೧. ಪರಿಮಣ್ಡಲವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ

ಯಾನಿ ಸಿಕ್ಖಿತಸಿಕ್ಖೇನ, ಸೇಖಿಯಾನೀತಿ ತಾದಿನಾ;

ಭಾಸಿತಾನಿ ಅಯಂ ದಾನಿ, ತೇಸಮ್ಪಿ ವಣ್ಣನಾಕ್ಕಮೋ.

೫೭೬. ತತ್ಥ ಪರಿಮಣ್ಡಲನ್ತಿ ಸಮನ್ತತೋ ಮಣ್ಡಲಂ. ನಾಭಿಮಣ್ಡಲಂ ಜಾಣುಮಣ್ಡಲನ್ತಿ ಉದ್ಧಂ ನಾಭಿಮಣ್ಡಲಂ ಅಧೋ ಜಾಣುಮಣ್ಡಲಂ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇನ್ತೇನ ಜಾಣುಮಣ್ಡಲಸ್ಸ ಹೇಟ್ಠಾ ಜಙ್ಘಟ್ಠಿಕತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅಟ್ಠಙ್ಗುಲಮತ್ತಂ ನಿವಾಸನಂ ಓತಾರೇತ್ವಾ ನಿವಾಸೇತಬ್ಬಂ, ತತೋ ಪರಂ ಓತಾರೇನ್ತಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಯಥಾ ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸ ಜಾಣುಮಣ್ಡಲತೋ ಹೇಟ್ಠಾ ಚತುರಙ್ಗುಲಮತ್ತಂ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಂ ಹೋತೀತಿ ಮಹಾಪಚ್ಚರಿಯಂ ವುತ್ತಂ; ಏವಂ ನಿವಾಸೇನ್ತಸ್ಸ ಪನ ನಿವಾಸನಂ ಪಮಾಣಿಕಂ ವಟ್ಟತಿ. ತತ್ರಿದಂ ಪಮಾಣಂ – ದೀಘತೋ ಮುಟ್ಠಿಪಞ್ಚಕಂ, ತಿರಿಯಂ ಅಡ್ಢತೇಯ್ಯಹತ್ಥಂ. ತಾದಿಸಸ್ಸ ಪನ ಅಲಾಭೇ ತಿರಿಯಂ ದ್ವಿಹತ್ಥಪಮಾಣಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತಿ ಜಾಣುಮಣ್ಡಲಪಟಿಚ್ಛಾದನತ್ಥಂ, ನಾಭಿಮಣ್ಡಲಂ ಪನ ಚೀವರೇನಾಪಿ ಸಕ್ಕಾ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತುನ್ತಿ. ತತ್ಥ ಏಕಪಟ್ಟಚೀವರಂ ಏವಂ ನಿವತ್ಥಮ್ಪಿ ನಿವತ್ಥಟ್ಠಾನೇ ನ ತಿಟ್ಠತಿ, ದುಪಟ್ಟಂ ಪನ ತಿಟ್ಠತಿ.

ಓಲಮ್ಬೇನ್ತೋ ನಿವಾಸೇತಿ ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸಾತಿ ಏತ್ಥ ನ ಕೇವಲಂ ಪುರತೋ ಚ ಪಚ್ಛತೋ ಚ ಓಲಮ್ಬೇತ್ವಾ ನಿವಾಸೇನ್ತಸ್ಸೇವ ದುಕ್ಕಟಂ, ಯೇ ಪನಞ್ಞೇ ‘‘ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಛಬ್ಬಗ್ಗಿಯಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಗಿಹಿನಿವತ್ಥಂ ನಿವಾಸೇನ್ತಿ ಹತ್ಥಿಸೋಣ್ಡಕಂ ಮಚ್ಛವಾಲಕಂ ಚತುಕ್ಕಣ್ಣಕಂ ತಾಲವಣ್ಟಕಂ ಸತವಲಿಕಂ ನಿವಾಸೇನ್ತೀ’’ತಿಆದಿನಾ (ಚೂಳವ. ೨೮೦) ನಯೇನ ಖನ್ಧಕೇ ನಿವಾಸನದೋಸಾ ವುತ್ತಾ, ತಥಾ ನಿವಾಸೇನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ದುಕ್ಕಟಮೇವ. ತೇ ಸಬ್ಬೇ ವುತ್ತನಯೇನ ಪರಿಮಣ್ಡಲಂ ನಿವಾಸೇನ್ತಸ್ಸ ನ ಹೋನ್ತಿ. ಅಯಮೇತ್ಥ ಸಙ್ಖೇಪೋ, ವಿತ್ಥಾರತೋ ಪನ ತತ್ಥೇವ ಆವಿ ಭವಿಸ್ಸತಿ.

ಅಸಞ್ಚಿಚ್ಚಾತಿ ಪುರತೋ ವಾ ಪಚ್ಛತೋ ವಾ ಓಲಮ್ಬೇತ್ವಾ ನಿವಾಸೇಸ್ಸಾಮೀತಿ ಏವಂ ಅಸಞ್ಚಿಚ್ಚ; ಅಥ ಖೋ ಪರಿಮಣ್ಡಲಂಯೇವ ನಿವಾಸೇಸ್ಸಾಮೀತಿ ವಿರಜ್ಝಿತ್ವಾ ಅಪರಿಮಣ್ಡಲಂ ನಿವಾಸೇನ್ತಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತಿ. ಅಸ್ಸತಿಯಾತಿ ಅಞ್ಞವಿಹಿತಸ್ಸಾಪಿ ತಥಾ ನಿವಾಸೇನ್ತಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತಿ. ಅಜಾನನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಏತ್ಥ ನಿವಾಸನವತ್ತಂ ಅಜಾನನ್ತಸ್ಸ ಮೋಕ್ಖೋ ನತ್ಥಿ. ನಿವಾಸನವತ್ತಞ್ಹಿ ಸಾಧುಕಂ ಉಗ್ಗಹೇತಬ್ಬಂ, ತಸ್ಸ ಅನುಗ್ಗಹಣಮೇವಸ್ಸ ಅನಾದರಿಯಂ. ತಂ ಪನ ಸಞ್ಚಿಚ್ಚ ಅನುಗ್ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸ ಯುಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಮಾ ಉಗ್ಗಹಿತವತ್ತೋಪಿ ಯೋ ಆರುಳ್ಹಭಾವಂ ವಾ ಓರುಳ್ಹಭಾವಂ ವಾ ನ ಜಾನಾತಿ, ತಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತಿ. ಕುರುನ್ದಿಯಂ ಪನ ‘‘ಪರಿಮಣ್ಡಲಂ ನಿವಾಸೇತುಂ ಅಜಾನನ್ತಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಯೋ ಪನ ಸುಕ್ಖಜಙ್ಘೋ ವಾ ಮಹಾಪಿಣ್ಡಿಕಮಂಸೋ ವಾ ಹೋತಿ, ತಸ್ಸ ಸಾರುಪ್ಪತ್ಥಾಯ ಜಾಣುಮಣ್ಡಲತೋ ಅಟ್ಠಙ್ಗುಲಾಧಿಕಮ್ಪಿ ಓತಾರೇತ್ವಾ ನಿವಾಸೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ.

ಗಿಲಾನಸ್ಸಾತಿ ಜಙ್ಘಾಯ ವಾ ಪಾದೇ ವಾ ವಣೋ ಹೋತಿ, ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ವಾ ಓತಾರೇತ್ವಾ ವಾ ನಿವಾಸೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ಆಪದಾಸೂತಿ ವಾಳಮಿಗಾ ವಾ ಚೋರಾ ವಾ ಅನುಬನ್ಧನ್ತಿ, ಏವರೂಪಾಸು ಆಪದಾಸು ಅನಾಪತ್ತಿ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವ.

ಪಠಮಪಾರಾಜಿಕಸಮುಟ್ಠಾನಂ – ಕಿರಿಯಂ, ಸಞ್ಞಾವಿಮೋಕ್ಖಂ, ಸಚಿತ್ತಕಂ, ಲೋಕವಜ್ಜಂ, ಕಾಯಕಮ್ಮಂ, ಅಕುಸಲಚಿತ್ತಂ, ದುಕ್ಖವೇದನನ್ತಿ. ಫುಸ್ಸದೇವತ್ಥೇರೋ ‘‘ಅಚಿತ್ತಕಂ, ಪಣ್ಣತ್ತಿವಜ್ಜಂ, ತಿವೇದನ’’ನ್ತಿ ಆಹ. ಉಪತಿಸ್ಸತ್ಥೇರೋ ಪನ ‘‘ಅನಾದರಿಯಂ ಪಟಿಚ್ಚಾ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ‘‘ಲೋಕವಜ್ಜಂ, ಅಕುಸಲಚಿತ್ತಂ, ದುಕ್ಖವೇದನ’’ನ್ತಿ ಆಹ.

೫೭೭. ಪರಿಮಣ್ಡಲಂ ಪಾರುಪಿತಬ್ಬನ್ತಿ ‘‘ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಛಬ್ಬಗ್ಗಿಯಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಗಿಹಿಪಾರುತಂ ಪಾರುಪನ್ತೀ’’ತಿ (ಚೂಳವ. ೨೮೦) ಏವಂ ವುತ್ತಂ ಅನೇಕಪ್ಪಕಾರಂ ಗಿಹಿಪಾರುಪನಂ ಅಪಾರುಪಿತ್ವಾ ಇಧ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಉಭೋ ಕಣ್ಣೇ ಸಮಂ ಕತ್ವಾ ಪಾರುಪನವತ್ತಂ ಪೂರೇನ್ತೇನ ಪರಿಮಣ್ಡಲಂ ಪಾರುಪಿತಬ್ಬಂ. ಇಮಾನಿ ಚ ದ್ವೇ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಿ ಅವಿಸೇಸೇನ ವುತ್ತಾನಿ. ತಸ್ಮಾ ವಿಹಾರೇಪಿ ಅನ್ತರಘರೇಪಿ ಪರಿಮಣ್ಡಲಮೇವ ನಿವಾಸೇತಬ್ಬಞ್ಚ ಪಾರುಪಿತಬ್ಬಞ್ಚಾತಿ. ಸಮುಟ್ಠಾನಾದೀನಿ ಪಠಮಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ ಸದ್ಧಿಂ ಥೇರವಾದೇನ.

೫೭೮. ಕಾಯಂ ವಿವರಿತ್ವಾತಿ ಜತ್ತುಮ್ಪಿ ಉರಮ್ಪಿ ವಿವರಿತ್ವಾ. ಸುಪ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ನೇನಾತಿ ನ ಸಸೀಸಂ ಪಾರುತೇನ; ಅಥ ಖೋ ಗಣ್ಠಿಕಂ ಪಟಿಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಅನುವಾತನ್ತೇನ ಗೀವಂ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ ಉಭೋ ಕಣ್ಣೇ ಸಮಂ ಕತ್ವಾ ಪಟಿಸಂಹರಿತ್ವಾ ಯಾವ ಮಣಿಬನ್ಧಂ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ ಅನ್ತರಘರೇ ಗನ್ತಬ್ಬಂ. ದುತಿಯಸಿಕ್ಖಾಪದೇ – ಗಲವಾಟಕತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸೀಸಂ ಮಣಿಬನ್ಧತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಹತ್ಥೇ ಪಿಣ್ಡಿಕಮಂಸತೋ ಚ ಪಟ್ಠಾಯ ಪಾದೇ ವಿವರಿತ್ವಾ ನಿಸೀದಿತಬ್ಬಂ.

೫೭೯. ವಾಸೂಪಗತಸ್ಸಾತಿ ವಾಸತ್ಥಾಯ ಉಪಗತಸ್ಸ ರತ್ತಿಭಾಗೇ ವಾ ದಿವಸಭಾಗೇ ವಾ ಕಾಯಂ ವಿವರಿತ್ವಾಪಿ ನಿಸೀದತೋ ಅನಾಪತ್ತಿ.

೫೮೦. ಸುಸಂವುತೋತಿ ಹತ್ಥಂ ವಾ ಪಾದಂ ವಾ ಅಕೀಳಾಪೇನ್ತೋ; ಸುವಿನೀತೋತಿ ಅತ್ಥೋ.

೫೮೨. ಓಕ್ಖಿತ್ತಚಕ್ಖೂತಿ ಹೇಟ್ಠಾ ಖಿತ್ತಚಕ್ಖು ಹುತ್ವಾ. ಯುಗಮತ್ತಂ ಪೇಕ್ಖಮಾನೋತಿ ಯುಗಯುತ್ತಕೋ ಹಿ ದನ್ತೋ ಆಜಾನೇಯ್ಯೋ ಯುಗಮತ್ತಂ ಪೇಕ್ಖತಿ, ಪುರತೋ ಚತುಹತ್ಥಪ್ಪಮಾಣಂ ಭೂಮಿಭಾಗಂ; ಇಮಿನಾಪಿ ಏತ್ತಕಂ ಪೇಕ್ಖನ್ತೇನ ಗನ್ತಬ್ಬಂ. ಯೋ ಅನಾದರಿಯಂ ಪಟಿಚ್ಚ ತಹಂ ತಹಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋತಿ ಯೋ ತಂತಂದಿಸಾಭಾಗಂ ಪಾಸಾದಂ ಕೂಟಾಗಾರಂ ವೀಥಿಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ಗಚ್ಛತಿ, ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸ. ಏಕಸ್ಮಿಂ ಪನ ಠಾನೇ ಠತ್ವಾ ಹತ್ಥಿಅಸ್ಸಾದಿಪರಿಸ್ಸಯಾಭಾವಂ ಓಲೋಕೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ನಿಸೀದನ್ತೇನಾಪಿ ಓಕ್ಖಿತ್ತಚಕ್ಖುನಾವ ನಿಸೀದಿತಬ್ಬಂ.

೫೮೪. ಉಕ್ಖಿತ್ತಕಾಯಾತಿ ಉಕ್ಖೇಪೇನ; ಇತ್ಥಮ್ಭೂತಲಕ್ಖಣೇ ಕರಣವಚನಂ ಏಕತೋ ವಾ ಉಭತೋ ವಾ ಉಕ್ಖಿತ್ತಚೀವರೋ ಹುತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅನ್ತೋಇನ್ದಖೀಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ನ ಏವಂ ಗನ್ತಬ್ಬಂ. ನಿಸಿನ್ನಕಾಲೇ ಪನ ಧಮಕರಣಂ ನೀಹರನ್ತೇನಾಪಿ ಚೀವರಂ ಅನುಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾವ ನೀಹರಿತಬ್ಬನ್ತಿ.

ಪಠಮೋ ವಗ್ಗೋ.