೨. ದುತಿಯವಗ್ಗೋ

೧. ಸನಙ್ಕುಮಾರಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೮೨. ದುತಿಯವಗ್ಗಸ್ಸ ಪಠಮೇ ಸಪ್ಪಿನೀತೀರೇತಿ ಸಪ್ಪಿನೀನಾಮಿಕಾಯ ನದಿಯಾ ತೀರೇ. ಸನಙ್ಕುಮಾರೋತಿ ಸೋ ಕಿರ ಪಞ್ಚಸಿಖಕುಮಾರಕಕಾಲೇ ಝಾನಂ ಭಾವೇತ್ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ ಕುಮಾರಕವಣ್ಣೇನೇವ ವಿಚರತಿ. ತೇನ ನಂ ‘‘ಕುಮಾರೋ’’ತಿ ಸಞ್ಜಾನನ್ತಿ, ಪೋರಾಣಕತ್ತಾ ಪನ ‘‘ಸನಙ್ಕುಮಾರೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಜನೇತಸ್ಮಿನ್ತಿ ಜನಿತಸ್ಮಿಂ, ಪಜಾಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯೇ ಗೋತ್ತಪಟಿಸಾರಿನೋತಿ ಯೇ ಜನೇತಸ್ಮಿಂ ಗೋತ್ತಂ ಪಟಿಸರನ್ತಿ ತೇಸು ಲೋಕೇ ಗೋತ್ತಪಟಿಸಾರೀಸು ಖತ್ತಿಯೋ ಸೇಟ್ಠೋ. ವಿಜ್ಜಾಚರಣಸಮ್ಪನ್ನೋತಿ ಭಯಭೇರವಸುತ್ತಪರಿಯಾಯೇನ (ಮ. ನಿ. ೧.೩೪ ಆದಯೋ) ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಾದೀಹಿ ವಾ ತೀಹಿ, ಅಮ್ಬಟ್ಠಸುತ್ತಪರಿಯಾಯೇನ (ದೀ. ನಿ. ೧.೨೭೮ ಆದಯೋ) ವಿಪಸ್ಸನಾಞಾಣಂ ಮನೋಮಯಿದ್ಧಿ ಛ ಅಭಿಞ್ಞಾಯೋತಿ ಇಮಾಹಿ ವಾ ಅಟ್ಠಹಿ ವಿಜ್ಜಾಹಿ, ಸೀಲೇಸು ಪರಿಪೂರಕಾರಿತಾ ಇನ್ದ್ರಿಯೇಸು ಗುತ್ತದ್ವಾರತಾ ಭೋಜನೇ ಮತ್ತಞ್ಞುತಾ ಜಾಗರಿಯಾನುಯೋಗೋ ಸತ್ತ ಸದ್ಧಮ್ಮಾ ಚತ್ತಾರಿ ರೂಪಾವಚರಜ್ಝಾನಾನೀತಿ ಏವಂ ಪನ್ನರಸಧಮ್ಮಭೇದೇನ ಚರಣೇನ ಚ ಸಮನ್ನಾಗತೋ. ಸೋ ಸೇಟ್ಠೋ ದೇವಮಾನುಸೇತಿ ಸೋ ಖೀಣಾಸವಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ದೇವೇಸು ಚ ಮನುಸ್ಸೇಸು ಚ ಸೇಟ್ಠೋ ಉತ್ತಮೋತಿ. ಪಠಮಂ.

೨. ದೇವದತ್ತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೮೩. ದುತಿಯೇ ಅಚಿರಪಕ್ಕನ್ತೇತಿ ಸಙ್ಘಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ನಚಿರಸ್ಸೇವ ವೇಳುವನತೋ ಗಯಾಸೀಸಂ ಗತೇ. ಅಸ್ಸತರಿನ್ತಿ ಗದ್ರಭಸ್ಸ ವಳವಾಯ ಜಾತಂ. ದುತಿಯಂ.

೩. ಅನ್ಧಕವಿನ್ದಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೮೪. ತತಿಯೇ ಅನ್ಧಕವಿನ್ದನ್ತಿ ಏವಂನಾಮಕಂ ಗಾಮಂ. ಉಪಸಙ್ಕಮೀತಿ ‘‘ಸತ್ಥಾ ಇದಾನಿಪಿ ವೀರಿಯಂ ಕರೋತಿ ಪಧಾನಮನುಯುಞ್ಜತಿ, ಗಚ್ಛಾಮಿಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಠತ್ವಾ ಸಾಸನಾನುಚ್ಛವಿಕಂ ವೀರಿಯಪಟಿಸಂಯುತ್ತಂ ಗಾಥಂ ವಕ್ಖಾಮೀ’’ತಿ ಉಪಸಙ್ಕಮಿ.

ಪನ್ತಾನೀತಿ ಜನತಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಅನುಪಚಾರೇ ಠಿತಾನಿ. ಸಂಯೋಜನವಿಪ್ಪಮೋಕ್ಖಾತಿ ತಾನಿ ಚ ಸೇನಾಸನಾನಿ ಸೇವಮಾನೋ ನ ಚೀವರಾದೀನಂ ಅತ್ಥಾಯ ಸೇವೇಯ್ಯ, ಅಥ ಖೋ ದಸಸಂಯೋಜನವಿಪ್ಪಮೋಕ್ಖತ್ಥಾಯ ಚರೇಯ್ಯ. ಸಙ್ಘೇ ವಸೇತಿ ತೇಸು ಸೇನಾಸನೇಸು ರತಿಂ ಅಲಭನ್ತೋ ಉಪಟ್ಠಾಕಾದೀನಂ ಚಿತ್ತಾನುರಕ್ಖಣತ್ಥಂ ಗದ್ರಭಪಿಟ್ಠೇ ರಜಂ ವಿಯ ಉಪ್ಪತನ್ತೋ ಅರಞ್ಞೇ ಅಚರಿತ್ವಾ ಸಙ್ಘಮಜ್ಝೇ ವಸೇಯ್ಯ. ರಕ್ಖಿತತ್ತೋ ಸತೀಮಾತಿ ತತ್ಥ ಚ ವಸನ್ತೋ ಸಗವಚಣ್ಡೋ ಗೋಣೋ ವಿಯ ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿನೋ ಅವಿಜ್ಝನ್ತೋ ಅಘಟ್ಟೇನ್ತೋ ರಕ್ಖಿತತ್ತೋ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಪರಾಯಣೋ ಹುತ್ವಾ ವಸೇಯ್ಯ.

ಇದಾನಿ ಸಙ್ಘೇ ವಸಮಾನಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಭಿಕ್ಖಾಚಾರವತ್ತಂ ಆಚಿಕ್ಖನ್ತೋ ಕುಲಾಕುಲನ್ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಪಿಣ್ಡಿಕಾಯ ಚರನ್ತೋತಿ ಪಿಣ್ಡತ್ಥಾಯ ಚರಮಾನೋ. ಸೇವೇಥ ಪನ್ತಾನಿ ಸೇನಾಸನಾನೀತಿ ಸಙ್ಘಮಜ್ಝಂ ಓತರಿತ್ವಾ ವಸಮಾನೋಪಿ ಧುರಪರಿವೇಣೇ ತಾಲನಾಳಿಕೇರಆದೀನಿ ರೋಪೇತ್ವಾ ಉಪಟ್ಠಾಕಾದಿಸಂಸಟ್ಠೋ ನ ವಸೇಯ್ಯ, ಚಿತ್ತಕಲ್ಲತಂ ಪನ ಜನೇತ್ವಾ ಚಿತ್ತಂ ಹಾಸೇತ್ವಾ ತೋಸೇತ್ವಾ ಪುನ ಪನ್ತಸೇನಾಸನೇ ವಸೇಯ್ಯಾತಿ ಅರಞ್ಞಸ್ಸೇವ ವಣ್ಣಂ ಕಥೇತಿ. ಭಯಾತಿ ವಟ್ಟಭಯತೋ. ಅಭಯೇತಿ ನಿಬ್ಬಾನೇ. ವಿಮುತ್ತೋತಿ ಅಧಿಮುತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ವಸೇಯ್ಯ.

ಯತ್ಥ ಭೇರವಾತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಭಯಜನಕಾ ಸವಿಞ್ಞಾಣಕಾ ಸೀಹಬ್ಯಗ್ಘಾದಯೋ, ಅವಿಞ್ಞಾಣಕಾ ರತ್ತಿಭಾಗೇ ಖಾಣುವಲ್ಲಿಆದಯೋ ಬಹೂ ಅತ್ಥಿ. ಸರೀಸಪಾತಿ ದೀಘಜಾತಿಕಾದಿಸರೀಸಪಾ. ನಿಸೀದಿ ತತ್ಥ ಭಿಕ್ಖೂತಿ ತಾದಿಸೇ ಠಾನೇ ಭಿಕ್ಖು ನಿಸಿನ್ನೋ. ಇಮಿನಾ ಇದಂ ದೀಪೇತಿ – ಭಗವಾ ಯಥಾ ತುಮ್ಹೇ ಏತರಹಿ ತತ್ರಟ್ಠಕಭೇರವಾರಮ್ಮಣಾನಿ ಚೇವ ಸರೀಸಪೇ ಚ ವಿಜ್ಜುನಿಚ್ಛಾರಣಾದೀನಿ ಚ ಅಮನಸಿಕತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನಾ, ಏವಮೇವಂ ಪಧಾನಮನುಯುತ್ತಾ ಭಿಕ್ಖೂ ನಿಸೀದನ್ತೀತಿ.

ಜಾತು ಮೇ ದಿಟ್ಠನ್ತಿ ಏಕಂಸೇನ ಮಯಾ ದಿಟ್ಠಂ. ನ ಯಿದಂ ಇತಿಹೀತಿಹನ್ತಿ ಇದಂ ಇತಿಹ ಇತಿಹಾತಿ ನ ತಕ್ಕಹೇತು ವಾ ನಯಹೇತು ವಾ ಪಿಟಕಸಮ್ಪದಾನೇನ ವಾ ಅಹಂ ವದಾಮಿ. ಏಕಸ್ಮಿಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಸ್ಮಿನ್ತಿ ಏಕಾಯ ಧಮ್ಮದೇಸನಾಯ. ಧಮ್ಮದೇಸನಾ ಹಿ ಇಧ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ. ಮಚ್ಚುಹಾಯಿನನ್ತಿ ಮರಣಪರಿಚ್ಚಾಗಿನಂ ಖೀಣಾಸವಾನಂ.

ದಸಾ ಚ ದಸಧಾ ದಸಾತಿ ಏತ್ಥ ದಸಾತಿ ದಸೇವ, ದಸಧಾ ದಸಾತಿ ಸತಂ, ಅಞ್ಞೇ ಚ ದಸುತ್ತರಂ ಸೇಖಸತಂ ಪಸ್ಸಾಮೀತಿ ವದತಿ. ಸೋತಸಮಾಪನ್ನಾತಿ ಮಗ್ಗಸೋತಂ ಸಮಾಪನ್ನಾ. ಅತಿರಚ್ಛಾನಗಾಮಿನೋತಿ ದೇಸನಾಮತ್ತಮೇತಂ, ಅವಿನಿಪಾತಧಮ್ಮಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಙ್ಖಾತುಂ ನೋಪಿ ಸಕ್ಕೋಮೀತಿ ಮುಸಾವಾದಭಯೇನ ಏತ್ತಕಾ ನಾಮ ಪುಞ್ಞಭಾಗಿನೋ ಸತ್ತಾತಿ ಗಣೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋಮೀತಿ ಬಹುಂ ಬ್ರಹ್ಮಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸನ್ಧಾಯ ಏವಮಾಹ. ತತಿಯಂ.

೪. ಅರುಣವತೀಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೮೫. ಚತುತ್ಥೇ ಅಭಿಭೂಸಮ್ಭವನ್ತಿ ಅಭಿಭೂ ಚ ಸಮ್ಭವೋ ಚ. ತೇಸು ಅಭಿಭೂಥೇರೋ ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರೋ ವಿಯ ಪಞ್ಞಾಯ ಅಗ್ಗೋ, ಸಮ್ಭವತ್ಥೇರೋ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೋ ವಿಯ ಸಮಾಧಿನಾ ಅಗ್ಗೋ. ಉಜ್ಝಾಯನ್ತೀತಿ ಅವಜ್ಝಾಯನ್ತಿ, ಲಾಮಕತೋ ವಾ ಚಿನ್ತೇನ್ತಿ. ಖಿಯ್ಯನ್ತೀತಿ, ಕಿನ್ನಾಮೇತಂ ಕಿನ್ನಾಮೇತನ್ತಿ? ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಕಥೇನ್ತಿ. ವಿಪಾಚೇನ್ತೀತಿ ವಿತ್ಥಾರಯನ್ತಾ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಕಥೇನ್ತಿ. ಹೇಟ್ಠಿಮೇನ ಉಪಡ್ಢಕಾಯೇನಾತಿ ನಾಭಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಹೇಟ್ಠಿಮಕಾಯೇನ. ಪಾಳಿಯಂ ಏತ್ತಕಮೇವ ಆಗತಂ. ಥೇರೋ ಪನ ‘‘ಪಕತಿವಣ್ಣಂ ವಿಜಹಿತ್ವಾ ನಾಗವಣ್ಣಂ ಗಹೇತ್ವಾ ದಸ್ಸೇತಿ, ಸುಪಣ್ಣವಣ್ಣಂ ಗಹೇತ್ವಾ ವಾ ದಸ್ಸೇತೀ’’ತಿಆದಿನಾ (ಪಟಿ. ಮ. ೩.೧೩) ನಯೇನ ಆಗತಂ ಅನೇಕಪ್ಪಕಾರಂ ಇದ್ಧಿವಿಕುಬ್ಬನಂ ದಸ್ಸೇಸಿ. ಇಮಾ ಗಾಥಾಯೋ ಅಭಾಸೀತಿ ಥೇರೋ ಕಿರ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಕಥಂ ದೇಸಿತಾ ನು ಖೋ ಧಮ್ಮದೇಸನಾ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಪಿಯಾ ಅಸ್ಸ ಮನಾಪಾ’’ತಿ. ತತೋ ಆವಜ್ಜೇನ್ತೋ – ‘‘ಸಬ್ಬೇಪಿ ಪಾಸಣ್ಡಾ ಸಬ್ಬೇ ದೇವಮನುಸ್ಸಾ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ಸಮಯೇ ಪುರಿಸಕಾರಂ ವಣ್ಣಯನ್ತಿ, ವೀರಿಯಸ್ಸ ಅವಣ್ಣವಾದೀ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ವೀರಿಯಪಟಿಸಂಯುತ್ತಂ ಕತ್ವಾ ದೇಸೇಸ್ಸಾಮಿ, ಏವಂ ಅಯಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಾ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಪಿಯಾ ಭವಿಸ್ಸತಿ ಮನಾಪಾ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ತೀಸು ಪಿಟಕೇಸು ವಿಚಿನಿತ್ವಾ ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ.

ತತ್ಥ ಆರಮ್ಭಥಾತಿ ಆರಮ್ಭವೀರಿಯಂ ಕರೋಥ. ನಿಕ್ಕಮಥಾತಿ ನಿಕ್ಕಮವೀರಿಯಂ ಕರೋಥ. ಯುಞ್ಜಥಾತಿ ಪಯೋಗಂ ಕರೋಥ ಪರಕ್ಕಮಥ. ಮಚ್ಚುನೋ ಸೇನನ್ತಿ ಮಚ್ಚುನೋ ಸೇನಾ ನಾಮ ಕಿಲೇಸಸೇನಾ, ತಂ ಧುನಾಥ. ಜಾತಿಸಂಸಾರನ್ತಿ ಜಾತಿಞ್ಚ ಸಂಸಾರಞ್ಚ, ಜಾತಿಸಙ್ಖಾತಂ ವಾ ಸಂಸಾರಂ. ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಂ ಕರಿಸ್ಸತೀತಿ ವಟ್ಟದುಕ್ಖಸ್ಸ ಪರಿಚ್ಛೇದಂ ಕರಿಸ್ಸತಿ. ಕಿಂ ಪನ ಕತ್ವಾ ಥೇರೋ ಸಹಸ್ಸಿಲೋಕಧಾತುಂ ವಿಞ್ಞಾಪೇಸೀತಿ? ನೀಲಕಸಿಣಂ ತಾವ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಆಲೋಕಟ್ಠಾನೇ ಅನ್ಧಕಾರಂ ಫರಿ, ಓದಾತಕಸಿಣಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಅನ್ಧಕಾರಟ್ಠಾನೇ ಓಭಾಸಂ. ತತೋ ‘‘ಕಿಮಿದಂ ಅನ್ಧಕಾರ’’ನ್ತಿ? ಸತ್ತಾನಂ ಆಭೋಗೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ಆಲೋಕಂ ದಸ್ಸೇಸಿ. ಆಲೋಕಟ್ಠಾನೇ ಆಲೋಕಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥಿ, ‘‘ಕಿಂ ಆಲೋಕೋ ಅಯ’’ನ್ತಿ? ವಿಚಿನನ್ತಾನಂ ಅತ್ತಾನಂ ದಸ್ಸೇಸಿ. ಅಥ ತೇಸಂ ಥೇರೋತಿ ವದನ್ತಾನಂ ಇಮಾ ಗಾಥಾಯೋ ಅಭಾಸಿ, ಸಬ್ಬೇ ಓಸಟಾಯ ಪರಿಸಾಯ ಮಜ್ಝೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತಸ್ಸ ವಿಯ ಸದ್ದಂ ಸುಣಿಂಸು. ಅತ್ಥೋಪಿ ನೇಸಂ ಪಾಕಟೋ ಅಹೋಸಿ. ಚತುತ್ಥಂ.

೫. ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೮೬. ಪಞ್ಚಮೇ ಉಪವತ್ತನೇ ಮಲ್ಲಾನಂ ಸಾಲವನೇತಿ ಯಥೇವ ಹಿ ಕದಮ್ಬನದೀತೀರತೋ ರಾಜಮಾತುವಿಹಾರದ್ವಾರೇನ ಥೂಪಾರಾಮಂ ಗನ್ತಬ್ಬಂ ಹೋತಿ, ಏವಂ ಹಿರಞ್ಞವತಿಕಾಯ ನಾಮ ನದಿಯಾ ಪಾರಿಮತೀರತೋ ಸಾಲವನಂ ಉಯ್ಯಾನಂ. ಯಥಾ ಅನುರಾಧಪುರಸ್ಸ ಥೂಪಾರಾಮೋ, ಏವಂ ತಂ ಕುಸಿನಾರಾಯ ಹೋತಿ. ಯಥಾ ಥೂಪಾರಾಮತೋ ದಕ್ಖಿಣದ್ವಾರೇನ ನಗರಂ ಪವಿಸನಮಗ್ಗೋ ಪಾಚೀನಮುಖೋ ಗನ್ತ್ವಾ ಉತ್ತರೇನ ನಿವತ್ತತಿ, ಏವಂ ಉಯ್ಯಾನತೋ ಸಾಲಪನ್ತಿ ಪಾಚೀನಮುಖಾ ಗನ್ತ್ವಾ ಉತ್ತರೇನ ನಿವತ್ತಾ. ತಸ್ಮಾ ತಂ ‘‘ಉಪವತ್ತನ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಉಪವತ್ತನೇ ಮಲ್ಲಾನಂ ಸಾಲವನೇ. ಅನ್ತರೇನ ಯಮಕಸಾಲಾನನ್ತಿ ಮೂಲಕ್ಖನ್ಧವಿಟಪಪತ್ತೇಹಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಸಂಸಿಬ್ಬಿತ್ವಾ ಠಿತಸಾಲಾನಂ ಅನ್ತರಿಕಾಯ. ಅಪ್ಪಮಾದೇನ ಸಮ್ಪಾದೇಥಾತಿ ಸತಿಅವಿಪ್ಪವಾಸೇನ ಕತ್ತಬ್ಬಕಿಚ್ಚಾನಿ ಸಮ್ಪಾದಯಥ. ಇತಿ ಭಗವಾ ಯಥಾ ನಾಮ ಮರಣಮಞ್ಚೇ ನಿಪನ್ನೋ ಮಹದ್ಧನೋ ಕುಟುಮ್ಬಿಕೋ ಪುತ್ತಾನಂ ಧನಸಾರಂ ಆಚಿಕ್ಖೇಯ್ಯ, ಏವಮೇವಂ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಮಞ್ಚೇ ನಿಪನ್ನೋ ಪಞ್ಚಚತ್ತಾಲೀಸ ವಸ್ಸಾನಿ ದಿನ್ನಂ ಓವಾದಂ ಸಬ್ಬಂ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಅಪ್ಪಮಾದಪದೇಯೇವ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಅಭಾಸಿ. ಅಯಂ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಪಚ್ಛಿಮಾ ವಾಚಾತಿ ಇದಂ ಪನ ಸಙ್ಗೀತಿಕಾರಾನಂ ವಚನಂ.

ಇತೋ ಪರಂ ಯಂ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಪರಿಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಭಗವಾ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋ, ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ, ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ಪಠಮಂ ಝಾನನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಸಞ್ಞಾವೇದಯಿತನಿರೋಧಂ ಸಮಾಪನ್ನೇ ಭಗವತಿ ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸಾನಂ ಅಪ್ಪವತ್ತಿಂ ದಿಸ್ವಾ, ‘‘ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋ ಸತ್ಥಾ’’ತಿ ಸಞ್ಞಾಯ ದೇವಮನುಸ್ಸಾ ಏಕಪ್ಪಹಾರೇನ ವಿರವಿಂಸು, ಆನನ್ದತ್ಥೇರೋಪಿ – ‘‘ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋ ನು ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಅನುರುದ್ಧ ಭಗವಾ’’ತಿ ಥೇರಂ ಪುಚ್ಛಿ. ಥೇರೋ ‘‘ನ ಖೋ, ಆವುಸೋ ಆನನ್ದ, ತಥಾಗತೋ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋ, ಅಪಿಚ ಸಞ್ಞಾವೇದಯಿತನಿರೋಧಂ ಸಮಾಪನ್ನೋ’’ತಿ ಆಹ. ಕಥಂ ಪನ ಸೋ ಅಞ್ಞಾಸಿ? ಥೇರೋ ಕಿರ ಸತ್ಥಾರಾ ಸದ್ಧಿಂಯೇವ ತಂ ತಂ ಸಮಾಪತ್ತಿಂ ಸಮಾಪಜ್ಜನ್ತೋ ಯಾವ ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನವುಟ್ಠಾನಂ, ತಾವ ಗನ್ತ್ವಾ, ‘‘ಇದಾನಿ ಭಗವಾ ನಿರೋಧಂ ಸಮಾಪನ್ನೋ, ಅನ್ತೋನಿರೋಧೇ ಚ ಕಾಲಂಕಿರಿಯಾ ನಾಮ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ಅಞ್ಞಾಸಿ.

ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ಸಞ್ಞಾವೇದಯಿತನಿರೋಧಸಮಾಪತ್ತಿತೋ ವುಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿ…ಪೇ… ತತಿಯಜ್ಝಾನಾ ವುಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಚತುತ್ಥಂ ಝಾನಂ ಸಮಾಪಜ್ಜೀತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ಭಗವಾ ಚತುವೀಸತಿಯಾ ಠಾನೇಸು ಪಠಮಂ ಝಾನಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿ, ತೇರಸಸು ಠಾನೇಸು ದುತಿಯಂ ಝಾನಂ… ತಥಾ ತತಿಯಂ… ಪನ್ನರಸಸು ಠಾನೇಸು ಚತುತ್ಥಂ ಝಾನಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿ. ಕಥಂ? ದಸಸು ಅಸುಭೇಸು ದ್ವತ್ತಿಂಸಾಕಾರೇ ಅಟ್ಠಸು ಕಸಿಣೇಸು ಮೇತ್ತಾಕರುಣಾಮುದಿತೇಸು ಆನಾಪಾನೇ ಪರಿಚ್ಛೇದಾಕಾಸೇತಿ ಇಮೇಸು ತಾವ ಚತುವೀಸತಿಯಾ ಠಾನೇಸು ಪಠಮಂ ಝಾನಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿ. ಠಪೇತ್ವಾ ಪನ ದ್ವತ್ತಿಂಸಾಕಾರಞ್ಚ ದಸ ಚ ಅಸುಭಾನಿ ಸೇಸೇಸು ತೇರಸಸು ದುತಿಯಂ ಝಾನಂ… ತೇಸುಯೇವ ತತಿಯಂ ಝಾನಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿ. ಅಟ್ಠಸು ಪನ ಕಸಿಣೇಸು ಉಪೇಕ್ಖಾಬ್ರಹ್ಮವಿಹಾರೇ ಆನಾಪಾನೇ ಪರಿಚ್ಛೇದಾಕಾಸೇ ಚತೂಸು ಅರೂಪೇಸೂತಿ ಇಮೇಸು ಪನ್ನರಸಸು ಠಾನೇಸು ಚತುತ್ಥಂ ಝಾನಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿ. ಅಯಮ್ಪಿ ಚ ಸಙ್ಖೇಪಕಥಾವ. ನಿಬ್ಬಾನಪುರಂ ಪವಿಸನ್ತೋ ಪನ ಭಗವಾ ಧಮ್ಮಸ್ಸಾಮಿ ಸಬ್ಬಾಪಿ ಚತುವೀಸತಿಕೋಟಿಸತಸಹಸ್ಸಸಙ್ಖಾ ಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ವಿದೇಸಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಞಾತಿಜನಂ ಆಲಿಙ್ಗೇತ್ವಾ ವಿಯ ಸಬ್ಬಸಮಾಪತ್ತಿಸುಖಂ ಅನುಭವಿತ್ವಾ ಪವಿಟ್ಠೋ.

ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಾ ವುಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಸಮನನ್ತರಾ ಭಗವಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯೀತಿ ಏತ್ಥ ಚ ಝಾನಸಮನನ್ತರಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಸಮನನ್ತರನ್ತಿ, ದ್ವೇ ಸಮನನ್ತರಾನಿ. ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಾ ವುಟ್ಠಾಯ ಭವಙ್ಗಂ ಓತಿಣ್ಣಸ್ಸ ತತ್ಥೇವ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಂ ಝಾನಸಮನನ್ತರಂ ನಾಮ, ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಾ ವುಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಪುನ ಝಾನಙ್ಗಾನಿ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಭವಙ್ಗಂ ಓತಿಣ್ಣಸ್ಸ ತತ್ಥೇವ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಸಮನನ್ತರಂ ನಾಮ. ಇಮಾನಿ ದ್ವೇಪಿ ಸಮನನ್ತರಾನೇವ. ಭಗವಾ ಪನ ಝಾನಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಝಾನಾ ವುಟ್ಠಾಯ ಝಾನಙ್ಗಾನಿ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಭವಙ್ಗಚಿತ್ತೇನ ಅಬ್ಯಾಕತೇನ ದುಕ್ಖಸಚ್ಚೇನ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿ. ಯೇ ಹಿ ಕೇಚಿ ಬುದ್ಧಾ ವಾ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಾ ವಾ ಅರಿಯಸಾವಕಾ ವಾ ಅನ್ತಮಸೋ ಕುನ್ಥಕಿಪಿಲ್ಲಿಕಂ ಉಪಾದಾಯ ಸಬ್ಬೇ ಭವಙ್ಗಚಿತ್ತೇನೇವ ಅಬ್ಯಾಕತೇನ ದುಕ್ಖಸಚ್ಚೇನ ಕಾಲಂ ಕರೋನ್ತಿ.

ಭೂತಾತಿ ಸತ್ತಾ. ಅಪ್ಪಟಿಪುಗ್ಗಲೋತಿ ಪಟಿಭಾಗಪುಗ್ಗಲವಿರಹಿತೋ. ಬಲಪ್ಪತ್ತೋತಿ ದಸವಿಧಂ ಞಾಣಬಲಂ ಪತ್ತೋ. ಉಪ್ಪಾದವಯಧಮ್ಮಿನೋತಿ ಉಪ್ಪಾದವಯಸಭಾವಾ. ತೇಸಂ ವೂಪಸಮೋತಿ ತೇಸಂ ಸಙ್ಖಾರಾನಂ ವೂಪಸಮೋ. ಸುಖೋತಿ ಅಸಙ್ಖತಂ ನಿಬ್ಬಾನಮೇವ ಸುಖನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ತದಾಸೀತಿ ‘‘ಸಹ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಾ ಮಹಾಭೂಮಿಚಾಲೋ ಅಹೋಸೀ’’ತಿ ಏವಂ ಮಹಾಪರಿನಿಬ್ಬಾನೇ (ದೀ. ನಿ. ೨.೨೨೦) ವುತ್ತಂ ಭೂಮಿಚಾಲಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ. ಸೋ ಹಿ ಲೋಮಹಂಸನಕೋ ಚ ಭಿಂಸನಕೋ ಚ ಆಸಿ. ಸಬ್ಬಾಕಾರವರೂಪೇತೇತಿ ಸಬ್ಬಾಕಾರವರಗುಣೂಪೇತೇ. ನಾಹು ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸೋತಿ ನ ಜಾತೋ ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸೋ. ಅನೇಜೋತಿ ತಣ್ಹಾಸಙ್ಖಾತಾಯ ಏಜಾಯ ಅಭಾವೇನ ಅನೇಜೋ. ಸನ್ತಿಮಾರಬ್ಭಾತಿ ಅನುಪಾದಿಸೇಸಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಆರಬ್ಭ ಪಟಿಚ್ಚ ಸನ್ಧಾಯ. ಚಕ್ಖುಮಾತಿ ಪಞ್ಚಹಿ ಚಕ್ಖೂಹಿ ಚಕ್ಖುಮಾ. ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋತಿ ಖನ್ಧಪರಿನಿಬ್ಬಾನೇನ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋ. ಅಸಲ್ಲೀನೇನಾತಿ ಅನಲ್ಲೀನೇನ ಅಸಙ್ಕುಟಿತೇನ ಸುವಿಕಸಿತೇನೇವ ಚಿತ್ತೇನ. ವೇದನಂ ಅಜ್ಝವಾಸಯೀತಿ ವೇದನಂ ಅಧಿವಾಸೇಸಿ, ನ ವೇದನಾನುವತ್ತೀ ಹುತ್ವಾ ಇತೋ ಚಿತೋ ಸಮ್ಪರಿವತ್ತಿ. ವಿಮೋಕ್ಖೋತಿ ಕೇನಚಿ ಧಮ್ಮೇನ ಅನಾವರಣವಿಮೋಕ್ಖೋ ಸಬ್ಬಸೋ ಅಪಞ್ಞತ್ತಿಭಾವೂಪಗಮೋ ಪಜ್ಜೋತನಿಬ್ಬಾನಸದಿಸೋ ಜಾತೋತಿ. ಪಞ್ಚಮಂ.

ದುತಿಯೋ ವಗ್ಗೋ.

ಇತಿ ಸಾರತ್ಥಪ್ಪಕಾಸಿನಿಯಾ

ಸಂಯುತ್ತನಿಕಾಯ-ಅಟ್ಠಕಥಾಯ

ಬ್ರಹ್ಮಸಂಯುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.