೧೨. ಆಳವಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೪೬. ದ್ವಾದಸಮೇ ಆಳವಿಯನ್ತಿ ಆಳವೀತಿ ತಂ ರಟ್ಠಮ್ಪಿ ನಗರಮ್ಪಿ. ತಞ್ಚ ಭವನಂ ನಗರಸ್ಸ ಅವಿದೂರೇ ಗಾವುತಮತ್ತೇ ಠಿತಂ. ಭಗವಾ ತತ್ಥ ವಿಹರನ್ತೋ ತಂ ನಗರಂ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ಆಳವಿಯಂ ವಿಹರತೀತಿ ವುತ್ತೋ. ಆಳವಕಸ್ಸ ಯಕ್ಖಸ್ಸ ಭವನೇತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ಅಯಮನುಪುಬ್ಬಿಕಥಾ – ಆಳವಕೋ ಕಿರ ರಾಜಾ ವಿವಿಧನಾಟಕೂಪಭೋಗಂ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಚೋರಪಟಿಬಾಹನತ್ಥಂ ಪಟಿರಾಜನಿಸೇಧನತ್ಥಂ ಬ್ಯಾಯಾಮಕರಣತ್ಥಞ್ಚ ಸತ್ತಮೇ ಸತ್ತಮೇ ದಿವಸೇ ಮಿಗವಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಏಕದಿವಸಂ ಬಲಕಾಯೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಕತಿಕಂ ಅಕಾಸಿ – ‘‘ಯಸ್ಸ ಪಸ್ಸೇನ ಮಿಗೋ ಪಲಾಯತಿ, ತಸ್ಸೇವ ಸೋ ಭಾರೋ’’ತಿ. ಅಥ ತಸ್ಸೇವ ಪಸ್ಸೇನ ಮಿಗೋ ಪಲಾಯಿ, ಜವಸಮ್ಪನ್ನೋ ರಾಜಾ ಧನುಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪತ್ತಿಕೋವ ತಿಯೋಜನಂ ತಂ ಮಿಗಂ ಅನುಬನ್ಧಿ. ಏಣಿಮಿಗಾ ಚ ತಿಯೋಜನವೇಗಾ ಏವ ಹೋನ್ತಿ. ಅಥ ಪರಿಕ್ಖೀಣಜವಂ ತಂ ಉದಕಂ ವಿಯ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಠಿತಂ ವಧಿತ್ವಾ ದ್ವಿಧಾ ಛೇತ್ವಾ ಅನತ್ಥಿಕೋಪಿ ಮಂಸೇನ ‘‘ನಾಸಕ್ಖಿ ಮಿಗಂ ಗಹೇತು’’ನ್ತಿ ಅಪವಾದಮೋಚನತ್ಥಂ ಕಾಜೇನಾದಾಯ ಆಗಚ್ಛನ್ತೋ ನಗರಸ್ಸಾವಿದೂರೇ ಬಹಲಪತ್ತಪಲಾಸಂ ಮಹಾನಿಗ್ರೋಧಂ ದಿಸ್ವಾ ಪರಿಸ್ಸಮವಿನೋದನತ್ಥಂ ತಸ್ಸ ಮೂಲಮುಪಗತೋ. ತಸ್ಮಿಞ್ಚ ನಿಗ್ರೋಧೇ ಆಳವಕೋ ಯಕ್ಖೋ ಮಹಾರಾಜಸನ್ತಿಕಾ ಭವನಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಮಜ್ಝನ್ಹಿಕಸಮಯೇ ತಸ್ಸ ರುಕ್ಖಸ್ಸ ಛಾಯಾಯ ಫುಟ್ಠೋಕಾಸಂ ಪವಿಟ್ಠೇ ಪಾಣಿನೋ ಖಾದನ್ತೋ ಪಟಿವಸತಿ. ಸೋ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಖಾದಿತುಂ ಉಪಗತೋ. ರಾಜಾ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಕತಿಕಂ ಅಕಾಸಿ – ‘‘ಮುಞ್ಚ ಮಂ, ಅಹಂ ತೇ ದಿವಸೇ ದಿವಸೇ ಮನುಸ್ಸಞ್ಚ ಥಾಲಿಪಾಕಞ್ಚ ಪೇಸೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಯಕ್ಖೋ – ‘‘ತ್ವಂ ರಾಜೂಪಭೋಗೇನ ಪಮತ್ತೋ ನ ಸರಿಸ್ಸಸಿ, ಅಹಂ ಪನ ಭವನಂ ಅನುಪಗತಞ್ಚ ಅನನುಞ್ಞಾತಞ್ಚ ಖಾದಿತುಂ ನ ಲಭಾಮಿ, ಸ್ವಾಹಂ ಭವನ್ತಮ್ಪಿ ಜೀಯೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ನ ಮುಞ್ಚಿ. ರಾಜಾ ‘‘ಯಂ ದಿವಸಂ ನ ಪೇಸೇಮಿ, ತಂ ದಿವಸಂ ಮಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಖಾದಾ’’ತಿ ಅತ್ತಾನಂ ಅನುಜಾನಿತ್ವಾ ತೇನ ಮುತ್ತೋ ನಗರಾಭಿಮುಖೋ ಅಗಮಾಸಿ.

ಬಲಕಾಯೋ ಮಗ್ಗೇ ಖನ್ಧಾವಾರಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಠಿತೋ ರಾಜಾನಂ ದಿಸ್ವಾ, ‘‘ಕಿಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಅಯಸಮತ್ತಭಯಾ ಏವಂ ಕಿಲನ್ತೋಸೀ’’ತಿ? ವದನ್ತೋ ಪಚ್ಚುಗ್ಗನ್ತ್ವಾ ಪಟಿಗ್ಗಹೇಸಿ. ರಾಜಾ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಅನಾರೋಚೇತ್ವಾ ನಗರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಕತಪಾತರಾಸೋ ನಗರಗುತ್ತಿಕಂ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ ಏತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸಿ. ನಗರಗುತ್ತಿಕೋ – ‘‘ಕಿಂ, ದೇವ, ಕಾಲಪರಿಚ್ಛೇದೋ ಕತೋ’’ತಿ ಆಹ? ನ ಕತೋ ಭಣೇತಿ. ದುಟ್ಠು ಕತಂ, ದೇವ, ಅಮನುಸ್ಸಾ ಹಿ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಮತ್ತಮೇವ ಲಭನ್ತಿ, ಅಪರಿಚ್ಛಿನ್ನೇ ಪನ ಜನಪದಸ್ಸಾಬಾಧೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಹೋತು ದೇವ, ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಏವಮಕಾಸಿ, ಅಪ್ಪೋಸ್ಸುಕ್ಕೋ ತ್ವಂ ರಜ್ಜಸುಖಮನುಭೋಹಿ, ಅಹಮೇತ್ಥ ಕಾತಬ್ಬಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀತಿ. ಸೋ ಕಾಲಸ್ಸೇವ ವುಟ್ಠಾಯ ಬನ್ಧನಾಗಾರದ್ವಾರೇ ಠತ್ವಾ ಯೇ ಯೇ ವಜ್ಝಾ ಹೋನ್ತಿ, ತೇ ತೇ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಯೋ ಜೀವಿತತ್ಥಿಕೋ, ಸೋ ನಿಕ್ಖಮತೂ’’ತಿ ಭಣತಿ. ಯೋ ಪಠಮಂ ನಿಕ್ಖಮತಿ, ತಂ ಗೇಹಂ ನೇತ್ವಾ ನ್ಹಾಪೇತ್ವಾ ಭೋಜೇತ್ವಾ ಚ ‘‘ಇಮಂ ಥಾಲಿಪಾಕಂ ಯಕ್ಖಸ್ಸ ದೇಹೀ’’ತಿ ಪೇಸೇತಿ. ತಂ ರುಕ್ಖಮೂಲಂ ಪವಿಟ್ಠಮತ್ತಂಯೇವ ಯಕ್ಖೋ ಭೇರವಂ ಅತ್ತಭಾವಂ ನಿಮ್ಮಿನಿತ್ವಾ ಮೂಲಕನ್ದಂ ವಿಯ ಖಾದಿ. ಯಕ್ಖಾನುಭಾವೇನ ಕಿರ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಕೇಸಾದೀನಿ ಉಪಾದಾಯ ಸಕಲಸರೀರಂ ನವನೀತಪಿಣ್ಡಂ ವಿಯ ಹೋತಿ, ಯಕ್ಖಸ್ಸ ಭತ್ತಂ ಗಾಹಾಪೇತುಂ ಗತಪುರಿಸಾ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಭೀತಾ ಯಥಾಮಿತ್ತಂ ಆರೋಚೇಸುಂ. ತತೋ ಪಭುತಿ ‘‘ರಾಜಾ ಚೋರೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಯಕ್ಖಸ್ಸ ದೇತೀ’’ತಿ ಮನುಸ್ಸಾ ಚೋರಕಮ್ಮತೋ ಪಟಿವಿರತಾ. ತತೋ ಅಪರೇನ ಸಮಯೇನ ನವಚೋರಾನಂ ಅಭಾವೇನ ಪುರಾಣಚೋರಾನಞ್ಚ ಪರಿಕ್ಖಯೇನ ಬನ್ಧನಾಗಾರಾನಿ ಸುಞ್ಞಾನಿ ಅಹೇಸುಂ.

ಅಥ ನಗರಗುತ್ತಿಕೋ ರಞ್ಞೋ ಆರೋಚೇಸಿ. ರಾಜಾ ಅತ್ತನೋ ಧನಂ ನಗರರಚ್ಛಾಸು ಛಡ್ಡಾಪೇಸಿ ‘‘ಅಪ್ಪೇವ ನಾಮ ಕೋಚಿ ಲೋಭೇನ ಗಣ್ಹೇಯ್ಯಾ’’ತಿ. ತಂ ಪಾದೇನಪಿ ಕೋಚಿ ನಚ್ಛುಪಿ. ಸೋ ಚೋರೇ ಅಲಭನ್ತೋ ಅಮಚ್ಚಾನಂ ಆರೋಚೇಸಿ. ಅಮಚ್ಚಾ ‘‘ಕುಲಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಏಕಮೇಕಂ ಜಿಣ್ಣಕಂ ಪೇಸೇಮ, ಸೋ ಪಕತಿಯಾಪಿ ಮಚ್ಚುಪಥೇ ವತ್ತತೀ’’ತಿ ಆಹಂಸು. ರಾಜಾ ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪಿತರಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪಿತಾಮಹಂ ಪೇಸೇತೀತಿ ಮನುಸ್ಸಾ ಖೋಭಂ ಕರಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಮಾ ವೋ ಏತಂ ರುಚ್ಚೀ’’ತಿ ವಾರೇಸಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ, ದೇವ, ದಾರಕಂ ಪೇಸೇಮ ಉತ್ತಾನಸೇಯ್ಯಕಂ, ತಥಾವಿಧಸ್ಸ ಹಿ ‘ಮಾತಾ ಮೇ’ತಿ ‘ಪಿತಾ ಮೇ’ತಿ ಸಿನೇಹೋ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ಆಹಂಸು. ರಾಜಾ ಅನುಜಾನಿ. ತೇ ತಥಾ ಅಕಂಸು. ನಗರೇ ದಾರಕಮಾತರೋ ಚ ದಾರಕೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಗಬ್ಭಿನಿಯೋ ಚ ಪಲಾಯಿತ್ವಾ ಪರಜನಪದೇ ದಾರಕೇ ಸಂವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಆನೇನ್ತಿ. ಏವಂ ದ್ವಾದಸ ವಸ್ಸಾನಿ ಗತಾನಿ.

ತತೋ ಏಕದಿವಸಂ ಸಕಲನಗರಂ ವಿಚಿನಿತ್ವಾ ಏಕಮ್ಪಿ ದಾರಕಂ ಅಲಭಿತ್ವಾ ಅಮಚ್ಚಾ ರಞ್ಞೋ ಆರೋಚೇಸುಂ – ‘‘ನತ್ಥಿ, ದೇವ, ನಗರೇ ದಾರಕೋ ಠಪೇತ್ವಾ ಅನ್ತೇಪುರೇ ತವ ಪುತ್ತಂ ಆಳವಕಕುಮಾರ’’ನ್ತಿ. ರಾಜಾ ‘‘ಯಥಾ ಮಮ ಪುತ್ತೋ ಪಿಯೋ, ಏವಂ ಸಬ್ಬಲೋಕಸ್ಸ, ಅತ್ತನಾ ಪನ ಪಿಯತರಂ ನತ್ಥಿ, ಗಚ್ಛಥ ತಮ್ಪಿ ದತ್ವಾ ಮಮ ಜೀವಿತಂ ರಕ್ಖಥಾ’’ತಿ. ತೇನ ಚ ಸಮಯೇನ ಆಳವಕಸ್ಸ ಮಾತಾ ಪುತ್ತಂ ನ್ಹಾಪೇತ್ವಾ ಮಣ್ಡೇತ್ವಾ ದುಕೂಲಚುಮ್ಬಟಕೇ ಕತ್ವಾ ಅಙ್ಕೇ ಸಯಾಪೇತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನಾ ಹೋತಿ. ರಾಜಪುರಿಸಾ ರಞ್ಞೋ ಆಣಾಯ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ವಿಪ್ಪಲಪನ್ತಿಯಾ ತಸ್ಸಾ ಸೋಳಸನ್ನಞ್ಚ ದೇವಿಸಹಸ್ಸಾನಂ ಸದ್ಧಿಂ ಧಾತಿಯಾ ತಂ ಆದಾಯ ಪಕ್ಕಮಿಂಸು, ‘‘ಸ್ವೇ ಯಕ್ಖಭಕ್ಖೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ತಂದಿವಸಞ್ಚ ಭಗವಾ ಪಚ್ಚೂಸಸಮಯಂ ಪಚ್ಚುಟ್ಠಾಯ ಜೇತವನವಿಹಾರೇ ಗನ್ಧಕುಟಿಯಂ ಮಹಾಕರುಣಾಸಮಾಪತ್ತಿಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಬುದ್ಧಚಕ್ಖುನಾ ಲೋಕಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ಅದ್ದಸ ಆಳವಕಸ್ಸ ಕುಮಾರಸ್ಸ ಅನಾಗಾಮಿಫಲುಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಉಪನಿಸ್ಸಯಂ ಯಕ್ಖಸ್ಸ ಚ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲುಪ್ಪತ್ತಿಯಾ, ದೇಸನಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ಚ ಚತುರಾಸೀತಿಪಾಣಸಹಸ್ಸಾನಂ ಧಮ್ಮಚಕ್ಖುಪಟಿಲಾಭಸ್ಸಾತಿ. ಸೋ ವಿಭಾತಾಯ ರತ್ತಿಯಾ ಪುರಿಮಭತ್ತಕಿಚ್ಚಂ ಕತ್ವಾ ಸುನಿಟ್ಠಿತಪಚ್ಛಾಭತ್ತಕಿಚ್ಚೋ ಕಾಳಪಕ್ಖೂಪೋಸಥದಿವಸೇ ವತ್ತಮಾನೇ ಓಗ್ಗತೇ ಸೂರಿಯೇ ಏಕೋ ಅದುತಿಯೋ ಪತ್ತಚೀವರಮಾದಾಯ ಪಾದಮಗ್ಗೇನೇವ ಸಾವತ್ಥಿತೋ ತಿಂಸ ಯೋಜನಾನಿ ಗನ್ತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಯಕ್ಖಸ್ಸ ಭವನಂ ಪಾವಿಸಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಆಳವಕಸ್ಸ ಯಕ್ಖಸ್ಸ ಭವನೇ’’ತಿ.

ಕಿಂ ಪನ ಭಗವಾ ಯಸ್ಮಿಂ ನಿಗ್ರೋಧೇ ಆಳವಕಸ್ಸ ಭವನಂ, ತಸ್ಸ ಮೂಲೇ ವಿಹಾಸಿ, ಉದಾಹು ಭವನೇಯೇವಾತಿ? ಭವನೇಯೇವ. ಯಥೇವ ಹಿ ಯಕ್ಖಾ ಅತ್ತನೋ ಭವನಂ ಪಸ್ಸನ್ತಿ, ತಥಾ ಭಗವಾಪಿ. ಸೋ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ಭವನದ್ವಾರೇ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ತದಾ ಆಳವಕೋ ಹಿಮವನ್ತೇ ಯಕ್ಖಸಮಾಗಮಂ ಗತೋ ಹೋತಿ. ತತೋ ಆಳವಕಸ್ಸ ದ್ವಾರಪಾಲೋ ಗದ್ರಭೋ ನಾಮ ಯಕ್ಖೋ ಭಗವನ್ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ, ‘‘ಕಿಂ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ ವಿಕಾಲೇ ಆಗತೋ’’ತಿ ಆಹ. ಆಮ, ಗದ್ರಭ, ಆಗತೋಮ್ಹಿ, ಸಚೇ ತೇ ಅಗರು, ವಿಹರೇಯ್ಯಾಮೇಕರತ್ತಂ ಆಳವಕಸ್ಸ ಭವನೇತಿ. ನ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಗರು, ಅಪಿಚ ಖೋ ಸೋ ಯಕ್ಖೋ ಕಕ್ಖಳೋ ಫರುಸೋ, ಮಾತಾಪಿತೂನಮ್ಪಿ ಅಭಿವಾದನಾದೀನಿ ನ ಕರೋತಿ, ಮಾ ರುಚ್ಚಿ ಭಗವತೋ ಇಧ ವಾಸೋತಿ. ಜಾನಾಮಿ, ಗದ್ರಭ, ತಸ್ಸ ಸಭಾವಂ, ನ ಕೋಚಿ ಮಮನ್ತರಾಯೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ. ಸಚೇ ತೇ ಅಗರು, ವಿಹರೇಯ್ಯಾಮೇಕರತ್ತನ್ತಿ.

ದುತಿಯಮ್ಪಿ ಗದ್ರಭೋ ಯಕ್ಖೋ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಅಗ್ಗಿತತ್ತಕಪಾಲಸದಿಸೋ, ಭನ್ತೇ, ಆಳವಕೋ, ಮಾತಾಪಿತರೋತಿ ವಾ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾತಿ ವಾ ಧಮ್ಮೋತಿ ವಾ ನ ಜಾನಾತಿ, ಇಧಾಗತಾನಂ ಪನ ಚಿತ್ತಕ್ಖೇಪಮ್ಪಿ ಕರೋತಿ, ಹದಯಮ್ಪಿ ಫಾಲೇತಿ, ಪಾದೇಪಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಪರಸಮುದ್ದಂ ವಾ ಪರಚಕ್ಕವಾಳಂ ವಾ ಖಿಪತೀ’’ತಿ. ದುತಿಯಮ್ಪಿ ಭಗವಾ ಆಹ – ‘‘ಜಾನಾಮಿ, ಗದ್ರಭ, ಸಚೇಪಿ ತೇ ಅಗರು, ವಿಹರೇಯ್ಯಾಮೇಕರತ್ತ’’ನ್ತಿ. ನ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಗರು, ಅಪಿಚ ಖೋ ಸೋ ಯಕ್ಖೋ ಅತ್ತನೋ ಅನಾರೋಚೇತ್ವಾ ಅನುಜಾನನ್ತಂ ಮಂ ಜೀವಿತಾಪಿ ವೋರೋಪೇಯ್ಯ, ಆರೋಚೇಮಿ, ಭನ್ತೇ, ತಸ್ಸಾತಿ. ಯಥಾಸುಖಂ, ಗದ್ರಭ, ಆರೋಚೇಹೀತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ, ತ್ವಮೇವ ಜಾನಾಹೀ’’ತಿ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಹಿಮವನ್ತಾಭಿಮುಖೋ ಪಕ್ಕಾಮಿ. ಭವನದ್ವಾರಮ್ಪಿ ಸಯಮೇವ ಭಗವತೋ ವಿವರಮದಾಸಿ. ಭಗವಾ ಅನ್ತೋಭವನಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಯತ್ಥ ಅಭಿಲಕ್ಖಿತೇಸು ಮಙ್ಗಲದಿವಸಾದೀಸು ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಆಳವಕೋ ಸಿರಿಂ ಅನುಭೋತಿ, ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ದಿಬ್ಬರತನಮಯೇ ಪಲ್ಲಙ್ಕೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಸುವಣ್ಣಾಭಂ ಮುಞ್ಚಿ. ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಯಕ್ಖಸ್ಸ ಇತ್ಥಿಯೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಸಮ್ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ನಿಸೀದಿಂಸು. ಭಗವಾ ‘‘ಪುಬ್ಬೇ ತುಮ್ಹೇ ದಾನಂ ದತ್ವಾ ಸೀಲಂ ಸಮಾದಿಯಿತ್ವಾ ಪೂಜನೇಯ್ಯಂ ಪೂಜೇತ್ವಾ ಇಮಂ ಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಪತ್ತಾ, ಇದಾನಿಪಿ ತಥೇವ ಕರೋಥ, ಮಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಇಸ್ಸಾಮಚ್ಛರಿಯಾಭಿಭೂತಾ ವಿಹರಥಾ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ತಾಸಂ ಪಕಿಣ್ಣಕಧಮ್ಮಕಥಂ ಕಥೇಸಿ. ತಾ ಭಗವತೋ ಮಧುರನಿಗ್ಘೋಸಂ ಸುತ್ವಾ ಸಾಧುಕಾರಸಹಸ್ಸಾನಿ ದತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಸಮ್ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ನಿಸೀದಿಂಸುಯೇವ. ಗದ್ರಭೋಪಿ ಹಿಮವನ್ತಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಆಳವಕಸ್ಸಾರೋಚೇಸಿ – ‘‘ಯಗ್ಘೇ, ಮಾರಿಸ, ಜಾನೇಯ್ಯಾಸಿ ವಿಮಾನೇ ತೇ ಭಗವಾ ನಿಸಿನ್ನೋ’’ತಿ. ಸೋ ಗದ್ರಭಸ್ಸ ಸಞ್ಞಂ ಅಕಾಸಿ ‘‘ತುಣ್ಹೀ ಹೋಹಿ, ಗನ್ತ್ವಾ ಕತ್ತಬ್ಬಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಪುರಿಸಮಾನೇನ ಕಿರ ಲಜ್ಜಿತೋ ಅಹೋಸಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಮಾ ಕೋಚಿ ಪರಿಸಮಜ್ಝೇ ಸುಣೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಏವಮಕಾಸಿ.

ತದಾ ಸಾತಾಗಿರಹೇಮವತಾ ಭಗವನ್ತಂ ಜೇತವನೇಯೇವ ವನ್ದಿತ್ವಾ ‘‘ಯಕ್ಖಸಮಾಗಮಂ ಗಮಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಸಪರಿವಾರಾ ನಾನಾಯಾನೇಹಿ ಆಕಾಸೇನ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ಆಕಾಸೇ ಚ ಯಕ್ಖಾನಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಮಗ್ಗೋ ನತ್ಥಿ, ಆಕಾಸಟ್ಠಾನಿ ವಿಮಾನಾನಿ ಪರಿಹರಿತ್ವಾ ಮಗ್ಗಟ್ಠಾನೇನೇವ ಮಗ್ಗೋ ಹೋತಿ. ಆಳವಕಸ್ಸ ಪನ ವಿಮಾನಂ ಭೂಮಟ್ಠಂ ಸುಗುತ್ತಂ ಪಾಕಾರಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಂ ಸುಸಂವಿಹಿತದ್ವಾರಅಟ್ಟಾಲಕಗೋಪುರಂ ಉಪರಿ ಕಂಸಜಾಲಸಞ್ಛನ್ನಂ ಮಞ್ಜೂಸಸದಿಸಂ ತಿಯೋಜನಂ ಉಬ್ಬೇಧೇನ, ತಸ್ಸ ಉಪರಿ ಮಗ್ಗೋ ಹೋತಿ. ತೇ ತಂ ಪದೇಸಮಾಗಮ್ಮ ಗನ್ತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿಂಸು. ಬುದ್ಧಾನಂ ಹಿ ನಿಸಿನ್ನೋಕಾಸಸ್ಸ ಉಪರಿಭಾಗೇನ ಯಾವ ಭವಗ್ಗಾ ಕೋಚಿ ಗನ್ತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ. ತೇ ‘‘ಕಿಮಿದ’’ನ್ತಿ? ಆವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಆಕಾಸೇ ಖಿತ್ತಲೇಡ್ಡು ವಿಯ ಓರುಯ್ಹ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕತ್ವಾ, ‘‘ಯಕ್ಖಸಮಾಗಮಂ ಗಚ್ಛಾಮ ಭಗವಾ’’ತಿ ತೀಣಿ ವತ್ಥೂನಿ ಪಸಂಸನ್ತಾ ಯಕ್ಖಸಮಾಗಮಂ ಅಗಮಂಸು. ಆಳವಕೋ ತೇ ದಿಸ್ವಾ, ‘‘ಇಧ ನಿಸೀದಥಾ’’ತಿ ಪಟಿಕ್ಕಮ್ಮ ಓಕಾಸಮದಾಸಿ. ತೇ ಆಳವಕಸ್ಸ ನಿವೇದೇಸುಂ – ‘‘ಲಾಭಾ ತೇ, ಆಳವಕ, ಯಸ್ಸ ತೇ ಭವನೇ ಭಗವಾ ವಿಹರತಿ, ಗಚ್ಛಾವುಸೋ, ಭಗವನ್ತಂ ಪಯಿರುಪಾಸಸ್ಸೂ’’ತಿ. ಏವಂ ಭಗವಾ ಭವನೇಯೇವ ವಿಹಾಸಿ, ನ ಯಸ್ಮಿಂ ನಿಗ್ರೋಧೇ ಆಳವಕಸ್ಸ ಭವನಂ, ತಸ್ಸ ಮೂಲೇತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಭಗವಾ ಆಳವಿಯಂ ವಿಹರತಿ ಆಳವಕಸ್ಸ ಯಕ್ಖಸ್ಸ ಭವನೇ’’ತಿ.

ಅಥ ಖೋ ಆಳವಕೋ…ಪೇ… ಏತದವೋಚ – ‘‘ನಿಕ್ಖಮ, ಸಮಣಾ’’ತಿ ಕಸ್ಮಾ ಪನಾಯಂ ಏತದವೋಚ? ರೋಸೇತುಕಾಮತಾಯ. ತತ್ರೇವಂ ಆದಿತೋ ಪಭುತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ – ಅಯಂ ಹಿ ಯಸ್ಮಾ ಅಸ್ಸದ್ಧಸ್ಸ ಸದ್ಧಾಕಥಾ ದುಕ್ಕಥಾ ಹೋತಿ ದುಸ್ಸೀಲಾದೀನಂ ಸೀಲಾದಿಕಥಾ ವಿಯ, ತಸ್ಮಾ ತೇಸಂ ಯಕ್ಖಾನಂ ಸನ್ತಿಕಾ ಭಗವತೋ ಪಸಂಸಂ ಸುತ್ವಾಯೇವ ಅಗ್ಗಿಮ್ಹಿ ಪಕ್ಖಿತ್ತಲೋಣಸಕ್ಖರಾ ವಿಯ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ಕೋಪೇನ ತಟತಟಾಯಮಾನಹದಯೋ ಹುತ್ವಾ ‘‘ಕೋ ಸೋ ಭಗವಾ ನಾಮ, ಯೋ ಮಮ ಭವನಂ ಪವಿಟ್ಠೋ’’ತಿ ಆಹ. ತೇ ಅಹಂಸು – ‘‘ನ ತ್ವಂ, ಆವುಸೋ, ಜಾನಾಸಿ ಭಗವನ್ತಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಸತ್ಥಾರಂ, ಯೋ ತುಸಿತಭವನೇ ಠಿತೋ ಪಞ್ಚಮಹಾವಿಲೋಕಿತಂ ವಿಲೋಕೇತ್ವಾ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಯಾವ ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಪವತ್ತನಾ ಕಥೇನ್ತಾ ಪಟಿಸನ್ಧಿಆದೀಸು ದ್ವತ್ತಿಂಸ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಾನಿ ವತ್ವಾ, ‘‘ಇಮಾನಿಪಿ ತ್ವಂ, ಆವುಸೋ, ಅಚ್ಛರಿಯಾನಿ ನಾದ್ದಸಾ’’ತಿ? ಚೋದೇಸುಂ. ಸೋ ದಿಸ್ವಾಪಿ ಕೋಧವಸೇನ ‘‘ನಾದ್ದಸ’’ನ್ತಿ ಆಹ. ಆವುಸೋ ಆಳವಕ, ಪಸ್ಸೇಯ್ಯಾಸಿ ವಾ ತ್ವಂ, ನ ವಾ, ಕೋ ತಯಾ ಅತ್ಥೋ ಪಸ್ಸತಾ ವಾ ಅಪಸ್ಸತಾ ವಾ? ಕಿಂ ತ್ವಂ ಕರಿಸ್ಸಸಿ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಸತ್ಥುನೋ, ಯೋ ತ್ವಂ ತಂ ಉಪನಿಧಾಯ ಚಲಕ್ಕಕುಧ-ಮಹಾಉಸಭಸಮೀಪೇ ತದಹುಜಾತವಚ್ಛಕೋ ವಿಯ, ತಿಧಾ ಪಭಿನ್ನಮತ್ತವಾರಣಸಮೀಪೇ ಭಿಙ್ಕಪೋತಕೋ ವಿಯ, ಭಾಸುರವಿಲಮ್ಬಿತಕೇಸರಸೋಭಿತಕ್ಖನ್ಧಸ್ಸ ಮಿಗರಞ್ಞೋ ಸಮೀಪೇ ಜರಸಿಙ್ಗಾಲೋ ವಿಯ, ದಿಯಡ್ಢಯೋಜನಸತಪವಡ್ಢಕಾಯಸುಪಣ್ಣರಾಜಸಮೀಪೇ ಛಿನ್ನಪಕ್ಖಕಾಕಪೋತಕೋ ವಿಯ ಖಾಯಸಿ, ಗಚ್ಛ ಯಂ ತೇ ಕರಣೀಯಂ, ತಂ ಕರೋಹೀತಿ. ಏವಂ ವುತ್ತೇ ದುಟ್ಠೋ ಆಳವಕೋ ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಮನೋಸಿಲಾತಲೇ ವಾಮಪಾದೇನ ಠತ್ವಾ – ‘‘ಪಸ್ಸಥ ದಾನಿ ತುಮ್ಹಾಕಂ ವಾ ಸತ್ಥಾ ಮಹಾನುಭಾವೋ, ಅಹಂ ವಾ’’ತಿ ದಕ್ಖಿಣಪಾದೇನ ಸಟ್ಠಿಯೋಜನಮತ್ತಂ ಕೇಲಾಸಪಬ್ಬತಕೂಟಂ ಅಕ್ಕಮಿ. ತಂ ಅಯೋಕೂಟಪಹಟೋ ವಿಯ ನಿದ್ಧನ್ತಅಯೋಪಿಣ್ಡೋ ಪಪಟಿಕಾಯೋ ಮುಞ್ಚಿ, ಸೋ ತತ್ರ ಠತ್ವಾ, ‘‘ಅಹಂ ಆಳವಕೋ’’ತಿ ಉಗ್ಘೋಸೇಸಿ. ಸಕಲಜಮ್ಬುದೀಪಂ ಸದ್ದೋ ಫರಿ.

ಚತ್ತಾರೋ ಕಿರ ಸದ್ದಾ ಸಕಲಜಮ್ಬುದೀಪೇ ಸೂಯಿಂಸು – ಯಞ್ಚ ಪುಣ್ಣಕೋ ಯಕ್ಖಸೇನಾಪತಿ ಧನಞ್ಜಯಕೋರಬ್ಯರಾಜಾನಂ ಜೂತಂ ಜಿನಿತ್ವಾ ಅಪ್ಫೋಟೇತ್ವಾ ‘‘ಅಹಂ ಜಿನಿ’’ನ್ತಿ ಉಗ್ಘೋಸೇಸಿ; ಯಞ್ಚ ಸಕ್ಕೋ ದೇವಾನಮಿನ್ದೋ ಕಸ್ಸಪಭಗವತೋ ಸಾಸನೇ ಓಸಕ್ಕನ್ತೇ ವಿಸ್ಸಕಮ್ಮದೇವಪುತ್ತಂ ಸುನಖಂ ಕರಿತ್ವಾ – ‘‘ಅಹಂ ಪಾಪಭಿಕ್ಖೂ ಚ ಪಾಪಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ಚ ಉಪಾಸಕೇ ಚ ಉಪಾಸಿಕಾಯೋ ಚ ಸಬ್ಬೇವ ಚ ಅಧಮ್ಮವಾದಿನೋ ಖಾದಾಮೀ’’ತಿ ಉಗ್ಘೋಸಾಪೇಸಿ; ಯಞ್ಚ ಕುಸಜಾತಕೇ ಪಭಾವತಿಹೇತು ಸತ್ತಹಿ ರಾಜೂಹಿ ನಗರೇ ಉಪರುದ್ಧೇ ಪಭಾವತಿಂ ಅತ್ತನಾ ಸಹ ಹತ್ಥಿಕ್ಖನ್ಧೇ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ನಗರಾ ನಿಕ್ಖಮ್ಮ – ‘‘ಅಹಂ ಸೀಹಸ್ಸರಮಹಾಕುಸರಾಜಾ’’ತಿ ಮಹಾಪುರಿಸೋ ಉಗ್ಘೋಸೇಸಿ; ಯಞ್ಚ ಕೇಲಾಸಮುದ್ಧನಿ ಠತ್ವಾ ಆಳವಕೋತಿ. ತದಾ ಹಿ ಸಕಲಜಮ್ಬುದೀಪೇ ದ್ವಾರೇ ಠತ್ವಾ ಉಗ್ಘೋಸಿತಸದಿಸಂ ಅಹೋಸಿ. ತಿಯೋಜನಸಹಸ್ಸವಿತ್ಥತೋ ಚ ಹಿಮವಾಪಿ ಸಙ್ಕಮ್ಪಿ ಯಕ್ಖಸ್ಸಾನುಭಾವೇನ.

ಸೋ ವಾತಮಣ್ಡಲಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸಿ – ‘‘ಏತೇನೇವ ಸಮಣಂ ಪಲಾಪೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ತೇ ಪುರತ್ಥಿಮಾದಿಭೇದಾ ವಾತಾ ಸಮುಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಅಡ್ಢಯೋಜನಯೋಜನದ್ವಿಯೋಜನತಿಯೋಜನಪ್ಪಮಾಣಾನಿ ಪಬ್ಬತಕೂಟಾನಿ ಪದಾಲೇತ್ವಾ ವನಗಚ್ಛರುಕ್ಖಾದೀನಿ ಉಮ್ಮೂಲಂ ಕತ್ವಾ, ಆಳವಿನಗರಂ ಪಕ್ಖನ್ತಾ ಜಿಣ್ಣಹತ್ಥಿಸಾಲಾದೀನಿ ಚುಣ್ಣೇನ್ತಾ ಛದನಿಟ್ಠಕಾ ಆಕಾಸೇ ವಿಧಮೇನ್ತಾ. ಭಗವಾ ‘‘ಮಾ ಕಸ್ಸಚಿ ಉಪರೋಧೋ ಹೋತೂ’’ತಿ ಅಧಿಟ್ಠಾಸಿ. ತೇ ವಾತಾ ದಸಬಲಂ ಪತ್ವಾ ಚೀವರಕಣ್ಣಮತ್ತಮ್ಪಿ ಚಾಲೇತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿಂಸು. ತತೋ ಮಹಾವಸ್ಸಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸಿ. ‘‘ಉದಕೇನ ಅಜ್ಝೋತ್ಥರಿತ್ವಾ ಸಮಣಂ ಮಾರೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ತಸ್ಸಾನುಭಾವೇನ ಉಪರೂಪರಿ ಸತಪಟಲಸಹಸ್ಸಪಟಲಾದಿಭೇದಾ ವಲಾಹಕಾ ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಪವಸ್ಸಿಂಸು. ವುಟ್ಠಿಧಾರಾವೇಗೇನ ಪಥವೀ ಛಿದ್ದಾ ಅಹೋಸಿ. ವನರುಕ್ಖಾದೀನಂ ಉಪರಿ ಮಹೋಘೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ದಸಬಲಸ್ಸ ಚೀವರೇ ಉಸ್ಸಾವಬಿನ್ದುಮತ್ತಮ್ಪಿ ತೇಮೇತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿ. ತತೋ ಪಾಸಾಣವಸ್ಸಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸಿ. ಮಹನ್ತಾನಿ ಮಹನ್ತಾನಿ ಪಬ್ಬತಕೂಟಾನಿ ಧೂಮಾಯನ್ತಾನಿ ಪಜ್ಜಲನ್ತಾನಿ ಆಕಾಸೇನಾಗನ್ತ್ವಾ ದಸಬಲಂ ಪತ್ವಾ ದಿಬ್ಬಮಾಲಾಗುಳಾನಿ ಸಮ್ಪಜ್ಜಿಂಸು. ತತೋ ಪಹರಣವಸ್ಸಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸಿ. ಏಕತೋಧಾರಾಉಭತೋಧಾರಾಅಸಿಸತ್ತಿಖುರಪ್ಪಾದಯೋ ಧೂಮಾಯನ್ತಾ ಪಜ್ಜಲನ್ತಾ ಆಕಾಸೇನಾಗನ್ತ್ವಾ ದಸಬಲಂ ಪತ್ವಾ ದಿಬ್ಬಪುಪ್ಫಾನಿ ಅಹೇಸುಂ. ತತೋ ಅಙ್ಗಾರವಸ್ಸಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸಿ. ಕಿಂಸುಕ ವಣ್ಣಾ ಅಙ್ಗಾರಾ ಆಕಾಸೇನಾಗನ್ತ್ವಾ ದಸಬಲಸ್ಸ ಪಾದಮೂಲೇ ದಿಬ್ಬಪುಪ್ಫಾನಿ ಹುತ್ವಾ ವಿಕೀರಯಿಂಸು. ತತೋ ಕುಕ್ಕುಲವಸ್ಸಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸಿ. ಅಚ್ಚುಣ್ಹಾ ಕುಕ್ಕುಲಾ ಆಕಾಸೇನಾಗನ್ತ್ವಾ ದಸಬಲಸ್ಸ ಪಾದಮೂಲೇ ಚನ್ದನಚುಣ್ಣಂ ಹುತ್ವಾ ನಿಪತಿಂಸು. ತತೋ ವಾಲಿಕವಸ್ಸಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸಿ. ಅತಿಸುಖುಮವಾಲಿಕಾ ಧೂಮಾಯನ್ತಾ ಪಜ್ಜಲನ್ತಾ ಆಕಾಸೇನಾಗನ್ತ್ವಾ ದಸಬಲಸ್ಸ ಪಾದಮೂಲೇ ದಿಬ್ಬಪುಪ್ಫಾನಿ ಹುತ್ವಾ ನಿಪತಿಂಸು. ತತೋ ಕಲಲವಸ್ಸಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸಿ. ತಂ ಕಲಲವಸ್ಸಂ ಧೂಮಾಯನ್ತಂ ಪಜ್ಜಲನ್ತಂ ಆಕಾಸೇನಾಗನ್ತ್ವಾ ದಸಬಲಸ್ಸ ಪಾದಮೂಲೇ ದಿಬ್ಬಗನ್ಧಂ ಹುತ್ವಾ ನಿಪತಿ. ತತೋ ಅನ್ಧಕಾರಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸಿ ‘‘ಭಿಂಸೇತ್ವಾ ಸಮಣಂ ಪಲಾಪೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ತಂ ಚತುರಙ್ಗಸಮನ್ನಾಗತಂ ಅನ್ಧಕಾರಸದಿಸಂ ಹುತ್ವಾ ದಸಬಲಂ ಪತ್ವಾ ಸೂರಿಯಪ್ಪಭಾವಿಹತಮಿವ ಅನ್ಧಕಾರಂ ಅನ್ತರಧಾಯಿ.

ಏವಂ ಯಕ್ಖೋ ಇಮಾಹಿ ನವಹಿ ವಾತವಸ್ಸಪಾಸಾಣಪಹರಣಙ್ಗಾರಕುಕ್ಕುಲವಾಲಿಕಕಲಲನ್ಧಕಾರವುಟ್ಠೀಹಿ ಭಗವನ್ತಂ ಪಲಾಪೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ನಾನಾವಿಧಪಹರಣಹತ್ಥಾಯ ಅನೇಕಪ್ಪಕಾರರೂಪಭೂತಗಣಸಮಾಕುಲಾಯ ಚತುರಙ್ಗಿನಿಯಾ ಸೇನಾಯ ಸಯಮೇವ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿಗತೋ. ತೇ ಭೂತಗಣಾ ಅನೇಕಪ್ಪಕಾರೇ ವಿಕಾರೇ ಕತ್ವಾ ‘‘ಗಣ್ಹಥ ಹನಥಾ’’ತಿ ಭಗವತೋ ಉಪರಿ ಆಗಚ್ಛನ್ತಾ ವಿಯ ಹೋನ್ತಿ. ಅಪಿಚ ಖೋ ನಿದ್ಧನ್ತಲೋಹಪಿಣ್ಡಂ ವಿಯ ಮಕ್ಖಿಕಾ, ಭಗವನ್ತಂ ಅಲ್ಲೀಯಿತುಂ ಅಸಮತ್ಥಾವ ಅಹೇಸುಂ. ಏವಂ ಸನ್ತೇಪಿ ಯಥಾ ಬೋಧಿಮಣ್ಡೇ ಮಾರೋ ಆಗತವೇಲಾಯಮೇವ ನಿವತ್ತೋ, ತಥಾ ಅನಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಉಪಡ್ಢರತ್ತಿಮತ್ತಂ ಬ್ಯಾಕುಲಮಕಂಸು. ಏವಂ ಉಪಡ್ಢರತ್ತಿಮತ್ತಂ ಅನೇಕಪ್ಪಕಾರವಿಭಿಂಸನಕದಸ್ಸನೇನಪಿ ಭಗವನ್ತಂ ಚಾಲೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಆಳವಕೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಯಂನೂನಾಹಂ ಕೇನಚಿ ಅಜೇಯ್ಯಂ ದುಸ್ಸಾವುಧಂ ಮುಞ್ಚೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ.

ಚತ್ತಾರಿ ಕಿರ ಆವುಧಾನಿ ಲೋಕೇ ಸೇಟ್ಠಾನಿ – ಸಕ್ಕಸ್ಸ ವಜಿರಾವುಧಂ, ವೇಸ್ಸವಣಸ್ಸ ಗದಾವುಧಂ, ಯಮಸ್ಸ ನಯನಾವುಧಂ, ಆಳವಕಸ್ಸ ದುಸ್ಸಾವುಧನ್ತಿ. ಯದಿ ಹಿ ಸಕ್ಕೋ ದುಟ್ಠೋ ವಜಿರಾವುಧಂ ಸಿನೇರುಮತ್ಥಕೇ ಪಹರೇಯ್ಯ, ಅಟ್ಠಸಟ್ಠಿಸಹಸ್ಸಾಧಿಕಯೋಜನಸತಸಹಸ್ಸಂ ವಿನಿವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಹೇಟ್ಠತೋ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯ. ವೇಸ್ಸವಣೇನ ಕುಜ್ಝನಕಾಲೇ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಿತಂ ಗದಾವುಧಂ ಬಹೂನಂ ಯಕ್ಖಸಹಸ್ಸಾನಂ ಸೀಸಂ ಪಾತೇತ್ವಾ ಪುನ ಹತ್ಥಪಾಸಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ತಿಟ್ಠತಿ. ಯಮೇನ ದುಟ್ಠೇನ ನಯನಾವುಧೇನ ಓಲೋಕಿತಮತ್ತೇ ಅನೇಕಾನಿ ಕುಮ್ಭಣ್ಡಸಹಸ್ಸಾನಿ ತತ್ತಕಪಾಲೇ ತಿಲಾ ವಿಯ ಫರನ್ತಾನಿ ವಿನಸ್ಸನ್ತಿ. ಆಳವಕೋ ದುಟ್ಠೋ ಸಚೇ ಆಕಾಸೇ ದುಸ್ಸಾವುಧಂ ಮುಞ್ಚೇಯ್ಯ, ದ್ವಾದಸ ವಸ್ಸಾನಿ ದೇವೋ ನ ವಸ್ಸೇಯ್ಯ. ಸಚೇ ಪಥವಿಯಂ ಮುಞ್ಚೇಯ್ಯ. ಸಬ್ಬರುಕ್ಖತಿಣಾದೀನಿ ಸುಸ್ಸಿತ್ವಾ ದ್ವಾದಸವಸ್ಸನ್ತರೇ ನ ಪುನ ವಿರುಹೇಯ್ಯುಂ. ಸಚೇ ಸಮುದ್ದೇ ಮುಞ್ಚೇಯ್ಯ, ತತ್ತಕಪಾಲೇ ಉದಕಬಿನ್ದು ವಿಯ ಸಬ್ಬಮುದಕಂ ಸುಸ್ಸೇಯ್ಯ. ಸಚೇ ಸಿನೇರುಸದಿಸೇಪಿ ಪಬ್ಬತೇ ಮುಞ್ಚೇಯ್ಯ, ಖಣ್ಡಾಖಣ್ಡಂ ಹುತ್ವಾ ವಿಕಿರೇಯ್ಯ. ಸೋ ಏವಂ ಮಹಾನುಭಾವಂ ದುಸ್ಸಾವುಧಂ ಉತ್ತರಿಸಾಟಕಂ ಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಅಗ್ಗಹೇಸಿ. ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ದಸಸಹಸ್ಸೀಲೋಕಧಾತುದೇವತಾ ವೇಗೇನ ಸನ್ನಿಪತಿಂಸು ‘‘ಅಜ್ಜ ಭಗವಾ ಆಳವಕಂ ದಮೇಸ್ಸತಿ, ತತ್ಥ ಧಮ್ಮಂ ಸೋಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಯುದ್ಧದಸ್ಸನಕಾಮಾಪಿ ದೇವತಾ ಸನ್ನಿಪತಿಂಸು. ಏವಂ ಸಕಲಮ್ಪಿ ಆಕಾಸಂ ದೇವತಾಹಿ ಪರಿಪುಣ್ಣಮಹೋಸಿ.

ಅಥ ಆಳವಕೋ ಭಗವತೋ ಸಮೀಪೇ ಉಪರೂಪರಿ ವಿಚರಿತ್ವಾ ವತ್ಥಾವುಧಂ ಮುಞ್ಚಿ. ತಂ ಅಸನಿವಿಚಕ್ಕಂ ವಿಯ ಆಕಾಸೇ ಭೇರವಸದ್ದಂ ಕರೋನ್ತಂ ಧೂಮಾಯನ್ತಂ ಪಜ್ಜಲನ್ತಂ ಭಗವನ್ತಂ ಪತ್ವಾ ಯಕ್ಖಮಾನಮದ್ದನತ್ಥಂ ಪಾದಪುಞ್ಛನಚೋಳಂ ಹುತ್ವಾ ಪಾದಮೂಲೇ ನಿಪತಿ. ಆಳವಕೋ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಛಿನ್ನವಿಸಾಣೋ ವಿಯ ಉಸಭೋ ಉದ್ಧತದಾಠೋ ವಿಯ ಸಪ್ಪೋ ನಿತ್ತೇಜೋ ನಿಮ್ಮದೋ ನಿಪತಿತಮಾನದ್ಧಜೋ ಹುತ್ವಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ದುಸ್ಸಾವುಧಮ್ಪಿ ಮೇ ಸಮಣಂ ನಾಭಿಭೋಸಿ. ಕಿಂ ನು ಖೋ ಕಾರಣ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಇದಂ ಕಾರಣಂ, ಮೇತ್ತಾವಿಹಾರಯುತ್ತೋ ಸಮಣೋ, ಹನ್ದ ನಂ ರೋಸೇತ್ವಾ ಮೇತ್ತಾಯ ವಿಯೋಜೇಮೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಮ್ಬನ್ಧೇನೇತಂ ವುತ್ತಂ – ಅಥ ಖೋ ಆಳವಕೋ ಯಕ್ಖೋ ಯೇನ ಭಗವಾ…ಪೇ… ನಿಕ್ಖಮ ಸಮಣಾತಿ. ತತ್ಥಾಯಮಧಿಪ್ಪಾಯೋ – ಕಸ್ಮಾ ಮಯಾ ಅನನುಞ್ಞಾತೋ ಮಮ ಭವನಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಘರಸಾಮಿಕೋ ವಿಯ ಇತ್ಥಾಗಾರಸ್ಸ ಮಜ್ಝೇ ನಿಸಿನ್ನೋಸಿ? ಅನನುಯುತ್ತಮೇತಂ ಸಮಣಸ್ಸ ಯದಿದಂ ಅದಿನ್ನಪರಿಭೋಗೋ ಇತ್ಥಿಸಂಸಗ್ಗೋ ಚ? ತಸ್ಮಾ ಯದಿ ತ್ವಂ ಸಮಣಧಮ್ಮೇ ಠಿತೋ, ನಿಕ್ಖಮ ಸಮಣಾತಿ. ಏಕೇ ಪನ – ‘‘ಏತಾನಿ ಅಞ್ಞಾನಿ ಚ ಫರುಸವಚನಾನಿ ವತ್ವಾ ಏವಾಯಂ ಏತದವೋಚಾ’’ತಿ ಭಣನ್ತಿ.

ಅಥ ಭಗವಾ – ‘‘ಯಸ್ಮಾ ಥದ್ಧೋ ಪಟಿಥದ್ಧಭಾವೇನ ವಿನೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ, ಸೋ ಹಿ ಪಟಿಥದ್ಧಭಾವೇ ಕಯಿರಮಾನೇ, ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಚಣ್ಡಸ್ಸ ಕುಕ್ಕುರಸ್ಸ ನಾಸಾಯ ಪಿತ್ತಂ ಭಿನ್ದೇಯ್ಯ, ಸೋ ಭಿಯ್ಯೋಸೋಮತ್ತಾಯ ಚಣ್ಡತರೋ ಅಸ್ಸ, ಏವಂ ಥದ್ಧತರೋ ಹೋತಿ, ಮುದುನಾ ಪನ ಸೋ ಸಕ್ಕಾ ವಿನೇತು’’ನ್ತಿ ಞತ್ವಾ, ಸಾಧಾವುಸೋತಿ ಪಿಯವಚನೇನ ತಸ್ಸ ವಚನಂ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ನಿಕ್ಖಮಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ಸಾಧಾವುಸೋತಿ ಭಗವಾ ನಿಕ್ಖಮೀತಿ.

ತತೋ ಆಳವಕೋ – ‘‘ಸುಬ್ಬಚೋ ವತಾಯಂ ಸಮಣೋ ಏಕವಚನೇನೇವ ನಿಕ್ಖನ್ತೋ, ಏವಂ ನಾಮ ನಿಕ್ಖಮೇತುಂ ಸುಖಂ ಸಮಣಂ ಅಕಾರಣೇನೇವಾಹಂ ಸಕಲರತ್ತಿಂ ಯುದ್ಧೇನ ಅಬ್ಭುಯ್ಯಾಸಿ’’ನ್ತಿ ಮುದುಚಿತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ಪುನ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಇದಾನಿಪಿ ನ ಸಕ್ಕಾ ಜಾನಿತುಂ, ಕಿಂ ನು ಖೋ ಸುಬ್ಬಚತಾಯ ನಿಕ್ಖನ್ತೋ ಉದಾಹು ಕೋಧನೋ. ಹನ್ದಾಹಂ ವೀಮಂಸಾಮೀ’’ತಿ. ತತೋ ಪವಿಸ, ಸಮಣಾತಿ ಆಹ. ಅಥ ಸುಬ್ಬಚೋತಿ ಮುದುಭೂತಚಿತ್ತವವತ್ಥಾನಕರಣತ್ಥಂ ಪುನ ಪಿಯವಚನಂ ವದನ್ತೋ ಸಾಧಾವುಸೋತಿ ಭಗವಾ ಪಾವಿಸಿ. ಆಳವಕೋ ಪುನಪ್ಪುನಂ ತಮೇವ ಸುಬ್ಬಚಭಾವಂ ವೀಮಂಸನ್ತೋ ದುತಿಯಮ್ಪಿ ತತಿಯಮ್ಪಿ ನಿಕ್ಖಮ ಪವಿಸಾತಿ ಆಹ. ಭಗವಾಪಿ ತಥಾ ಅಕಾಸಿ. ಯದಿ ನ ಕರೇಯ್ಯ, ಪಕತಿಯಾಪಿ ಥದ್ಧಯಕ್ಖಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ಥದ್ಧತರಂ ಹುತ್ವಾ ಧಮ್ಮಕಥಾಯ ಭಾಜನಂ ನ ಭವೇಯ್ಯ. ತಸ್ಮಾ ಯಥಾ ನಾಮ ಮಾತಾ ರೋದನ್ತಂ ಪುತ್ತಕಂ ಯಂ ಸೋ ಇಚ್ಛತಿ, ತಂ ದತ್ವಾ ವಾ ಕತ್ವಾ ವಾ ಸಞ್ಞಾಪೇಸಿ ತಥಾ ಭಗವಾ ಕಿಲೇಸರೋದನೇನ ರೋದನ್ತಂ ಯಕ್ಖಂ ಸಞ್ಞಾಪೇತುಂ ಯಂ ಸೋ ಭಣತಿ, ತಂ ಅಕಾಸಿ. ಯಥಾ ಚ ಧಾತೀ ಥಞ್ಞಂ ಅಪಿವನ್ತಂ ದಾರಕಂ ಕಿಞ್ಚಿ ದತ್ವಾ ಉಪಲಾಳೇತ್ವಾ ಪಾಯೇತಿ, ತಥಾ ಭಗವಾ ಯಕ್ಖಂ ಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮಖೀರಂ ಪಾಯೇತುಂ ತಸ್ಸ ಪತ್ಥಿತವಚನಕರಣೇನ ಉಪಲಾಳೇನ್ತೋ ಏವಮಕಾಸಿ. ಯಥಾ ಚ ಪುರಿಸೋ ಲಾಬುಮ್ಹಿ ಚತುಮಧುರಂ ಪೂರೇತುಕಾಮೋ ತಸ್ಸಬ್ಭನ್ತರಂ ಸೋಧೇತಿ, ಏವಂ ಭಗವಾ ಯಕ್ಖಸ್ಸ ಚಿತ್ತೇ ಲೋಕುತ್ತರಚತುಮಧುರಂ ಪೂರೇತುಕಾಮೋ ತಸ್ಸಬ್ಭನ್ತರೇ ಕೋಧಮಲಂ ಸೋಧೇತುಂ ಯಾವ ತತಿಯಂ ನಿಕ್ಖಮನಪವಿಸನಂ ಅಕಾಸಿ.

ಅಥ ಆಳವಕೋ ‘‘ಸುಬ್ಬಚೋ ಅಯಂ ಸಮಣೋ ‘ನಿಕ್ಖಮಾ’ತಿ ವುತ್ತೋ ನಿಕ್ಖಮತಿ, ‘ಪವಿಸಾ’ತಿ ವುತ್ತೋ ಪವಿಸತಿ. ಯಂನೂನಾಹಂ ಇಮಂ ಸಮಣಂ ಏವಮೇವ ಸಕಲರತ್ತಿಂ ಕಿಲಮೇತ್ವಾ ಪಾದೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಾರಗಙ್ಗಾಯ ಖಿಪೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ? ಪಾಪಕಂ ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಚತುತ್ಥವಾರಂ ಆಹ ನಿಕ್ಖಮ, ಸಮಣಾತಿ. ತಂ ಞತ್ವಾ ಭಗವಾ ನ ಖ್ವಾಹಂ ತನ್ತಿ ಆಹ. ಏವಂ ವಾ ವುತ್ತೇ ತದುತ್ತರಿಕರಣೀಯಂ ಪರಿಯೇಸಮಾನೋ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬಂ ಮಞ್ಞಿಸ್ಸತಿ. ತಂ ಧಮ್ಮಕಥಾಯ ಮುಖಂ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ಞತ್ವಾ, ನ ಖ್ವಾಹಂ ತನ್ತಿ ಆಹ. ತತ್ಥ ನ-ಇತಿ ಪಟಿಕ್ಖೇಪೇ. ಖೋತಿ ಅವಧಾರಣೇ. ಅಹನ್ತಿ ಅತ್ತನಿದಸ್ಸನಂ. ತನ್ತಿ ಹೇತುವಚನಂ. ತೇನೇವೇತ್ಥ ‘‘ಯಸ್ಮಾ ತ್ವಂ ಏವಂ ಚಿನ್ತೇಸಿ, ತಸ್ಮಾ ಅಹಂ, ಆವುಸೋ, ನೇವ ನಿಕ್ಖಮಿಸ್ಸಾಮಿ, ಯಂ ತೇ ಕರಣೀಯಂ, ತಂ ಕರೋಹೀ’’ತಿ ಏವಮತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ.

ತತೋ ಆಳವಕೋ ಯಸ್ಮಾ ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಆಕಾಸೇನ ಗಮನವೇಲಾಯ – ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ಏತಂ ಸುವಣ್ಣವಿಮಾನಂ, ಉದಾಹು ರಜತಮಣಿವಿಮಾನಾನಂ ಅಞ್ಞತರಂ, ಹನ್ದ ನಂ ಪಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಏವಂ ಅತ್ತನೋ ವಿಮಾನಂ ಆಗತೇ ಇದ್ಧಿಮನ್ತೇ ತಾಪಸಪರಿಬ್ಬಾಜಕೇ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೇ ಚಿತ್ತಕ್ಖೇಪಾದೀಹಿ ವಿಹೇಠೇತಿ, ತಸ್ಮಾ ಭಗವನ್ತಮ್ಪಿ ತಥಾ ವಿಹೇಠೇಸ್ಸಾಮೀತಿ ಮಞ್ಞಮಾನೋ ಪಞ್ಹಂ ತನ್ತಿಆದಿಮಾಹ.

ಕುತೋ ಪನಸ್ಸ ಪಞ್ಹಾತಿ? ತಸ್ಸ ಕಿರ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಕಸ್ಸಪಂ ಭಗವನ್ತಂ ಪಯಿರುಪಾಸಿತ್ವಾ ಅಟ್ಠ ಪಞ್ಹೇ ಸಹ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನೇನ ಉಗ್ಗಹೇಸುಂ. ತೇ ದಹರಕಾಲೇ ಆಳವಕಂ ಪರಿಯಾಪುಣಾಪೇಸುಂ; ಸೋ ಕಾಲಚ್ಚಯೇನ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ ಸಮ್ಮುಸ್ಸಿ. ತತೋ ‘‘ಇಮೇ ಪಞ್ಹಾಪಿ ಮಾ ವಿನಸ್ಸನ್ತೂ’’ತಿ ಸುವಣ್ಣಪಟ್ಠೇ ಜಾತಿಹಿಙ್ಗುಲಕೇನ ಲೇಖಾಪೇತ್ವಾ ವಿಮಾನೇ ನಿಕ್ಖಿಪಿ. ಏವಮೇತೇ ಪುಟ್ಠಪಞ್ಹಾ ಬುದ್ಧವಿಸಯಾವ ಹೋನ್ತಿ. ಭಗವಾ ತಂ ಸುತ್ವಾ ಯಸ್ಮಾ ಬುದ್ಧಾನಂ ಪರಿಚ್ಚತ್ತಲಾಭನ್ತರಾಯೋ ವಾ ಜೀವಿತನ್ತರಾಯೋ ವಾ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಬ್ಯಾಮಪ್ಪಭಾದಿಪಟಿಘಾತೋ ವಾ ನ ಸಕ್ಕಾ ಕೇನಚಿ ಕಾತುಂ, ತಸ್ಮಾ ನಂ ಲೋಕೇ ಅಸಾಧಾರಣಂ ಬುದ್ಧಾನುಭಾವಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ನ ಖ್ವಾಹಂ ತಂ, ಆವುಸೋ, ಪಸ್ಸಾಮಿ ಸದೇವಕೇ ಲೋಕೇತಿಆದಿಮಾಹ.

ಏವಂ ಭಗವಾ ತಸ್ಸ ಬಾಧನಚಿತ್ತಂ ಪಟಿಸೇಧೇತ್ವಾ ಪಞ್ಹಾಪುಚ್ಛನೇ ಉಸ್ಸಾಹಂ ಜನೇನ್ತೋ ಆಹ ಅಪಿಚ ತ್ವಂ, ಆವುಸೋ, ಪುಚ್ಛ, ಯದಾಕಙ್ಖಸೀತಿ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಪುಚ್ಛ, ಯದಿ ಆಕಾಙ್ಖಸಿ, ನ ಮೇ ಪಞ್ಹಾವಿಸ್ಸಜ್ಜನೇ ಭಾರೋ ಅತ್ಥಿ. ಅಥ ವಾ ಪುಚ್ಛ, ಯಂ ಆಕಙ್ಖಸಿ. ಸಬ್ಬಂ ತೇ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸ್ಸಾಮೀತಿ ಸಬ್ಬಞ್ಞುಪವಾರಣಂ ಪವಾರೇಸಿ ಅಸಾಧಾರಣಂ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಅಗ್ಗಸಾವಕಮಹಾಸಾವಕೇಹಿ. ಏವಂ ಭಗವತೋ ಸಬ್ಬಞ್ಞುಪವಾರಣಾಯ ಪವಾರಿತಾಯ ಅಥ ಖೋ ಆಳವಕೋ ಯಕ್ಖೋ ಭಗವನ್ತಂ ಗಾಥಾಯ ಅಜ್ಝಭಾಸಿ.

ತತ್ಥ ಕಿಂ ಸೂಧ ವಿತ್ತನ್ತಿ, ಕಿಂ ಸು ಇಧ ವಿತ್ತಂ. ವಿತ್ತನ್ತಿ ಧನಂ. ತಂ ಹಿ ಪೀತಿಸಙ್ಖಾತಂ ವಿತ್ತಿಂ ಕರೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ವಿತ್ತ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಸುಚಿಣ್ಣನ್ತಿ ಸುಕತಂ. ಸುಖನ್ತಿ ಕಾಯಿಕಚೇತಸಿಕಂ ಸಾತಂ. ಆವಹಾತೀತಿ ಆವಹತಿ ಆನೇತಿ ದೇತಿ ಅಪ್ಪೇತಿ. ಹವೇ-ಇತಿ ದಳ್ಹತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ. ಸಾದುತರನ್ತಿ ಅತಿಸಯೇನ ಸಾದು. ‘‘ಸಾಧುತರ’’ನ್ತಿಪಿ ಪಾಠೋ. ರಸಾನನ್ತಿ ರಸಸಞ್ಞಿತಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ. ಕಥನ್ತಿ ಕೇನ ಪಕಾರೇನ. ಕಥಂಜೀವಿನೋ ಜೀವಿತಂ ಕಥಂಜೀವಿಂಜೀವಿತಂ. ಗಾಥಾಬನ್ಧಸುಖತ್ಥಂ ಪನ ಸಾನುನಾಸಿಕಂ ವುಚ್ಚತಿ. ಕಥಂಜೀವಿಂ ಜೀವತನ್ತಿ ವಾ ಪಾಠೋ, ತಸ್ಸ ‘‘ಜೀವನ್ತಾನಂ ಕಥಂಜೀವಿ’’ನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏವಂ ಇಮಾಯ ಗಾಥಾಯ ‘‘ಕಿಂ ಸು ಇಧ ಲೋಕೇ ಪುರಿಸಸ್ಸ ವಿತ್ತಂ ಸೇಟ್ಠಂ? ಕಿಂ ಸು ಸುಚಿಣ್ಣಂ ಸುಖಮಾವಹಾತಿ? ಕಿಂ ರಸಾನಂ ಸಾದುತರಂ? ಕಥಂಜೀವಿಂ ಜೀವಿತಂ ಸೇಟ್ಠಮಾಹೂ’’ತಿ? ಇಮೇ ಚತ್ತಾರೋ ಪಞ್ಹೇ ಪುಚ್ಛಿ.

ಅಥಸ್ಸ ಭಗವಾ ಕಸ್ಸಪದಸಬಲೇನ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಿತನಯೇನೇವ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇನ್ತೋ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ ಸದ್ಧೀಧ ವಿತ್ತನ್ತಿ. ತತ್ಥ ಯಥಾ ಹಿರಞ್ಞಸುವಣ್ಣಾದಿ ವಿತ್ತಂ ಉಪಭೋಗಸುಖಂ ಆವಹತಿ, ಖುಪ್ಪಿಪಾಸಾದಿದುಕ್ಖಂ ಪಟಿಬಾಹತಿ, ದಾಲಿದ್ದಿಯಂ ವೂಪಸಮೇತಿ, ಮುತ್ತಾದಿರತನಪಟಿಲಾಭಹೇತು ಹೋತಿ, ಲೋಕಸನ್ತತಿಞ್ಚ ಆವಹತಿ, ಏವಂ ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರಾ ಸದ್ಧಾಪಿ ಯಥಾಸಮ್ಭವಂ ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರಂ ವಿಪಾಕಂ ಸುಖಮಾವಹತಿ, ಸದ್ಧಾಧುರೇನ ಪಟಿಪನ್ನಾನಂ ಜಾತಿಜರಾದಿದುಕ್ಖಂ ಪಟಿಬಾಹತಿ, ಗುಣದಾಲಿದ್ದಿಯಂ ವೂಪಸಮೇತಿ, ಸತಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾದಿರತನಪಟಿಲಾಭಹೇತು ಹೋತಿ.

‘‘ಸದ್ಧೋ ಸೀಲೇನ ಸಮ್ಪನ್ನೋ, ಯಸೋ ಭೋಗಸಮಪ್ಪಿತೋ;

ಯಂ ಯಂ ಪದೇಸಂ ಭಜತಿ, ತತ್ಥ ತತ್ಥೇವ ಪೂಜಿತೋ’’ತಿ. (ಧ. ಪ. ೩೦೩) –

ವಚನತೋ ಲೋಕಸನ್ತತಿಞ್ಚ ಆವಹತೀತಿ ಕತ್ವಾ ‘‘ವಿತ್ತ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ತೇಸಂ ಸದ್ಧಾವಿತ್ತಂ ಅನುಗಾಮಿಕಂ ಅನಞ್ಞಸಾಧಾರಣಂ ಸಬ್ಬಸಮ್ಪತ್ತಿಹೇತು, ಲೋಕಿಯಸ್ಸ ಹಿರಞ್ಞಸುವಣ್ಣಾದಿವಿತ್ತಸ್ಸಾಪಿ ನಿದಾನಂ. ಸದ್ಧೋಯೇವ ಹಿ ದಾನಾದೀನಿ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕತ್ವಾ ವಿತ್ತಂ ಅಧಿಗಚ್ಛತಿ, ಅಸ್ಸದ್ಧಸ್ಸ ಪನ ವಿತ್ತಂ ಯಾವದೇವ ಅನತ್ಥಾಯ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಸೇಟ್ಠನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಪುರಿಸಸ್ಸಾತಿ ಉಕ್ಕಟ್ಠಪರಿಚ್ಛೇದದೇಸನಾ. ತಸ್ಮಾ ನ ಕೇವಲಂ ಪುರಿಸಸ್ಸ, ಇತ್ಥಿಆದೀನಮ್ಪಿ ಸದ್ಧಾವಿತ್ತಮೇವ ಸೇಟ್ಠನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಧಮ್ಮೋತಿ ದಸಕುಸಲಧಮ್ಮೋ, ದಾನಸೀಲಭಾವನಾಧಮ್ಮೋ ವಾ. ಸುಚಿಣ್ಣೋತಿ ಸುಕತೋ ಸುಚರಿತೋ. ಸುಖಮಾವಹತೀತಿ ಸೋಣಸೇಟ್ಠಿಪುತ್ತರಟ್ಠಪಾಲಾದೀನಂ ವಿಯ ಮನುಸ್ಸಸುಖಂ, ಸಕ್ಕಾದೀನಂ ವಿಯ ದಿಬ್ಬಸುಖಂ, ಪರಿಯೋಸಾನೇ ಮಹಾಪದುಮಾದೀನಂ ವಿಯ ನಿಬ್ಬಾನಸುಖಞ್ಚ ಆವಹತಿ.

ಸಚ್ಚನ್ತಿ ಅಯಂ ಸಚ್ಚಸದ್ದೋ ಅನೇಕೇಸು ಅತ್ಥೇಸು ದಿಸ್ಸತಿ. ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ – ‘‘ಸಚ್ಚಂ ಭಣೇ ನ ಕುಜ್ಝೇಯ್ಯಾ ’’ ತಿಆದೀಸು (ಧ. ಪ. ೨೨೪) ವಾಚಾಸಚ್ಚೇ. ‘‘ಸಚ್ಚೇ ಠಿತಾ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಚಾ’’ತಿಆದೀಸು (ಜಾ. ೨.೨೧.೪೩೩) ವಿರತಿಸಚ್ಚೇ. ‘‘ಕಸ್ಮಾ ನು ಸಚ್ಚಾನಿ ವದನ್ತಿ ನಾನಾ, ಪವಾದಿಯಾಸೇ ಕುಸಲಾ ವದಾನಾ’’ತಿಆದೀಸು (ಸು. ನಿ. ೮೯೧) ದಿಟ್ಠಿಸಚ್ಚೇ. ‘‘ಚತ್ತಾರಿಮಾನಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸಚ್ಚಾನೀ’’ತಿಆದೀಸು (ಅ. ನಿ. ೪.೧೮೫) ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸಚ್ಚೇ. ‘‘ಏಕಂ ಹಿ ಸಚ್ಚಂ ನ ದುತಿಯಮತ್ಥೀ’’ತಿಆದೀಸು (ಸು. ನಿ. ೮೯೦; ಮಹಾನಿ. ೧೧೯) ಪರಮತ್ಥಸಚ್ಚೇ. ‘‘ಚತುನ್ನಂ ಸಚ್ಚಾನಂ ಕತಿ ಕುಸಲಾ’’ತಿಆದೀಸು (ವಿಭ. ೨೧೬) ಅರಿಯಸಚ್ಚೇ. ಇಧ ಪನ ಪರಮತ್ಥಸಚ್ಚಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ವಿರತಿಸಚ್ಚಞ್ಚ ಅಬ್ಭನ್ತರಂ ಕತ್ವಾ ವಾಚಾಸಚ್ಚಂ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ, ಯಸ್ಸಾನುಭಾವೇನ ಉದಕಾದೀನಿ ವಸೇ ವತ್ತೇನ್ತಿ, ಜಾತಿಜರಾಮರಣಪಾರಂ ತರನ್ತಿ. ಯಥಾಹ –

‘‘ಸಚ್ಚೇನ ವಾಚೇನುದಕಮ್ಹಿ ಧಾವತಿ,

ವಿಸಮ್ಪಿ ಸಚ್ಚೇನ ಹನನ್ತಿ ಪಣ್ಡಿತಾ;

ಸಚ್ಚೇನ ದೇವೋ ಥನಯಂ ಪವಸ್ಸತಿ,

ಸಚೇ ಠಿತಾ ನಿಬ್ಬುತಿಂ ಪತ್ಥಯನ್ತಿ.

‘‘ಯೇ ಕೇಚಿಮೇ ಅತ್ಥಿ ರಸಾ ಪಥಬ್ಯಾ,

ಸಚ್ಚಂ ತೇಸಂ ಸಾದುತರಂ ರಸಾನಂ;

ಸಚ್ಚೇ ಠಿತಾ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಚ,

ತರನ್ತಿ ಜಾತಿಮರಣಸ್ಸ ಪಾರ’’ನ್ತಿ. (ಜಾ. ೨.೨೧.೪೩೩);

ಸಾದುತರನ್ತಿ ಮಧುರತರಂ ಪಣೀತತರಂ. ರಸಾನನ್ತಿ ಯೇ ಇಮೇ ‘‘ಮೂಲರಸೋ ಖನ್ಧರಸೋ’’ತಿಆದಿನಾ (ಧ. ಸ. ೬೨೮-೬೩೦) ನಯೇನ ಸಾಯನೀಯಧಮ್ಮಾ, ಯೇಚಿಮೇ ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಬ್ಬಂ ಫಲರಸಂ (ಮಹಾವ. ೩೦೦), ಅರಸರೂಪೋ ಭವಂ ಗೋತಮೋ, ಯೇ ತೇ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ರೂಪರಸಾ ಸದ್ದರಸಾ (ಪಾರಾ. ೩; ಅ. ನಿ. ೮.೧೧), ಅನಾಪತ್ತಿ ರಸರಸೇ (ಪಾಚಿ. ೬೦೫-೬೧೧), ಅಯಂ ಧಮ್ಮವಿನಯೋ ಏಕರಸೋ ವಿಮುತ್ತಿರಸೋ (ಚೂಳವ. ೩೮೫; ಅ. ನಿ. ೮.೧೯), ಭಾಗೀ ವಾ ಭಗವಾ ಅತ್ಥರಸಸ್ಸ ಧಮ್ಮರಸಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿನಾ (ಮಹಾನಿ. ೧೪೯) ನಯೇನ ರೂಪಾಚಾರರಸುಪವಜ್ಜಾ ಅವಸೇಸಾ ಬ್ಯಞ್ಜನಾದಯೋ ‘‘ಧಮ್ಮರಸಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ತೇಸಂ ರಸಾನಂ ಸಚ್ಚಂ ಹವೇ ಸಾದುತರಂ ಸಚ್ಚಮೇವ ಸಾದುತರಂ. ಸಾಧುತರಂ ವಾ, ಸೇಟ್ಠತರಂ, ಉತ್ತಮತರಂ. ಮೂಲರಸಾದಯೋ ಹಿ ಸರೀರಮುಪಬ್ರೂಹೇನ್ತಿ, ಸಂಕಿಲೇಸಿಕಞ್ಚ ಸುಖಮಾವಹನ್ತಿ. ಸಚ್ಚರಸೇ ವಿರತಿಸಚ್ಚವಾಚಾಸಚ್ಚರಸಾ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾದೀಹಿ ಚಿತ್ತಂ ಉಪಬ್ರೂಹೇತಿ, ಅಸಂಕಿಲೇಸಿಕಞ್ಚ ಸುಖಮಾವಹತಿ. ವಿಮುತ್ತಿರಸೋ ಪರಮತ್ಥಸಚ್ಚರಸಪರಿಭಾವಿತತ್ತಾ ಸಾದು, ಅತ್ಥರಸಧಮ್ಮರಸಾ ಚ ತದಧಿಗಮೂಪಾಯಭೂತಂ ಅತ್ಥಞ್ಚ ಧಮ್ಮಞ್ಚ ನಿಸ್ಸಾಯ ಪವತ್ತಿತೋತಿ.

ಪಞ್ಞಾಜೀವಿಂಜೀವಿತನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ಯ್ವಾಯಂ ಅನ್ಧೇಕಚಕ್ಖುದ್ವಿಚಕ್ಖುಕೇಸು ದ್ವಿಚಕ್ಖುಪುಗ್ಗಲೋ ಗಹಟ್ಠೋ ವಾ ಕಮ್ಮನ್ತಾನುಟ್ಠಾನ-ಸರಣಗಮನದಾನ-ಸಂವಿಭಾಗ-ಸೀಲಸಮಾದಾನುಪೋಸಥಕಮ್ಮಾದಿ ಗಹಟ್ಠಪಟಿಪದಂ, ಪಬ್ಬಜಿತೋ ವಾ ಅವಿಪ್ಪಟಿಸಾರಕರಸೀಲಸಙ್ಖಾತಂ ತದುತ್ತರಿಚಿತ್ತವಿಸುದ್ಧಿಆದಿಭೇದಮ್ಪಿ ಪಬ್ಬಜಿತಪಟಿಪದಂ ಪಞ್ಞಾಯ ಆರಾಧೇತ್ವಾ ಜೀವತಿ, ತಸ್ಸ ಪಞ್ಞಾಯ ಜೀವಿನೋ ಜೀವಿತಂ, ತಂ ವಾ ಪಞ್ಞಾಜೀವಿತಂ ಸೇಟ್ಠಮಾಹೂತಿ ಏವಮತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ.

ಏವಂ ಭಗವತಾ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಿತೇ ಚತ್ತಾರೋಪಿ ಪಞ್ಹೇ ಸುತ್ವಾ ಅತ್ತಮನೋ ಯಕ್ಖೋ ಅವಸೇಸೇಪಿ ಚತ್ತಾರೋ ಪಞ್ಹೇ ಪುಚ್ಛನ್ತೋ ಕಥಂಸು ತರತಿ ಓಘನ್ತಿ ಗಾಥಮಾಹ. ಅಥಸ್ಸ ಭಗವಾ ಪುರಿಮನಯೇನೇವ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇನ್ತೋ ಸದ್ಧಾಯ ತರತೀತಿ ಗಾಥಮಾಹ. ತತ್ಥ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಯೋ ಚತುಬ್ಬಿಧಮೋಘಂ ತರತಿ, ಸೋ ಸಂಸಾರಣ್ಣವಮ್ಪಿ ತರತಿ, ವಟ್ಟದುಕ್ಖಮ್ಪಿ ಅಚ್ಚೇತಿ, ಕಿಲೇಸಮಲಾಪಿ ಪರಿಸುಜ್ಝತಿ, ಏವಂ ಸನ್ತೇಪಿ ಪನ ಯಸ್ಮಾ ಅಸ್ಸದ್ಧೋ ಓಘತರಣಂ ಅಸದ್ದಹನ್ತೋ ನ ಪಕ್ಖನ್ದತಿ, ಪಞ್ಚಸು ಕಾಮಗುಣೇಸು ಚಿತ್ತವೋಸ್ಸಗ್ಗೇನ ಪಮತ್ತೋ ತತ್ಥೇವ ವಿಸತ್ತತ್ತಾ ಸಂಸಾರಣ್ಣವಂ ನ ತರತಿ, ಕುಸೀತೋ ದುಕ್ಖಂ ವಿಹರತಿ ವೋಕಿಣ್ಣೋ ಅಕುಸಲೇಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ, ಅಪ್ಪಞ್ಞೋ ಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗಂ ಅಜಾನನ್ತೋ ನ ಪರಿಸುಜ್ಝತಿ, ತಸ್ಮಾ ತಪ್ಪಟಿಪಕ್ಖಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೇನ ಭಗವತಾ ಅಯಂ ಗಾಥಾ ವುತ್ತಾ.

ಏವಂ ವುತ್ತಾಯ ಚೇತಾಯ ಯಸ್ಮಾ ಸೋತಾಪತ್ತಿಯಙ್ಗಪದಟ್ಠಾನಂ ಸದ್ಧಿನ್ದ್ರಿಯಂ, ತಸ್ಮಾ ಸದ್ಧಾಯ ತರತಿ ಓಘನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಪದೇನ ದಿಟ್ಠೋಘತರಣಂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗಂ ಸೋತಾಪನ್ನಞ್ಚ ಪಕಾಸೇತಿ. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಸೋತಾಪನ್ನೋ ಕುಸಲಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಭಾವನಾಯ ಸಾತಚ್ಚಕಿರಿಯಸಙ್ಖತೇನ ಅಪ್ಪಮಾದೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ದುತಿಯಮಗ್ಗಂ ಆರಾಧೇತ್ವಾ ಠಪೇತ್ವಾ ಸಕಿದೇವಿಮಂ ಲೋಕಂ ಆಗಮನಮಗ್ಗಂ ಅವಸೇಸಂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗೇನ ಅತಿಣ್ಣಂ ಭವೋಘವತ್ಥುಂ ಸಂಸಾರಣ್ಣವಂ ತರತಿ, ತಸ್ಮಾ ಅಪ್ಪಮಾದೇನ ಅಣ್ಣವನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಪದೇನ ಭವೋಘತರಣಂ ಸಕದಾಗಾಮಿಮಗ್ಗಂ ಸಕದಾಗಾಮಿಞ್ಚ ಪಕಾಸೇತಿ. ಯಸ್ಮಾ ಚ ಸಕದಾಗಾಮೀ ವೀರಿಯೇನ ತತಿಯಮಗ್ಗಂ ಆರಾಧೇತ್ವಾ ಸಕದಾಗಾಮಿಮಗ್ಗೇನ ಅನತೀತಂ ಕಾಮೋಘವತ್ಥುಂ ಕಾಮೋಘಸಞ್ಞಿತಞ್ಚ ಕಾಮದುಕ್ಖಮಚ್ಚೇತಿ, ತಸ್ಮಾ ವೀರಿಯೇನ ದುಕ್ಖಮಚ್ಚೇತೀತಿ ಇಮಿನಾ ಪದೇನ ಕಾಮೋಘತರಣಂ ಅನಾಗಾಮಿಮಗ್ಗಂ ಅನಾಗಾಮಿಞ್ಚ ಪಕಾಸೇತಿ. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಅನಾಗಾಮೀ ವಿಗತಕಾಮಸಞ್ಞಾಯ ಪರಿಸುದ್ಧಾಯ ಪಞ್ಞಾಯ ಏಕನ್ತಪರಿಸುದ್ಧಂ ಚತುತ್ಥಮಗ್ಗಪಞ್ಞಂ ಆರಾಧೇತ್ವಾ ಅನಾಗಾಮಿಮಗ್ಗೇನ ಅಪ್ಪಹೀನಂ ಅವಿಜ್ಜಾಸಙ್ಖಾತಂ ಪರಮಮಲಂ ಪಜಹತಿ, ತಸ್ಮಾ ಪಞ್ಞಾಯ ಪರಿಸುಜ್ಝತೀತಿ, ಇಮಿನಾ ಪದೇನ ಅವಿಜ್ಜೋಘತರಣಂ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಞ್ಚ ಅರಹತ್ತಞ್ಚ ಪಕಾಸೇತಿ. ಇಮಾಯ ಚ ಅರಹತ್ತನಿಕೂಟೇನ ಕಥಿತಾಯ ಗಾಥಾಯ ಪರಿಯೋಸಾನೇ ಯಕ್ಖೋ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾಸಿ.

ಇದಾನಿ ತಮೇವ ‘‘ಪಞ್ಞಾಯ ಪರಿಸುಜ್ಝತೀ’’ತಿ ಏತ್ಥ ವುತ್ತಂ ಪಞ್ಞಾಪದಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಪಟಿಭಾನೇನ ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರಮಿಸ್ಸಕಂ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛನ್ತೋ ಕಥಂಸು ಲಭತೇ ಪಞ್ಞನ್ತಿ ಇಮಂ ಛಪ್ಪದಂ ಗಾಥಮಾಹ. ತತ್ಥ ಕಥಂಸೂತಿ ಸಬ್ಬತ್ಥೇವ ಅತ್ಥಯುತ್ತಿಪುಚ್ಛಾ ಹೋನ್ತಿ. ಅಯಂ ಹಿ ಪಞ್ಞಾದಿಅತ್ಥಂ ಞತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಯುತ್ತಿಂ ಪುಚ್ಛತಿ – ‘‘ಕಥಂ, ಕಾಯ ಯುತ್ತಿಯಾ, ಕೇನ ಕಾರಣೇನ ಪಞ್ಞಂ ಲಭತೀ’’ತಿ? ಏಸ ನಯೋ ಧನಾದೀಸು.

ಅಥಸ್ಸ ಭಗವಾ ಚತೂಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ಪಞ್ಞಾಲಾಭಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಸದ್ದಹಾನೋತಿಆದಿಮಾಹ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಯೇನ ಪುಬ್ಬಭಾಗೇ ಕಾಯಸುಚರಿತಾದಿಭೇದೇನ ಅಪರಭಾಗೇ ಚ ಸತ್ತತಿಂಸಬೋಧಿಪಕ್ಖಿಯಭೇದೇನ ಧಮ್ಮೇನ ಅರಹನ್ತೋ ಬುದ್ಧಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಸಾವಕಾ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಪತ್ತಾ, ತಂ ಸದ್ದಹಾನೋ ಅರಹತಂ ಧಮ್ಮಂ ನಿಬ್ಬಾನಪತ್ತಿಯಾ ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರಪಞ್ಞಂ ಲಭತಿ, ತಞ್ಚ ಖೋ ನ ಸದ್ಧಾಮತ್ತಕೇನೇವ. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಸದ್ಧಾಜಾತೋ ಉಪಸಙ್ಕಮತಿ, ಉಪಸಙ್ಕಮನ್ತೋ ಪಯಿರುಪಾಸತಿ, ಪಯಿರುಪಾಸನ್ತೋ ಸೋತಂ ಓದಹತಿ, ಓಹಿತಸೋತೋ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣಾತಿ, ತಸ್ಮಾ ಉಪಸಙ್ಕಮನತೋ ಪಭುತಿ ಯಾವ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನೇನ ಸುಸ್ಸೂಸಂ ಲಭತಿ. ಕಿಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ತಂ ಧಮ್ಮಂ ಸದ್ದಹಿತ್ವಾಪಿ ಆಚರಿಯುಪಜ್ಝಾಯೇ ಕಾಲೇನ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ವತ್ತಕರಣೇನ ಪಯಿರುಪಾಸಿತ್ವಾ ಯದಾ ಪಯಿರುಪಾಸನಾಯ ಆರಾಧಿತಚಿತ್ತಾ ಕಿಞ್ಚಿ ವತ್ತುಕಾಮಾ ಹೋನ್ತಿ. ಅಥ ಅಧಿಗತಾಯ ಸೋತುಕಾಮತಾಯ ಸೋತಂ ಓದಹಿತ್ವಾ ಸುಣನ್ತೋ ಲಭತೀತಿ. ಏವಂ ಸುಸ್ಸೂಸಮ್ಪಿ ಚ ಸತಿಅವಿಪ್ಪವಾಸೇನ ಅಪ್ಪಮತ್ತೋ ಸುಭಾಸಿತದುಬ್ಭಾಸಿತಞ್ಞುತಾಯ ವಿಚಕ್ಖಣೋ ಏವ ಲಭತಿ, ನ ಇತರೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಅಪ್ಪಮತ್ತೋ ವಿಚಕ್ಖಣೋ’’ತಿ.

ಏವಂ ಯಸ್ಮಾ ಸದ್ಧಾಯ ಪಞ್ಞಲಾಭಸಂವತ್ತನಿಕಂ ಪಟಿಪದಂ ಪಟಿಪಜ್ಜತಿ, ಸುಸ್ಸೂಸಾಯ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ಪಞ್ಞಾಧಿಗಮೂಪಾಯಂ ಸುಣಾತಿ, ಅಪ್ಪಮಾದೇನ ಗಹಿತಂ ನ ಪಮುಸ್ಸತಿ. ವಿಚಕ್ಖಣತಾಯ ಅನೂನಾಧಿಕಂ ಅವಿಪರೀತಞ್ಚ ಗಹೇತ್ವಾ ವಿತ್ಥಾರಿಕಂ ಕರೋತಿ. ಸುಸ್ಸೂಸಾಯ ವಾ ಓಹಿತಸೋತೋ ಪಞ್ಞಾಪಟಿಲಾಭಹೇತುಂ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣಾತಿ, ಅಪ್ಪಮಾದೇನ ಸುತಧಮ್ಮಂ ಧಾರೇತಿ, ವಿಚಕ್ಖಣತಾಯ ಧತಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಅತ್ಥಮುಪಪರಿಕ್ಖತಿ, ಅಥಾನುಪುಬ್ಬೇನ ಪರಮತ್ಥಸಚ್ಚಂ ಸಚ್ಛಿಕರೋತಿ, ತಸ್ಮಾಸ್ಸ ಭಗವಾ ‘‘ಕಥಂಸು ಲಭತೇ ಪಞ್ಞ’’ನ್ತಿ ಪುಟ್ಠೋ ಇಮಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಕಾರಣಾನಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ.

ಇದಾನಿ ತತೋ ಪರೇ ತಯೋ ಪಞ್ಹೇ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇನ್ತೋ ಪತಿರೂಪಕಾರೀತಿ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ. ತತ್ಥ ದೇಸಕಾಲಾದೀನಿ ಅಹಾಪೇತ್ವಾ ಲೋಕಿಯಸ್ಸ ಲೋಕುತ್ತರಸ್ಸ ವಾ ಧನಸ್ಸ ಪತಿರೂಪಂ ಅಧಿಗಮೂಪಾಯಂ ಕರೋತೀತಿ ಪತಿರೂಪಕಾರೀ. ಧುರವಾತಿ ಚೇತಸಿಕವೀರಿಯವಸೇನ ಅನಿಕ್ಖಿತ್ತಧುರೋ. ಉಟ್ಠಾತಾತಿ, ‘‘ಯೋ ಚ ಸೀತಞ್ಚ ಉಣ್ಹಞ್ಚ, ತಿಣಾ ಭಿಯ್ಯೋ ನ ಮಞ್ಞತೀ’’ತಿಆದಿನಾ (ಥೇರಗಾ. ೨೩೨) ನಯೇನ ಕಾಯಿಕವೀರೀಯವಸೇನ ಉಟ್ಠಾನಸಮ್ಪನ್ನೋ ಅಸಿಥಿಲಪರಕ್ಕಮೋ. ವಿನ್ದತೇ ಧನನ್ತಿ ಏಕಮೂಸಿಕಾಯ ನಚಿರಸ್ಸೇವ ಚತುಸತಸಹಸ್ಸಸಙ್ಖಂ ಚೂಳನ್ತೇವಾಸೀ ವಿಯ ಲೋಕಿಯಧನಞ್ಚ, ಮಹಲ್ಲಕಮಹಾತಿಸ್ಸತ್ಥೇರೋ ವಿಯ ಲೋಕುತ್ತರಧನಞ್ಚ ಲಭತಿ. ಸೋ ‘‘ತೀಹಿಯೇವ ಇರಿಯಾಪಥೇಹಿ ವಿಹರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವತ್ತಂ ಕತ್ವಾ ಥಿನಮಿದ್ಧಾಗಮನವೇಲಾಯ ಪಲಾಲಚುಮ್ಬಟಕಂ ತೇಮೇತ್ವಾ ಸೀಸೇ ಕತ್ವಾ ಗಲಪ್ಪಮಾಣಂ ಉದಕಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಥಿನಮಿದ್ಧಂ ಪಟಿಬಾಹನ್ತೋ ದಸಹಿ ವಸ್ಸೇಹಿ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ. ಸಚ್ಚೇನಾತಿ ವಚೀಸಚ್ಚೇನಾಪಿ ‘‘ಸಚ್ಚವಾದೀ ಭೂತವಾದೀ’’ತಿ, ಪರಮತ್ಥಸಚ್ಚೇನಾಪಿ ‘‘ಬುದ್ಧೋ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧೋ ಅರಿಯಸಾವಕೋ’’ತಿ ಏವಂ ಕಿತ್ತಿಂ ಪಪ್ಪೋತಿ. ದದನ್ತಿ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಇಚ್ಛಿತಪತ್ಥಿತಂ ದದನ್ತೋ ಮಿತ್ತಾನಿ ಗನ್ಥತಿ, ಸಮ್ಪಾದೇತಿ ಕರೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ದುದ್ದದಂ ವಾ ದದಂ ತಂ ಗನ್ಥತಿ. ದಾನಮುಖೇನ ವಾ ಚತ್ತಾರಿಪಿ ಸಙ್ಗಹವತ್ಥೂನಿ ಗಹಿತಾನೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ, ತೇಹಿ ಮಿತ್ತಾನಿ ಕರೋತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ.

ಏವಂ ಗಹಟ್ಠಪಬ್ಬಜಿತಾನಂ ಸಾಧಾರಣೇನ ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರಮಿಸ್ಸಕೇನ ನಯೇನ ಚತ್ತಾರೋ ಪಞ್ಹೇ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ‘‘ಕಥಂ ಪೇಚ್ಚ ನ ಸೋಚತೀ’’ತಿ ಇಮಂ ಪಞ್ಚಮಂ ಪಞ್ಹಂ ಗಹಟ್ಠವಸೇನ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇನ್ತೋ ಯಸ್ಸೇತೇತಿಆದೀಮಾಹ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಯಸ್ಸ ‘‘ಸದ್ದಹಾನೋ ಅರಹತ’’ನ್ತಿ ಏತ್ಥ ವುತ್ತಾಯ ಸಬ್ಬಕಲ್ಯಾಣಧಮ್ಮುಪ್ಪಾದಿಕಾಯ ಸದ್ಧಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತತ್ತಾ ಸದ್ಧಸ್ಸ, ಘರಮೇಸಿನೋತಿ ಘರಾವಾಸಂ ಪಞ್ಚ ವಾ ಕಾಮಗುಣೇ ಏಸನ್ತಸ್ಸ ಗವೇಸನ್ತಸ್ಸ ಕಾಮಭೋಗಿನೋ ಗಹಟ್ಠಸ್ಸ ‘‘ಸಚ್ಚೇನ ಕಿತ್ತಿಂ ಪಪ್ಪೋತೀ’’ತಿ ಏತ್ಥ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಂ ಸಚ್ಚಂ. ‘‘ಸುಸ್ಸೂಸಂ ಲಭತೇ ಪಞ್ಞ’’ನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಸುಸ್ಸೂಸಪಞ್ಞಾನಾಮೇನ ವುತ್ತೋವ ದಮೋ. ‘‘ಧುರವಾ ಉಟ್ಠಾತಾ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಧುರನಾಮೇನ ಉಟ್ಠಾನನಾಮೇನ ಚ ವುತ್ತಾ ಧಿತಿ. ‘‘ದದಂ ಮಿತ್ತಾನಿ ಗನ್ಥತೀ’’ತಿ ಏತ್ಥ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರೋ ಚಾಗೋ ಚಾತಿ ಏತೇ ಚತುರೋ ಧಮ್ಮಾ ಸನ್ತಿ. ಸ ವೇ ಪೇಚ್ಚ ನ ಸೋಚತೀತಿ ಇಧಲೋಕಾ ಪರಲೋಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸ ವೇ ನ ಸೋಚತೀತಿ.

ಏವಂ ಭಗವಾ ಪಞ್ಚಮಮ್ಪಿ ಪಞ್ಹಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ತಂ ಯಕ್ಖಂ ಚೋದೇನ್ತೋ ಇಙ್ಘ ಅಞ್ಞೇಪೀತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಇಙ್ಘಾತಿ ಚೋದನತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ. ಅಞ್ಞೇಪೀತಿ ಅಞ್ಞೇಪಿ ಧಮ್ಮೇ ಪುಥೂ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣೇ ಪುಚ್ಛಸ್ಸು. ಅಞ್ಞೇಪಿ ವಾ ಪೂರಣಾದಯೋ ಸಬ್ಬಞ್ಞುಪಟಿಞ್ಞೇ ಪುಥೂ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣೇ ಪುಚ್ಛಸ್ಸು. ಯದಿ ಅಮ್ಹೇಹಿ ‘‘ಸಚ್ಚೇನ ಕಿತ್ತಿಂ ಪಪ್ಪೋತೀ’’ತಿ ಏತ್ಥ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಾ ಸಚ್ಚಾ ಭಿಯ್ಯೋ ಕಿತ್ತಿಪ್ಪತ್ತಿಕಾರಣಂ ವಾ, ‘‘ಸುಸ್ಸೂಸಂ ಲಭತೇ ಪಞ್ಞ’’ನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಸುಸ್ಸೂಸಾತಿ ಪಞ್ಞಾಪದೇಸೇನ ವುತ್ತಾ ದಮ್ಮಾ ಭಿಯ್ಯೋ ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರಪಞ್ಞಾಪಟಿಲಾಭಕಾರಣಂ ವಾ, ‘‘ದದಂ ಮಿತ್ತಾನಿ ಗನ್ಥತೀ’’ತಿ ಏತ್ಥ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಾ ಚಾಗಾ ಭಿಯ್ಯೋ ಮಿತ್ತಗನ್ಥನಕಾರಣಂ ವಾ, ‘‘ಧುರವಾ ಉಟ್ಠಾತಾ’’ತಿ ಏತ್ಥ ತಂ ತಂ ಅತ್ಥವಸಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಧುರನಾಮೇನ ಉಟ್ಠಾನನಾಮೇನ ಚ ವುತ್ತಾಯ ಮಹಾಭಾರಸಹನತ್ಥೇನ ಉಸ್ಸೋಳ್ಹಿಭಾವಪ್ಪತ್ತಾಯ ವೀರಿಯಸಙ್ಖಾತಾಯ ಖನ್ತ್ಯಾ ಭಿಯ್ಯೋ ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರಧನವಿನ್ದನಕಾರಣಂ ವಾ, ‘‘ಸಚ್ಚಂ ದಮ್ಮೋ ಧಿತಿ ಚಾಗೋ’’ತಿ ಏವಂ ವುತ್ತೇಹಿ ಇಮೇಹೇವ ಚತೂಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಭಿಯ್ಯೋ ಅಸ್ಮಾ ಲೋಕಾ ಪರಂ ಲೋಕಂ ಪೇಚ್ಚ ಅಸೋಚನಕಾರಣಂ ವಾ ಇಧ ವಿಜ್ಜತೀತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಸದ್ಧಿಂ ಸಙ್ಖೇಪಯೋಜನಾಯ ಅತ್ಥವಣ್ಣನಾ. ವಿತ್ಥಾರತೋ ಪನ ಏಕಮೇಕಂ ಪದಂ ಅತ್ಥುದ್ಧಾರಪದುದ್ಧಾರಪದವಣ್ಣನಾನಯೇಹಿ ವಿಭಜಿತ್ವಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

ಏವಂ ವುತ್ತೇ ಯಕ್ಖೋ ಯೇನ ಸಂಸಯೇನ ಅಞ್ಞೇ ಪುಚ್ಛೇಯ್ಯ, ತಸ್ಸ ಪಹೀನತ್ತಾ ಕಥಂ ನು ದಾನಿ ಪುಚ್ಛೇಯ್ಯಂ, ಪುಥೂ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣೇತಿ ವತ್ವಾ ಯೇಪಿಸ್ಸ ಅಪುಚ್ಛನಕಾರಣಂ ನ ಜಾನನ್ತಿ, ತೇಪಿ ಜಾನಾಪೇನ್ತೋ ಯೋಹಂ ಅಜ್ಜಪಜಾನಾಮಿ, ಯೋ ಅತ್ಥೋ ಸಮ್ಪರಾಯಿಕೋತಿ ಆಹ. ತತ್ಥ ಅಜ್ಜಾತಿ ಅಜ್ಜಾದಿಂ ಕತ್ವಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಪಜಾನಾಮೀತಿ ಯಥಾವುತ್ತೇನ ಪಕಾರೇನ ಜಾನಾಮಿ. ಯೋ ಅತ್ಥೋತಿ ಏತ್ತಾವತಾ ‘‘ಸುಸ್ಸೂಸಂ ಲಭತೇ ಪಞ್ಞ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ವುತ್ತಂ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಸಮ್ಪರಾಯಿಕೋತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ಯಸ್ಸೇತೇ ಚತುರೋ ಧಮ್ಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ ಪೇಚ್ಚ ಸೋಕಾಭಾವಕಾರಣಂ ಸಮ್ಪರಾಯಿಕಂ. ಅತ್ಥೋತಿ ಚ ಕಾರಣಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ. ಅಯಂ ಹಿ ಅತ್ಥಸದ್ದೋ ‘‘ಸಾತ್ಥಂ ಸಬ್ಯಞ್ಜನ’’ನ್ತಿ ಏವಮಾದೀಸು (ಪಾರಾ. ೧; ದೀ. ನಿ. ೧.೨೫೫) ಪಾಠತ್ಥೇ ವತ್ತತಿ. ‘‘ಅತ್ಥೋ ಮೇ, ಗಹಪತಿ, ಹಿರಞ್ಞಸುವಣ್ಣೇನಾ’’ತಿಆದೀಸು (ದೀ. ನಿ. ೨.೨೫೦; ಮ. ನಿ. ೩.೨೫೮) ವಿಚಕ್ಖಣೇ. ‘‘ಹೋತಿ ಸೀಲವತಂ ಅತ್ಥೋ’’ತಿಆದೀಸು (ಜಾ. ೧.೧.೧೧) ವುಡ್ಢಿಮ್ಹಿ. ‘‘ಬಹುಜನೋ ಭಜತೇ ಅತ್ಥಹೇತೂ’’ತಿಆದೀಸು ಧನೇ. ‘‘ಉಭಿನ್ನಮತ್ಥಂ ಚರತೀ’’ತಿಆದೀಸು (ಜಾ. ೧.೭.೬೬; ಸಂ. ನಿ. ೧.೨೫೦; ಥೇರಗಾ. ೪೪೩) ಹಿತೇ. ‘‘ಅತ್ಥೇ ಜಾತೇ ಚ ಪಣ್ಡಿತ’’ನ್ತಿಆದೀಸು (ಜಾ. ೧.೧.೯೨) ಕಾರಣೇ. ಇಧ ಪನ ಕಾರಣೇ. ತಸ್ಮಾ ಯಂ ಪಞ್ಞಾದಿಲಾಭಾದೀನಂ ಕಾರಣಂ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಂ, ಯಞ್ಚ ಪೇಚ್ಚ ಸೋಕಾಭಾವಸ್ಸ ಕಾರಣಂ ಸಮ್ಪರಾಯಿಕಂ, ತಂ ಯೋಹಂ ಅಜ್ಜ ಭಗವತಾ ವುತ್ತನಯೇನ ಸಾಮಂಯೇವ ಪಜಾನಾಮಿ, ಸೋ ಕಥಂ ನು ದಾನಿ ಪುಚ್ಛೇಯ್ಯಂ ಪುಥೂ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣೇತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಸಙ್ಖೇಪತೋ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಏವಂ ಯಕ್ಖೋ ‘‘ಪಜಾನಾಮಿ ಯೋ ಅತ್ಥೋ ಸಮ್ಪರಾಯಿಕೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಞಾಣಸ್ಸ ಭಗವಂಮೂಲಕತ್ತಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಅತ್ಥಾಯ ವತ ಮೇ ಬುದ್ಧೋತಿ ಆಹ. ತತ್ಥ ಅತ್ಥಾಯಾತಿ ಹಿತಾಯ ವುಡ್ಢಿಯಾ ಚ. ಯತ್ಥ ದಿನ್ನಂ ಮಹಪ್ಫಲನ್ತಿ ‘‘ಯಸ್ಸೇತೇ ಚತುರೋ ಧಮ್ಮಾ’’ತಿ ಏತ್ಥ ವುತ್ತಚಾಗೇನ ಯತ್ಥ ದಿನ್ನಂ ಮಹಪ್ಫಲಂ, ತಂ ಅಗ್ಗದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯಂ ಬುದ್ಧಂ ಪಜಾನಾಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಸಙ್ಘಂ ಸನ್ಧಾಯ ಏವಮಾಹಾ’’ತಿ ಭಣನ್ತಿ.

ಏವಂ ಇಮಾಯ ಗಾಥಾಯ ಅತ್ತನೋ ಹಿತಾಧಿಗಮಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಸಹಿತಪಟಿಪತ್ತಿಂ ದೀಪೇನ್ತೋ ಸೋ ಅಹಂ ವಿಚರಿಸ್ಸಾಮೀತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಗಾಮಾ ಗಾಮನ್ತಿ ದೇವಗಾಮಾ ದೇವಗಾಮಂ. ಪುರಾ ಪುರನ್ತಿ ದೇವನಗರತೋ ದೇವನಗರಂ. ನಮಸ್ಸಮಾನೋ ಸಮ್ಬುದ್ಧಂ, ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಚ ಸುಧಮ್ಮತನ್ತಿ ‘‘ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ವತ ಭಗವಾ, ಸ್ವಾಕ್ಖಾತೋ ವತ ಭಗವತೋ ಧಮ್ಮೋ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಬುದ್ಧಸುಬೋಧಿತಞ್ಚ ಧಮ್ಮಸುಧಮ್ಮತಞ್ಚ ಚ-ಸದ್ದೇನ ‘‘ಸುಪ್ಪಟಿಪನ್ನೋ ವತ ಭಗವತೋ ಸಾವಕಸಙ್ಘೋ’’ತಿಆದಿನಾ ಸಙ್ಘಸುಪ್ಪಟಿಪತ್ತಿಞ್ಚ ಅಭಿತ್ಥವಿತ್ವಾ ನಮಸ್ಸಮಾನೋ ಧಮ್ಮಘೋಸಕೋ ಹುತ್ವಾ ವಿಚರಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ.

ಏವಮಿಮಾಯ ಗಾಥಾಯ ಪರಿಯೋಸಾನಞ್ಚ ರತ್ತಿವಿಭಾವನಞ್ಚ ಸಾಧುಕಾರಸದ್ದುಟ್ಠಾನಞ್ಚ ಆಳವಕಕುಮಾರಸ್ಸ ಯಕ್ಖಭವನಂ ಆನಯನಞ್ಚ ಏಕಕ್ಖಣೇಯೇವ ಅಹೋಸಿ. ರಾಜಪುರಿಸಾ ಸಾಧುಕಾರಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ – ‘‘ಏವರೂಪೋ ಸಾಧುಕಾರಸದ್ದೋ ಠಪೇತ್ವಾ ಬುದ್ಧೇ ನ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಅಬ್ಭುಗ್ಗಚ್ಛತಿ, ಆಗತೋ ನು ಖೋ ಭಗವಾ’’ತಿ ಆವಜ್ಜೇನ್ತಾ ಭಗವತೋ ಸರೀರಪ್ಪಭಂ ದಿಸ್ವಾ ಪುಬ್ಬೇ ವಿಯ ಬಹಿ ಅಟ್ಠತ್ವಾ ನಿಬ್ಬಿಸಙ್ಕಾ ಅನ್ತೋಯೇವ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಅದ್ದಸಂಸು ಭಗವನ್ತಂ ಯಕ್ಖಸ್ಸ ಭವನೇ ನಿಸಿನ್ನಂ, ಯಕ್ಖಞ್ಚ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಪಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಠಿತಂ. ದಿಸ್ವಾನ ಯಕ್ಖಂ ಆಹಂಸು – ‘‘ಅಯಂ ತೇ, ಮಹಾಯಕ್ಖ, ರಾಜಕುಮಾರೋ ಬಲಿಕಮ್ಮಾಯ ಆನೀತೋ, ಹನ್ದ ನಂ ಖಾದ ವಾ ಭುಞ್ಜ ವಾ, ಯಥಾಪಚ್ಚಯಂ ವಾ ಕರೋಹೀ’’ತಿ. ಸೋ ಸೋತಾಪನ್ನತ್ತಾ ಲಜ್ಜಿತೋ ವಿಸೇಸೇನ ಚ ಭಗವತೋ ಪುರತೋ ಏವಂ ವುಚ್ಚಮಾನೋ ಅಥ ತಂ ಕುಮಾರಂ ಉಭೋಹಿ ಹತ್ಥೇಹಿ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಭಗವತೋ ಉಪನಾಮೇಸಿ ‘‘ಅಯಂ, ಭನ್ತೇ, ಕುಮಾರೋ ಮಯ್ಹಂ ಪೇಸಿತೋ, ಇಮಾಹಂ ಭಗವತೋ ದಮ್ಮಿ, ಹಿತಾನುಕಮ್ಪಕಾ ಬುದ್ಧಾ, ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾತು, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ ಇಮಂ ದಾರಕಂ ಇಮಸ್ಸ ಹಿತತ್ಥಾಯ ಸುಖತ್ಥಾಯಾ’’ತಿ ಇಮಞ್ಚ ಗಾಥಮಾಹ –

‘‘ಇಮಂ ಕುಮಾರಂ ಸತಪುಞ್ಞಲಕ್ಖಣಂ,

ಸಬ್ಬಙ್ಗುಪೇತಂ ಪರಿಪುಣ್ಣಬ್ಯಞ್ಜನಂ;

ಉದಗ್ಗಚಿತ್ತೋ ಸುಮನೋ ದದಾಮಿ ತೇ,

ಪಟಿಗ್ಗಹ ಲೋಕಹಿತಾಯ ಚಕ್ಖುಮಾ’’ತಿ.

ಪಟಿಗ್ಗಹೇಸಿ ಭಗವಾ ಕುಮಾರಂ. ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಚ ಯಕ್ಖಸ್ಸ ಚ ಕುಮಾರಸ್ಸ ಚ ಮಙ್ಗಲಕರಣತ್ಥಂ ಪಾದೂನಗಾಥಂ ಅಭಾಸಿ. ತಂ ಯಕ್ಖೋ ಕುಮಾರಂ ಸರಣಂ ಗಮೇನ್ತೋ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಚತುತ್ಥಪಾದೇನ ಪೂರೇಸಿ. ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ –

‘‘ದೀಘಾಯುಕೋ ಹೋತು ಅಯಂ ಕುಮಾರೋ,

ತುವಞ್ಚ ಯಕ್ಖ ಸುಖಿತೋ ಭವಾಹಿ;

ಅಬ್ಯಾಧಿತಾ ಲೋಕಹಿತಾಯ ತಿಟ್ಠಥ,

ಅಯಂ ಕುಮಾರೋ ಸರಣಮುಪೇತಿ ಬುದ್ಧಂ;

ಅಯಂ ಕುಮಾರೋ ಸರಣಮುಪೇತಿ ಧಮ್ಮಂ;

ಅಯಂ ಕುಮಾರೋ ಸರಣಮುಪೇತಿ ಸಙ್ಘ’’ನ್ತಿ.

ಅಥ ಭಗವಾ ಕುಮಾರಂ ರಾಜಪುರಿಸಾನಂ ಅದಾಸಿ – ‘‘ಇಮಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಪುನ ಮಮೇವ ದೇಥಾ’’ತಿ. ಏವಂ ಸೋ ಕುಮಾರೋ ರಾಜಪುರಿಸಾನಂ ಹತ್ಥತೋ ಯಕ್ಖಸ್ಸ ಹತ್ಥಂ, ಯಕ್ಖಸ್ಸ ಹತ್ಥತೋ ಭಗವತೋ ಹತ್ಥಂ, ಭಗವತೋ ಹತ್ಥತೋ ಪುನ ರಾಜಪುರಿಸಾನಂ ಹತ್ಥಂ ಗತತ್ತಾ ನಾಮತೋ ‘‘ಹತ್ಥಕೋ ಆಳವಕೋ’’ತಿ ಜಾತೋ. ತಂ ಆದಾಯ ಪಟಿನಿವತ್ತೇ ರಾಜಪುರಿಸೇ ದಿಸ್ವಾ ಕಸ್ಸಕವನಕಮ್ಮಿಕಾದಯೋ ‘‘ಕಿಂ ಯಕ್ಖೋ ಕುಮಾರಂ ಅತಿದಹರತ್ತಾ ನ ಇಚ್ಛೀ’’ತಿ? ಭೀತಾ ಪುಚ್ಛಿಂಸು. ರಾಜಪುರಿಸಾ ‘‘ಮಾ ಭಾಯಥ. ಖೇಮಂ ಕತಂ ಭಗವತಾ’’ತಿ ಸಬ್ಬಮಾರೋಚೇಸುಂ. ತತೋ ‘‘ಸಾಧು ಸಾಧೂ’’ತಿ ಸಕಲಂ ಆಳವಿನಗರಂ ಏಕಕೋಲಾಹಲೇನ ಯಕ್ಖಾಭಿಮುಖಂ ಅಹೋಸಿ. ಯಕ್ಖೋಪಿ ಭಗವತೋ ಭಿಕ್ಖಾಚಾರಕಾಲೇ ಅನುಪ್ಪತ್ತೇ ಪತ್ತಚೀವರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಉಪಡ್ಢಮಗ್ಗಂ ಅನುಗನ್ತ್ವಾ ನಿವತ್ತಿ.

ಅಥ ಭಗವಾ ನಗರೇ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತ್ವಾ ಕತಭತ್ತಕಿಚ್ಚೋ ನಗರದ್ವಾರೇ ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ವಿವಿತ್ತೇ ರುಕ್ಖಮೂಲೇ ಪಞ್ಞತ್ತಬುದ್ಧಾಸನೇ ನಿಸೀದಿ. ತತೋ ಮಹಾಜನಕಾಯೇನ ಸದ್ಧಿಂ ರಾಜಾ ಚ ನಾಗರಾ ಚ ಏಕತೋ ಸಮ್ಪಿಣ್ಡಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮ್ಮ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನಾ – ‘‘ಕಥಂ, ಭನ್ತೇ, ಏವಂ ದಾರುಣಂ ಯಕ್ಖಂ ದಮಯಿತ್ಥಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿಂಸು. ತೇಸಂ ಭಗವಾ ಯುದ್ಧಮಾದಿಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ಏವಂ ನವವಿಧಂ ವಸ್ಸಂ ವಸ್ಸೇತ್ವಾ ಏವಂ ವಿಭಿಂಸನಕಂ ಅಕಾಸಿ, ಏವಂ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛಿ. ತಸ್ಸಾಹಂ ಏವಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸಿ’’ನ್ತಿ ತಮೇವಾಳವಕಸುತ್ತಂ ಕಥೇಸಿ. ಕಥಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ಚತುರಾಸೀತಿಪಾಣಸಹಸ್ಸಾನಂ ಧಮ್ಮಾಭಿಸಮಯೋ ಅಹೋಸಿ. ತತೋ ರಾಜಾ ಚೇವ ನಾಗರಾ ಚ ವೇಸ್ಸವಣಮಹಾರಾಜಸ್ಸ ಭವನಸಮೀಪೇ ಯಕ್ಖಸ್ಸ ಭವನಂ ಕತ್ವಾ ಪುಪ್ಫಗನ್ಧಾದಿಸಕ್ಕಾರುಪೇತಂ ನಿಚ್ಚಬಲಿಂ ಪವತ್ತೇಸುಂ. ತಞ್ಚ ಕುಮಾರಂ ವಿಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತಂ ‘‘ತ್ವಂ ಭಗವನ್ತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಜೀವಿತಂ ಲಭಿ, ಗಚ್ಛ ಭಗವನ್ತಂಯೇವ ಪಯಿರುಪಾಸಸ್ಸು ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಞ್ಚಾ’’ತಿ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸುಂ. ಸೋ ಭಗವನ್ತಞ್ಚ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಞ್ಚ ಪಯಿರುಪಾಸಮಾನೋ ನಚಿರಸ್ಸೇವ ಅನಾಗಾಮಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ಸಬ್ಬಂ ಬುದ್ಧವಚನಂ ಉಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಪಞ್ಚಸತಉಪಾಸಕಪರಿವಾರೋ ಅಹೋಸಿ. ಭಗವಾ ಚ ನಂ ಏತದಗ್ಗೇ ನಿದ್ದಿಸಿ – ‘‘ಏತದಗ್ಗಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಮ ಸಾವಕಾನಂ ಉಪಾಸಕಾನಂ ಚತೂಹಿ ಸಙ್ಗಹವತ್ಥೂಹಿ ಪರಿಸಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹನ್ತಾನಂ ಯದಿದಂ ಹತ್ಥಕೋ ಆಳವಕೋ’’ತಿ (ಅ. ನಿ. ೧.೨೫೧). ದ್ವಾದಸಮಂ.

ಇತಿ ಸಾರತ್ಥಪ್ಪಕಾಸಿನಿಯಾ

ಸಂಯುತ್ತನಿಕಾಯ-ಅಟ್ಠಕಥಾಯ

ಯಕ್ಖಸಂಯುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.