ್ತಾ ಪಾಳಿಯಂ ನ ಕುಸಲೋ, ನ ಪಾಳಿಸೂರೋ. ನ ನಿರುತ್ತಿಕುಸಲೋತಿ ಭಾಸನ್ತರವೋಹಾರೇ ನ ಕುಸಲೋ. ನ ಬ್ಯಞ್ಜನಕುಸಲೋತಿ ಸಿಥಿಲಧನಿತಾದಿವಸೇನ ಪರಿಮಣ್ಡಲಬ್ಯಞ್ಜನಾರೋಪನೇ ಕುಸಲೋ ನ ಹೋತಿ; ನ ಅಕ್ಖರಪರಿಚ್ಛೇದೇ ನಿಪುಣೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ನ ಪುಬ್ಬಾಪರಕುಸಲೋತಿ ಅತ್ಥಪುಬ್ಬಾಪರೇ ಧಮ್ಮಪುಬ್ಬಾಪರೇ ನಿರುತ್ತಿಪುಬ್ಬಾಪರೇ ಬ್ಯಞ್ಜನಪುಬ್ಬಾಪರೇ ಪುರೇಕಥಾಪಚ್ಛಾಕಥಾಸು ಚ ನ ಕುಸಲೋ ಹೋತಿ.

ಕೋಧನೋತಿಆದೀನಿ ಯಸ್ಮಾ ಕೋಧಾದೀಹಿ ಅಭಿಭೂತೋ ಕಾರಣಾಕಾರಣಂ ನ ಜಾನಾತಿ, ವಿನಿಚ್ಛಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ವುತ್ತಾನಿ. ಪಸಾರೇತಾ ಹೋತಿ ನೋ ಸಾರೇತಾತಿ ಮೋಹೇತಾ ಹೋತಿ, ನ ಸತಿಉಪ್ಪಾದೇತಾ; ಚೋದಕಚುದಿತಕಾನಂ ಕಥಂ ಮೋಹೇತಿ ಪಿದಹತಿ ನ ಸಾರೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಉಬ್ಬಾಹಿಕವಗ್ಗೇ ಉತ್ತಾನಮೇವಾತಿ.

ಉಬ್ಬಾಹಿಕವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಅಧಿಕರಣವೂಪಸಮವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ

೪೫೭. ಅಧಿಕರಣವೂಪಸಮವಗ್ಗೇ – ಪುಗ್ಗಲಗರು ಹೋತೀತಿ ‘‘ಅಯಂ ಮೇ ಉಪಜ್ಝಾಯೋ, ಅಯಂ ಮೇ ಆಚರಿಯೋ’’ತಿಆದೀನಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಜಯಂ ಆಕಙ್ಖಮಾನೋ ‘‘ಅಧಮ್ಮಂ ಧಮ್ಮೋ’’ತಿ ದೀಪೇತಿ. ಸಙ್ಘಗರು ಹೋತೀತಿ ಧಮ್ಮಞ್ಚ ವಿನಯಞ್ಚ ಅಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ವಿನಿಚ್ಛಿನನ್ತೋ ಸಙ್ಘಗರುಕೋ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಚೀವರಾದೀನಿ ಗಹೇತ್ವಾ ವಿನಿಚ್ಛಿನನ್ತೋ ಆಮಿಸಗರುಕೋ ನಾಮ ಹೋತಿ, ತಾನಿ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಯಥಾಧಮ್ಮಂ ವಿನಿಚ್ಛಿನನ್ತೋ ಸದ್ಧಮ್ಮಗರುಕೋ ನಾಮ ಹೋತಿ.

೪೫೮. ಪಞ್ಚಹುಪಾಲಿ ಆಕಾರೇಹೀತಿ ಪಞ್ಚಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ಸಙ್ಘೋ ಭಿಜ್ಜತಿ – ಕಮ್ಮೇನ, ಉದ್ದೇಸೇನ, ವೋಹರನ್ತೋ, ಅನುಸ್ಸಾವನೇನ, ಸಲಾಕಗ್ಗಾಹೇನಾತಿ. ಏತ್ಥ ಕಮ್ಮೇನಾತಿ ಅಪಲೋಕನಾದೀಸು ಚತೂಸು ಕಮ್ಮೇಸು ಅಞ್ಞತರೇನ ಕಮ್ಮೇನ. ಉದ್ದೇಸೇನಾತಿ ಪಞ್ಚಸು ಪಾತಿಮೋಕ್ಖುದ್ದೇಸೇಸು ಅಞ್ಞತರೇನ ಉದ್ದೇಸೇನ. ವೋಹರನ್ತೋತಿ ಕಥಯನ್ತೋ; ತಾಹಿ ತಾಹಿ ಉಪಪತ್ತೀಹಿ ‘‘ಅಧಮ್ಮಂ ಧಮ್ಮೋ’’ತಿಆದೀನಿ ಅಟ್ಠಾರಸ ಭೇದಕರವತ್ಥೂನಿ ದೀಪೇನ್ತೋ. ಅನುಸ್ಸಾವನೇನಾತಿ ‘‘ನನು ತುಮ್ಹೇ ಜಾನಾಥ ಮಯ್ಹಂ ಉಚ್ಚಾಕುಲಾ ಪಬ್ಬಜಿತಭಾವಂ ಬಹುಸ್ಸುತಭಾವಞ್ಚ, ಮಾದಿಸೋ ನಾಮ ಉದ್ಧಮ್ಮಂ ಉಬ್ಬಿನಯಂ ಸತ್ಥು ಸಾಸನಂ ಗಾಹೇಯ್ಯಾತಿ ಚಿತ್ತಮ್ಪಿ ಉಪ್ಪಾದೇತುಂ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಯುತ್ತಂ, ಕಿಂ ಮಯ್ಹಂ ಅವೀಚಿ ನೀಲುಪ್ಪಲವನಮಿವ ಸೀತಲೋ, ಕಿಮಹಂ ಅಪಾಯತೋ ನ ಭಾಯಾಮೀ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಕಣ್ಣಮೂಲೇ ವಚೀಭೇದಂ ಕತ್ವಾ ಅನುಸ್ಸಾವನೇನ. ಸಲಾಕಗ್ಗಾಹೇನಾತಿ ಏವಂ ಅನುಸ್ಸಾವೇತ್ವಾ ತೇಸಂ ಚಿತ್ತಂ ಉಪತ್ಥಮ್ಭೇತ್ವಾ ಅನಿವತ್ತಿಧಮ್ಮೇ ಕತ್ವಾ ‘‘ಗಣ್ಹಥ ಇಮಂ ಸಲಾಕ’’ನ್ತಿ ಸಲಾಕಗ್ಗಾಹೇನ.

ಏತ್ಥ ಚ ಕಮ್ಮಮೇವ ಉದ್ದೇಸೋ ವಾ ಪಮಾಣಂ, ವೋಹಾರಾನುಸ್ಸಾವನಸಲಾಕಗ್ಗಾಹಾ ಪನ ಪುಬ್ಬಭಾಗಾ. ಅಟ್ಠಾರಸವತ್ಥುದೀಪನವಸೇನ ಹಿ ವೋಹರನ್ತೇ ತತ್ಥ ರುಚಿಜನನತ್ಥಂ ಅನುಸ್ಸಾವೇತ್ವಾ ಸಲಾಕಾಯ ಗಾಹಿತಾಯಪಿ ಅಭಿನ್ನೋವ ಹೋತಿ ಸಙ್ಘೋ. ಯದಾ ಪನ ಏವಂ ಚತ್ತಾರೋ ವಾ ಅತಿರೇಕೇ ವಾ ಸಲಾಕಂ ಗಾಹೇತ್ವಾ ಆವೇಣಿಕಂ ಕಮ್ಮಂ ವಾ ಉದ್ದೇಸಂ ವಾ ಕರೋತಿ, ತದಾ ಸಙ್ಘೋ ಭಿನ್ನೋ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಇತಿ ಯಂ ಸಙ್ಘಭೇದಕಕ್ಖನ್ಧಕವಣ್ಣನಾಯಂ ಅವೋಚುಮ್ಹಾ ‘‘ಏವಂ ಅಟ್ಠಾರಸಸು ವತ್ಥೂಸು ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಏಕಮ್ಪಿ ವತ್ಥುಂ ದೀಪೇತ್ವಾ ತೇನ ತೇನ ಕಾರಣೇನ ‘ಇಮಂ ಗಣ್ಹಥ, ಇಮಂ ರೋಚೇಥಾ’ತಿ ಸಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ ಸಲಾಕಂ ಗಾಹೇತ್ವಾ ವಿಸುಂ ಸಙ್ಘಕಮ್ಮೇ ಕತೇ ಸಙ್ಘೋ ಭಿನ್ನೋ ಹೋತಿ. ಪರಿವಾರೇ ಪನ ‘ಪಞ್ಚಹಿ, ಉಪಾಲಿ, ಆಕಾರೇಹಿ ಸಙ್ಘೋ ಭಿಜ್ಜತೀ’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತಸ್ಸ ಇಮಿನಾ ಇಧ ವುತ್ತೇನ ಸಙ್ಘಭೇದಲಕ್ಖಣೇನ ಅತ್ಥತೋ ನಾನಾಕರಣಂ ನತ್ಥಿ. ತಂ ಪನಸ್ಸ ನಾನಾಕರಣಾಭಾವಂ ತತ್ಥೇವ ಪಕಾಸಯಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ, ಸ್ವಾಯಂ ಪಕಾಸಿತೋ ಹೋತಿ.

ಪಞ್ಞತ್ತೇತನ್ತಿ ಪಞ್ಞತ್ತಂ ಏತಂ. ಕ್ವ ಪಞ್ಞತ್ತಂ? ವತ್ತಕ್ಖನ್ಧಕೇ. ತತ್ರ ಹಿ ಚುದ್ದಸ ಖನ್ಧಕವತ್ತಾನಿ ಪಞ್ಞತ್ತಾನಿ. ತೇನಾಹ – ‘‘ಪಞ್ಞತ್ತೇತಂ, ಉಪಾಲಿ, ಮಯಾ ಆಗನ್ತುಕಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಆಗನ್ತುಕವತ್ತ’’ನ್ತಿಆದಿ. ಏವಮ್ಪಿ ಖೋ ಉಪಾಲಿ ಸಙ್ಘರಾಜಿ ಹೋತಿ, ನೋ ಚ ಸಙ್ಘಭೇದೋತಿ ಏತ್ತಾವತಾ ಹಿ ಸಙ್ಘರಾಜಿಮತ್ತಮೇವ ಹೋತಿ, ನ ತಾವ ಸಙ್ಘಭೇದೋ; ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಪನ ಅಯಂ ಸಙ್ಘರಾಜಿ ವಡ್ಢಮಾನಾ ಸಙ್ಘಭೇದಾಯ ಸಂವತ್ತತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯಥಾರತ್ತನ್ತಿ ರತ್ತಿಪರಿಮಾಣಾನುರೂಪಂ; ಯಥಾಥೇರನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಆವೇನಿಭಾವಂ ಕರಿತ್ವಾತಿ ವಿಸುಂ ವವತ್ಥಾನಂ ಕರಿತ್ವಾ. ಕಮ್ಮಾಕಮ್ಮಾನಿ ಕರೋನ್ತೀತಿ ಅಪರಾಪರಂ ಸಙ್ಘಕಮ್ಮಂ ಉಪಾದಾಯ ಖುದ್ದಕಾನಿ ಚೇವ ಮಹನ್ತಾನಿ ಚ ಕಮ್ಮಾನಿ ಕರೋನ್ತಿ. ಸೇಸಮೇತ್ಥಾಪಿ ಅಧಿಕರಣವೂಪಸಮವಗ್ಗೇ ಉತ್ತಾನಮೇವ.

ಸಙ್ಘಭೇದಕವಗ್ಗದ್ವಯವಣ್ಣನಾ

೪೫೯. ಸಙ್ಘಭೇದವಗ್ಗದ್ವಯೇ – ವಿನಿಧಾಯ ದಿಟ್ಠಿಂ ಕಮ್ಮೇನಾತಿ ತೇಸು ಅಧಮ್ಮಾದೀಸು ಅಧಮ್ಮಾದಯೋ ಏತೇತಿ ಏವಂದಿಟ್ಠಿಕೋವ ಹುತ್ವಾ ತಂ ದಿಟ್ಠಿಂ ವಿನಿಧಾಯ ತೇ ಧಮ್ಮಾದಿವಸೇನ ದೀಪೇತ್ವಾ ವಿಸುಂ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋತಿ. ಇತಿ ಯಂ ವಿನಿಧಾಯ ದಿಟ್ಠಿಂ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋತಿ, ತೇನ ಏವಂ ಕತೇನ ವಿನಿಧಾಯ ದಿಟ್ಠಿಂ ಕಮ್ಮೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಪಞ್ಚಙ್ಗಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ‘‘ಇಮೇಹಿ ಖೋ ಉಪಾಲಿ ಪಞ್ಚಹಙ್ಗೇಹೀ’’ತಿ ಅಯಮೇಕಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಚಕೇ ಅತ್ಥಯೋಜನಾ. ಏತೇನ ನಯೇನ ಸಬ್ಬಪಞ್ಚಕಾನಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ. ಏತ್ಥಾಪಿ ಚ ವೋಹಾರಾದಿ ಅಙ್ಗತ್ತಯಂ ಪುಬ್ಬಭಾಗವಸೇನೇವ ವುತ್ತಂ. ಕಮ್ಮುದ್ದೇಸವಸೇನ ಪನ ಅತೇಕಿಚ್ಛತಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವ. ನ ಹೇತ್ಥ ಕಿಞ್ಚಿ ಅತ್ಥಿ ಯಂ ಪುಬ್ಬೇ ಅವುತ್ತನಯಂ.

ಆವಾಸಿಕವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ

೪೬೧. ಆವಾಸಿಕವಗ್ಗೇ – ಯಥಾಭತಂ ನಿಕ್ಖಿತ್ತೋತಿ ಯಥಾ ಆಹರಿತ್ವಾ ಠಪಿತೋ.

೪೬೨. ವಿನಯಬ್ಯಾಕರಣಾತಿ ವಿನಯಪಞ್ಹೇ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಾ. ಪರಿಣಾಮೇತೀತಿ ನಿಯಾಮೇತಿ ದೀಪೇತಿ ಕಥೇತಿ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವ.

ಕಥಿನತ್ಥಾರವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ

೪೬೭. ಕಥಿನತ್ಥಾರವಗ್ಗೇ – ಓತಮಸಿಕೋತಿ ಅನ್ಧಕಾರಗತೋ; ತಞ್ಹಿ ವನ್ದನ್ತಸ್ಸ ಮಞ್ಚಪಾದಾದೀಸುಪಿ ನಲಾಟಂ ಪಟಿಹಞ್ಞೇಯ್ಯ. ಅಸಮನ್ನಾಹರನ್ತೋತಿ ಕಿಚ್ಚಯಪಸುತತ್ತಾ ವನ್ದನಂ ಅಸಮನ್ನಾಹರನ್ತೋ. ಸುತ್ತೋತಿ ನಿದ್ದಂ ಓಕ್ಕನ್ತೋ. ಏಕಾವತ್ತೋತಿ ಏಕತೋ ಆವತ್ತೋ ಸಪತ್ತಪಕ್ಖೇ ಠಿತೋ ವೇರೀ ವಿಸಭಾಗಪುಗ್ಗಲೋ ವುಚ್ಚತಿ; ಅಯಂ ಅವನ್ದಿಯೋ. ಅಯಞ್ಹಿ ವನ್ದಿಯಮಾನೋ ಪಾದೇನಪಿ ಪಹರೇಯ್ಯ. ಅಞ್ಞವಿಹಿತೋತಿ ಅಞ್ಞಂ ಚಿನ್ತಯಮಾನೋ.

ಖಾದನ್ತೋತಿ ಪಿಟ್ಠಖಜ್ಜಕಾದೀನಿ ಖಾದನ್ತೋ. ಉಚ್ಚಾರಞ್ಚ ಪಸ್ಸಾವಞ್ಚ ಕರೋನ್ತೋ ಅನೋಕಾಸಗತತ್ತಾ ಅವನ್ದಿಯೋ. ಉಕ್ಖಿತ್ತಕೋತಿ ತಿವಿಧೇನಪಿ ಉಕ್ಖೇಪನೀಯಕಮ್ಮೇನ ಉಕ್ಖಿತ್ತಕೋ ಅವನ್ದಿಯೋ. ತಜ್ಜನೀಯಾದಿಕಮ್ಮಕತಾ ಪನ ಚತ್ತಾರೋ ವನ್ದಿತಬ್ಬಾ. ಉಪೋಸಥಪವಾರಣಾಪಿ ತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಲಬ್ಭನ್ತಿ. ಆದಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಚ ವುತ್ತೇಸು ಅವನ್ದಿಯೇಸು ನಗ್ಗಞ್ಚ ಉಕ್ಖಿತ್ತಕಞ್ಚ ವನ್ದನ್ತಸ್ಸೇವ ಆಪತ್ತಿ. ಇತರೇಸಂ ಪನ ಅಸಾರುಪ್ಪಟ್ಠೇನ ಚ ಅನ್ತರಾ ವುತ್ತಕಾರಣೇನ ಚ ವನ್ದನಾ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಾ. ಇತೋ ಪರಂ ಪಚ್ಛಾಉಪಸಮ್ಪನ್ನಾದಯೋ ದಸಪಿ ಆಪತ್ತಿವತ್ಥುಭಾವೇನೇವ ಅವನ್ದಿಯಾ. ತೇ ವನ್ದನ್ತಸ್ಸ ಹಿ ನಿಯಮೇನೇವ ಆಪತ್ತಿ. ಇತಿ ಇಮೇಸು ಪಞ್ಚಸು ಪಞ್ಚಕೇಸು ತೇರಸ ಜನೇ ವನ್ದನ್ತಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತಿ, ದ್ವಾದಸನ್ನಂ ವನ್ದನಾಯ ಆಪತ್ತಿ.

೪೬೮. ಆಚರಿಯೋ ವನ್ದಿಯೋತಿ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಚರಿಯೋ ಉಪಸಮ್ಪದಾಚರಿಯೋ ನಿಸ್ಸಯಾಚರಿಯೋ ಉದ್ದೇಸಾಚರಿಯೋ ಓವಾದಾಚರಿಯೋತಿ ಅಯಂ ಪಞ್ಚವಿಧೋಪಿ ಆಚರಿಯೋ ವನ್ದಿಯೋ. ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವಾತಿ.

ಕಥಿನತ್ಥಾರವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ನಿಟ್ಠಿತಾ ಚ ಉಪಾಲಿಪಞ್ಚಕವಣ್ಣನಾ.