೩. ಓಪಮ್ಮವಗ್ಗೋ

೧. ಕಕಚೂಪಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೨೨. ಏವಂ ಮೇ ಸುತನ್ತಿ ಕಕಚೂಪಮಸುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಮೋಳಿಯಫಗ್ಗುನೋತಿ ಮೋಳೀತಿ ಚೂಳಾ ವುಚ್ಚತಿ. ಯಥಾಹ –

‘‘ಛೇತ್ವಾನ ಮೋಳಿಂ ವರಗನ್ಧವಾಸಿತಂ,

ವೇಹಾಯಸಂ ಉಕ್ಖಿಪಿ ಸಕ್ಯಪುಙ್ಗವೋ;

ರತನಚಙ್ಕೋಟವರೇನ ವಾಸವೋ,

ಸಹಸ್ಸನೇತ್ತೋ ಸಿರಸಾ ಪಟಿಗ್ಗಹೀ’’ತಿ.

ಸಾ ತಸ್ಸ ಗಿಹಿಕಾಲೇ ಮಹತೀ ಅಹೋಸಿ, ತೇನಸ್ಸ ಮೋಳಿಯಫಗ್ಗುನೋತಿ ಸಙ್ಖಾ ಉದಪಾದಿ. ಪಬ್ಬಜಿತಮ್ಪಿ ನಂ ತೇನೇವ ನಾಮೇನ ಸಞ್ಜಾನನ್ತಿ. ಅತಿವೇಲನ್ತಿ ವೇಲಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ. ತತ್ಥ ಕಾಲವೇಲಾ, ಸೀಮವೇಲಾ, ಸೀಲವೇಲಾತಿ ತಿವಿಧಾ ವೇಲಾ. ‘‘ತಾಯಂ ವೇಲಾಯಂ ಇಮಂ ಉದಾನಂ ಉದಾನೇಸೀ’’ತಿ (ಧಮ್ಮಪದೇ ವಗ್ಗಾನಮುದ್ದಾನಂ, ಗಾಥಾನಮುದ್ದಾನಂ; ಮಹಾವ. ೧-೩) ಅಯಂ ಕಾಲವೇಲಾ ನಾಮ. ‘‘ಠಿತಧಮ್ಮೋ ವೇಲಂ ನಾತಿವತ್ತತೀ’’ತಿ (ಚೂಳವ. ೩೮೪; ಉದಾ. ೪೫; ಅ. ನಿ. ೮.೧೯) ಅಯಂ ಸೀಮವೇಲಾ ನಾಮ. ‘‘ವೇಲಾಅನತಿಕ್ಕಮೋ ಸೇತುಘಾತೋ’’ತಿ (ಧ. ಸ. ೨೯೯-೩೦೧) ಚ, ‘‘ವೇಲಾ ಚೇಸಾ ಅವೀತಿಕ್ಕಮನಟ್ಠೇನಾ’’ತಿ ಚ, ಅಯಂ ಸೀಲವೇಲಾ ನಾಮ. ತಂ ತಿವಿಧಮ್ಪಿ ಸೋ ಅತಿಕ್ಕಮಿಯೇವ. ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ಹಿ ಓವದಿತುಂ ಕಾಲೋ ನಾಮ ಅತ್ಥಿ, ಸೋ ಅತ್ಥಙ್ಗತೇಪಿ ಸೂರಿಯೇ ಓವದನ್ತೋ ತಂ ಕಾಲವೇಲಮ್ಪಿ ಅತಿಕ್ಕಮಿ. ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ಓವಾದೇ ಪಮಾಣಂ ನಾಮ ಅತ್ಥಿ ಸೀಮಾ ಮರಿಯಾದಾ. ಸೋ ಉತ್ತರಿಛಪ್ಪಞ್ಚವಾಚಾಹಿ ಓವದನ್ತೋ ತಂ ಸೀಮವೇಲಮ್ಪಿ ಅತಿಕ್ಕಮಿ. ಕಥೇನ್ತೋ ಪನ ದವಸಹಗತಂ ಕತ್ವಾ ದುಟ್ಠುಲ್ಲಾಪತ್ತಿಪಹೋನಕಂ ಕಥೇತಿ, ಏವಂ ಸೀಲವೇಲಮ್ಪಿ ಅತಿಕ್ಕಮಿ.

ಸಂಸಟ್ಠೋತಿ ಮಿಸ್ಸೀಭೂತೋ ಸಮಾನಸುಖದುಕ್ಖೋ ಹುತ್ವಾ. ಸಮ್ಮುಖಾತಿ ಪುರತೋ. ಅವಣ್ಣಂ ಭಾಸತೀತಿ ತಾ ಪನ ಪಚನಕೋಟ್ಟನಾದೀನಿ ಕರೋನ್ತಿಯೋ ದಿಸ್ವಾ ನತ್ಥಿ ಇಮಾಸಂ ಅನಾಪತ್ತಿ ನಾಮ, ಇಮಾ ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ಅನಾಚಾರಾ ದುಬ್ಬಚಾ ಪಗಬ್ಭಾತಿ ಅಗುಣಂ ಕಥೇತಿ. ಅಧಿಕರಣಮ್ಪಿ ಕರೋತೀತಿ ಇಮೇಸಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಇಮಾ ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ದಿಟ್ಠಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅಕ್ಖೀನಿ ದಯ್ಹನ್ತಿ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ವಿಹಾರೇ ಪುಪ್ಫಪೂಜಾ ವಾ ಆಸನಧೋವನಪರಿಭಣ್ಡಕರಣಾದೀನಿ ವಾ ಇಮಾಸಂ ವಸೇನ ವತ್ತನ್ತಿ. ಕುಲಧೀತರೋ ಏತಾ ಲಜ್ಜಿನಿಯೋ, ತುಮ್ಹೇ ಇಮಾ ಇದಞ್ಚಿದಞ್ಚ ವದಥ, ಅಯಂ ನಾಮ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಆಪತ್ತಿ ಹೋತಿ, ವಿನಯಧರಾನಂ ಸನ್ತಿಕಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ವಿನಿಚ್ಛಯಂ ಮೇ ದೇಥಾತಿ ಅಧಿಕರಣಂ ಆಕಡ್ಢತಿ.

ಮೋಳಿಯಫಗ್ಗುನಸ್ಸ ಅವಣ್ಣಂ ಭಾಸತೀತಿ ನತ್ಥಿ ಇಮಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಅನಾಪತ್ತಿ ನಾಮ. ನಿಚ್ಚಕಾಲಂ ಇಮಸ್ಸ ಪರಿವೇಣದ್ವಾರಂ ಅಸುಞ್ಞಂ ಭಿಕ್ಖುನೀಹೀತಿ ಅಗುಣಂ ಕಥೇತಿ. ಅಧಿಕರಣಮ್ಪಿ ಕರೋನ್ತೀತಿ ಇಮೇಸಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಮೋಳಿಯಫಗ್ಗುನತ್ಥೇರಸ್ಸ ದಿಟ್ಠಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅಕ್ಖೀನಿ ದಯ್ಹನ್ತಿ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ವಿಹಾರೇ ಅಞ್ಞೇಸಂ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ಓಲೋಕೇತುಮ್ಪಿ ನ ಸಕ್ಕಾ. ವಿಹಾರಂ ಆಗತಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ಓವಾದಂ ವಾ ಪಟಿಸನ್ಥಾರಂ ವಾ ಉದ್ದೇಸಪದಂ ವಾ ಥೇರಮೇವ ನಿಸ್ಸಾಯ ಲಭನ್ತಿ, ಕುಲಪುತ್ತಕೋ ಲಜ್ಜೀ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಕೋ, ಏವರೂಪಂ ನಾಮ ತುಮ್ಹೇ ಇದಞ್ಚಿದಞ್ಚ ವದಥ, ಏಥ ವಿನಯಧರಾನಂ ಸನ್ತಿಕೇ ವಿನಿಚ್ಛಯಂ ದೇಥಾತಿ ಅಧಿಕರಣಂ ಆಕಡ್ಢನ್ತಿ.

ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚಾತಿ ನೇವ ಪಿಯಕಮ್ಯತಾಯ ನ ಭೇದಾಧಿಪ್ಪಾಯೇನ, ಅತ್ಥಕಾಮತಾಯ ಅವೋಚ. ಏಕಂ ಕಿರಸ್ಸ ಅಹೋಸಿ – ‘‘ಇಮಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ಏವಂ ಸಂಸಟ್ಠಸ್ಸ ವಿಹರತೋ ಅಯಸೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತಿ. ಸೋ ಸಾಸನಸ್ಸಾಪಿ ಅವಣ್ಣೋಯೇವ. ಅಞ್ಞೇನ ಪನ ಕಥಿತೋ ಅಯಂ ನ ಓರಮಿಸ್ಸತಿ, ಭಗವತಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತ್ವಾ ಓವದಿತೋ ಓರಮಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ತಸ್ಸ ಅತ್ಥಕಾಮತಾಯ ಭಗವನ್ತಂ ಏತಂ, ‘‘ಆಯಸ್ಮಾ, ಭನ್ತೇ’’ತಿಆದಿವಚನಂ ಅವೋಚ.

೨೨೩. ಆಮನ್ತೇಹೀತಿ ಜಾನಾಪೇಹಿ. ಆಮನ್ತೇತೀತಿ ಪಕ್ಕೋಸತಿ.

೨೨೪. ಸದ್ಧಾತಿ ಸದ್ಧಾಯ. ತಸ್ಮಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ತ್ವಂ ಕುಲಪುತ್ತೋ ಚೇವ ಸದ್ಧಾಪಬ್ಬಜಿತೋ ಚ, ಯಸ್ಮಾ ವಾ ತೇ ಏತಾಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸಂಸಟ್ಠಸ್ಸ ವಿಹರತೋ ಯೇ ತಾ ಅಕ್ಕೋಸಿಸ್ಸನ್ತಿ ವಾ, ಪಹರಿಸ್ಸನ್ತಿ ವಾ, ತೇಸು ದೋಮನಸ್ಸಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತಿ, ಸಂಸಗ್ಗೇ ಪಹೀನೇ ನುಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತಿ, ತಸ್ಮಾ. ತತ್ರಾತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಅವಣ್ಣಭಾಸನೇ. ಗೇಹಸಿತಾತಿ ಪಞ್ಚಕಾಮಗುಣನಿಸ್ಸಿತಾ. ಛನ್ದಾತಿ ತಣ್ಹಾಛನ್ದಾಪಿ ಪಟಿಘಛನ್ದಾಪಿ. ವಿಪರಿಣತನ್ತಿ ರತ್ತಮ್ಪಿ ಚಿತ್ತಂ ವಿಪರಿಣತಂ. ದುಟ್ಠಮ್ಪಿ, ಮೂಳ್ಹಮ್ಪಿ ಚಿತ್ತಂ ವಿಪರಿಣತಂ. ಇಧ ಪನ ತಣ್ಹಾಛನ್ದವಸೇನ ರತ್ತಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತಿ, ಪಟಿಘಛನ್ದವಸೇನ ದುಟ್ಠಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತಿ. ಹಿತಾನುಕಮ್ಪೀತಿ ಹಿತೇನ ಅನುಕಮ್ಪಮಾನೋ ಹಿತೇನ ಫರಮಾನೋ. ನ ದೋಸನ್ತರೋತಿ ನ ದೋಸಚಿತ್ತೋ ಭವಿಸ್ಸಾಮಿ.

೨೨೫. ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾತಿ ಕಸ್ಮಾ ಆರಭಿ? ಫಗ್ಗುನಸ್ಸ ಕಿರ ಏತ್ತಕಂ ಓವಾದಂ ಸುತ್ವಾಪಿ, ‘‘ಭಿಕ್ಖುನಿಸಂಸಗ್ಗತೋ ಓರಮಿಸ್ಸಾಮಿ ವಿರಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿತ್ತಮ್ಪಿ ನ ಉಪ್ಪನ್ನಂ, ಭಗವತಾ ಪನ ಸದ್ಧಿಂ ಪಟಾಣೀ ವಿಯ ಪಟಿವಿರುದ್ಧೋ ಅಟ್ಠಾಸಿ, ಅಥಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಯಥಾ ನಾಮ ಜಿಘಚ್ಛಿತಸ್ಸ ಭೋಜನೇ, ಪಿಪಾಸಿತಸ್ಸ ಪಾನೀಯೇ, ಸೀತೇನ ಫುಟ್ಠಸ್ಸ ಉಣ್ಹೇ ದುಕ್ಖಿತಸ್ಸ ಸುಖೇ ಪತ್ಥನಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಏವಮೇವ ಇಮಂ ದುಬ್ಬಚಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಠಮಬೋಧಿಯಂ ಸುಬ್ಬಚಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಪಾಥಂ ಆಗಮಿಂಸು. ಅಥ ತೇಸಂ ವಣ್ಣಂ ಕಥೇತುಕಾಮೋ ಹುತ್ವಾ ಇಮಂ ದೇಸನಂ ಆರಭಿ.

ತತ್ಥ ಆರಾಧಯಿಂಸೂತಿ ಗಣ್ಹಿಂಸು ಪೂರಯಿಂಸು. ಏಕಂ ಸಮಯನ್ತಿ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ. ಏಕಾಸನಭೋಜನನ್ತಿ ಏಕಂ ಪುರೇಭತ್ತಭೋಜನಂ. ಸೂರಿಯುಗ್ಗಮನತೋ ಹಿ ಯಾವ ಮಜ್ಝನ್ಹಿಕಾ ಸತ್ತಕ್ಖತ್ತುಂ ಭುತ್ತಭೋಜನಮ್ಪಿ ಇಧ ಏಕಾಸನಭೋಜನನ್ತೇವ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ. ಅಪ್ಪಾಬಾಧತನ್ತಿ ನಿರಾಬಾಧತಂ. ಅಪ್ಪಾತಙ್ಕತನ್ತಿ ನಿದ್ದುಕ್ಖತಂ. ಲಹುಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಸರೀರಸ್ಸ ಸಲ್ಲಹುಕಂ ಉಟ್ಠಾನಂ. ಬಲನ್ತಿ ಕಾಯಬಲಂ. ಫಾಸುವಿಹಾರನ್ತಿ ಕಾಯಸ್ಸ ಸುಖವಿಹಾರಂ. ಇಮಿನಾ ಕಿಂ ಕಥಿತಂ? ದಿವಾ ವಿಕಾಲಭೋಜನಂ ಪಜಹಾಪಿತಕಾಲೋ ಕಥಿತೋ. ಭದ್ದಾಲಿಸುತ್ತೇ ಪನ ರತ್ತಿಂ ವಿಕಾಲಭೋಜನಂ ಪಜಹಾಪಿತಕಾಲೋ ಕಥಿತೋ. ಇಮಾನಿ ಹಿ ದ್ವೇ ಭೋಜನಾನಿ ಭಗವಾ ನ ಏಕಪ್ಪಹಾರೇನ ಪಜಹಾಪೇಸಿ. ಕಸ್ಮಾ? ಇಮಾನೇವ ಹಿ ದ್ವೇ ಭೋಜನಾನಿ ವಟ್ಟೇ ಸತ್ತಾನಂ ಆಚಿಣ್ಣಾನಿ. ಸನ್ತಿ ಕುಲಪುತ್ತಾ ಸುಖುಮಾಲಾ, ತೇ ಏಕತೋ ದ್ವೇಪಿ ಭೋಜನಾನಿ ಪಜಹನ್ತಾ ಕಿಲಮನ್ತಿ. ತಸ್ಮಾ ಏಕತೋ ಅಪಜಹಾಪೇತ್ವಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ದಿವಾ ವಿಕಾಲಭೋಜನಂ, ಏಕಸ್ಮಿಂ ರತ್ತಿಂ ವಿಕಾಲಭೋಜನನ್ತಿ ವಿಸುಂ ಪಜಹಾಪೇಸಿ. ತೇಸು ಇಧ ದಿವಾ ವಿಕಾಲಭೋಜನಂ ಪಜಹಾಪಿತಕಾಲೋ ಕಥಿತೋ. ತತ್ಥ ಯಸ್ಮಾ ಬುದ್ಧಾ ನ ಭಯಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ತಜ್ಜೇತ್ವಾ ಪಜಹಾಪೇನ್ತಿ, ಆನಿಸಂಸಂ ಪನ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಪಜಹಾಪೇನ್ತಿ, ಏವಞ್ಹಿ ಸತ್ತಾ ಸುಖೇನ ಪಜಹನ್ತಿ. ತಸ್ಮಾ ಆನಿಸಂಸಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಇಮೇ ಪಞ್ಚ ಗುಣೇ ದಸ್ಸೇಸಿ. ಅನುಸಾಸನೀ ಕರಣೀಯಾತಿ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಸಾಸನೇ ಕತ್ತಬ್ಬಂ ನಾಹೋಸಿ. ‘‘ಇದಂ ಕರೋಥ, ಇದಂ ಮಾ ಕರೋಥಾ’’ತಿ ಸತುಪ್ಪಾದಕರಣೀಯಮತ್ತಮೇವ ಅಹೋಸಿ. ತಾವತ್ತಕೇನೇವ ತೇ ಕತ್ತಬ್ಬಂ ಅಕಂಸು, ಪಹಾತಬ್ಬಂ ಪಜಹಿಂಸು, ಪಠಮಬೋಧಿಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸುಬ್ಬಚಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಅಹೇಸುಂ ಅಸ್ಸವಾ ಓವಾದಪಟಿಕರಾತಿ.

ಇದಾನಿ ನೇಸಂ ಸುಬ್ಬಚಭಾವದೀಪಿಕಂ ಉಪಮಂ ಆಹರನ್ತೋ ಸೇಯ್ಯಥಾಪೀತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಸುಭೂಮಿಯನ್ತಿ ಸಮಭೂಮಿಯಂ. ‘‘ಸುಭೂಮ್ಯಂ ಸುಖೇತ್ತೇ ವಿಹತಖಾಣುಕೇ ಬೀಜಾನಿ ಪತಿಟ್ಠಪೇಯ್ಯಾ’’ತಿ (ದೀ. ನಿ. ೨.೪೩೮) ಏತ್ಥ ಪನ ಮಣ್ಡಭೂಮಿ ಸುಭೂಮೀತಿ ಆಗತಾ. ಚತುಮಹಾಪಥೇತಿ ದ್ವಿನ್ನಂ ಮಹಾಮಗ್ಗಾನಂ ವಿನಿವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಗತಟ್ಠಾನೇ. ಆಜಞ್ಞರಥೋತಿ ವಿನೀತಅಸ್ಸರಥೋ. ಓಧಸ್ತಪತೋದೋತಿ ಯಥಾ ರಥಂ ಅಭಿರುಹಿತ್ವಾ ಠಿತೇನ ಸಕ್ಕಾ ಹೋತಿ ಗಣ್ಹಿತುಂ, ಏವಂ ಆಲಮ್ಬನಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ತಿರಿಯತೋ ಠಪಿತಪತೋದೋ. ಯೋಗ್ಗಾಚರಿಯೋತಿ ಅಸ್ಸಾಚರಿಯೋ. ಸ್ವೇವ ಅಸ್ಸದಮ್ಮೇ ಸಾರೇತೀತಿ ಅಸ್ಸದಮ್ಮಸಾರಥಿ. ಯೇನಿಚ್ಛಕನ್ತಿ ಯೇನ ಯೇನ ಮಗ್ಗೇನ ಇಚ್ಛತಿ. ಯದಿಚ್ಛಕನ್ತಿ ಯಂ ಯಂ ಗತಿಂ ಇಚ್ಛತಿ. ಸಾರೇಯ್ಯಾತಿ ಉಜುಕಂ ಪುರತೋ ಪೇಸೇಯ್ಯ. ಪಚ್ಚಾಸಾರೇಯ್ಯಾತಿ ಪಟಿನಿವತ್ತೇಯ್ಯ.

ಏವಮೇವ ಖೋತಿ ಯಥಾ ಹಿ ಸೋ ಯೋಗ್ಗಾಚರಿಯೋ ಯೇನ ಯೇನ ಮಗ್ಗೇನ ಗಮನಂ ಇಚ್ಛತಿ, ತಂ ತಂ ಅಸ್ಸಾ ಆರುಳ್ಹಾವ ಹೋನ್ತಿ. ಯಾಯ ಯಾಯ ಚ ಗತಿಯಾ ಇಚ್ಛತಿ, ಸಾ ಸಾ ಗತಿ ಗಹಿತಾವ ಹೋತಿ. ರಥಂ ಪೇಸೇತ್ವಾ ಅಸ್ಸಾ ನೇವ ವಾರೇತಬ್ಬಾ ನ ವಿಜ್ಝಿತಬ್ಬಾ ಹೋನ್ತಿ. ಕೇವಲಂ ತೇಸಂ ಸಮೇ ಭೂಮಿಭಾಗೇ ಖುರೇಸು ನಿಮಿತ್ತಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಗಮನಮೇವ ಪಸ್ಸಿತಬ್ಬಂ ಹೋತಿ. ಏವಂ ಮಯ್ಹಮ್ಪಿ ತೇಸು ಭಿಕ್ಖೂಸು ಪುನಪ್ಪುನಂ ವತ್ತಬ್ಬಂ ನಾಹೋಸಿ. ಇದಂ ಕರೋಥ ಇದಂ ಮಾ ಕರೋಥಾತಿ ಸತುಪ್ಪಾದನಮತ್ತಮೇವ ಕತ್ತಬ್ಬಂ ಹೋತಿ. ತೇಹಿಪಿ ತಾವದೇವ ಕತ್ತಬ್ಬಂ ಕತಮೇವ ಹೋತಿ, ಅಕತ್ತಬ್ಬಂ ಜಹಿತಮೇವ. ತಸ್ಮಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ಸುಬ್ಬಚಾ ಯುತ್ತಯಾನಪಟಿಭಾಗಾ ಹುತ್ವಾ ಸತುಪ್ಪಾದನಮತ್ತೇನೇವ ಪಜಹಿಂಸು, ತಸ್ಮಾ ತುಮ್ಹೇಪಿ ಪಜಹಥಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏಲಣ್ಡೇಹೀತಿ ಏಲಣ್ಡಾ ಕಿರ ಸಾಲದೂಸನಾ ಹೋನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಏವಮಾಹ. ವಿಸೋಧೇಯ್ಯಾತಿ ಏಲಣ್ಡೇ ಚೇವ ಅಞ್ಞಾ ಚ ವಲ್ಲಿಯೋ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಬಹಿ ನೀಹರಣೇನ ಸೋಧೇಯ್ಯ. ಸುಜಾತಾತಿ ಸುಸಣ್ಠಿತಾ. ಸಮ್ಮಾ ಪರಿಹರೇಯ್ಯಾತಿ ಮರಿಯಾದಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಉದಕಾಸಿಞ್ಚನೇನಪಿ ಕಾಲೇನಕಾಲಂ ಮೂಲಮೂಲೇ ಖಣನೇನಪಿ ವಲ್ಲಿಗುಮ್ಬಾದಿಚ್ಛೇದನೇನಪಿ ಕಿಪಿಲ್ಲಪೂಟಕಹರಣೇನಪಿ ಮಕ್ಕಟಕಜಾಲಸುಕ್ಖದಣ್ಡಕಹರಣೇನಪಿ ಸಮ್ಮಾ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಪೋಸೇಯ್ಯ. ವುದ್ಧಿಆದೀನಿ ವುತ್ತತ್ಥಾನೇವ.

೨೨೬. ಇದಾನಿ ಅಕ್ಖನ್ತಿಯಾ ದೋಸಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಭೂತಪುಬ್ಬನ್ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ವೇದೇಹಿಕಾತಿ ವಿದೇಹರಟ್ಠವಾಸಿಕಸ್ಸ ಧೀತಾ. ಅಥ ವಾ ವೇದೋತಿ ಪಞ್ಞಾ ವುಚ್ಚತಿ, ವೇದೇನ ಈಹತಿ ಇರಿಯತೀತಿ ವೇದೇಹಿಕಾ, ಪಣ್ಡಿತಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಗಹಪತಾನೀತಿ ಘರಸಾಮಿನೀ. ಕಿತ್ತಿಸದ್ದೋತಿ ಕಿತ್ತಿಘೋಸೋ. ಸೋರತಾತಿ ಸೋರಚ್ಚೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಾ. ನಿವಾತಾತಿ ನಿವಾತವುತ್ತಿ. ಉಪಸನ್ತಾತಿ ನಿಬ್ಬುತಾ. ದಕ್ಖಾತಿ ಭತ್ತಪಚನಸಯನತ್ಥರಣದೀಪುಜ್ಜಲನಾದಿಕಮ್ಮೇಸು ಛೇಕಾ. ಅನಲಸಾತಿ ಉಟ್ಠಾಹಿಕಾ, ಸುಸಂವಿಹಿತಕಮ್ಮನ್ತಾತಿ ಸುಟ್ಠು ಸಂವಿಹಿತಕಮ್ಮನ್ತಾ. ಏಕಾ ಅನಲಸಾ ಹೋತಿ, ಯಂ ಯಂ ಪನ ಭಾಜನಂ ಗಣ್ಹಾತಿ, ತಂ ತಂ ಭಿನ್ದತಿ ವಾ ಛಿದ್ದಂ ವಾ ಕರೋತಿ, ಅಯಂ ನ ತಾದಿಸಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ.

ದಿವಾ ಉಟ್ಠಾಸೀತಿ ಪಾತೋವ ಕತ್ತಬ್ಬಾನಿ ಧೇನುದುಹನಾದಿಕಮ್ಮಾನಿ ಅಕತ್ವಾ ಉಸ್ಸೂರೇ ಉಟ್ಠಿತಾ. ಹೇ ಜೇ ಕಾಳೀತಿ ಅರೇ ಕಾಳಿ. ಕಿಂ ಜೇ ದಿವಾ ಉಟ್ಠಾಸೀತಿ ಕಿಂ ತೇ ಕಿಞ್ಚಿ ಅಫಾಸುಕಂ ಅತ್ಥಿ, ಕಿಂ ದಿವಾ ಉಟ್ಠಾಸೀತಿ? ನೋ ವತ ರೇ ಕಿಞ್ಚೀತಿ ಅರೇ ಯದಿ ತೇ ನ ಕಿಞ್ಚಿ ಅಫಾಸುಕಂ ಅತ್ಥಿ, ನೇವ ಸೀಸಂ ರುಜ್ಝತಿ, ನ ಪಿಟ್ಠಿ, ಅಥ ಕಸ್ಮಾ ಪಾಪಿ ದಾಸಿ ದಿವಾ ಉಟ್ಠಾಸೀತಿ ಕುಪಿತಾ ಅನತ್ತಮನಾ ಭಾಕುಟಿಮಕಾಸಿ. ದಿವಾತರಂ ಉಟ್ಠಾಸೀತಿ ಪುನದಿವಸೇ ಉಸ್ಸೂರತರಂ ಉಟ್ಠಾಸಿ. ಅನತ್ತಮನವಾಚನ್ತಿ ಅರೇ ಪಾಪಿ ದಾಸಿ ಅತ್ತನೋ ಪಮಾಣಂ ನ ಜಾನಾಸಿ; ಕಿಂ ಅಗ್ಗಿಂ ಸೀತೋತಿ ಮಞ್ಞಸಿ, ಇದಾನಿ ತಂ ಸಿಕ್ಖಾಪೇಸ್ಸಾಮೀತಿಆದೀನಿ ವದಮಾನಾ ಕುಪಿತವಚನಂ ನಿಚ್ಛಾರೇಸಿ.

ಪಟಿವಿಸಕಾನನ್ತಿ ಸಾಮನ್ತಗೇಹವಾಸೀನಂ. ಉಜ್ಝಾಪೇಸೀತಿ ಅವಜಾನಾಪೇಸಿ. ಚಣ್ಡೀತಿ ಅಸೋರತಾ ಕಿಬ್ಬಿಸಾ. ಇತಿ ಯತ್ತಕಾ ಗುಣಾ, ತತೋ ದಿಗುಣಾ ದೋಸಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಂಸು. ಗುಣಾ ನಾಮ ಸಣಿಕಂ ಸಣಿಕಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತಿ; ದೋಸಾ ಏಕದಿವಸೇನೇವ ಪತ್ಥಟಾ ಹೋನ್ತಿ. ಸೋರತಸೋರತೋತಿ ಅತಿವಿಯ ಸೋರತೋ, ಸೋತಾಪನ್ನೋ ನು ಖೋ, ಸಕದಾಗಾಮೀ ಅನಾಗಾಮೀ ಅರಹಾ ನು ಖೋತಿ ವತ್ತಬ್ಬತಂ ಆಪಜ್ಜತಿ. ಫುಸನ್ತೀತಿ ಫುಸನ್ತಾ ಘಟ್ಟೇನ್ತಾ ಆಪಾಥಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತಿ.

ಅಥ ಭಿಕ್ಖು ಸೋರತೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ ಅಥ ಅಧಿವಾಸನಕ್ಖನ್ತಿಯಂ ಠಿತೋ ಭಿಕ್ಖು ಸೋರತೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಯೋ ಚೀವರ…ಪೇ… ಪರಿಕ್ಖಾರಹೇತೂತಿ ಯೋ ಏತಾನಿ ಚೀವರಾದೀನಿ ಪಣೀತಪಣೀತಾನಿ ಲಭನ್ತೋ ಪಾದಪರಿಕಮ್ಮಪಿಟ್ಠಿಪರಿಕಮ್ಮಾದೀನಿ ಏಕವಚನೇನೇವ ಕರೋತಿ. ಅಲಭಮಾನೋತಿ ಯಥಾ ಪುಬ್ಬೇ ಲಭತಿ, ಏವಂ ಅಲಭನ್ತೋ. ಧಮ್ಮಞ್ಞೇವ ಸಕ್ಕರೋನ್ತೋತಿ ಧಮ್ಮಂಯೇವ ಸಕ್ಕಾರಂ ಸುಕತಕಾರಂ ಕರೋನ್ತೋ. ಗರುಂ ಕರೋನ್ತೋತಿ ಗರುಭಾರಿಯಂ ಕರೋನ್ತೋ. ಮಾನೇನ್ತೋತಿ ಮನೇನ ಪಿಯಂ ಕರೋನ್ತೋ. ಪೂಜೇನ್ತೋತಿ ಪಚ್ಚಯಪೂಜಾಯ ಪೂಜೇನ್ತೋ. ಅಪಚಾಯಮಾನೋತಿ ಧಮ್ಮಂಯೇವ ಅಪಚಾಯಮಾನೋ ಅಪಚಿತಿಂ ನೀಚವುತ್ತಿಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ.

೨೨೭. ಏವಂ ಅಕ್ಖನ್ತಿಯಾ ದೋಸಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಯೇ ಅಧಿವಾಸೇನ್ತಿ, ತೇ ಏವಂ ಅಧಿವಾಸೇನ್ತೀತಿ ಪಞ್ಚ ವಚನಪಥೇ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಪಞ್ಚಿಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಕಾಲೇನಾತಿ ಯುತ್ತಪತ್ತಕಾಲೇನ. ಭೂತೇನಾತಿ ಸತಾ ವಿಜ್ಜಮಾನೇನ. ಸಣ್ಹೇನಾತಿ ಸಮ್ಮಟ್ಠೇನ. ಅತ್ಥಸಞ್ಹಿತೇನಾತಿ ಅತ್ಥನಿಸ್ಸಿತೇನ ಕಾರಣನಿಸ್ಸಿತೇನ. ಅಕಾಲೇನಾತಿಆದೀನಿ ತೇಸಂಯೇವ ಪಟಿಪಕ್ಖವಸೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ. ಮೇತ್ತಚಿತ್ತಾತಿ ಉಪ್ಪನ್ನಮೇತ್ತಚಿತ್ತಾ ಹುತ್ವಾ. ದೋಸನ್ತರಾತಿ ದುಟ್ಠಚಿತ್ತಾ, ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ಉಪ್ಪನ್ನದೋಸಾ ಹುತ್ವಾ. ತತ್ರಾತಿ ತೇಸು ವಚನಪಥೇಸು. ಫರಿತ್ವಾತಿ ಅಧಿಮುಚ್ಚಿತ್ವಾ. ತದಾರಮ್ಮಣಞ್ಚಾತಿ ಕಥಂ ತದಾರಮ್ಮಣಂ ಸಬ್ಬಾವನ್ತಂ ಲೋಕಂ ಕರೋತಿ? ಪಞ್ಚ ವಚನಪಥೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಗತಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ಮೇತ್ತಚಿತ್ತಸ್ಸ ಆರಮ್ಮಣಂ ಕತ್ವಾ ಪುನ ತಸ್ಸೇವ ಮೇತ್ತಚಿತ್ತಸ್ಸ ಅವಸೇಸಸತ್ತೇ ಆರಮ್ಮಣಂ ಕರೋನ್ತೋ ಸಬ್ಬಾವನ್ತಂ ಲೋಕಂ ತದಾರಮ್ಮಣಂ ಕರೋತಿ ನಾಮ. ತತ್ರಾಯಂ ವಚನತ್ಥೋ. ತದಾರಮ್ಮಣಞ್ಚಾತಿ ತಸ್ಸೇವ ಮೇತ್ತಚಿತ್ತಸ್ಸ ಆರಮ್ಮಣಂ ಕತ್ವಾ. ಸಬ್ಬಾವನ್ತನ್ತಿ ಸಬ್ಬಸತ್ತವನ್ತಂ. ಲೋಕನ್ತಿ ಸತ್ತಲೋಕಂ. ವಿಪುಲೇನಾತಿ ಅನೇಕಸತ್ತಾರಮ್ಮಣೇನ. ಮಹಗ್ಗತೇನಾತಿ ಮಹಗ್ಗತಭೂಮಿಕೇನ. ಅಪ್ಪಮಾಣೇನಾತಿ ಸುಭಾವಿತೇನ. ಅವೇರೇನಾತಿ ನಿದ್ದೋಸೇನ. ಅಬ್ಯಾಬಜ್ಝೇನಾತಿ ನಿದ್ದುಕ್ಖೇನ. ಫರಿತ್ವಾ ವಿಹರಿಸ್ಸಾಮಾತಿ ಏವರೂಪೇನ ಮೇತ್ತಾಸಹಗತೇನ ಚೇತಸಾ ತಞ್ಚ ಪುಗ್ಗಲಂ ಸಬ್ಬಞ್ಚ ಲೋಕಂ ತಸ್ಸ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಆರಮ್ಮಣಂ ಕತ್ವಾ ಅಧಿಮುಚ್ಚಿತ್ವಾ ವಿಹರಿಸ್ಸಾಮ.

೨೨೮. ಇದಾನಿ ತದತ್ಥದೀಪಿಕಂ ಉಪಮಂ ಆಹರನ್ತೋ ಸೇಯ್ಯಥಾಪೀತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಅಪಥವಿನ್ತಿ ನಿಪ್ಪಥವಿಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ತತ್ರ ತತ್ರಾತಿ ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ. ವಿಕಿರೇಯ್ಯಾತಿ ಪಚ್ಛಿಯಾ ಪಂಸುಂ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ಬೀಜಾನಿ ವಿಯ ವಿಕಿರೇಯ್ಯ. ಓಟ್ಠುಭೇಯ್ಯಾತಿ ಖೇಳಂ ಪಾತೇಯ್ಯ. ಅಪಥವಿಂ ಕರೇಯ್ಯಾತಿ ಏವಂ ಕಾಯೇನ ಚ ವಾಚಾಯ ಚ ಪಯೋಗಂ ಕತ್ವಾಪಿ ಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯ ಅಪಥವಿಂ ಕಾತುನ್ತಿ? ಗಮ್ಭೀರಾತಿ ಬಹಲತ್ತೇನ ದ್ವಿಯೋಜನಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಚ ನಹುತಾನಿ ಗಮ್ಭೀರಾ. ಅಪ್ಪಮೇಯ್ಯಾತಿ ತಿರಿಯಂ ಪನ ಅಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಾ. ಏವಮೇವ ಖೋತಿ ಏತ್ಥ ಇದಂ ಓಪಮ್ಮಸಂಸನ್ದನಂ – ಪಥವೀ ವಿಯ ಹಿ ಮೇತ್ತಚಿತ್ತಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಕುದಾಲಪಿಟಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಗತಪುರಿಸೋ ವಿಯ ಪಞ್ಚ ವಚನಪಥೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಗತಪುಗ್ಗಲೋ. ಯಥಾ ಸೋ ಕುದಾಲಪಿಟಕೇನ ಮಹಾಪಥವಿಂ ಅಪಥವಿಂ ಕಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಏವಂ ವೋ ಪಞ್ಚ ವಚನಪಥೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಗತಪುಗ್ಗಲೋ ಮೇತ್ತಚಿತ್ತಸ್ಸ ಅಞ್ಞಥತ್ತಂ ಕಾತುಂ ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸತೀತಿ.

೨೨೯. ದುತಿಯಉಪಮಾಯಂ ಹಲಿದ್ದಿನ್ತಿ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಪೀತಕವಣ್ಣಂ. ನೀಲನ್ತಿ ಕಂಸನೀಲಂ ವಾ ಪಲಾಸನೀಲಂ ವಾ. ಅರೂಪೀತಿ ಅರೂಪೋ. ನನು ಚ, ದ್ವಿನ್ನಂ ಕಟ್ಠಾನಂ ವಾ ದ್ವಿನ್ನಂ ರುಕ್ಖಾನಂ ವಾ ದ್ವಿನ್ನಂ ಸೇಯ್ಯಾನಂ ವಾ ದ್ವಿನ್ನಂ ಸೇಲಾನಂ ವಾ ಅನ್ತರಂ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಾಕಾಸರೂಪನ್ತಿ ಆಗತಂ, ಕಸ್ಮಾ ಇಧ ಅರೂಪೀತಿ ವುತ್ತೋತಿ? ಸನಿದಸ್ಸನಭಾವಪಟಿಕ್ಖೇಪತೋ. ತೇನೇವಾಹ ‘‘ಅನಿದಸ್ಸನೋ’’ತಿ. ತಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ರೂಪಂ ಲಿಖಿತುಂ, ರೂಪಪಾತುಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಅರೂಪೀ’’ತಿ ವುತ್ತೋ. ಅನಿದಸ್ಸನೋತಿ ದಸ್ಸನಸ್ಸ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಅನಾಪಾಥೋ. ಉಪಮಾಸಂಸನ್ದನೇ ಪನೇತ್ಥ ಆಕಾಸೋ ವಿಯ ಮೇತ್ತಚಿತ್ತಂ. ತುಲಿಕಪಞ್ಚಮಾ ಚತ್ತಾರೋ ರಙ್ಗಜಾತಾ ವಿಯ ಪಞ್ಚ ವಚನಪಥಾ, ತುಲಿಕಪಞ್ಚಮೇ ರಙ್ಗೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಗತಪುರಿಸೋ ವಿಯ ಪಞ್ಚ ವಚನಪಥೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಗತಪುಗ್ಗಲೋ. ಯಥಾ ಸೋ ತುಲಿಕಪಞ್ಚಮೇಹಿ ರಙ್ಗೇಹಿ ಆಕಾಸೇ ರೂಪಪಾತುಭಾವಂ ಕಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಏವಂ ವೋ ಪಞ್ಚ ವಚನಪಥೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಗತಪುಗ್ಗಲೋ ಮೇತ್ತಚಿತ್ತಸ್ಸ ಅಞ್ಞಥತ್ತಂ ಕತ್ವಾ ದೋಸುಪ್ಪತ್ತಿಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸತೀತಿ.

೨೩೦. ತತಿಯಉಪಮಾಯಂ ಆದಿತ್ತನ್ತಿ ಪಜ್ಜಲಿತಂ. ಗಮ್ಭೀರಾ ಅಪ್ಪಮೇಯ್ಯಾತಿ ಇಮಿಸ್ಸಾ ಗಙ್ಗಾಯ ಗಮ್ಭೀರಟ್ಠಾನಂ ಗಾವುತಮ್ಪಿ ಅತ್ಥಿ, ಅಡ್ಢಯೋಜನಮ್ಪಿ, ಯೋಜನಮ್ಪಿ. ಪುಥುಲಂ ಪನಸ್ಸಾ ಏವರೂಪಂಯೇವ, ದೀಘತೋ ಪನ ಪಞ್ಚಯೋಜನಸತಾನಿ. ಸಾ ಕಥಂ ಗಮ್ಭೀರಾ ಅಪ್ಪಮೇಯ್ಯಾತಿ? ಏತೇನ ಪಯೋಗೇನ ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಉದ್ಧನೇ ಉದಕಂ ವಿಯ ತಾಪೇತುಂ ಅಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯತೋ. ಠಿತೋದಕಂ ಪನ ಕೇನಚಿ ಉಪಾಯೇನ ಅಙ್ಗುಲಮತ್ತಂ ವಾ ಅಡ್ಢಙ್ಗುಲಮತ್ತಂ ವಾ ಏವಂ ತಾಪೇತುಂ ಸಕ್ಕಾ ಭವೇಯ್ಯ, ಅಯಂ ಪನ ನ ಸಕ್ಕಾ, ತಸ್ಮಾ ಏವಂ ವುತ್ತಂ. ಉಪಮಾಸಂಸನ್ದನೇ ಪನೇತ್ಥ ಗಙ್ಗಾ ವಿಯ ಮೇತ್ತಚಿತ್ತಂ, ತಿಣುಕ್ಕಂ ಆದಾಯ ಆಗತಪುರಿಸೋ ವಿಯ ಪಞ್ಚ ವಚನಪಥೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಗತಪುಗ್ಗಲೋ. ಯಥಾ ಸೋ ಆದಿತ್ತಾಯ ತಿಣುಕ್ಕಾಯ ಗಙ್ಗಂ ತಾಪೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಏವಂ ವೋ ಪಞ್ಚ ವಚನಪಥೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಗತಪುಗ್ಗಲೋ ಮೇತ್ತಚಿತ್ತಸ್ಸ ಅಞ್ಞಥತ್ತಂ ಕಾತುಂ ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸತೀತಿ.

೨೩೧. ಚತುತ್ಥಉಪಮಾಯಂ ಬಿಳಾರಭಸ್ತಾತಿ ಬಿಳಾರಚಮ್ಮಪಸಿಬ್ಬಕಾ. ಸುಮದ್ದಿತಾತಿ ಸುಟ್ಠು ಮದ್ದಿತಾ. ಸುಪರಿಮದ್ದಿತಾತಿ ಅನ್ತೋ ಚ ಬಹಿ ಚ ಸಮನ್ತತೋ ಸುಪರಿಮದ್ದಿತಾ. ತೂಲಿನೀತಿ ಸಿಮ್ಬಲಿತೂಲಲತಾತೂಲಸಮಾನಾ. ಛಿನ್ನಸಸ್ಸರಾತಿ ಛಿನ್ನಸಸ್ಸರಸದ್ದಾ. ಛಿನ್ನಭಬ್ಭರಾತಿ ಛಿನ್ನಭಬ್ಭರಸದ್ದಾ. ಉಪಮಾಸಂಸನ್ದನೇ ಪನೇತ್ಥ ಬಿಳಾರಭಸ್ತಾ ವಿಯ ಮೇತ್ತಚಿತ್ತಂ, ಕಟ್ಠಕಠಲಂ ಆದಾಯ ಆಗತಪುರಿಸೋ ವಿಯ ಪಞ್ಚ ವಚನಪಥೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಗತಪುಗ್ಗಲೋ. ಯಥಾ ಸೋ ಕಟ್ಠೇನ ವಾ ಕಠಲೇನ ವಾ ಬಿಳಾರಭಸ್ತಂ ಸರಸರಂ ಭರಭರಂ ಸದ್ದಂ ಕಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಏವಂ ವೋ ಪಞ್ಚ ವಚನಪಥೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಗತಪುಗ್ಗಲೋ ಮೇತ್ತಚಿತ್ತಸ್ಸ ಅಞ್ಞಥತ್ತಂ ಕತ್ವಾ ದೋಸಾನುಗತಭಾವಂ ಕಾತುಂ ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸತೀತಿ.

೨೩೨. ಓಚರಕಾತಿ ಅವಚರಕಾ ಹೇಟ್ಠಾಚರಕಾ, ನೀಚಕಮ್ಮಕಾರಕಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯೋ ಮನೋ ಪದೂಸೇಯ್ಯಾತಿ ಯೋ ಭಿಕ್ಖು ವಾ ಭಿಕ್ಖುನೀ ವಾ ಮನೋ ಪದೂಸೇಯ್ಯ, ತಂ ಕಕಚೇನ ಓಕನ್ತನಂ ನಾಧಿವಾಸೇಯ್ಯ. ನ ಮೇ ಸೋ ತೇನ ಸಾಸನಕರೋತಿ ಸೋ ತೇನ ಅನಧಿವಾಸನೇನ ಮಯ್ಹಂ ಓವಾದಕರೋ ನ ಹೋತಿ. ಆಪತ್ತಿ ಪನೇತ್ಥ ನತ್ಥಿ.

೨೩೩. ಅಣುಂ ವಾ ಥೂಲಂ ವಾತಿ ಅಪ್ಪಸಾವಜ್ಜಂ ವಾ ಮಹಾಸಾವಜ್ಜಂ ವಾ. ಯಂ ತುಮ್ಹೇ ನಾಧಿವಾಸೇಯ್ಯಾಥಾತಿ ಯೋ ತುಮ್ಹೇಹಿ ಅಧಿವಾಸೇತಬ್ಬೋ ನ ಭವೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ನೋ ಹೇತಂ, ಭನ್ತೇತಿ, ಭನ್ತೇ, ಅನಧಿವಾಸೇತಬ್ಬಂ ನಾಮ ವಚನಪಥಂ ನ ಪಸ್ಸಾಮಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ದೀಘರತ್ತಂ ಹಿತಾಯ ಸುಖಾಯಾತಿ ಇತಿ ಭಗವಾ ಅರಹತ್ತೇನ ಕೂಟಂ ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಯಥಾನುಸನ್ಧಿನಾ ದೇಸನಂ ನಿಟ್ಠಪೇಸೀತಿ.

ಪಪಞ್ಚಸೂದನಿಯಾ ಮಜ್ಝಿಮನಿಕಾಯಟ್ಠಕಥಾಯ

ಕಕಚೂಪಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೨. ಅಲಗದ್ದೂಪಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೩೪. ಏವಂ ಮೇ ಸುತನ್ತಿ ಅಲಗದ್ದೂಪಮಸುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಗದ್ಧೇ ಬಾಧಯಿಂಸೂತಿ ಗದ್ಧಬಾಧಿನೋ, ಗದ್ಧಬಾಧಿನೋ ಪುಬ್ಬಪುರಿಸಾ ಅಸ್ಸಾತಿ ಗದ್ಧಬಾಧಿಪುಬ್ಬೋ, ತಸ್ಸ ಗದ್ಧಬಾಧಿಪುಬ್ಬಸ್ಸ, ಗಿಜ್ಝಘಾತಕಕುಲಪ್ಪಸುತಸ್ಸಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಗ್ಗಮೋಕ್ಖಾನಂ ಅನ್ತರಾಯಂ ಕರೋನ್ತೀತಿ ಅನ್ತರಾಯಿಕಾ. ತೇ ಕಮ್ಮಕಿಲೇಸವಿಪಾಕಉಪವಾದಆಣಾವೀತಿಕ್ಕಮವಸೇನ ಪಞ್ಚವಿಧಾ. ತತ್ಥ ಪಞ್ಚಾನನ್ತರಿಯಧಮ್ಮಾ ಕಮ್ಮನ್ತರಾಯಿಕಾ ನಾಮ. ತಥಾ ಭಿಕ್ಖುನೀದೂಸಕಕಮ್ಮಂ, ತಂ ಪನ ಮೋಕ್ಖಸ್ಸೇವ ಅನ್ತರಾಯಂ ಕರೋತಿ, ನ ಸಗ್ಗಸ್ಸ. ನಿಯತಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಧಮ್ಮಾ ಕಿಲೇಸನ್ತರಾಯಿಕಾ ನಾಮ. ಪಣ್ಡಕತಿರಚ್ಛಾನಗತಉಭತೋಬ್ಯಞ್ಜನಕಾನಂ ಪಟಿಸನ್ಧಿಧಮ್ಮಾ ವಿಪಾಕನ್ತರಾಯಿಕಾ ನಾಮ. ಅರಿಯೂಪವಾದಧಮ್ಮಾ ಉಪವಾದನ್ತರಾಯಿಕಾ ನಾಮ, ತೇ ಪನ ಯಾವ ಅರಿಯೇ ನ ಖಮಾಪೇನ್ತಿ, ತಾವದೇವ, ನ ತತೋ ಪರಂ. ಸಞ್ಚಿಚ್ಚ ವೀತಿಕ್ಕನ್ತಾ ಸತ್ತ ಆಪತ್ತಿಕ್ಖನ್ಧಾ ಆಣಾವೀತಿಕ್ಕಮನ್ತರಾಯಿಕಾ ನಾಮ. ತೇಪಿ ಯಾವ ಭಿಕ್ಖುಭಾವಂ ವಾ ಪಟಿಜಾನಾತಿ, ನ ವುಟ್ಠಾತಿ ವಾ, ನ ದೇಸೇತಿ ವಾ, ತಾವದೇವ, ನ ತತೋ ಪರಂ.

ತತ್ರಾಯಂ ಭಿಕ್ಖು ಬಹುಸ್ಸುತೋ ಧಮ್ಮಕಥಿಕೋ ಸೇಸನ್ತರಾಯಿಕೇ ಜಾನಾತಿ, ವಿನಯೇ ಪನ ಅಕೋವಿದತ್ತಾ ಪಣ್ಣತ್ತಿವೀತಿಕ್ಕಮನ್ತರಾಯಿಕೇ ನ ಜಾನಾತಿ, ತಸ್ಮಾ ರಹೋಗತೋ ಏವಂ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ಇಮೇ ಆಗಾರಿಕಾ ಪಞ್ಚ ಕಾಮಗುಣೇ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತಾ ಸೋತಾಪನ್ನಾಪಿ ಸಕದಾಗಾಮಿನೋಪಿ ಅನಾಗಾಮಿನೋಪಿ ಹೋನ್ತಿ. ಭಿಕ್ಖೂಪಿ ಮನಾಪಿಕಾನಿ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾನಿ ರೂಪಾನಿ ಪಸ್ಸನ್ತಿ…ಪೇ… ಕಾಯವಿಞ್ಞೇಯ್ಯೇ ಫೋಟ್ಠಬ್ಬೇ ಫುಸನ್ತಿ, ಮುದುಕಾನಿ ಅತ್ಥರಣಪಾವುರಣಾದೀನಿ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತಿ, ಏತಂ ಸಬ್ಬಂ ವಟ್ಟತಿ. ಕಸ್ಮಾ ಇತ್ಥೀನಂಯೇವ ರೂಪಸದ್ದಗನ್ಧರಸಫೋಟ್ಠಬ್ಬಾ ನ ವಟ್ಟನ್ತಿ? ಏತೇಪಿ ವಟ್ಟನ್ತೀತಿ. ಏವಂ ರಸೇನ ರಸಂ ಸಂಸನ್ದೇತ್ವಾ ಸಚ್ಛನ್ದರಾಗಪರಿಭೋಗಞ್ಚ ನಿಚ್ಛನ್ದರಾಗಪರಿಭೋಗಞ್ಚ ಏಕಂ ಕತ್ವಾ ಥೂಲವಾಕೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಅತಿಸುಖುಮಸುತ್ತಂ ಉಪನೇನ್ತೋ ವಿಯ, ಸಾಸಪೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಿನೇರುಂ ಉಪಸಂಹರನ್ತೋ ವಿಯ, ಪಾಪಕಂ ದಿಟ್ಠಿಗತಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ, ‘‘ಕಿಂ ಭಗವತಾ ಮಹಾಸಮುದ್ದಂ ಬನ್ಧನ್ತೇನ ವಿಯ ಮಹತಾ ಉಸ್ಸಾಹೇನ ಪಠಮಪಾರಾಜಿಕಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ನತ್ಥಿ ಏತ್ಥ ದೋಸೋ’’ತಿ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಪಟಿವಿರುಜ್ಝನ್ತೋ ವೇಸಾರಜ್ಜಞಾಣಂ ಪಟಿಬಾಹನ್ತೋ ಅರಿಯಮಗ್ಗೇ ಖಾಣುಕಣ್ಟಕಾದೀನಿ ಪಕ್ಖಿಪನ್ತೋ ಮೇಥುನಧಮ್ಮೇ ದೋಸೋ ನತ್ಥೀತಿ ಜಿನಸ್ಸ ಆಣಾಚಕ್ಕೇ ಪಹಾರಂ ಅದಾಸಿ. ತೇನಾಹ – ‘‘ತಥಾಹಂ ಭಗವತಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸಿತಂ ಆಜಾನಾಮೀ’’ತಿಆದಿ.

ಏವಂ ಬ್ಯಾ ಖೋತಿ ಏವಂ ವಿಯ ಖೋ. ಸಮನುಯುಞ್ಜನ್ತೀತಿಆದೀಸು ಕಿಂ ಲದ್ಧಿಕೋ ತ್ವಂ, ಲದ್ಧಿಂ ವದೇಹೀತಿ ಪುಚ್ಛಮಾನಾ ಸಮನುಯುಞ್ಜನ್ತಿ ನಾಮ. ದಿಟ್ಠಿಂ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇನ್ತಾ ಸಮನುಗ್ಗಾಹನ್ತಿ ನಾಮ. ಕೇನ ಕಾರಣೇನ ಏವಂ ವದಸೀತಿ ಕಾರಣಂ ಪುಚ್ಛನ್ತಾ ಸಮನುಭಾಸನ್ತಿ ನಾಮ. ಅಟ್ಠಿಕಙ್ಕಲೂಪಮಾತಿಆದೀಸು (ಮ. ನಿ. ೨.೪೨-೪೮) ಅಟ್ಠಿಕಙ್ಕಲೂಪಮಾ ಅಪ್ಪಸ್ಸಾದಟ್ಠೇನ. ಮಂಸಪೇಸೂಪಮಾ ಬಹುಸಾಧಾರಣಟ್ಠೇನ. ತಿಣುಕ್ಕೂಪಮಾ ಅನುದಹನಟ್ಠೇನ. ಅಙ್ಗಾರಕಾಸೂಪಮಾ ಮಹಾಭಿತಾಪನಟ್ಠೇನ. ಸುಪಿನಕೂಪಮಾ ಇತ್ತರಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನಟ್ಠೇನ. ಯಾಚಿತಕೂಪಮಾ ತಾವಕಾಲಿಕಟ್ಠೇನ. ರುಕ್ಖಫಲೂಪಮಾ ಸಬ್ಬಙ್ಗಪಚ್ಚಙ್ಗಪಲಿಭಞ್ಜನಟ್ಠೇನ. ಅಸಿಸೂನೂಪಮಾ ಅಧಿಕುಟ್ಟನಟ್ಠೇನ. ಸತ್ತಿಸೂಲೂಪಮಾ ವಿನಿವಿಜ್ಝನಟ್ಠೇನ. ಸಪ್ಪಸಿರೂಪಮಾ ಸಾಸಙ್ಕಸಪ್ಪಟಿಭಯಟ್ಠೇನ. ಥಾಮಸಾತಿ ದಿಟ್ಠಿಥಾಮೇನ. ಪರಾಮಾಸಾತಿ ದಿಟ್ಠಿಪರಾಮಾಸೇನ. ಅಭಿನಿವಿಸ್ಸ ವೋಹರತೀತಿ ಅಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ವೋಹರತಿ ದೀಪೇತಿ ವಾ.

೨೩೫. ಯತೋ ಖೋ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂತಿ ಯದಾ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ. ಏವಂ ಬ್ಯಾ ಖೋ ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವತಾತಿ ಇದಂ ಏಸ ಅತ್ತನೋ ಅಜ್ಝಾಸಯೇನ ನತ್ಥೀತಿ ವತ್ತುಕಾಮೋಪಿ ಭಗವತೋ ಆನುಭಾವೇನ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛತಿ, ಬುದ್ಧಾನಂ ಕಿರ ಸಮ್ಮುಖಾ ದ್ವೇ ಕಥಾ ಕಥೇತುಂ ಸಮತ್ಥೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ.

೨೩೬. ಕಸ್ಸ ಖೋ ನಾಮ ತ್ವಂ ಮೋಘಪುರಿಸಾತಿ ತ್ವಂ ಮೋಘಪುರಿಸ ಕಸ್ಸ ಖತ್ತಿಯಸ್ಸ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ವಾ ವೇಸ್ಸಸ್ಸ ವಾ ಸುದ್ದಸ್ಸ ವಾ ಗಹಟ್ಠಸ್ಸ ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತಸ್ಸ ವಾ ದೇವಸ್ಸ ವಾ ಮನುಸ್ಸಸ್ಸ ವಾ ಮಯಾ ಏವಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸಿತಂ ಆಜಾನಾಸಿ. ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಮನ್ತೇಸೀತಿ ಅಯಂ ಪಾಟಿಯೇಕ್ಕೋ ಅನುಸನ್ಧಿ. ಅರಿಟ್ಠೋ ಕಿರ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಭಗವಾ ಮಂ ಮೋಘಪುರಿಸೋತಿ ವದತಿ, ನ ಖೋ ಪನ ಮೋಘಪುರಿಸಾತಿ ವುತ್ತಮತ್ತಕೇನ ಮಗ್ಗಫಲಾನಂ ಉಪನಿಸ್ಸಯೋ ನ ಹೋತಿ. ಉಪಸೇನಮ್ಪಿ ಹಿ ವಙ್ಗನ್ತಪುತ್ತಂ, ‘ಅತಿಲಹುಂ ಖೋ ತ್ವಂ, ಮೋಘಪುರಿಸ, ಬಾಹುಲ್ಲಾಯ ಆವತ್ತೋ’ತಿ (ಮಹಾವ. ೭೫) ಭಗವಾ ಮೋಘಪುರಿಸವಾದೇನ ಓವದಿ. ಥೇರೋ ಅಪರಭಾಗೇ ಘಟೇನ್ತೋ ವಾಯಮನ್ತೋ ಛ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಸಚ್ಛಾಕಾಸಿ. ಅಹಮ್ಪಿ ತಥಾರೂಪಂ ವೀರಿಯಂ ಪಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಮಗ್ಗಫಲಾನಿ ನಿಬ್ಬತ್ತೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಅಥಸ್ಸ ಭಗವಾ ಬನ್ಧನಾ ಪವುತ್ತಸ್ಸ ಪಣ್ಡುಪಲಾಸಸ್ಸ ವಿಯ ಅವಿರುಳ್ಹಿಭಾವಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಇಮಂ ದೇಸನಂ ಆರಭಿ.

ಉಸ್ಮೀಕತೋಪೀತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತುಮ್ಹೇ ಕಿನ್ತಿ ಮಞ್ಞಥ, ಅಯಂ ಅರಿಟ್ಠೋ ಏವಂಲದ್ಧಿಕೋ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣೇನ ಪಟಿವಿರುಜ್ಝಿತ್ವಾ ವೇಸಾರಜ್ಜಞಾಣಂ ಪಟಿಬಾಹಿತ್ವಾ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಆಣಾಚಕ್ಕೇ ಪಹಾರಂ ದದಮಾನೋ ಅಪಿ ನು ಇಮಸ್ಮಿಂ ಧಮ್ಮವಿನಯೇ ಉಸ್ಮೀಕತೋಪಿ? ಯಥಾ ನಿಬ್ಬುತೇಪಿ ಮಹನ್ತೇ ಅಗ್ಗಿಕ್ಖನ್ಧೇ ಖಜ್ಜುಪನಕಮತ್ತಾಪಿ ಅಗ್ಗಿಪಪಟಿಕಾ ಹೋತಿಯೇವ, ಯಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಪುನ ಮಹಾಅಗ್ಗಿಕ್ಖನ್ಧೋ ಭವೇಯ್ಯ. ಕಿಂ ನು ಖೋ ಏವಂ ಇಮಸ್ಸ ಅಪ್ಪಮತ್ತಿಕಾಪಿ ಞಾಣುಸ್ಮಾ ಅತ್ಥಿ, ಯಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ವಾಯಮನ್ತೋ ಮಗ್ಗಫಲಾನಿ ನಿಬ್ಬತ್ತೇಯ್ಯಾತಿ? ನೋ ಹೇತಂ, ಭನ್ತೇತಿ, ಭನ್ತೇ, ಏವಂಲದ್ಧಿಕಸ್ಸ ಕುತೋ ಏವರೂಪಾ ಞಾಣುಸ್ಮಾತಿ? ಮಗ್ಗಫಲಾನಂ ಪಚ್ಚಯಸಮತ್ಥಾಯ ಞಾಣುಸ್ಮಾಯ ಉಸ್ಮೀಕತಭಾವಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪನ್ತಾ ವದನ್ತಿ. ಮಙ್ಕುಭೂತೋತಿ ನಿತ್ತೇಜಭೂತೋ. ಪತ್ತಕ್ಖನ್ಧೋತಿ ಪತಿತಕ್ಖನ್ಧೋ. ಅಪ್ಪಟಿಭಾನೋತಿ ಕಿಞ್ಚಿ ಪಟಿಭಾನಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತೋ ಭಿನ್ನಪಟಿಭಾನೋ ಏವರೂಪಮ್ಪಿ ನಾಮ ನಿಯ್ಯಾನಿಕಸಾಸನಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಅವಿರುಳ್ಹಿಧಮ್ಮೋ ಕಿರಮ್ಹಿ ಸಮುಗ್ಘಾತಿತಪಚ್ಚಯೋ ಜಾತೋತಿ ಅತ್ತನೋ ಅಭಬ್ಬತಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖನ್ತೋ ಪಾದಙ್ಗುಟ್ಠಕೇನ ಭೂಮಿಂ ಖಣಮಾನೋ ನಿಸೀದಿ.

ಪಞ್ಞಾಯಿಸ್ಸಸಿ ಖೋತಿ ಅಯಮ್ಪಿ ಪಾಟಿಯೇಕ್ಕೋ ಅನುಸನ್ಧಿ. ಅರಿಟ್ಠೋ ಕಿರ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಭಗವಾ ಮಯ್ಹಂ ಮಗ್ಗಫಲಾನಂ ಉಪನಿಸ್ಸಯೋ ಪಚ್ಛಿನ್ನೋತಿ ವದತಿ, ನ ಖೋ ಪನ ಬುದ್ಧಾ ಸಉಪನಿಸ್ಸಯಾನಂಯೇವ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತಿ, ಅನುಪನಿಸ್ಸಯಾನಮ್ಪಿ ದೇಸೇನ್ತಿ, ಅಹಂ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಾ ಸುಗತೋವಾದಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಸಮ್ಪತ್ತೂಪಗಂ ಕುಸಲಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಅಥಸ್ಸ ಭಗವಾ ಓವಾದಂ ಪಟಿಪಸ್ಸಮ್ಭೇನ್ತೋ ‘‘ಪಞ್ಞಾಯಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ, ತ್ವಂಯೇವ, ಮೋಘಪುರಿಸ, ಇಮಿನಾ ಪಾಪಕೇನ ದಿಟ್ಠಿಗತೇನ ನಿರಯಾದೀಸು ಪಞ್ಞಾಯಿಸ್ಸಸಿ, ಮಮ ಸನ್ತಿಕಾ ತುಯ್ಹಂ ಸುಗತೋವಾದೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ನ ಮೇ ತಯಾ ಅತ್ಥೋ, ಇಧಾಹಂ ಭಿಕ್ಖೂ ಪಟಿಪುಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮೀತಿ.

೨೩೭. ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾತಿ ಅಯಮ್ಪಿ ಪಾಟಿಯೇಕ್ಕೋ ಅನುಸನ್ಧಿ. ಇಮಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಠಾನೇ ಭಗವಾ ಪರಿಸಂ ಸೋಧೇತಿ, ಅರಿಟ್ಠಂ ಗಣತೋ ನಿಸ್ಸಾರೇತಿ. ಸಚೇ ಹಿ ಪರಿಸಗತಾನಂ ಕಸ್ಸಚಿ ಏವಂ ಭವೇಯ್ಯ – ‘‘ಅಯಂ ಅರಿಟ್ಠೋ ಭಗವತಾ ಅಕಥಿತಂ ಕಥೇತುಂ ಕಿಂ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸತಿ, ಕಚ್ಚಿ ನು ಖೋ ಪರಿಸಮಜ್ಝೇ ಭಗವತಾ ಕಥಾಯ ಸಮಾರದ್ಧಾಯ ಸಹಸಾ ಕಥಿತ’’ನ್ತಿ. ಏವಂ ಕಥಿತಂ ಪನ ನ ಅರಿಟ್ಠೋವ ಸುಣಾತಿ, ಅಞ್ಞೇನಪಿ ಸುತಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ. ಅಥಾಪಿಸ್ಸ ಸಿಯಾ ‘‘ಯಥಾ ಸತ್ಥಾ ಅರಿಟ್ಠಂ ನಿಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ, ಮಮ್ಪಿ ಏವಂ ನಿಗ್ಗಣ್ಹೇಯ್ಯಾತಿ ಸುತ್ವಾಪಿ ತುಣ್ಹೀಭಾವಂ ಆಪಜ್ಜೇಯ್ಯಾ’’ತಿ. ‘‘ತಂ ಸಬ್ಬಂ ನ ಕರಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ. ಮಯಾಪಿ ನ ಕಥಿತಂ, ಅಞ್ಞೇನ ಸುತಮ್ಪಿ ನತ್ಥೀತಿ ‘‘ತುಮ್ಹೇಪಿಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ’’ತಿಆದಿನಾ ಪರಿಸಾಯ ಲದ್ಧಿಂ ಸೋಧೇತಿ. ಪರಿಸಾಯ ಪನ ಲದ್ಧಿಸೋಧನೇನೇವ ಅರಿಟ್ಠೋ ಗಣತೋ ನಿಸ್ಸಾರಿತೋ ನಾಮ ಹೋತಿ.

ಇದಾನಿ ಅರಿಟ್ಠಸ್ಸ ಲದ್ಧಿಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ಸೋ ವತ, ಭಿಕ್ಖವೇತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಅಞ್ಞತ್ರೇವ ಕಾಮೇಹೀತಿಆದೀಸು ಯೋ ಸೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ‘‘ತೇ ಪಟಿಸೇವತೋ ನಾಲಂ ಅನ್ತರಾಯಾಯಾ’’ತಿ ಏವಂಲದ್ಧಿಕೋ, ಸೋ ವತ ಕಿಲೇಸಕಾಮೇಹಿ ಚೇವ ಕಿಲೇಸಕಾಮಸಮ್ಪಯುತ್ತೇಹಿ ಸಞ್ಞಾವಿತಕ್ಕೇಹಿ ಚ ಅಞ್ಞತ್ರ, ಏತೇ ಧಮ್ಮೇ ಪಹಾಯ, ವಿನಾ ಏತೇಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ, ವತ್ಥುಕಾಮೇ ಪಟಿಸೇವಿಸ್ಸತಿ, ಮೇಥುನಸಮಾಚಾರಂ ಸಮಾಚರಿಸ್ಸತೀತಿ ನೇತಂ ಠಾನಂ ವಿಜ್ಜತಿ. ಇದಂ ಕಾರಣಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಅಟ್ಠಾನಮೇತಂ ಅನವಕಾಸೋತಿ.

೨೩೮. ಏವಂ ಭಗವಾ ಅಯಂ ಅರಿಟ್ಠೋ ಯಥಾ ನಾಮ ರಜಕೋ ಸುಗನ್ಧಾನಿಪಿ ದುಗ್ಗನ್ಧಾನಿಪಿ ಜಿಣ್ಣಾನಿಪಿ ನವಾನಿಪಿ ಸುದ್ಧಾನಿಪಿ ಅಸುದ್ಧಾನಿಪಿ ವತ್ಥಾನಿ ಏಕತೋ ಭಣ್ಡಿಕಂ ಕರೋತಿ, ಏವಮೇವ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ನಿಚ್ಛನ್ದರಾಗಪಣೀತಚೀವರಾದಿಪರಿಭೋಗಞ್ಚ ಅನಿಬದ್ಧಸೀಲಾನಂ ಗಹಟ್ಠಾನಂ ಅನ್ತರಾಯಕರಂ ಸಚ್ಛನ್ದರಾಗಪರಿಭೋಗಞ್ಚ ನಿಬದ್ಧಸೀಲಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಆವರಣಕರಂ ಸಚ್ಛನ್ದರಾಗಪರಿಭೋಗಞ್ಚ ಸಬ್ಬಂ ಏಕಸದಿಸಂ ಕರೋತೀತಿ ಅರಿಟ್ಠಸ್ಸ ಲದ್ಧಿಂ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ದುಗ್ಗಹಿತಾಯ ಪರಿಯತ್ತಿಯಾ ದೋಸಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏಕಚ್ಚೇತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಪರಿಯಾಪುಣನ್ತೀತಿ ಉಗ್ಗಣ್ಹನ್ತಿ. ಸುತ್ತನ್ತಿಆದೀಸು ಉಭತೋವಿಭಙ್ಗನಿದ್ದೇಸಖನ್ಧಕಪರಿವಾರಾ, ಸುತ್ತನಿಪಾತೇ ಮಙ್ಗಲಸುತ್ತರತನಸುತ್ತನಾಲಕಸುಆತುವಟ್ಟಕಸುತ್ತಾನಿ, ಅಞ್ಞಮ್ಪಿ ಚ ಸುತ್ತನಾಮಕಂ ತಥಾಗತವಚನಂ ಸುತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ಸಗಾಥಕಂ ಸುತ್ತಂ ಗೇಯ್ಯನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ, ವಿಸೇಸೇನ ಸಂಯುತ್ತಕೇ ಸಕಲೋಪಿ ಸಗಾಥಾವಗ್ಗೋ. ಸಕಲಂ ಅಭಿಧಮ್ಮಪಿಟಕಂ, ನಿಗ್ಗಾಥಕಂ ಸುತ್ತಂ, ಯಞ್ಚ ಅಞ್ಞಮ್ಪಿ ಅಟ್ಠಹಿ ಅಙ್ಗೇಹಿ ಅಸಙ್ಗಹಿತಂ ಬುದ್ಧವಚನಂ, ತಂ ವೇಯ್ಯಾಕರಣನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಧಮ್ಮಪದಂ, ಥೇರಗಾಥಾ, ಥೇರಿಗಾಥಾ, ಸುತ್ತನಿಪಾತೇ ನೋಸುತ್ತನಾಮಿಕಾ ಸುದ್ಧಿಕಗಾಥಾ ಚ ಗಾಥಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಸೋಮನಸ್ಸಞಾಣಮಯಿಕಗಾಥಾಪಟಿಸಂಯುತ್ತಾ ದ್ವೇಅಸೀತಿಸುತ್ತನ್ತಾ ಉದಾನನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ‘‘ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ಭಗವತಾ’’ತಿಆದಿನಯಪ್ಪವತ್ತಾ (ಇತಿವು. ೧,೨) ದಸುತ್ತರಸತಸುತ್ತನ್ತಾ ಇತಿವುತ್ತಕನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಅಪಣ್ಣಕಜಾತಕಾದೀನಿ ಪಣ್ಣಾಸಾಧಿಕಾನಿ ಪಞ್ಚಜಾತಕಸತಾನಿ ಜಾತಕನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ. ‘‘ಚತ್ತಾರೋಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಚ್ಛರಿಯಾ ಅಬ್ಭುತಾ ಧಮ್ಮಾ ಆನನ್ದೇ’’ತಿಆದಿನಯಪ್ಪವತ್ತಾ (ಅ. ನಿ. ೪.೧೨೯) ಸಬ್ಬೇಪಿ ಅಚ್ಛರಿಯಅಬ್ಭುತಧಮ್ಮಪ್ಪಟಿಸಂಯುತ್ತಾ ಸುತ್ತನ್ತಾ ಅಬ್ಭುತಧಮ್ಮನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಚೂಳವೇದಲ್ಲಮಹಾವೇದಲ್ಲಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಸಕ್ಕಪಞ್ಹಸಙ್ಖಾರಭಾಜನಿಯಮಹಾಪುಣ್ಣಮಸುತ್ತಾದಯೋ ಸಬ್ಬೇಪಿ ವೇದಞ್ಚ ತುಟ್ಠಿಞ್ಚ ಲದ್ಧಾ ಲದ್ಧಾ ಪುಚ್ಛಿತಸುತ್ತನ್ತಾ ವೇದಲ್ಲನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

ಅತ್ಥಂ ನ ಉಪಪರಿಕ್ಖನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥತ್ಥಂ ಕಾರಣತ್ಥಂ ನ ಪಸ್ಸನ್ತಿ ನ ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹನ್ತಿ. ಅನುಪಪರಿಕ್ಖತನ್ತಿ ಅನುಪಪರಿಕ್ಖನ್ತಾನಂ. ನ ನಿಜ್ಝಾನಂ ಖಮನ್ತೀತಿ ನ ಉಪಟ್ಠಹನ್ತಿ ನ ಆಪಾಥಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಸೀಲಂ ಸಮಾಧಿ ವಿಪಸ್ಸನಾ ಮಗ್ಗೋ ಫಲಂ ವಟ್ಟಂ ವಿವಟ್ಟಂ ಕಥಿತನ್ತಿ ಏವಂ ಜಾನಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ತೇ ಉಪಾರಮ್ಭಾನಿಸಂಸಾ ಚೇವಾತಿ ತೇ ಪರೇಸಂ ವಾದೇ ದೋಸಾರೋಪನಾನಿಸಂಸಾ ಹುತ್ವಾ ಪರಿಯಾಪುಣನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇತಿವಾದಪ್ಪಮೋಕ್ಖಾನಿಸಂಸಾ ಚಾತಿ ಏವಂ ವಾದಪಮೋಕ್ಖಾನಿಸಂಸಾ, ಪರೇಹಿ ಸಕವಾದೇ ದೋಸೇ ಆರೋಪಿತೇ ತಂ ದೋಸಂ ಏವಂ ಮೋಚೇಸ್ಸಾಮಾತಿ ಇಮಿನಾವ ಕಾರಣೇನ ಪರಿಯಾಪುಣನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ತಞ್ಚಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ನಾನುಭೋನ್ತೀತಿ ಯಸ್ಸ ಚ ಮಗ್ಗಸ್ಸ ವಾ ಫಲಸ್ಸ ವಾ ಅತ್ಥಾಯ ಕುಲಪುತ್ತಾ ಧಮ್ಮಂ ಪರಿಯಾಪುಣನ್ತಿ, ತಞ್ಚಸ್ಸ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ಏತೇ ದುಗ್ಗಹಿತಗ್ಗಾಹಿನೋ ನಾನುಭೋನ್ತಿ. ಅಪಿಚ ಪರಸ್ಸ ವಾದೇ ಉಪಾರಮ್ಭಂ ಆರೋಪೇತುಂ ಅತ್ತನೋ ವಾದಂ ಮೋಚೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಾಪಿ ತಞ್ಚ ಅತ್ಥಂ ನಾನುಭೋನ್ತಿಯೇವ.

೨೩೯. ಅಲಗದ್ದತ್ಥಿಕೋತಿ ಆಸಿವಿಸಅತ್ಥಿಕೋ. ಗದೋತಿ ಹಿ ವಿಸಸ್ಸ ನಾಮಂ, ತಂ ತಸ್ಸ ಅಲಂ ಪರಿಪುಣ್ಣಂ ಅತ್ಥೀತಿ ಅಲಗದ್ದೋ. ಭೋಗೇತಿ ಸರೀರೇ. ಇಧ ಪನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏಕಚ್ಚೇ ಕುಲಪುತ್ತಾ ಧಮ್ಮಂ ಪರಿಯಾಪುಣನ್ತೀತಿ ನಿತ್ಥರಣಪರಿಯತ್ತಿವಸೇನ ಉಗ್ಗಣ್ಹನ್ತಿ. ತಿಸ್ಸೋ ಹಿ ಪರಿಯತ್ತಿಯೋ ಅಲಗದ್ದಪರಿಯತ್ತಿ ನಿತ್ಥರಣಪರಿಯತ್ತಿ ಭಣ್ಡಾಗಾರಿಕಪರಿಯತ್ತೀತಿ.

ತತ್ಥ ಯೋ ಬುದ್ಧವಚನಂ ಉಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಏವಂ ಚೀವರಾದೀನಿ ವಾ ಲಭಿಸ್ಸಾಮಿ, ಚತುಪರಿಸಮಜ್ಝೇ ವಾ ಮಂ ಜಾನಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಲಾಭಸಕ್ಕಾರಹೇತು ಪರಿಯಾಪುಣಾತಿ, ತಸ್ಸ ಸಾ ಪರಿಯತ್ತಿ ಅಲಗದ್ದಪರಿಯತ್ತಿ ನಾಮ. ಏವಂ ಪರಿಯಾಪುಣತೋ ಹಿ ಬುದ್ಧವಚನಂ ಅಪರಿಯಾಪುಣಿತ್ವಾ ನಿದ್ದೋಕ್ಕಮನಂ ವರತರಂ.

ಯೋ ಪನ ಬುದ್ಧವಚನಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಸೀಲಸ್ಸ ಆಗತಟ್ಠಾನೇ ಸೀಲಂ ಪೂರೇತ್ವಾ ಸಮಾಧಿಸ್ಸ ಆಗತಟ್ಠಾನೇ ಸಮಾಧಿಗಬ್ಭಂ ಗಣ್ಹಾಪೇತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಆಗತಟ್ಠಾನೇ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಮಗ್ಗಫಲಾನಂ ಆಗತಟ್ಠಾನೇ ಮಗ್ಗಂ ಭಾವೇಸ್ಸಾಮಿ ಫಲಂ ಸಚ್ಛಿಕರಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಉಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ, ತಸ್ಸ ಸಾ ಪರಿಯತ್ತಿ ನಿತ್ಥರಣಪರಿಯತ್ತಿ ನಾಮ ಹೋತಿ.

ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ ಪನ ಪರಿಯತ್ತಿ ಭಣ್ಡಾಗಾರಿಕಪರಿಯತ್ತಿ ನಾಮ. ತಸ್ಸ ಹಿ ಅಪರಿಞ್ಞಾತಂ ಅಪ್ಪಹೀನಂ ಅಭಾವಿತಂ ಅಸಚ್ಛಿಕತಂ ವಾ ನತ್ಥಿ. ಸೋ ಹಿ ಪರಿಞ್ಞಾತಕ್ಖನ್ಧೋ ಪಹೀನಕಿಲೇಸೋ ಭಾವಿತಮಗ್ಗೋ ಸಚ್ಛಿಕತಫಲೋ, ತಸ್ಮಾ ಬುದ್ಧವಚನಂ ಪರಿಯಾಪುಣನ್ತೋ ತನ್ತಿಧಾರಕೋ ಪವೇಣಿಪಾಲಕೋ ವಂಸಾನುರಕ್ಖಕೋವ ಹುತ್ವಾ ಉಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ. ಇತಿಸ್ಸ ಸಾ ಪರಿಯತ್ತಿ ಭಣ್ಡಾಗಾರಿಕಪರಿಯತ್ತಿ ನಾಮ ಹೋತಿ.

ಯೋ ಪನ ಪುಥುಜ್ಜನೋ ಛಾತಭಯಾದೀಸು ಗನ್ಥಧರೇಸು ಏಕಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ವಸಿತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೇಸು ಸಯಂ ಭಿಕ್ಖಾಚಾರೇನ ಅಕಿಲಮಮಾನೋ ಅತಿಮಧುರಂ ಬುದ್ಧವಚನಂ ಮಾ ನಸ್ಸತು, ತನ್ತಿಂ ಧಾರೇಸ್ಸಾಮಿ, ವಂಸಂ ಠಪೇಸ್ಸಾಮಿ, ಪವೇಣಿಂ ಪಾಲೇಸ್ಸಾಮೀತಿ ಪರಿಯಾಪುಣಾತಿ, ತಸ್ಸ ಪರಿಯತ್ತಿ ಭಣ್ಡಾಗಾರಿಕಪರಿಯತ್ತಿ ಹೋತಿ, ನ ಹೋತೀತಿ? ನ ಹೋತಿ. ಕಸ್ಮಾ? ನ ಅತ್ತನೋ ಠಾನೇ ಠತ್ವಾ ಪರಿಯಾಪುತತ್ತಾ. ಪುಥುಜ್ಜನಸ್ಸ ಹಿ ಪರಿಯತ್ತಿ ನಾಮ ಅಲಗದ್ದಾ ವಾ ಹೋತಿ ನಿತ್ಥರಣಾ ವಾ, ಸತ್ತನ್ನಂ ಸೇಕ್ಖಾನಂ ನಿತ್ಥರಣಾವ, ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ ಭಣ್ಡಾಗಾರಿಕಪರಿಯತ್ತಿಯೇವ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪನ ಠಾನೇ ನಿತ್ಥರಣಪರಿಯತ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ.

ನಿಜ್ಝಾನಂ ಖಮನ್ತೀತಿ ಸೀಲಾದೀನಂ ಆಗತಟ್ಠಾನೇಸು ಇಧ ಸೀಲಂ ಕಥಿತಂ, ಇಧ ಸಮಾಧಿ, ಇಧ ವಿಪಸ್ಸನಾ, ಇಧ ಮಗ್ಗೋ, ಇಧ ಫಲಂ, ಇಧ ವಟ್ಟಂ, ಇಧ ವಿವಟ್ಟನ್ತಿ ಆಪಾಥಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತಿ. ತಞ್ಚಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ಅನುಭೋನ್ತೀತಿ ಯೇಸಂ ಮಗ್ಗಫಲಾನಂ ಅತ್ಥಾಯ ಪರಿಯಾಪುಣನ್ತಿ. ಸುಗ್ಗಹಿತಪರಿಯತ್ತಿಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಮಗ್ಗಂ ಭಾವೇತ್ವಾ ಫಲಂ ಸಚ್ಛಿಕರೋನ್ತಾ ತಞ್ಚಸ್ಸ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ಅನುಭವನ್ತಿ. ಪರವಾದೇ ಉಪಾರಮ್ಭಂ ಆರೋಪೇತುಂ ಸಕ್ಕೋನ್ತಾಪಿ ಸಕವಾದೇ ಆರೋಪಿತಂ ದೋಸಂ ಇಚ್ಛಿತಿಚ್ಛಿತಟ್ಠಾನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಮೋಚೇತುಂ ಸಕ್ಕೋನ್ತಾಪಿ ಅನುಭೋನ್ತಿಯೇವ. ದೀಘರತ್ತಂ ಹಿತಾಯ ಸುಖಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತೀತಿ ಸೀಲಾದೀನಂ ಆಗತಟ್ಠಾನೇ ಸೀಲಾದೀನಿ ಪೂರೇನ್ತಾನಮ್ಪಿ, ಪರೇಸಂ ವಾದೇ ಸಹಧಮ್ಮೇನ ಉಪಾರಮ್ಭಂ ಆರೋಪೇನ್ತಾನಮ್ಪಿ, ಸಕವಾದತೋ ದೋಸಂ ಹರನ್ತಾನಮ್ಪಿ, ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ವಾ ಪರಿಸಮಜ್ಝೇ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತ್ವಾ ಧಮ್ಮದೇಸನಾಯ ಪಸನ್ನೇಹಿ ಉಪನೀತೇ ಚತ್ತಾರೋ ಪಚ್ಚಯೇ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತಾನಮ್ಪಿ ದೀಘರತ್ತಂ ಹಿತಾಯ ಸುಖಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ.

ಏವಂ ಸುಗ್ಗಹಿತೇ ಬುದ್ಧವಚನೇ ಆನಿಸಂಸಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ತತ್ಥೇವ ನಿಯೋಜೇನ್ತೋ ತಸ್ಮಾ ತಿಹ, ಭಿಕ್ಖವೇತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ತಸ್ಮಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ದುಗ್ಗಹಿತಪರಿಯತ್ತಿ ದುಗ್ಗಹಿತಅಲಗದ್ದೋ ವಿಯ ದೀಘರತ್ತಂ ಅಹಿತಾಯ ದುಕ್ಖಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ, ಸುಗ್ಗಹಿತಪರಿಯತ್ತಿ ಸುಗ್ಗಹಿತಅಲಗದ್ದೋ ವಿಯ ದೀಘರತ್ತಂ ಹಿತಾಯ ಸುಖಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ, ತಸ್ಮಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ತಥಾ ನಂ ಧಾರೇಯ್ಯಾಥಾತಿ ತಥೇವ ನಂ ಧಾರೇಯ್ಯಾಥ, ತೇನೇವ ಅತ್ಥೇನ ಗಣ್ಹೇಯ್ಯಾಥ. ಯೇ ವಾ ಪನಾಸ್ಸು ವಿಯತ್ತಾ ಭಿಕ್ಖೂತಿ ಯೇ ವಾ ಪನ ಅಞ್ಞೇ ಸಾರಿಪುತ್ತಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನಮಹಾಕಸ್ಸಪಮಹಾಕಚ್ಚಾನಾದಿಕಾ ಬ್ಯತ್ತಾ ಪಣ್ಡಿತಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಅಸ್ಸು, ತೇ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬಾ. ಅರಿಟ್ಠೇನ ವಿಯ ಪನ ಮಮ ಸಾಸನೇ ನ ಕಲಲಂ ವಾ ಕಚವರಂ ವಾ ಪಕ್ಖಿಪಿತಬ್ಬಂ.

೨೪೦. ಕುಲ್ಲೂಪಮನ್ತಿ ಕುಲ್ಲಸದಿಸಂ. ನಿತ್ಥರಣತ್ಥಾಯಾತಿ ಚತುರೋಘನಿತ್ಥರಣತ್ಥಾಯ. ಉದಕಣ್ಣವನ್ತಿ ಯಞ್ಹಿ ಉದಕಂ ಗಮ್ಭೀರಂ ನ ಪುಥುಲಂ. ಪುಥುಲಂ ವಾ ಪನ ನ ಗಮ್ಭೀರಂ, ನ ತಂ ಅಣ್ಣವೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಯಂ ಪನ ಗಮ್ಭೀರಞ್ಚೇವ ಪುಥುಲಞ್ಚ, ತಂ ಅಣ್ಣವೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ತಸ್ಮಾ ಮಹನ್ತಂ ಉದಕಣ್ಣವನ್ತಿ ಮಹನ್ತಂ ಪುಥುಲಂ ಗಮ್ಭೀರಂ ಉದಕನ್ತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ. ಸಾಸಙ್ಕಂ ನಾಮ ಯತ್ಥ ಚೋರಾನಂ ನಿವುತ್ಥೋಕಾಸೋ ದಿಸ್ಸತಿ. ಠಿತೋಕಾಸೋ, ನಿಸಿನ್ನೋಕಾಸೋ, ನಿಪನ್ನೋಕಾಸೋ ದಿಸ್ಸತಿ. ಸಪ್ಪಟಿಭಯಂ ನಾಮ ಯತ್ಥ ಚೋರೇಹಿ ಮನುಸ್ಸಾ ಹತಾ ದಿಸ್ಸನ್ತಿ, ವಿಲುತ್ತಾ ದಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಆಕೋಟಿತಾ ದಿಸ್ಸನ್ತಿ. ಉತ್ತರಸೇತೂತಿ ಉದಕಣ್ಣವಸ್ಸ ಉಪರಿ ಬದ್ಧೋ ಸೇತು. ಕುಲ್ಲಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾತಿ ಕುಲ್ಲೋ ನಾಮ ತರಣತ್ಥಾಯ ಕಲಾಪಂ ಕತ್ವಾ ಬದ್ಧೋ. ಪತ್ಥರಿತ್ವಾ ಬದ್ಧಾ ಪನ ಪದರಚಾಟಿಆದಯೋ ಉಳುಮ್ಪೋತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ಉಚ್ಚಾರೇತ್ವಾತಿ ಠಪೇತ್ವಾ. ಕಿಚ್ಚಕಾರೀತಿ ಪತ್ತಕಾರೀ ಯುತ್ತಕಾರೀ, ಪತಿರೂಪಕಾರೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಧಮ್ಮಾಪಿ ವೋ ಪಹಾತಬ್ಬಾತಿ ಏತ್ಥ ಧಮ್ಮಾತಿ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾ. ಭಗವಾ ಹಿ ಸಮಥೇಪಿ ಛನ್ದರಾಗಂ ಪಜಹಾಪೇಸಿ, ವಿಪಸ್ಸನಾಯಪಿ. ಸಮಥೇ ಛನ್ದರಾಗಂ ಕತ್ಥ ಪಜಹಾಪೇಸಿ? ‘‘ಇತಿ ಖೋ, ಉದಾಯಿ, ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನಸ್ಸಪಿ ಪಹಾನಂ ವದಾಮಿ, ಪಸ್ಸಸಿ ನೋ ತ್ವಂ, ಉದಾಯಿ, ತಂ ಸಂಯೋಜನಂ ಅಣುಂ ವಾ ಥೂಲಂ ವಾ, ಯಸ್ಸಾಹಂ ನೋ ಪಹಾನಂ ವದಾಮೀ’’ತಿ (ಮ. ನಿ. ೨.೧೫೬) ಏತ್ಥ ಸಮಥೇ ಛನ್ದರಾಗಂ ಪಜಹಾಪೇಸಿ. ‘‘ಇಮಂ ಚೇ ತುಮ್ಹೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದಿಟ್ಠಿಂ ಏವಂ ಪರಿಸುದ್ಧಂ ಏವಂ ಪರಿಯೋದಾತಂ ನ ಅಲ್ಲೀಯೇಥ ನ ಕೇಲಾಯೇಥ ನ ಧನಾಯೇಥಾ’’ತಿ (ಮ. ನಿ. ೧.೪೦೧) ಏತ್ಥ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಛನ್ದರಾಗಂ ಪಜಹಾಪೇಸಿ. ಇಧ ಪನ ಉಭಯತ್ಥ ಪಜಹಾಪೇನ್ತೋ ‘‘ಧಮ್ಮಾಪಿ ವೋ ಪಹಾತಬ್ಬಾ, ಪಗೇವ ಅಧಮ್ಮಾ’’ತಿ ಆಹ.

ತತ್ರಾಯಂ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ – ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಹಂ ಏವರೂಪೇಸು ಸನ್ತಪ್ಪಣೀತೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಛನ್ದರಾಗಪ್ಪಹಾನಂ ವದಾಮಿ, ಕಿಂ ಪನ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಅಸದ್ಧಮ್ಮೇ ಗಾಮಧಮ್ಮೇ ವಸಲಧಮ್ಮೇ ದುಟ್ಠುಲ್ಲೇ ಓದಕನ್ತಿಕೇ, ಯತ್ಥ ಅಯಂ ಅರಿಟ್ಠೋ ಮೋಘಪುರಿಸೋ ನಿದ್ದೋಸಸಞ್ಞೀ ಪಞ್ಚಸು ಕಾಮಗುಣೇಸು ಛನ್ದರಾಗಂ ನಾಲಂ ಅನ್ತರಾಯಾಯಾತಿ ವದತಿ. ಅರಿಟ್ಠೇನ ವಿಯ ನ ತುಮ್ಹೇಹಿ ಮಯ್ಹಂ ಸಾಸನೇ ಕಲಲಂ ವಾ ಕಚವರಂ ವಾ ಪಕ್ಖಿಪಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಏವಂ ಭಗವಾ ಇಮಿನಾಪಿ ಓವಾದೇನ ಅರಿಟ್ಠಂಯೇವ ನಿಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ.

೨೪೧. ಇದಾನಿ ಯೋ ಪಞ್ಚಸು ಖನ್ಧೇಸು ತಿವಿಧಗ್ಗಾಹವಸೇನ ಅಹಂ ಮಮನ್ತಿ ಗಣ್ಹಾತಿ, ಸೋ ಮಯ್ಹಂ ಸಾಸನೇ ಅಯಂ ಅರಿಟ್ಠೋ ವಿಯ ಕಲಲಂ ಕಚವರಂ ಪಕ್ಖಿಪತೀತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಛಯಿಮಾನಿ, ಭಿಕ್ಖವೇತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ದಿಟ್ಠಿಟ್ಠಾನಾನೀತಿ ದಿಟ್ಠಿಪಿ ದಿಟ್ಠಿಟ್ಠಾನಂ, ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಆರಮ್ಮಣಮ್ಪಿ ದಿಟ್ಠಿಟ್ಠಾನಂ, ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಪಚ್ಚಯೋಪಿ. ರೂಪಂ ಏತಂ ಮಮಾತಿಆದೀಸು ಏತಂ ಮಮಾತಿ ತಣ್ಹಾಗ್ಗಾಹೋ. ಏಸೋಹಮಸ್ಮೀತಿ ಮಾನಗ್ಗಾಹೋ. ಏಸೋ ಮೇ ಅತ್ತಾತಿ ದಿಟ್ಠಿಗ್ಗಾಹೋ. ಏವಂ ರೂಪಾರಮ್ಮಣಾ ತಣ್ಹಾಮಾನದಿಟ್ಠಿಯೋ ಕಥಿತಾ ಹೋನ್ತಿ. ರೂಪಂ ಪನ ಅತ್ತಾತಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ. ವೇದನಾದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ದಿಟ್ಠಂ ರೂಪಾಯತನಂ, ಸುತಂ ಸದ್ದಾಯತನಂ, ಮುತಂ ಗನ್ಧಾಯತನಂ ರಸಾಯತನಂ ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಾಯತನಂ, ತಞ್ಹಿ ಪತ್ವಾ ಗಹೇತಬ್ಬತೋ ಮುತನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಅವಸೇಸಾನಿ ಸತ್ತಾಯತನಾನಿ ವಿಞ್ಞಾತಂ ನಾಮ. ಪತ್ತನ್ತಿ ಪರಿಯೇಸಿತ್ವಾ ವಾ ಅಪರಿಯೇಸಿತ್ವಾ ವಾ ಪತ್ತಂ. ಪರಿಯೇಸಿತನ್ತಿ ಪತ್ತಂ ವಾ ಅಪ್ಪತ್ತಂ ವಾ ಪರಿಯೇಸಿತಂ. ಅನುವಿಚರಿತಂ ಮನಸಾತಿ ಚಿತ್ತೇನ ಅನುಸಞ್ಚರಿತಂ. ಲೋಕಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಪರಿಯೇಸಿತ್ವಾ ಪತ್ತಮ್ಪಿ ಅತ್ಥಿ, ಪರಿಯೇಸಿತ್ವಾ ನೋಪತ್ತಮ್ಪಿ. ಅಪರಿಯೇಸಿತ್ವಾ ಪತ್ತಮ್ಪಿ ಅತ್ಥಿ, ಅಪರಿಯೇಸಿತ್ವಾ ನೋಪತ್ತಮ್ಪಿ. ತತ್ಥ ಪರಿಯೇಸಿತ್ವಾ ಪತ್ತಂ ಪತ್ತಂ ನಾಮ. ಪರಿಯೇಸಿತ್ವಾ ನೋಪತ್ತಂ ಪರಿಯೇಸಿತಂ ನಾಮ. ಅಪರಿಯೇಸಿತ್ವಾ ಪತ್ತಞ್ಚ, ಅಪರಿಯೇಸಿತ್ವಾ ನೋಪತ್ತಞ್ಚ ಮನಸಾನುವಿಚರಿತಂ ನಾಮ.

ಅಥ ವಾ ಪರಿಯೇಸಿತ್ವಾ ಪತ್ತಮ್ಪಿ ಅಪರಿಯೇಸಿತ್ವಾ ಪತ್ತಮ್ಪಿ ಪತ್ತಟ್ಠೇನ ಪತ್ತಂ ನಾಮ. ಪರಿಯೇಸಿತ್ವಾ ನೋಪತ್ತಂ ಪರಿಯೇಸಿತಂ ನಾಮ. ಅಪರಿಯೇಸಿತ್ವಾ ನೋಪತ್ತಂ ಮನಸಾನುವಿಚರಿತಂ ನಾಮ. ಸಬ್ಬಂ ವಾ ಏತಂ ಮನಸಾ ಅನುವಿಚರಿತತ್ತಾ ಮನಸಾನುವಿಚರಿತಂ ನಾಮ. ಇಮಿನಾ ವಿಞ್ಞಾಣಾರಮ್ಮಣಾ ತಣ್ಹಾಮಾನದಿಟ್ಠಿಯೋ ಕಥಿತಾ, ದೇಸನಾವಿಲಾಸೇನ ಹೇಟ್ಠಾ ದಿಟ್ಠಾದಿಆರಮ್ಮಣವಸೇನ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ದಸ್ಸಿತಂ. ಯಮ್ಪಿ ತಂ ದಿಟ್ಠಿಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಯಮ್ಪಿ ಏತಂ ಸೋ ಲೋಕೋತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಪವತ್ತಂ ದಿಟ್ಠಿಟ್ಠಾನಂ.

ಸೋ ಲೋಕೋ ಸೋ ಅತ್ತಾತಿ ಯಾ ಏಸಾ ‘‘ರೂಪಂ ಅತ್ತತೋ ಸಮನುಪಸ್ಸತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಪವತ್ತಾ ದಿಟ್ಠಿ ಲೋಕೋ ಚ ಅತ್ತಾ ಚಾತಿ ಗಣ್ಹಾತಿ, ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಸೋ ಪೇಚ್ಚ ಭವಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಸೋ ಅಹಂ ಪರಲೋಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ನಿಚ್ಚೋ ಭವಿಸ್ಸಾಮಿ, ಧುವೋ ಸಸ್ಸತೋ ಅವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮೋ ಭವಿಸ್ಸಾಮಿ, ಸಿನೇರುಮಹಾಪಥವೀಮಹಾಸಮುದ್ದಾದೀಹಿ ಸಸ್ಸತೀಹಿ ಸಮಂ ತಥೇವ ಠಸ್ಸಾಮಿ. ತಮ್ಪಿ ಏತಂ ಮಮಾತಿ ತಮ್ಪಿ ದಸ್ಸನಂ ಏತಂ ಮಮ, ಏಸೋಹಮಸ್ಮಿ, ಏಸೋ ಮೇ ಅತ್ತಾತಿ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ. ಇಮಿನಾ ದಿಟ್ಠಾರಮ್ಮಣಾ ತಣ್ಹಾಮಾನದಿಟ್ಠಿಯೋ ಕಥಿತಾ. ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಪಟಿವಿಪಸ್ಸನಾಕಾಲೇ ವಿಯ ಪಚ್ಛಿಮದಿಟ್ಠಿಯಾ ಪುರಿಮದಿಟ್ಠಿಗ್ಗಹಣಕಾಲೇ ಏವಂ ಹೋತಿ.

ಸುಕ್ಕಪಕ್ಖೇ ರೂಪಂ ನೇತಂ ಮಮಾತಿ ರೂಪೇ ತಣ್ಹಾಮಾನದಿಟ್ಠಿಗ್ಗಾಹಾ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಾ. ವೇದನಾದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಸಮನುಪಸ್ಸತೀತಿ ಇಮಸ್ಸ ಪನ ಪದಸ್ಸ ತಣ್ಹಾಸಮನುಪಸ್ಸನಾ ಮಾನಸಮನುಪಸ್ಸನಾ ದಿಟ್ಠಿಸಮನುಪಸ್ಸನಾ ಞಾಣಸಮನುಪಸ್ಸನಾತಿ ಚತಸ್ಸೋ ಸಮನುಪಸ್ಸನಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ತಾ ಕಣ್ಹಪಕ್ಖೇ ತಿಸ್ಸನ್ನಂ ಸಮನುಪಸ್ಸನಾನಂ, ಸುಕ್ಕಪಕ್ಖೇ ಞಾಣಸಮನುಪಸ್ಸನಾಯ ವಸೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಅಸತಿ ನ ಪರಿತಸ್ಸತೀತಿ ಅವಿಜ್ಜಮಾನೇ ಭಯಪರಿತಸ್ಸನಾಯ ತಣ್ಹಾಪರಿತಸ್ಸನಾಯ ವಾ ನ ಪರಿತಸ್ಸತಿ. ಇಮಿನಾ ಭಗವಾ ಅಜ್ಝತ್ತಕ್ಖನ್ಧವಿನಾಸೇ ಅಪರಿತಸ್ಸಮಾನಂ ಖೀಣಾಸವಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ದೇಸನಂ ಮತ್ಥಕಂ ಪಾಪೇಸಿ.

೨೪೨. ಏವಂ ವುತ್ತೇ ಅಞ್ಞತರೋ ಭಿಕ್ಖೂತಿ ಏವಂ ಭಗವತಾ ವುತ್ತೇ ಅಞ್ಞತರೋ ಅನುಸನ್ಧಿಕುಸಲೋ ಭಿಕ್ಖು – ‘‘ಭಗವತಾ ಅಜ್ಝತ್ತಕ್ಖನ್ಧವಿನಾಸೇ ಅಪರಿತಸ್ಸನ್ತಂ ಖೀಣಾಸವಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ದೇಸನಾ ನಿಟ್ಠಾಪಿತಾ, ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಅಪರಿತಸ್ಸನ್ತೇ ಖೋ ಪನ ಸತಿ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಪರಿತಸ್ಸಕೇನ ಬಹಿದ್ಧಾ ಪರಿಕ್ಖಾರವಿನಾಸೇ ಪರಿತಸ್ಸಕೇನ ಅಪರಿತಸ್ಸಕೇನ ಚಾಪಿ ಭವಿತಬ್ಬಂ. ಇತಿ ಇಮೇಹಿ ಚತೂಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ಅಯಂ ಪಞ್ಹೋ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಏಕಂಸಂ ಚೀವರಂ ಕತ್ವಾ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಪಗ್ಗಯ್ಹ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ. ಬಹಿದ್ಧಾ ಅಸತೀತಿ ಬಹಿದ್ಧಾ ಪರಿಕ್ಖಾರವಿನಾಸೇ. ಅಹು ವತ ಮೇತಿ ಅಹೋಸಿ ವತ ಮೇ ಭದ್ದಕಂ ಯಾನಂ ವಾಹನಂ ಹಿರಞ್ಞಂ ಸುವಣ್ಣನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ತಂ ವತ ಮೇ ನತ್ಥೀತಿ ತಂ ವತ ಇದಾನಿ ಮಯ್ಹಂ ನತ್ಥಿ, ರಾಜೂಹಿ ವಾ ಚೋರೇಹಿ ವಾ ಹಟಂ, ಅಗ್ಗಿನಾ ವಾ ದಡ್ಢಂ, ಉದಕೇನ ವಾ ವುಳ್ಹಂ, ಪರಿಭೋಗೇನ ವಾ ಜಿಣ್ಣಂ. ಸಿಯಾ ವತ ಮೇತಿ ಭವೇಯ್ಯ ವತ ಮಯ್ಹಂ ಯಾನಂ ವಾಹನಂ ಹಿರಞ್ಞಂ ಸುವಣ್ಣಂ ಸಾಲಿ ವೀಹಿ ಯವೋ ಗೋಧುಮೋ. ತಂ ವತಾಹಂ ನ ಲಭಾಮೀತಿ ತಮಹಂ ಅಲಭಮಾನೋ ತದನುಚ್ಛವಿಕಂ ಕಮ್ಮಂ ಅಕತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನತ್ತಾ ಇದಾನಿ ನ ಲಭಾಮೀತಿ ಸೋಚತಿ, ಅಯಂ ಅಗಾರಿಯಸೋಚನಾ, ಅನಗಾರಿಯಸ್ಸ ಪತ್ತಚೀವರಾದೀನಂ ವಸೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

ಅಪರಿತಸ್ಸನಾವಾರೇ ನ ಏವಂ ಹೋತೀತಿ ಯೇಹಿ ಕಿಲೇಸೇಹಿ ಏವಂ ಭವೇಯ್ಯ, ತೇಸಂ ಪಹೀನತ್ತಾ ನ ಏವಂ ಹೋತಿ. ದಿಟ್ಠಿಟ್ಠಾನಾಧಿಟ್ಠಾನಪರಿಯುಟ್ಠಾನಾಭಿನಿವೇಸಾನುಸಯಾನನ್ತಿ ದಿಟ್ಠೀನಞ್ಚ ದಿಟ್ಠಿಟ್ಠಾನಾನಞ್ಚ ದಿಟ್ಠಾಧಿಟ್ಠಾನಾನಞ್ಚ ದಿಟ್ಠಿಪರಿಯುಟ್ಠಾನಾನಞ್ಚ ಅಭಿನಿವೇಸಾನುಸಯಾನಞ್ಚ. ಸಬ್ಬಸಙ್ಖಾರಸಮಥಾಯಾತಿ ನಿಬ್ಬಾನತ್ಥಾಯ. ನಿಬ್ಬಾನಞ್ಹಿ ಆಗಮ್ಮ ಸಬ್ಬಸಙ್ಖಾರಾಇಞ್ಜಿತಾನಿ, ಸಬ್ಬಸಙ್ಖಾರಚಲನಾನಿ ಸಬ್ಬಸಙ್ಖಾರವಿಪ್ಫನ್ದಿತಾನಿ ಸಮ್ಮನ್ತಿ ವೂಪಸಮ್ಮನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ತಂ, ‘‘ಸಬ್ಬಸಙ್ಖಾರಸಮಥೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ತದೇವ ಚ ಆಗಮ್ಮ ಖನ್ಧೂಪಧಿ ಕಿಲೇಸೂಪಧಿ ಅಭಿಸಙ್ಖಾರೂಪಧಿ, ಪಞ್ಚಕಾಮಗುಣೂಪಧೀತಿ ಇಮೇ ಉಪಧಯೋ ಪಟಿನಿಸ್ಸಜ್ಜಿಯನ್ತಿ, ತಣ್ಹಾ ಖೀಯತಿ ವಿರಜ್ಜತಿ ನಿರುಜ್ಝತಿ, ತಸ್ಮಾ ತಂ, ‘‘ಸಬ್ಬೂಪಧಿಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗೋ ತಣ್ಹಾಕ್ಖಯೋ ವಿರಾಗೋ ನಿರೋಧೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ನಿಬ್ಬಾನಾಯಾತಿ ಅಯಂ ಪನಸ್ಸ ಸರೂಪನಿದ್ದೇಸೋ, ಇತಿ ಸಬ್ಬೇಹೇವ ಇಮೇಹಿ ಪದೇಹಿ ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯತ್ಥಾಯ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಅಯಮತ್ಥೋ ದೀಪಿತೋ. ತಸ್ಸೇವಂ ಹೋತೀತಿ ತಸ್ಸ ದಿಟ್ಠಿಗತಿಕಸ್ಸ ಉಚ್ಛಿಜ್ಜಿಸ್ಸಾಮಿ ನಾಮಸ್ಸು, ವಿನಸ್ಸಿಸ್ಸಾಮಿ ನಾಮಸ್ಸು, ನಾಸ್ಸು ನಾಮ ಭವಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಏವಂ ಹೋತಿ. ದಿಟ್ಠಿಗತಿಕಸ್ಸ ಹಿ ತಿಲಕ್ಖಣಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ಸುಞ್ಞತಾಪಟಿಸಂಯುತ್ತಂ ಕತ್ವಾ ದೇಸಿಯಮಾನಂ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣನ್ತಸ್ಸ ತಾಸೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ – ‘‘ತಾಸೋ ಹೇಸೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಸುತವತೋ ಪುಥುಜ್ಜನಸ್ಸ ನೋ ಚಸ್ಸಂ, ನೋ ಚ ಮೇ ಸಿಯಾ’’ತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೩.೫೫).

೨೪೩. ಏತ್ತಾವತಾ ಬಹಿದ್ಧಾಪರಿಕ್ಖಾರವಿನಾಸೇ ತಸ್ಸನಕಸ್ಸ ಚ ನೋತಸ್ಸನಕಸ್ಸ ಚ ಅಜ್ಝತ್ತಕ್ಖನ್ಧವಿನಾಸೇ ತಸ್ಸನಕಸ್ಸ ಚ ನೋತಸ್ಸನಕಸ್ಸ ಚಾತಿ ಇಮೇಸಂ ವಸೇನ ಚತುಕ್ಕೋಟಿಕಾ ಸುಞ್ಞತಾ ಕಥಿತಾ. ಇದಾನಿ ಬಹಿದ್ಧಾ ಪರಿಕ್ಖಾರಂ ಪರಿಗ್ಗಹಂ ನಾಮ ಕತ್ವಾ, ವೀಸತಿವತ್ಥುಕಂ ಸಕ್ಕಾಯದಿಟ್ಠಿಂ ಅತ್ತವಾದುಪಾದಾನಂ ನಾಮ ಕತ್ವಾ, ಸಕ್ಕಾಯದಿಟ್ಠಿಪಮುಖಾ ದ್ವಾಸಟ್ಠಿ ದಿಟ್ಠಿಯೋ ದಿಟ್ಠಿನಿಸ್ಸಯಂ ನಾಮ ಕತ್ವಾ ತಿಕೋಟಿಕಂ ಸುಞ್ಞತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ತಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪರಿಗ್ಗಹನ್ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಪರಿಗ್ಗಹನ್ತಿ ಬಹಿದ್ಧಾ ಪರಿಕ್ಖಾರಂ. ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹೇಯ್ಯಾಥಾತಿ ಯಥಾ ವಿಞ್ಞೂ ಮನುಸ್ಸೋ ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹೇಯ್ಯ. ಅಹಮ್ಪಿ ಖೋ ತಂ, ಭಿಕ್ಖವೇತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತುಮ್ಹೇಪಿ ನ ಪಸ್ಸಥ, ಅಹಮ್ಪಿ ನ ಪಸ್ಸಾಮಿ, ಇತಿ ಏವರೂಪೋ ಪರಿಗ್ಗಹೋ ನತ್ಥೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಏವಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

೨೪೪. ಏವಂ ತಿಕೋಟಿಕಂ ಸುಞ್ಞತಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಅಜ್ಝತ್ತಕ್ಖನ್ಧೇ ಅತ್ತಾತಿ ಬಹಿದ್ಧಾ ಪರಿಕ್ಖಾರೇ ಅತ್ತನಿಯನ್ತಿ ಕತ್ವಾ ದ್ವಿಕೋಟಿಕಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಅತ್ತನಿ ವಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸತೀತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಅಯಂ ಸಙ್ಖೇಪತ್ಥೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅತ್ತನಿ ವಾ ಸತಿ ಇದಂ ಮೇ ಪರಿಕ್ಖಾರಜಾತಂ ಅತ್ತನಿಯನ್ತಿ ಅಸ್ಸ, ಅತ್ತನಿಯೇವ ವಾ ಪರಿಕ್ಖಾರೇ ಸತಿ ಅಯಂ ಮೇ ಅತ್ತಾ ಇಮಸ್ಸ ಪರಿಕ್ಖಾರಸ್ಸ ಸಾಮೀತಿ, ಏವಂ ಅಹನ್ತಿ. ಸತಿ ಮಮಾತಿ, ಮಮಾತಿ ಸತಿ ಅಹನ್ತಿ ಯುತ್ತಂ ಭವೇಯ್ಯ. ಸಚ್ಚತೋತಿ ಭೂತತೋ, ಥೇತತೋತಿ ತಥತೋ ಥಿರತೋ ವಾ.

ಇದಾನಿ ಇಮೇ ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧೇ ಅನಿಚ್ಚಂ ದುಕ್ಖಂ ಅನತ್ತಾತಿ ಏವಂ ತಿಪರಿವಟ್ಟವಸೇನ ಅಗ್ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಅಯಂ ಅರಿಟ್ಠೋ ವಿಯ ಮಯ್ಹಂ ಸಾಸನೇ ಕಲಲಂ ಕಚವರಂ ಪಕ್ಖಿಪತೀತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ರೂಪಂ ನಿಚ್ಚಂ ವಾತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಅನಿಚ್ಚಂ, ಭನ್ತೇತಿ, ಭನ್ತೇ, ಯಸ್ಮಾ ಹುತ್ವಾ ನ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಅನಿಚ್ಚಂ. ಉಪ್ಪಾದವಯವತ್ತಿತೋ ವಿಪರಿಣಾಮತಾವಕಾಲಿಕನಿಚ್ಚಪಟಿಕ್ಖೇಪಟ್ಠೇನ ವಾತಿ ಚತೂಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ಅನಿಚ್ಚಂ. ದುಕ್ಖಂ, ಭನ್ತೇತಿ, ಭನ್ತೇ, ಪಟಿಪೀಳನಾಕಾರೇನ ದುಕ್ಖಂ, ಸನ್ತಾಪದುಕ್ಖಮದುಕ್ಖವತ್ಥುಕಸುಖಪಟಿಕ್ಖೇಪಟ್ಠೇನ ವಾತಿ ಚತೂಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ದುಕ್ಖಂ. ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮನ್ತಿ ಭವಸಙ್ಕನ್ತಿಉಪಗಮನಸಭಾವಂ ಪಕತಿಭಾವವಿಜಹನಸಭಾವಂ. ಕಲ್ಲಂ ನು ತಂ ಸಮನುಪಸ್ಸಿತುಂ ಏತಂ ಮಮ, ಏಸೋಹಮಸ್ಮಿ, ಏಸೋ ಮೇ ಅತ್ತಾತಿ ಯುತ್ತಂ ನು ಖೋ ತಂ ಇಮೇಸಂ ತಿಣ್ಣಂ ತಣ್ಹಾಮಾನದಿಟ್ಠಿಗ್ಗಾಹಾನಂ ವಸೇನ ಅಹಂ ಮಮಾತಿ ಏವಂ ಗಹೇತುಂ. ನೋ ಹೇತಂ, ಭನ್ತೇತಿ ಇಮಿನಾ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಅವಸವತ್ತನಾಕಾರೇನ ರೂಪಂ, ಭನ್ತೇ, ಅನತ್ತಾತಿ ಪಟಿಜಾನನ್ತಿ. ಸುಞ್ಞಅಸ್ಸಾಮಿಕಅನಿಸ್ಸರಅತ್ತಪಟಿಕ್ಖೇಪಟ್ಠೇನ ವಾತಿ ಚತೂಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ಅನತ್ತಾ.

ಭಗವಾ ಹಿ ಕತ್ಥಚಿ ಅನಿಚ್ಚವಸೇನ ಅನತ್ತತ್ತಂ ದಸ್ಸೇತಿ, ಕತ್ಥಚಿ ದುಕ್ಖವಸೇನ, ಕತ್ಥಚಿ ಉಭಯವಸೇನ. ‘‘ಚಕ್ಖು ಅತ್ತಾತಿ ಯೋ ವದೇಯ್ಯ, ತಂ ನ ಉಪಪಜ್ಜತಿ, ಚಕ್ಖುಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದೋಪಿ ವಯೋಪಿ ಪಞ್ಞಾಯತಿ. ಯಸ್ಸ ಖೋ ಪನ ಉಪ್ಪಾದೋಪಿ ವಯೋಪಿ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ಅತ್ತಾ ಮೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಚ ವೇತಿ ಚಾತಿ ಇಚ್ಚಸ್ಸ ಏವಮಾಗತಂ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ತಂ ನ ಉಪಪಜ್ಜತಿ ಚಕ್ಖು ಅತ್ತಾತಿ ಯೋ ವದೇಯ್ಯ, ಇತಿ ಚಕ್ಖು ಅನತ್ತಾ’’ತಿ (ಮ. ನಿ. ೩.೪೨೨) ಇಮಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಛಛಕ್ಕಸುತ್ತೇ ಅನಿಚ್ಚವಸೇನ ಅನತ್ತತಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ‘‘ರೂಪಞ್ಚ ಹಿದಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅತ್ತಾ ಅಭವಿಸ್ಸ, ನಯಿದಂ ರೂಪಂ ಆಬಾಧಾಯ ಸಂವತ್ತೇಯ್ಯ, ಲಬ್ಭೇಥ ಚ ರೂಪೇ ‘ಏವಂ ಮೇ ರೂಪಂ ಹೋತು, ಏವಂ ಮೇ ರೂಪಂ ಮಾ ಅಹೋಸೀ’ತಿ. ಯಸ್ಮಾ ಚ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ರೂಪಂ ಅನತ್ತಾ, ತಸ್ಮಾ ರೂಪಂ ಆಬಾಧಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ, ನ ಚ ಲಬ್ಭತಿ ರೂಪೇ ‘ಏವಂ ಮೇ ರೂಪಂ ಹೋತು, ಏವಂ ಮೇ ರೂಪಂ ಮಾ ಅಹೋಸೀ’’’ತಿ (ಮಹಾವ. ೨೦; ಸಂ. ನಿ. ೩.೫೯) ಇಮಸ್ಮಿಂ ಅನತ್ತಲಕ್ಖಣಸುತ್ತೇ ದುಕ್ಖವಸೇನ ಅನತ್ತತಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ‘‘ರೂಪಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅನಿಚ್ಚಂ, ಯದನಿಚ್ಚಂ ತಂ ದುಕ್ಖಂ, ಯಂ ದುಕ್ಖಂ ತದನತ್ತಾ, ಯದನತ್ತಾ ತಂ ‘ನೇತಂ ಮಮ, ನೇಸೋಹಮಸ್ಮಿ, ನ ಮೇಸೋ ಅತ್ತಾ’ತಿ ಏವಮೇತಂ ಯಥಾಭೂತಂ ಸಮ್ಮಪ್ಪಞ್ಞಾಯ ದಟ್ಠಬ್ಬ’’ನ್ತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೩.೭೬) ಇಮಸ್ಮಿಂ ಅರಹತ್ತಸುತ್ತೇ ಉಭಯವಸೇನ ಅನತ್ತತಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಕಸ್ಮಾ? ಅನಿಚ್ಚಂ ದುಕ್ಖಞ್ಚ ಪಾಕಟಂ. ಅನತ್ತಾತಿ ನ ಪಾಕಟಂ.

ಪರಿಭೋಗಭಾಜನಾದೀಸು ಹಿ ಭಿನ್ನೇಸು ಅಹೋ ಅನಿಚ್ಚನ್ತಿ ವದನ್ತಿ, ಅಹೋ ಅನತ್ತಾತಿ ವತ್ತಾ ನಾಮ ನತ್ಥಿ. ಸರೀರೇ ಗಣ್ಡಪಿಳಕಾದೀಸು ವಾ ಉಟ್ಠಿತಾಸು ಕಣ್ಟಕೇನ ವಾ ವಿದ್ಧಾ ಅಹೋ ದುಕ್ಖನ್ತಿ ವದನ್ತಿ, ಅಹೋ ಅನತ್ತಾತಿ ಪನ ವತ್ತಾ ನಾಮ ನತ್ಥಿ. ಕಸ್ಮಾ? ಇದಞ್ಹಿ ಅನತ್ತಲಕ್ಖಣಂ ನಾಮ ಅವಿಭೂತಂ ದುದ್ದಸಂ ದುಪ್ಪಞ್ಞಾಪನಂ. ತೇನ ತಂ ಭಗವಾ ಅನಿಚ್ಚವಸೇನ ವಾ ದುಕ್ಖವಸೇನ ವಾ ಉಭಯವಸೇನ ವಾ ದಸ್ಸೇತಿ. ತಯಿದಂ ಇಮಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ತೇಪರಿವಟ್ಟೇ ಅನಿಚ್ಚದುಕ್ಖವಸೇನೇವ ದಸ್ಸಿತಂ. ವೇದನಾದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ.

ತಸ್ಮಾ ತಿಹ, ಭಿಕ್ಖವೇತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಯಸ್ಮಾ ಏತರಹಿ ಅಞ್ಞದಾಪಿ ರೂಪಂ ಅನಿಚ್ಚಂ ದುಕ್ಖಂ ಅನತ್ತಾ, ತಸ್ಮಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ರೂಪನ್ತಿಆದೀನಿ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ ಖನ್ಧನಿದ್ದೇಸೇ ವಿತ್ಥಾರಿತಾನೇವ.

೨೪೫. ನಿಬ್ಬಿನ್ದತೀತಿ ಉಕ್ಕಣ್ಠತಿ. ಏತ್ಥ ಚ ನಿಬ್ಬಿದಾತಿ ವುಟ್ಠಾನಗಾಮಿನೀವಿಪಸ್ಸನಾ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ. ವುಟ್ಠಾನಗಾಮಿನೀವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಹಿ ಬಹೂನಿ ನಾಮಾನಿ. ಏಸಾ ಹಿ ಕತ್ಥಚಿ ಸಞ್ಞಗ್ಗನ್ತಿ ವುತ್ತಾ. ಕತ್ಥಚಿ ಧಮ್ಮಟ್ಠಿತಿಞಾಣನ್ತಿ. ಕತ್ಥಚಿ ಪಾರಿಸುದ್ಧಿಪಧಾನಿಯಙ್ಗನ್ತಿ. ಕತ್ಥಚಿ ಪಟಿಪದಾಞಾಣದಸ್ಸನವಿಸುದ್ಧೀತಿ. ಕತ್ಥಚಿ ತಮ್ಮಯತಾಪರಿಯಾದಾನನ್ತಿ. ಕತ್ಥಚಿ ತೀಹಿ ನಾಮೇಹಿ. ಕತ್ಥಚಿ ದ್ವೀಹೀತಿ.

ತತ್ಥ ಪೋಟ್ಠಪಾದಸುತ್ತೇ ತಾವ ‘‘ಸಞ್ಞಾ ಖೋ, ಪೋಟ್ಠಪಾದ, ಪಠಮಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಪಚ್ಛಾ ಞಾಣ’’ನ್ತಿ (ದೀ. ನಿ. ೧.೪೧೬) ಏವಂ ಸಞ್ಞಗ್ಗನ್ತಿ ವುತ್ತಾ. ಸುಸಿಮಸುತ್ತೇ ‘‘ಪುಬ್ಬೇ ಖೋ, ಸುಸಿಮ, ಧಮ್ಮಟ್ಠಿತಿಞಾಣಂ, ಪಚ್ಛಾ ನಿಬ್ಬಾನೇ ಞಾಣ’’ನ್ತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೨.೭೦) ಏವಂ ಧಮ್ಮಟ್ಠಿತಿಞಾಣನ್ತಿ ವುತ್ತಾ. ದಸುತ್ತರಸುತ್ತೇ ‘‘ಪಟಿಪದಾಞಾಣದಸ್ಸನವಿಸುದ್ಧಿಪಧಾನಿಯಙ್ಗ’’ನ್ತಿ (ದೀ. ನಿ. ೩.೩೫೯) ಏವಂ ಪಾರಿಸುದ್ಧಿಪದಾನಿಯಙ್ಗನ್ತಿ ವುತ್ತಾ. ರಥವಿನೀತೇ ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ, ಆವುಸೋ, ಪಟಿಪದಾಞಾಣದಸ್ಸನವಿಸುದ್ಧತ್ಥಂ ಭಗವತಿ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ವುಸ್ಸತೀ’’ತಿ (ಮ. ನಿ. ೧.೨೫೭) ಏವಂ ಪಟಿಪದಾಞಾಣದಸ್ಸನವಿಸುದ್ಧೀತಿ ವುತ್ತಾ. ಸಳಾಯತನವಿಭಙ್ಗೇ ‘‘ಅತಮ್ಮಯತಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ನಿಸ್ಸಾಯ ಅತಮ್ಮಯತಂ ಆಗಮ್ಮ ಯಾಯಂ ಉಪೇಕ್ಖಾ ನಾನತ್ತಾ ನಾನತ್ತಸಿತಾ, ತಂ ಅಭಿನಿವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಯಾಯಂ ಉಪೇಕ್ಖಾ ಏಕತ್ತಾ ಏಕತ್ತಸಿತಾ, ತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ತಂ ಆಗಮ್ಮ ಏವಮೇತಿಸ್ಸಾ ಪಹಾನಂ ಹೋತಿ, ಏವಮೇತಿಸ್ಸಾ ಸಮತಿಕ್ಕಮೋ ಹೋತೀ’’ತಿ (ದೀ. ನಿ. ೩.೩೧೦) ಏವಂ ತಮ್ಮಯತಾಪರಿಯಾದಾನನ್ತಿ ವುತ್ತಾ. ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಮಗ್ಗೇ ‘‘ಯಾ ಚ ಮುಞ್ಚಿತುಕಮ್ಯತಾ, ಯಾ ಚ ಪಟಿಸಙ್ಖಾನುಪಸ್ಸನಾ, ಯಾ ಚ ಸಙ್ಖಾರುಪೇಕ್ಖಾ, ಇಮೇ ಧಮ್ಮಾ ಏಕತ್ಥಾ ಬ್ಯಞ್ಜನಮೇವ ನಾನ’’ನ್ತಿ (ಪಟಿ. ಮ. ೧.೫೪) ಏವಂ ತೀಹಿ ನಾಮೇಹಿ ವುತ್ತಾ. ಪಟ್ಠಾನೇ ‘‘ಅನುಲೋಮಂ ಗೋತ್ರಭುಸ್ಸ ಅನನ್ತರಪಚ್ಚಯೇನ ಪಚ್ಚಯೋ, ಅನುಲೋಮಂ ವೋದಾನಸ್ಸ ಅನನ್ತರಪಚ್ಚಯೇನ ಪಚ್ಚಯೋ’’ತಿ (ಪಟ್ಠಾ. ೧.೧.೪೧೭) ಏವಂ ದ್ವೀಹಿ ನಾಮೇಹಿ ವುತ್ತಾ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪನ ಅಲಗದ್ದಸುತ್ತೇ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತೀತಿ ನಿಬ್ಬಿದಾನಾಮೇನ ಆಗತಾ.

ನಿಬ್ಬಿದಾ ವಿರಜ್ಜತೀತಿ ಏತ್ಥ ವಿರಾಗೋತಿ ಮಗ್ಗೋ ವಿರಾಗಾ ವಿಮುಚ್ಚತೀತಿ ಏತ್ಥ ವಿರಾಗೇನ ಮಗ್ಗೇನ ವಿಮುಚ್ಚತೀತಿ ಫಲಂ ಕಥಿತಂ. ವಿಮುತ್ತಸ್ಮಿಂ ವಿಮುತ್ತಮಿತಿ ಞಾಣಂ ಹೋತೀತಿ ಇಧ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಾ ಕಥಿತಾ.

ಏವಂ ವಿಮುತ್ತಚಿತ್ತಂ ಮಹಾಖೀಣಾಸವಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ತಸ್ಸ ಯಥಾಭೂತೇಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ನಾಮಂ ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇತಿಆದಿಮಾಹ. ಅವಿಜ್ಜಾತಿ ವಟ್ಟಮೂಲಿಕಾ ಅವಿಜ್ಜಾ. ಅಯಞ್ಹಿ ದುರುಕ್ಖಿಪನಟ್ಠೇನ ಪಲಿಘೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ತೇನೇಸ ತಸ್ಸ ಉಕ್ಖಿತ್ತತ್ತಾ ಉಕ್ಖಿತ್ತಪಲಿಘೋತಿ ವುತ್ತೋ. ತಾಲಾವತ್ಥುಕತಾತಿ ಸೀಸಚ್ಛಿನ್ನತಾಲೋ ವಿಯ ಕತಾ, ಸಮೂಲಂ ವಾ ತಾಲಂ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ತಾಲಸ್ಸ ವತ್ಥು ವಿಯ ಕತಾ, ಯಥಾ ತಸ್ಮಿಂ ವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪುನ ಸೋ ತಾಲೋ ನ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ಏವಂ ಪುನ ಅಪಞ್ಞತ್ತಿಭಾವಂ ನೀತಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪೋನೋಬ್ಭವಿಕೋತಿ ಪುನಬ್ಭವದಾಯಕೋ. ಜಾತಿಸಂಸಾರೋತಿಆದೀಸು ಜಾಯನವಸೇನ ಚೇವ ಸಂಸರಣವಸೇನ ಚ ಏವಂ ಲದ್ಧನಾಮಾನಂ ಪುನಬ್ಭವಖನ್ಧಾನಂ ಪಚ್ಚಯೋ ಕಮ್ಮಾಭಿಸಙ್ಖಾರೋ. ಸೋ ಹಿ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಉಪ್ಪತ್ತಿಕರಣವಸೇನ ಪರಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಠಿತತ್ತಾ ಪರಿಕ್ಖಾತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ತೇನೇಸ ತಸ್ಸಾ ಸಂಕಿಣ್ಣತ್ತಾ ವಿಕಿಣ್ಣತ್ತಾ ಸಂಕಿಣ್ಣಪರಿಕ್ಖೋತಿ ವುತ್ತೋ. ತಣ್ಹಾತಿ ವಟ್ಟಮೂಲಿಕಾ ತಣ್ಹಾ. ಅಯಞ್ಹಿ ಗಮ್ಭೀರಾನುಗತಟ್ಠೇನ ಏಸಿಕಾತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ತೇನೇಸ ತಸ್ಸಾ ಅಬ್ಬೂಳ್ಹತ್ತಾ ಲುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಛಡ್ಡಿತತ್ತಾ ಅಬ್ಬೂಳ್ಹೇಸಿಕೋತಿ ವುತ್ತೋ. ಓರಮ್ಭಾಗಿಯಾನೀತಿ ಓರಂ ಭಜನಕಾನಿ ಕಾಮಭವೇ ಉಪಪತ್ತಿಪಚ್ಚಯಾನಿ. ಏತಾನಿ ಹಿ ಕವಾಟಂ ವಿಯ ನಗರದ್ವಾರಂ ಚಿತ್ತಂ ಪಿದಹಿತ್ವಾ ಠಿತತ್ತಾ ಅಗ್ಗಳಾತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ತೇನೇಸ ತೇಸಂ ನಿರಾಕತತ್ತಾ ಭಿನ್ನತ್ತಾ ನಿರಗ್ಗಳೋತಿ ವುತ್ತೋ. ಅರಿಯೋತಿ ನಿಕ್ಕಿಲೇಸೋ ಪರಿಸುದ್ಧೋ. ಪನ್ನದ್ಧಜೋತಿ ಪತಿತಮಾನದ್ಧಜೋ. ಪನ್ನಭಾರೋತಿ ಖನ್ಧಭಾರಕಿಲೇಸಭಾರಅಭಿಸಙ್ಖಾರಭಾರಪಞ್ಚಕಾಮಗುಣಭಾರಾ ಪನ್ನಾ ಓರೋಹಿತಾ ಅಸ್ಸಾತಿ ಪನ್ನಭಾರೋ. ಅಪಿಚ ಇಧ ಮಾನಭಾರಸ್ಸೇವ ಓರೋಪಿತತ್ತಾ ಪನ್ನಭಾರೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ. ವಿಸಂಯುತ್ತೋತಿ ಚತೂಹಿ ಯೋಗೇಹಿ ಸಬ್ಬಕಿಲೇಸೇಹಿ ಚ ವಿಸಂಯುತ್ತೋ. ಇಧ ಪನ ಮಾನಸಂಯೋಗೇನೇವ ವಿಸಂಯುತ್ತತ್ತಾ ವಿಸಂಯುತ್ತೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ. ಅಸ್ಮಿಮಾನೋತಿ ರೂಪೇ ಅಸ್ಮೀತಿ ಮಾನೋ, ವೇದನಾಯ… ಸಞ್ಞಾಯ… ಸಙ್ಖಾರೇಸು… ವಿಞ್ಞಾಣೇ ಅಸ್ಮೀತಿ ಮಾನೋ.

ಏತ್ತಾವತಾ ಭಗವತಾ ಮಗ್ಗೇನ ಕಿಲೇಸೇ ಖೇಪೇತ್ವಾ ನಿರೋಧಸಯನವರಗತಸ್ಸ ನಿಬ್ಬಾನಾರಮ್ಮಣಂ ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿಂ ಅಪ್ಪೇತ್ವಾ ವಿಹರತೋ ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ ಕಾಲೋ ದಸ್ಸಿತೋ. ಯಥಾ ಹಿ ದ್ವೇ ನಗರಾನಿ ಏಕಂ ಚೋರನಗರಂ, ಏಕಂ ಖೇಮನಗರಂ. ಅಥ ಏಕಸ್ಸ ಮಹಾಯೋಧಸ್ಸ ಏವಂ ಭವೇಯ್ಯ – ‘‘ಯಾವಿಮಂ ಚೋರನಗರಂ ತಿಟ್ಠತಿ, ತಾವ ಖೇಮನಗರಂ ಭಯತೋ ನ ಮುಚ್ಚತಿ, ಚೋರನಗರಂ ಅನಗರಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸನ್ನಾಹಂ ಕತ್ವಾ ಖಗ್ಗಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಚೋರನಗರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ನಗರದ್ವಾರೇ ಉಸ್ಸಾಪಿತೇ ಏಸಿಕತ್ಥಮ್ಭೇ ಖಗ್ಗೇನ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಸದ್ವಾರಬಾಹಕಂ ಕವಾಟಂ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಪಲಿಘಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಪಾಕಾರಂ ಭಿನ್ದನ್ತೋ ಪರಿಕ್ಖಂ ಸಂಕಿರಿತ್ವಾ ನಗರಸೋಭನತ್ಥಾಯ ಉಸ್ಸಿತೇ ಧಜೇ ಪಾತೇತ್ವಾ ನಗರಂ ಅಗ್ಗಿನಾ ಝಾಪೇತ್ವಾ ಖೇಮನಗರಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಪಾಸಾದಂ ಅಭಿರುಯ್ಹ ಞಾತಿಗಣಪರಿವುತೋ ಸುರಸಭೋಜನಂ ಭುಞ್ಜೇಯ್ಯ, ಏವಂ ಚೋರನಗರಂ ವಿಯ ಸಕ್ಕಾಯೋ, ಖೇಮನಗರಂ ವಿಯ ನಿಬ್ಬಾನಂ, ಮಹಾಯೋಧೋ ವಿಯ ಯೋಗಾವಚರೋ. ತಸ್ಸೇವಂ ಹೋತಿ, ‘‘ಯಾವ ಸಕ್ಕಾಯವಟ್ಟಂ ವತ್ತತಿ, ತಾವ ದ್ವತ್ತಿಂಸಕಮ್ಮಕಾರಣಅಟ್ಠನವುತಿರೋಗಪಞ್ಚವೀಸತಿಮಹಾಭಯೇಹಿ ಪರಿಮುಚ್ಚನಂ ನತ್ಥೀ’’ತಿ. ಸೋ ಮಹಾಯೋಧೋ ವಿಯ ಸನ್ನಾಹಂ ಸೀಲಸನ್ನಾಹಂ ಕತ್ವಾ, ಪಞ್ಞಾಖಗ್ಗಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಖಗ್ಗೇನ ಏಸಿಕತ್ಥಮ್ಭೇ ವಿಯ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೇನ ತಣ್ಹೇಸಿಕಂ ಲುಞ್ಚಿತ್ವಾ, ಸೋ ಯೋಧೋ ಸದ್ವಾರಬಾಹಕಂ ನಗರಕವಾಟಂ ವಿಯ ಪಞ್ಚೋರಮ್ಭಾಗಿಯಸಂಯೋಜನಗ್ಗಳಂ ಉಗ್ಘಾಟೇತ್ವಾ, ಸೋ ಯೋಧೋ ಪಲಿಘಂ ವಿಯ, ಅವಿಜ್ಜಾಪಲಿಘಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ, ಸೋ ಯೋಧೋ ಪಾಕಾರಂ ಭಿನ್ದನ್ತೋ ಪರಿಕ್ಖಂ ವಿಯ ಕಮ್ಮಾಭಿಸಙ್ಖಾರಂ ಭಿನ್ದನ್ತೋ ಜಾತಿಸಂಸಾರಪರಿಕ್ಖಂ ಸಂಕಿರಿತ್ವಾ, ಸೋ ಯೋಧೋ ನಗರಸೋಭನತ್ಥಾಯ ಉಸ್ಸಾಪಿತೇ ಧಜೇ ವಿಯ ಮಾನದ್ಧಜೇ ಪಾತೇತ್ವಾ ಸಕ್ಕಾಯನಗರಂ ಝಾಪೇತ್ವಾ, ಸೋ ಯೋಧೋ ಖೇಮನಗರೇ ಉಪರಿಪಾಸಾದೇ ಸುರಸಭೋಜನಂ ವಿಯ ಕಿಲೇಸನಿಬ್ಬಾನಂ ನಗರಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಅಮತನಿರೋಧಾರಮ್ಮಣಂ ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿಸುಖಂ ಅನುಭವಮಾನೋ ಕಾಲಂ ವೀತಿನಾಮೇತಿ.

೨೪೬. ಇದಾನಿ ಏವಂ ವಿಮುತ್ತಚಿತ್ತಸ್ಸ ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ ಪರೇಹಿ ಅನಧಿಗಮನೀಯವಿಞ್ಞಾಣತಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಏವಂ ವಿಮುತ್ತಚಿತ್ತಂ ಖೋತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಅನ್ವೇಸನ್ತಿ ಅನ್ವೇಸನ್ತಾ ಗವೇಸನ್ತಾ. ಇದಂ ನಿಸ್ಸಿತನ್ತಿ ಇದಂ ನಾಮ ನಿಸ್ಸಿತಂ. ತಥಾಗತಸ್ಸಾತಿ ಏತ್ಥ ಸತ್ತೋಪಿ ತಥಾಗತೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ, ಉತ್ತಮಪುಗ್ಗಲೋ ಖೀಣಾಸವೋಪಿ. ಅನನುವಿಜ್ಜೋತಿ ಅಸಂವಿಜ್ಜಮಾನೋ ವಾ ಅವಿನ್ದೇಯ್ಯೋ ವಾ. ತಥಾಗತೋತಿ ಹಿ ಸತ್ತೇ ಗಹಿತೇ ಅಸಂವಿಜ್ಜಮಾನೋತಿ ಅತ್ಥೋ ವಟ್ಟತಿ, ಖೀಣಾಸವೇ ಗಹಿತೇ ಅವಿನ್ದೇಯ್ಯೋತಿ ಅತ್ಥೋ ವಟ್ಟತಿ.

ತತ್ಥ ಪುರಿಮನಯೇ ಅಯಮಧಿಪ್ಪಾಯೋ – ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಹಂ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ಧರಮಾನಕಂಯೇವ ಖೀಣಾಸವಂ ತಥಾಗತೋ ಸತ್ತೋ ಪುಗ್ಗಲೋತಿ ನ ಪಞ್ಞಪೇಮಿ. ಅಪ್ಪಟಿಸನ್ಧಿಕಂ ಪನ ಪರಿನಿಬ್ಬುತಂ ಖೀಣಾಸವಂ ಸತ್ತೋತಿ ವಾ ಪುಗ್ಗಲೋತಿ ವಾ ಕಿಂ ಪಞ್ಞಪೇಸ್ಸಾಮಿ? ಅನನುವಿಜ್ಜೋ ತಥಾಗತೋ. ನ ಹಿ ಪರಮತ್ಥತೋ ಸತ್ತೋ ನಾಮ ಕೋಚಿ ಅತ್ಥಿ, ತಸ್ಸ ಅವಿಜ್ಜಮಾನಸ್ಸ ಇದಂ ನಿಸ್ಸಿತಂ ವಿಞ್ಞಾಣನ್ತಿ ಅನ್ವೇಸನ್ತಾಪಿ ಕಿಂ ಅಧಿಗಚ್ಛಿಸ್ಸನ್ತಿ? ಕಥಂ ಪಟಿಲಭಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ದುತಿಯನಯೇ ಅಯಮಧಿಪ್ಪಾಯೋ – ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಹಂ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ಧರಮಾನಕಂಯೇವ ಖೀಣಾಸವಂ ವಿಞ್ಞಾಣವಸೇನ ಇನ್ದಾದೀಹಿ ಅವಿನ್ದಿಯಂ ವದಾಮಿ. ನ ಹಿ ಸಇನ್ದಾ ದೇವಾ ಸಬ್ರಹ್ಮಕಾ ಸಪಜಾಪತಿಕಾ ಅನ್ವೇಸನ್ತಾಪಿ ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ ವಿಪಸ್ಸನಾಚಿತ್ತಂ ವಾ ಮಗ್ಗಚಿತ್ತಂ ವಾ ಫಲಚಿತ್ತಂ ವಾ, ಇದಂ ನಾಮ ಆರಮ್ಮಣಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ವತ್ತತೀತಿ ಜಾನಿತುಂ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ. ತೇ ಅಪ್ಪಟಿಸನ್ಧಿಕಸ್ಸ ಪರಿನಿಬ್ಬುತಸ್ಸ ಕಿಂ ಜಾನಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ?

ಅಸತಾತಿ ಅಸನ್ತೇನ. ತುಚ್ಛಾತಿ ತುಚ್ಛಕೇನ. ಮುಸಾತಿ ಮುಸಾವಾದೇನ. ಅಭೂತೇನಾತಿ ಯಂ ನತ್ಥಿ, ತೇನ. ಅಬ್ಭಾಚಿಕ್ಖನ್ತೀತಿ ಅಭಿಆಚಿಕ್ಖನ್ತಿ, ಅಭಿಭವಿತ್ವಾ ವದನ್ತಿ. ವೇನಯಿಕೋತಿ ವಿನಯತಿ ವಿನಾಸೇತೀತಿ ವಿನಯೋ, ಸೋ ಏವ ವೇನಯಿಕೋ, ಸತ್ತವಿನಾಸಕೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಯಥಾ ಚಾಹಂ ನ, ಭಿಕ್ಖವೇತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಯೇನ ವಾಕಾರೇನ ಅಹಂ ನ ಸತ್ತವಿನಾಸಕೋ. ಯಥಾ ಚಾಹಂ ನ ವದಾಮೀತಿ ಯೇನ ವಾ ಕಾರಣೇನ ಅಹಂ ಸತ್ತವಿನಾಸಂ ನ ಪಞ್ಞಪೇಮಿ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಯಥಾಹಂ ನ ಸತ್ತವಿನಾಸಕೋ, ಯಥಾ ಚ ನ ಸತ್ತವಿನಾಸಂ ಪಞ್ಞಪೇಮಿ, ತಥಾ ಮಂ ತೇ ಭೋನ್ತೋ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ‘‘ವೇನಯಿಕೋ ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ’’ತಿ ವದನ್ತಾ ಸತ್ತವಿನಾಸಕೋ ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋತಿ ಚ, ‘‘ಸತೋ ಸತ್ತಸ್ಸ ಉಚ್ಛೇದಂ ವಿನಾಸಂ ವಿಭವಂ ಪಞ್ಞಪೇತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಾ ಸತ್ತವಿನಾಸಂ ಪಞ್ಞಪೇತೀತಿ ಚ ಅಸತಾ ತುಚ್ಛಾ ಮುಸಾ ಅಭೂತೇನ ಅಬ್ಭಾಚಿಕ್ಖನ್ತೀತಿ.

ಪುಬ್ಬೇ ಚಾತಿ ಪುಬ್ಬೇ ಮಹಾಬೋಧಿಮಣ್ಡಮ್ಹಿಯೇವ ಚ. ಏತರಹಿ ಚಾತಿ ಏತರಹಿ ಧಮ್ಮದೇಸನಾಯಞ್ಚ. ದುಕ್ಖಞ್ಚೇವ ಪಞ್ಞಪೇಮಿ, ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಚ ನಿರೋಧನ್ತಿ ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಂ ಅಪ್ಪವತ್ತೇತ್ವಾ ಬೋಧಿಮಣ್ಡೇ ವಿಹರನ್ತೋಪಿ ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಪ್ಪವತ್ತನತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋಪಿ ಚತುಸಚ್ಚಮೇವ ಪಞ್ಞಪೇಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏತ್ಥ ಹಿ ದುಕ್ಖಗ್ಗಹಣೇನ ತಸ್ಸ ಮೂಲಭೂತೋ ಸಮುದಯೋ, ನಿರೋಧಗ್ಗಹಣೇನ ತಂಸಮ್ಪಾಪಕೋ ಮಗ್ಗೋ ಗಹಿತೋವ ಹೋತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ತತ್ರ ಚೇತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಚತುಸಚ್ಚಪ್ಪಕಾಸನೇ. ಪರೇತಿ ಸಚ್ಚಾನಿ ಆಜಾನಿತುಂ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿತುಂ ಅಸಮತ್ಥಪುಗ್ಗಲಾ. ಅಕ್ಕೋಸನ್ತೀತಿ ದಸಹಿ ಅಕ್ಕೋಸವತ್ಥೂಹಿ ಅಕ್ಕೋಸನ್ತಿ. ಪರಿಭಾಸನ್ತೀತಿ ವಾಚಾಯ ಪರಿಭಾಸನ್ತಿ. ರೋಸೇನ್ತಿ ವಿಹೇಸೇನ್ತೀತಿ ರೋಸೇಸ್ಸಾಮ ವಿಹೇಸೇಸ್ಸಾಮಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ಘಟ್ಟೇನ್ತಿ ದುಕ್ಖಾಪೇನ್ತಿ. ತತ್ರಾತಿ ತೇಸು ಅಕ್ಕೋಸಾದೀಸು, ತೇಸು ವಾ ಪರಪುಗ್ಗಲೇಸು. ಆಘಾತೋತಿ ಕೋಪೋ. ಅಪ್ಪಚ್ಚಯೋತಿ ದೋಮನಸ್ಸಂ. ಅನಭಿರದ್ಧೀತಿ ಅತುಟ್ಠಿ.

ತತ್ರ ಚೇತಿ ಚತುಸಚ್ಚಪ್ಪಕಾಸನೇಯೇವ. ಪರೇತಿ ಚತುಸಚ್ಚಪ್ಪಕಾಸನಂ ಆಜಾನಿತುಂ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿತುಂ ಸಮತ್ಥಪುಗ್ಗಲಾ. ಆನನ್ದೋತಿ ಆನನ್ದಪೀತಿ. ಉಪ್ಪಿಲಾವಿತತ್ತನ್ತಿ ಉಪ್ಪಿಲಾಪನಪೀತಿ. ತತ್ರ ಚೇತಿ ಚತುಸಚ್ಚಪ್ಪಕಾಸನಮ್ಹಿಯೇವ. ತತ್ರಾತಿ ಸಕ್ಕಾರಾದೀಸು. ಯಂ ಖೋ ಇದಂ ಪುಬ್ಬೇ ಪರಿಞ್ಞಾತನ್ತಿ ಇದಂ ಖನ್ಧಪಞ್ಚಕಂ ಪುಬ್ಬೇ ಬೋಧಿಮಣ್ಡೇ ತೀಹಿ ಪರಿಞ್ಞಾಹಿ ಪರಿಞ್ಞಾತಂ. ತತ್ಥಮೇತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಖನ್ಧಪಞ್ಚಕೇ ಇಮೇ. ಕಿಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ? ತತ್ರಾಪಿ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಇಮೇ ಸಕ್ಕಾರಾ ಮಯಿ ಕರೀಯನ್ತೀತಿ ವಾ ಅಹಂ ಏತೇ ಅನುಭವಾಮೀತಿ ವಾ ನ ಹೋತಿ. ಪುಬ್ಬೇ ಪರಿಞ್ಞಾತಕ್ಖನ್ಧಪಞ್ಚಕಂಯೇವ ಏತೇ ಸಕ್ಕಾರೇ ಅನುಭೋತೀತಿ ಏತ್ತಕಮೇವ ಹೋತೀತಿ. ತಸ್ಮಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ಸಚ್ಚಾನಿ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿತುಂ ಅಸಮತ್ಥಾ ತಥಾಗತಮ್ಪಿ ಅಕ್ಕೋಸನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ. ಸೇಸಂ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

೨೪೭. ತಸ್ಮಾ ತಿಹ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಯಂ ನ ತುಮ್ಹಾಕನ್ತಿ ಯಸ್ಮಾ ಅತ್ತನಿಯೇಪಿ ಛನ್ದರಾಗಪ್ಪಹಾನಂ ದೀಘರತ್ತಂ ಹಿತಾಯ ಸುಖಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ, ತಸ್ಮಾ ಯಂ ನ ತುಮ್ಹಾಕಂ, ತಂ ಪಜಹಥಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯಥಾಪಚ್ಚಯಂ ವಾ ಕರೇಯ್ಯಾತಿ ಯಥಾ ಯಥಾ ಇಚ್ಛೇಯ್ಯ ತಥಾ ತಥಾ ಕರೇಯ್ಯ. ನ ಹಿ ನೋ ಏತಂ, ಭನ್ತೇ, ಅತ್ತಾ ವಾತಿ, ಭನ್ತೇ, ಏತಂ ತಿಣಕಟ್ಠಸಾಖಾಪಲಾಸಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ನೇವ ಅತ್ತಾ ನ ಅಮ್ಹಾಕಂ ರೂಪಂ ನ ವಿಞ್ಞಾಣನ್ತಿ ವದನ್ತಿ. ಅತ್ತನಿಯಂ ವಾತಿ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಚೀವರಾದಿಪರಿಕ್ಖಾರೋಪಿ ನ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏವಮೇವ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಯಂ ನ ತುಮ್ಹಾಕಂ ತಂ ಪಜಹಥಾತಿ ಭಗವಾ, ಖನ್ಧಪಞ್ಚಕಂಯೇವ ನ ತುಮ್ಹಾಕನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಪಜಹಾಪೇತಿ, ತಞ್ಚ ಖೋ ನ ಉಪ್ಪಾಟೇತ್ವಾ, ಲುಞ್ಚಿತ್ವಾ ವಾ. ಛನ್ದರಾಗವಿನಯೇನ ಪನೇತಂ ಪಜಹಾಪೇತಿ.

೨೪೮. ಏವಂ ಸ್ವಾಕ್ಖಾತೋತಿ ಏತ್ಥ ತಿಪರಿವಟ್ಟತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವ ಇಮಂ ಠಾನಂ ಆಹರಿತುಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತಿ, ಪಟಿಲೋಮೇನ ಪೇಮಮತ್ತಕೇನ ಸಗ್ಗಪರಾಯಣತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವ ಇಮಂ ಠಾನಂ ಆಹರಿತುಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತಿ. ಸ್ವಾಕ್ಖಾತೋತಿ ಸುಕಥಿತೋ. ಸುಕಥಿತತ್ತಾ ಏವ ಉತ್ತಾನೋ ವಿವಟೋ ಪಕಾಸಿತೋ. ಛಿನ್ನಪಿಲೋತಿಕೋತಿ ಪಿಲೋತಿಕಾ ವುಚ್ಚತಿ ಛಿನ್ನಂ ಭಿನ್ನಂ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಸಿಬ್ಬಿತಂ ಗಣ್ಠಿಕತಂ ಜಿಣ್ಣಂ ವತ್ಥಂ, ತಂ ಯಸ್ಸ ನತ್ಥಿ, ಅಟ್ಠಹತ್ಥಂ ವಾ ನವಹತ್ಥಂ ವಾ ಅಹತಸಾಟಕಂ ನಿವತ್ಥೋ, ಸೋ ಛಿನ್ನಪಿಲೋತಿಕೋ ನಾಮ. ಅಯಮ್ಪಿ ಧಮ್ಮೋ ತಾದಿಸೋ, ನ ಹೇತ್ಥ ಕೋಹಞ್ಞಾದಿವಸೇನ ಛಿನ್ನಭಿನ್ನಸಿಬ್ಬಿತಗಣ್ಠಿಕತಭಾವೋ ಅತ್ಥಿ. ಅಪಿಚ ಕಚವರೋ ಪಿಲೋತಿಕೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಇಮಸ್ಮಿಞ್ಚ ಸಾಸನೇ ಸಮಣಕಚವರಂ ನಾಮ ಪತಿಟ್ಠಾತುಂ ನ ಲಭತಿ. ತೇನೇವಾಹ –

‘‘ಕಾರಣ್ಡವಂ ನಿದ್ಧಮಥ, ಕಸಮ್ಬುಞ್ಚಾಪಕಸ್ಸಥ;

ತತೋ ಪಲಾಪೇ ವಾಹೇಥ, ಅಸ್ಸಮಣೇ ಸಮಣಮಾನಿನೇ.

ನಿದ್ಧಮಿತ್ವಾನ ಪಾಪಿಚ್ಛೇ, ಪಾಪಆಚಾರಗೋಚರೇ;

ಸುದ್ಧಾ ಸುದ್ಧೇಹಿ ಸಂವಾಸಂ, ಕಪ್ಪಯವ್ಹೋ ಪತಿಸ್ಸತಾ;

ತತೋ ಸಮಗ್ಗಾ ನಿಪಕಾ, ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಂ ಕರಿಸ್ಸಥಾ’’ತಿ. (ಸು. ನಿ. ೨೮೩-೨೮೫);

ಇತಿ ಸಮಣಕಚವರಸ್ಸ ಛಿನ್ನತ್ತಾಪಿ ಅಯಂ ಧಮ್ಮೋ ಛಿನ್ನಪಿಲೋತಿಕೋ ನಾಮ ಹೋತಿ. ವಟ್ಟಂ ತೇಸಂ ನತ್ಥಿ ಪಞ್ಞಾಪನಾಯಾತಿ ತೇಸಂ ವಟ್ಟಂ ಅಪಞ್ಞತ್ತಿಭಾವಂ ಗತಂ ನಿಪ್ಪಞ್ಞತ್ತಿಕಂ ಜಾತಂ. ಏವರೂಪೋ ಮಹಾಖೀಣಾಸವೋ ಏವಂ ಸ್ವಾಕ್ಖಾತೇ ಸಾಸನೇಯೇವ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಯಥಾ ಚ ಖೀಣಾಸವೋ, ಏವಂ ಅನಾಗಾಮಿಆದಯೋಪಿ.

ತತ್ಥ ಧಮ್ಮಾನುಸಾರಿನೋ ಸದ್ಧಾನುಸಾರಿನೋತಿ ಇಮೇ ದ್ವೇ ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗಟ್ಠಾ ಹೋನ್ತಿ. ಯಥಾಹ – ‘‘ಕತಮೋ ಚ ಪುಗ್ಗಲೋ ಧಮ್ಮಾನುಸಾರೀ? ಯಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಯ ಪಟಿಪನ್ನಸ್ಸ ಪಞ್ಞಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಅಧಿಮತ್ತಂ ಹೋತಿ, ಪಞ್ಞಾವಾಹಿಂ ಪಞ್ಞಾಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಂ ಅರಿಯಮಗ್ಗಂ ಭಾವೇತಿ. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ಪುಗ್ಗಲೋ ಧಮ್ಮಾನುಸಾರೀ. ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಯ ಪಟಿಪನ್ನೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಧಮ್ಮಾನುಸಾರೀ, ಫಲೇ ಠಿತೋ ದಿಟ್ಠಿಪ್ಪತ್ತೋ. ಕತಮೋ ಚ ಪುಗ್ಗಲೋ ಸದ್ಧಾನುಸಾರೀ? ಯಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಯ ಪಟಿಪನ್ನಸ್ಸ ಸದ್ಧಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಅಧಿಮತ್ತಂ ಹೋತಿ, ಸದ್ಧಾವಾಹಿಂ ಸದ್ಧಾಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಂ ಅರಿಯಮಗ್ಗಂ ಭಾವೇತಿ. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ಪುಗ್ಗಲೋ ಸದ್ಧಾನುಸಾರೀ. ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಯ ಪಟಿಪನ್ನೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಸದ್ಧಾನುಸಾರೀ, ಫಲೇ ಠಿತೋ ಸದ್ಧಾವಿಮುತ್ತೋ’’ತಿ (ಪು. ಪ. ೩೦). ಯೇಸಂ ಮಯಿ ಸದ್ಧಾಮತ್ತಂ ಪೇಮಮತ್ತನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಯೇಸಂ ಅಞ್ಞೋ ಅರಿಯಧಮ್ಮೋ ನತ್ಥಿ, ತಥಾಗತೇ ಪನ ಸದ್ಧಾಮತ್ತಂ ಪೇಮಮತ್ತಮೇವ ಹೋತಿ. ತೇ ವಿಪಸ್ಸಕಪುಗ್ಗಲಾ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ. ವಿಪಸ್ಸಕಭಿಕ್ಖೂನಞ್ಹಿ ಏವಂ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನಾನಂ ದಸಬಲೇ ಏಕಾ ಸದ್ಧಾ ಏಕಂ ಪೇಮಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ತಾಯ ಸದ್ಧಾಯ ತೇನ ಪೇಮೇನ ಹತ್ಥೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಸಗ್ಗೇ ಠಪಿತಾ ವಿಯ ಹೋನ್ತಿ, ನಿಯತಗತಿಕಾ ಕಿರ ಏತೇ. ಪೋರಾಣಕತ್ಥೇರಾ ಪನ ಏವರೂಪಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಚೂಳಸೋತಾಪನ್ನೋತಿ ವದನ್ತಿ. ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವಾತಿ.

ಪಪಞ್ಚಸೂದನಿಯಾ ಮಜ್ಝಿಮನಿಕಾಯಟ್ಠಕಥಾಯ

ಅಲಗದ್ದೂಪಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೩. ವಮ್ಮಿಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೪೯. ಏವಂ ಮೇ ಸುತನ್ತಿ ವಮ್ಮಿಕಸುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಆಯಸ್ಮಾತಿ ಪಿಯವಚನಮೇತಂ. ಕುಮಾರಕಸ್ಸಪೋತಿ ತಸ್ಸ ನಾಮಂ. ಕುಮಾರಕಾಲೇ ಪಬ್ಬಜಿತತ್ತಾ ಪನ ಭಗವತಾ, ‘‘ಕಸ್ಸಪಂ ಪಕ್ಕೋಸಥ, ಇದಂ ಫಲಂ ವಾ ಖಾದನೀಯಂ ವಾ ಕಸ್ಸಪಸ್ಸ ದೇಥಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ, ಕತರಸ್ಸ ಕಸ್ಸಪಸ್ಸಾತಿ ಕುಮಾರಕಸ್ಸಪಸ್ಸಾತಿ ಏವಂ ಗಹಿತನಾಮತ್ತಾ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ವುಡ್ಢಕಾಲೇಪಿ ‘‘ಕುಮಾರಕಸ್ಸಪೋ’’ ತ್ವೇವ ವುಚ್ಚತಿ. ಅಪಿಚ ರಞ್ಞಾ ಪೋಸಾವನಿಕಪುತ್ತತ್ತಾಪಿ ತಂ ‘‘ಕುಮಾರಕಸ್ಸಪೋ’’ತಿ ಸಞ್ಜಾನಿಂಸು. ಅಯಂ ಪನಸ್ಸ ಪುಬ್ಬಯೋಗತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಆವಿಭಾವಕಥಾ –

ಥೇರೋ ಕಿರ ಪದುಮುತ್ತರಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಸೇಟ್ಠಿಪುತ್ತೋ ಅಹೋಸಿ. ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಭಗವನ್ತಂ ಚಿತ್ರಕಥಿಂ ಏಕಂ ಅತ್ತನೋ ಸಾವಕಂ ಠಾನನ್ತರೇ ಠಪೇನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಭಗವತೋ ಸತ್ತಾಹಂ ದಾನಂ ದತ್ವಾ, ‘‘ಅಹಮ್ಪಿ ಭಗವಾ ಅನಾಗತೇ ಏಕಸ್ಸ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಅಯಂ ಥೇರೋ ವಿಯ ಚಿತ್ರಕಥೀ ಸಾವಕೋ ಭವೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ಪತ್ಥನಂ ಕತ್ವಾ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕರೋನ್ತೋ ಕಸ್ಸಪಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಸಾಸನೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ವಿಸೇಸಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿ.

ತದಾ ಕಿರ ಪರಿನಿಬ್ಬುತಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಸಾಸನೇ ಓಸಕ್ಕನ್ತೇ ಪಞ್ಚ ಭಿಕ್ಖೂ ನಿಸ್ಸೇಣಿಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಪಬ್ಬತಂ ಅಭಿರುಯ್ಹ ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಅಕಂಸು. ಸಙ್ಘತ್ಥೇರೋ ತತಿಯದಿವಸೇ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತೋ. ಅನುಥೇರೋ ಚತುತ್ಥದಿವಸೇ ಅನಾಗಾಮೀ ಅಹೋಸಿ. ಇತರೇ ತಯೋ ವಿಸೇಸಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಾ ದೇವಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿಂಸು. ತೇಸಂ ಏಕಂ ಬುದ್ಧನ್ತರಂ ದೇವೇಸು ಚ ಮನುಸ್ಸೇಸು ಚ ಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಅನುಭೋನ್ತಾನಂ ಏಕೋ ತಕ್ಕಸಿಲಾಯಂ ರಾಜಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಪುಕ್ಕುಸಾತಿ ನಾಮ ರಾಜಾ ಹುತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ರಾಜಗಹಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಕುಮ್ಭಕಾರಸಾಲಾಯಂ ಭಗವತೋ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸುತ್ವಾ ಅನಾಗಾಮಿಫಲಂ ಪತ್ತೋ. ಏಕೋ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಸಮುದ್ದಪಟ್ಟನೇ ಕುಲಘರೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ನಾವಂ ಆರುಯ್ಹ ಭಿನ್ನನಾವೋ ದಾರುಚೀರಾನಿ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಲಾಭಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಪತ್ತೋ, ‘‘ಅಹಂ ಅರಹಾ’’ತಿ ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ, ‘‘ನ ತ್ವಂ ಅರಹಾ, ಗಚ್ಛ ಸತ್ಥಾರಂ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛಾ’’ತಿ ಅತ್ಥಕಾಮಾಯ ದೇವತಾಯ ಚೋದಿತೋ ತಥಾ ಕತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಫಲಂ ಪತ್ತೋ.

ಏಕೋ ರಾಜಗಹೇ ಏಕಿಸ್ಸಾ ಕುಲದಾರಿಕಾಯ ಕುಚ್ಛಿಮ್ಹಿ ಉಪ್ಪನ್ನೋ. ಸಾ ಚ ಪಠಮಂ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಯಾಚಿತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಅಲಭಮಾನಾ ಕುಲಘರಂ ಗತಾ ಗಬ್ಭಸಣ್ಠಿತಮ್ಪಿ ಅಜಾನನ್ತೀ ಸಾಮಿಕಂ ಆರಾಧೇತ್ವಾ ತೇನ ಅನುಞ್ಞಾತಾ ಭಿಕ್ಖುನೀಸು ಪಬ್ಬಜಿತಾ. ತಸ್ಸಾ ಗಬ್ಭಿನಿನಿಮಿತ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ದೇವದತ್ತಂ ಪುಚ್ಛಿಂಸು, ಸೋ ‘‘ಅಸ್ಸಮಣೀ’’ತಿ ಆಹ. ದಸಬಲಂ ಪುಚ್ಛಿಂಸು, ಸತ್ಥಾ ಉಪಾಲಿತ್ಥೇರಂ ಪಟಿಚ್ಛಾಪೇಸಿ. ಥೇರೋ ಸಾವತ್ಥಿನಗರವಾಸೀನಿ ಕುಲಾನಿ ವಿಸಾಖಞ್ಚ ಉಪಾಸಿಕಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ಸೋಧೇನ್ತೋ, – ‘‘ಪುರೇ ಲದ್ಧೋ ಗಬ್ಭೋ, ಪಬ್ಬಜ್ಜಾ ಅರೋಗಾ’’ತಿ ಆಹ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ಸುವಿನಿಚ್ಛಿತಂ ಅಧಿಕರಣ’’ನ್ತಿ ಥೇರಸ್ಸ ಸಾಧುಕಾರಂ ಅದಾಸಿ. ಸಾ ಭಿಕ್ಖುನೀ ಸುವಣ್ಣಬಿಮ್ಬಸದಿಸಂ ಪುತ್ತಂ ವಿಜಾಯಿ, ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ರಾಜಾ ಪಸೇನದಿ ಕೋಸಲೋ ಪೋಸಾಪೇಸಿ. ‘‘ಕಸ್ಸಪೋ’’ತಿ ಚಸ್ಸ ನಾಮಂ ಕತ್ವಾ ಅಪರಭಾಗೇ ಅಲಙ್ಕರಿತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ನೇತ್ವಾ ಪಬ್ಬಾಜೇಸಿ. ಇತಿ ರಞ್ಞೋ ಪೋಸಾವನಿಕಪುತ್ತತ್ತಾಪಿ ತಂ ‘‘ಕುಮಾರಕಸ್ಸಪೋ’’ತಿ ಸಞ್ಜಾನಿಂಸೂತಿ.

ಅನ್ಧವನೇತಿ ಏವಂನಾಮಕೇ ವನೇ. ತಂ ಕಿರ ವನಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ಬುದ್ಧಾನಂ ಕಾಲೇ ಅವಿಜಹಿತನಾಮಂ ಅನ್ಧವನಂತ್ವೇವ ಪಞ್ಞಾಯತಿ. ತತ್ರಾಯಂ ಪಞ್ಞತ್ತಿವಿಭಾವನಾ – ಅಪ್ಪಾಯುಕಬುದ್ಧಾನಞ್ಹಿ ಸರೀರಧಾತು ನ ಏಕಗ್ಘನಾ ಹೋತಿ. ಅಧಿಟ್ಠಾನಾನುಭಾವೇನ ವಿಪ್ಪಕಿರಿಯತಿ. ತೇನೇವ ಅಮ್ಹಾಕಮ್ಪಿ ಭಗವಾ, – ‘‘ಅಹಂ ನ ಚಿರಟ್ಠಿತಿಕೋ, ಅಪ್ಪಕೇಹಿ ಸತ್ತೇಹಿ ಅಹಂ ದಿಟ್ಠೋ, ಯೇಹಿ ನ ದಿಟ್ಠೋ, ತೇವ ಬಹುತರಾ, ತೇ ಮೇ ಧಾತುಯೋ ಆದಾಯ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಪೂಜೇನ್ತಾ ಸಗ್ಗಪರಾಯಣಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಕಾಲೇ, ‘‘ಅತ್ತನೋ ಸರೀರಂ ವಿಪ್ಪಕಿರಿಯತೂ’’ತಿ ಅಧಿಟ್ಠಾಸಿ. ದೀಘಾಯುಕಬುದ್ಧಾನಂ ಪನ ಸುವಣ್ಣಕ್ಖನ್ಧೋ ವಿಯ ಏಕಗ್ಘನಂ ಧಾತುಸರೀರಂ ತಿಟ್ಠತಿ.

ಕಸ್ಸಪಸ್ಸಾಪಿ ಭಗವತೋ ತಥೇವ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ತತೋ ಮಹಾಜನಾ ಸನ್ನಿಪತಿತ್ವಾ, ‘‘ಧಾತುಯೋ ಏಕಗ್ಘನಾ ನ ಸಕ್ಕಾ ವಿಯೋಜೇತುಂ, ಕಿಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಸಮ್ಮನ್ತಯಿತ್ವಾ ಏಕಗ್ಘನಮೇವ ಚೇತಿಯಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮ, ಕಿತ್ತಕಂ ಪನ ಹೋತು ತನ್ತಿ ಆಹಂಸು. ಏಕೇ ಸತ್ತಯೋಜನಿಯನ್ತಿ ಆಹಂಸು. ಏತಂ ಅತಿಮಹನ್ತಂ, ಅನಾಗತೇ ಜಗ್ಗಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ, ಛಯೋಜನಂ ಹೋತು, ಪಞ್ಚಯೋಜನಂ… ಚತುಯೋಜನಂ… ತಿಯೋಜನಂ… ದ್ವಿಯೋಜನಂ… ಏಕಯೋಜನಂ ಹೋತೂತಿ ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನಂ ಕತ್ವಾ ಇಟ್ಠಕಾ ಕೀದಿಸಾ ಹೋನ್ತೂತಿ ಬಾಹಿರನ್ತೇ ಇಟ್ಠಕಾ ರತ್ತಸುವಣ್ಣಮಯಾ ಏಕಗ್ಘನಾ ಸತಸಹಸ್ಸಗ್ಘನಿಕಾ ಹೋನ್ತು, ಅಬ್ಭನ್ತರಿಮನ್ತೇ ಪಞ್ಞಾಸಸಹಸ್ಸಗ್ಘನಿಕಾ. ಹರಿತಾಲಮನೋಸಿಲಾಹಿ ಮತ್ತಿಕಾಕಿಚ್ಚಂ ಕಯಿರತು, ತೇಲೇನ ಉದಕಕಿಚ್ಚನ್ತಿ ನಿಟ್ಠಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಚತ್ತಾರಿ ಮುಖಾನಿ ಚತುಧಾ ವಿಭಜಿಂಸು. ರಾಜಾ ಏಕಂ ಮುಖಂ ಗಣ್ಹಿ, ರಾಜಪುತ್ತೋ ಪಥವಿನ್ದರಕುಮಾರೋ ಏಕಂ, ಅಮಚ್ಚಾನಂ ಜೇಟ್ಠಕೋ ಹುತ್ವಾ ಸೇನಾಪತಿ ಏಕಂ, ಜನಪದಾನಂ ಜೇಟ್ಠಕೋ ಹುತ್ವಾ ಸೇಟ್ಠಿ ಏಕಂ.

ತತ್ಥ ಧನಸಮ್ಪನ್ನತಾಯ ರಾಜಾಪಿ ಸುವಣ್ಣಂ ನೀಹರಾಪೇತ್ವಾ ಅತ್ತನಾ ಗಹಿತಮುಖೇ ಕಮ್ಮಂ ಆರಭಿ, ಉಪರಾಜಾಪಿ, ಸೇನಾಪತಿಪಿ. ಸೇಟ್ಠಿನಾ ಗಹಿತಮುಖೇ ಪನ ಕಮ್ಮಂ ಓಲೀಯತಿ. ತತೋ ಯಸೋರತೋ ನಾಮ ಏಕೋ ಉಪಾಸಕೋ ತೇಪಿಟಕೋ ಭಾಣಕೋ ಅನಾಗಾಮೀ ಅರಿಯಸಾವಕೋ, ಸೋ ಕಮ್ಮಂ ಓಲೀಯತೀತಿ ಞತ್ವಾ ಪಞ್ಚ ಸಕಟಸತಾನಿ ಯೋಜಾಪೇತ್ವಾ ಜನಪದಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಸ್ಸಪಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ವೀಸತಿವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಾನಿ ಠತ್ವಾ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋ. ತಸ್ಸ ಯೋಜನಿಕಂ ರತನಚೇತಿಯಂ ಕಯಿರತಿ, ಯೋ ಯಂ ದಾತುಂ ಉಸ್ಸಹತಿ ಸುವಣ್ಣಂ ವಾ ಹಿರಞ್ಞಂ ವಾ ಸತ್ತರತನಂ ವಾ ಹರಿತಾಲಂ ವಾ ಮನೋಸಿಲಂ ವಾ, ಸೋ ತಂ ದೇತೂ’’ತಿ ಸಮಾದಪೇಸಿ. ಮನುಸ್ಸಾ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ಥಾಮೇನ ಹಿರಞ್ಞಸುವಣ್ಣಾದೀನಿ ಅದಂಸು. ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಾ ತೇಲತಣ್ಡುಲಾದೀನಿ ದೇನ್ತಿಯೇವ. ಉಪಾಸಕೋ ತೇಲತಣ್ಡುಲಾದೀನಿ ಕಮ್ಮಕಾರಾನಂ ಭತ್ತವೇತನತ್ಥಂ ಪಹಿಣಾತಿ, ಅವಸೇಸೇಹಿ ಸುವಣ್ಣಂ ಚೇತಾಪೇತ್ವಾ ಪಹಿಣಾತಿ, ಏವಂ ಸಕಲಜಮ್ಬುದೀಪಂ ಅಚರಿ.

ಚೇತಿಯೇ ಕಮ್ಮಂ ನಿಟ್ಠಿತನ್ತಿ ಚೇತಿಯಟ್ಠಾನತೋ ಪಣ್ಣಂ ಪಹಿಣಿಂಸು – ‘‘ನಿಟ್ಠಿತಂ ಕಮ್ಮಂ ಆಚರಿಯೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಚೇತಿಯಂ ವನ್ದತೂ’’ತಿ. ಸೋಪಿ ಪಣ್ಣಂ ಪಹಿಣಿ – ‘‘ಮಯಾ ಸಕಲಜಮ್ಬುದೀಪೋ ಸಮಾದಪಿತೋ, ಯಂ ಅತ್ಥಿ, ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಕಮ್ಮಂ ನಿಟ್ಠಾಪೇನ್ತೂ’’ತಿ. ದ್ವೇಪಿ ಪಣ್ಣಾನಿ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ಸಮಾಗಮಿಂಸು. ಆಚರಿಯಸ್ಸ ಪಣ್ಣತೋ ಪನ ಚೇತಿಯಟ್ಠಾನತೋ ಪಣ್ಣಂ ಪಠಮತರಂ ಆಚರಿಯಸ್ಸ ಹತ್ಥಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಸೋ ಪಣ್ಣಂ ವಾಚೇತ್ವಾ ಚೇತಿಯಂ ವನ್ದಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಏಕಕೋವ ನಿಕ್ಖಮಿ. ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ಅಟವಿಯಂ ಪಞ್ಚ ಚೋರಸತಾನಿ ಉಟ್ಠಹಿಂಸು. ತತ್ರೇಕಚ್ಚೇ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಇಮಿನಾ ಸಕಲಜಮ್ಬುದೀಪತೋ ಹಿರಞ್ಞಸುವಣ್ಣಂ ಸಮ್ಪಿಣ್ಡಿತಂ, ನಿಧಿಕುಮ್ಭೀ ನೋ ಪವಟ್ಟಮಾನಾ ಆಗತಾತಿ ಅವಸೇಸಾನಂ ಆರೋಚೇತ್ವಾ ತಂ ಅಗ್ಗಹೇಸುಂ. ಕಸ್ಮಾ ತಾತಾ, ಮಂ ಗಣ್ಹಥಾತಿ? ತಯಾ ಸಕಲಜಮ್ಬುದೀಪತೋ ಸಬ್ಬಂ ಹಿರಞ್ಞಸುವಣ್ಣಂ ಸಮ್ಪಿಣ್ಡಿತಂ, ಅಮ್ಹಾಕಮ್ಪಿ ಥೋಕಂ ಥೋಕಂ ದೇಹೀತಿ. ಕಿಂ ತುಮ್ಹೇ ನ ಜಾನಾಥ, ಕಸ್ಸಪೋ ಭಗವಾ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋ, ತಸ್ಸ ಯೋಜನಿಕಂ ರತನಚೇತಿಯಂ ಕಯಿರತಿ, ತದತ್ಥಾಯ ಮಯಾ ಸಮಾದಪಿತಂ, ನೋ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ಥಾಯ. ತಂ ತಂ ಲದ್ಧಲದ್ಧಟ್ಠಾನತೋ ತತ್ಥೇವ ಪೇಸಿತಂ, ಮಯ್ಹಂ ಪನ ನಿವತ್ಥಸಾಟಕಮತ್ತಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞಂ ವಿತ್ತಂ ಕಾಕಣಿಕಮ್ಪಿ ನತ್ಥೀತಿ.

ಏಕೇ, ‘‘ಏವಮೇತಂ ವಿಸ್ಸಜೇಥ ಆಚರಿಯ’’ನ್ತಿ ಆಹಂಸು. ಏಕೇ, ‘‘ಅಯಂ ರಾಜಪೂಜಿತೋ ಅಮಚ್ಚಪೂಜಿತೋ, ಅಮ್ಹೇಸು ಕಞ್ಚಿದೇವ ನಗರವೀಥಿಯಂ ದಿಸ್ವಾ ರಾಜರಾಜಮಹಾಮತ್ತಾದೀನಂ ಆರೋಚೇತ್ವಾ ಅನಯವ್ಯಸನಂ ಪಾಪುಣಾಪೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಆಹಂಸು. ಉಪಾಸಕೋ, ‘‘ತಾತಾ, ನಾಹಂ ಏವಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆಹ. ತಞ್ಚ ಖೋ ತೇಸು ಕಾರುಞ್ಞೇನ, ನ ಅತ್ತನೋ ಜೀವಿತನಿಕನ್ತಿಯಾ. ಅಥ ತೇಸು ಗಹೇತಬ್ಬೋ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತಬ್ಬೋತಿ ವಿವದನ್ತೇಸು ಗಹೇತಬ್ಬೋತಿ ಲದ್ಧಿಕಾ ಏವ ಬಹುತರಾ ಹುತ್ವಾ ಜೀವಿತಾ ವೋರೋಪಯಿಂಸು.

ತೇಸಂ ಬಲವಗುಣೇ ಅರಿಯಸಾವಕೇ ಅಪರಾಧೇನ ನಿಬ್ಬುತದೀಪಸಿಖಾ ವಿಯ ಅಕ್ಖೀನಿ ಅನ್ತರಧಾಯಿಂಸು. ತೇ, ‘‘ಕಹಂ ಭೋ ಚಕ್ಖು, ಕಹಂ ಭೋ ಚಕ್ಖೂ’’ತಿ ವಿಪ್ಪಲಪನ್ತಾ ಏಕಚ್ಚೇ ಞಾತಕೇಹಿ ಗೇಹಂ ನೀತಾ. ಏಕಚ್ಚೇ ನೋಞಾತಕಾ ಅನಾಥಾತಿ ತತ್ಥೇವ ಅಟವಿಯಂ ರುಕ್ಖಮೂಲೇ ಪಣ್ಣಸಾಲಾಯಂ ವಸಿಂಸು. ಅಟವಿಂ ಆಗತಮನುಸ್ಸಾ ಕಾರುಞ್ಞೇನ ತೇಸಂ ತಣ್ಡುಲಂ ವಾ ಪುಟಭತ್ತಂ ವಾ ಪರಿಬ್ಬಯಂ ವಾ ದೇನ್ತಿ. ದಾರುಪಣ್ಣಾದೀನಂ ಅತ್ಥಾಯ ಗನ್ತ್ವಾ ಆಗತಾ ಮನುಸ್ಸಾ ಕುಹಿಂ ಗತತ್ಥಾತಿ ವುತ್ತೇ ಅನ್ಧವನಂ ಗತಮ್ಹಾತಿ ವದನ್ತಿ. ಏವಂ ದ್ವಿನ್ನಮ್ಪಿ ಬುದ್ಧಾನಂ ಕಾಲೇ ತಂ ವನಂ ಅನ್ಧವನಂತ್ವೇವ ಪಞ್ಞಾಯತಿ. ಕಸ್ಸಪಬುದ್ಧಕಾಲೇ ಪನೇತಂ ಛಡ್ಡಿತಜನಪದೇ ಅಟವಿ ಅಹೋಸಿ. ಅಮ್ಹಾಕಂ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಸಾವತ್ಥಿಯಾ ಅವಿದೂರೇ ಜೇತವನಸ್ಸ ಪಿಟ್ಠಿಭಾಗೇ ಪವಿವೇಕಕಾಮಾನಂ ಕುಲಪುತ್ತಾನಂ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ಪಧಾನಘರಂ ಅಹೋಸಿ, ತತ್ಥ ಆಯಸ್ಮಾ ಕುಮಾರಕಸ್ಸಪೋ ತೇನ ಸಮಯೇನ ಸೇಖಪಟಿಪದಂ ಪೂರಯಮಾನೋ ವಿಹರತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಅನ್ಧವನೇ ವಿಹರತೀ’’ತಿ.

ಅಞ್ಞತರಾ ದೇವತಾತಿ ನಾಮಗೋತ್ತವಸೇನ ಅಪಾಕಟಾ ಏಕಾ ದೇವತಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ಅಭಿಜಾನಾತಿ ನೋ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ ಅಹುಞಾತಞ್ಞತರಸ್ಸ ಮಹೇಸಕ್ಖಸ್ಸ ಸಂಖಿತ್ತೇನ ತಣ್ಹಾಸಙ್ಖಯವಿಮುತ್ತಿಂ ಭಾಸಿತಾ’’ತಿ (ಮ. ನಿ. ೧.೩೬೫) ಏತ್ಥ ಪನ ಅಭಿಞ್ಞಾತೋ ಸಕ್ಕೋಪಿ ದೇವರಾಜಾ ಅಞ್ಞತರೋತಿ ವುತ್ತೋ. ದೇವತಾತಿ ಚ ಇದಂ ದೇವಾನಮ್ಪಿ ದೇವಧೀತಾನಮ್ಪಿ ಸಾಧಾರಣವಚನಂ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪನತ್ಥೇ ದೇವೋ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ. ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಾಯ ರತ್ತಿಯಾತಿ ಏತ್ಥ ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಸದ್ದೋ ಖಯಸುನ್ದರಾಭಿರೂಪಅಬ್ಭನುಮೋದನಾದೀಸು ದಿಸ್ಸತಿ. ತತ್ಥ – ‘‘ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಾ, ಭನ್ತೇ, ರತ್ತಿ, ನಿಕ್ಖನ್ತೋ ಪಠಮೋ ಯಾಮೋ, ಚಿರನಿಸಿನ್ನೋ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೋ, ಉದ್ದಿಸತು, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖ’’ನ್ತಿ ಏವಮಾದೀಸು (ಅ. ನಿ. ೮.೨೦) ಖಯೇ ದಿಸ್ಸತಿ. ‘‘ಅಯಂ ಇಮೇಸಂ ಚತುನ್ನಂ ಪುಗ್ಗಲಾನಂ ಅಭಿಕ್ಕನ್ತತರೋ ಚ ಪಣೀತತರೋ ಚಾ’’ತಿ (ಅ. ನಿ. ೪.೧೦೦) ಏವಮಾದೀಸು ಸುನ್ದರೇ.

‘‘ಕೋ ಮೇ ವನ್ದತಿ ಪಾದಾನಿ, ಇದ್ಧಿಯಾ ಯಸಸಾ ಜಲಂ;

ಅಭಿಕ್ಕನ್ತೇನ ವಣ್ಣೇನ, ಸಬ್ಬಾ ಓಭಾಸಯಂ ದಿಸಾ’’ತಿ. (ವಿ. ವ. ೮೫೭) –

ಏವಮಾದೀಸು ಅಭಿರೂಪೇ. ‘‘ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಂ, ಭೋ ಗೋತಮಾ’’ತಿ ಏವಮಾದೀಸು (ಪಾರಾ. ೧೫) ಅಬ್ಭನುಮೋದನೇ. ಇಧ ಪನ ಖಯೇ. ತೇನ ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಾಯ ರತ್ತಿಯಾತಿ ಪರಿಕ್ಖೀಣಾಯ ರತ್ತಿಯಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ತತ್ಥಾಯಂ ದೇವಪುತ್ತೋ ಮಜ್ಝಿಮಯಾಮಸಮನನ್ತರೇ ಆಗತೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಅಭಿಕ್ಕನ್ತವಣ್ಣಾತಿ ಇಧ ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಸದ್ದೋ ಅಭಿರೂಪೇ. ವಣ್ಣಸದ್ದೋ ಪನ ಛವಿ-ಥುತಿ-ಕುಲವಗ್ಗಕಾರಣ-ಸಣ್ಠಾನಪಮಾಣರೂಪಾಯತನಾದೀಸು ದಿಸ್ಸತಿ. ತತ್ಥ, ‘‘ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣೋಸಿ ಭಗವಾ’’ತಿ ಏವಮಾದೀಸು ಛವಿಯಾ. ‘‘ಕದಾ ಸಞ್ಞೂಳ್ಹಾ ಪನ ತೇ ಗಹಪತಿ ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ವಣ್ಣಾ’’ತಿ (ಮ. ನಿ. ೨.೭೭) ಏವಮಾದೀಸು ಥುತಿಯಂ. ‘‘ಚತ್ತಾರೋಮೇ, ಭೋ ಗೋತಮ, ವಣ್ಣಾ’’ತಿ ಏವಮಾದೀಸು (ದೀ. ನಿ. ೩.೧೧೫) ಕುಲವಗ್ಗೇ. ‘‘ಅಥ ಕೇನ ನು ವಣ್ಣೇನ, ಗನ್ಧಥೇನೋತಿ ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ ಏವಮಾದೀಸು (ಸಂ. ನಿ. ೧.೨೩೪) ಕಾರಣೇ. ‘‘ಮಹನ್ತಂ ಹತ್ಥಿರಾಜವಣ್ಣಂ ಅಭಿನಿಮ್ಮಿನಿತ್ವಾ’’ತಿ ಏವಮಾದೀಸು (ಸಂ. ನಿ. ೧.೧೩೮) ಸಣ್ಠಾನೇ. ‘‘ತಯೋ ಪತ್ತಸ್ಸ ವಣ್ಣಾ’’ತಿ ಏವಮಾದೀಸು (ಪಾರಾ. ೬೦೨) ಪಮಾಣೇ. ‘‘ವಣ್ಣೋ ಗನ್ಧೋ ರಸೋ ಓಜಾ’’ತಿ ಏವಮಾದೀಸು ರೂಪಾಯತನೇ. ಸೋ ಇಧ ಛವಿಯಂ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ತೇನ ಅಭಿಕ್ಕನ್ತವಣ್ಣಾತಿ ಅಭಿರೂಪಛವಿಇಟ್ಠವಣ್ಣಾ, ಮನಾಪವಣ್ಣಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ದೇವತಾ ಹಿ ಮನುಸ್ಸಲೋಕಂ ಆಗಚ್ಛಮಾನಾ ಪಕತಿವಣ್ಣಂ ಪಕತಿಇದ್ಧಿಂ ಪಜಹಿತ್ವಾ ಓಳಾರಿಕಂ ಅತ್ತಭಾವಂ ಕತ್ವಾ ಅತಿರೇಕವಣ್ಣಂ ಅತಿರೇಕಇದ್ಧಿಂ ಮಾಪೇತ್ವಾ ನಟಸಮಜ್ಜಾದೀನಿ ಗಚ್ಛನ್ತಾ ಮನುಸ್ಸಾ ವಿಯ ಅಭಿಸಙ್ಖತೇನ ಕಾಯೇನ ಆಗಚ್ಛನ್ತಿ. ಅಯಮ್ಪಿ ದೇವಪುತ್ತೋ ತಥೇವ ಆಗತೋ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಅಭಿಕ್ಕನ್ತವಣ್ಣಾ’’ತಿ.

ಕೇವಲಕಪ್ಪನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಕೇವಲಸದ್ದೋ ಅನವಸೇಸ-ಯೇಭೂಯ್ಯ-ಅಬ್ಯಾಮಿಸ್ಸಾನತಿರೇಕದಳ್ಹತ್ಥ-ವಿಸಂಯೋಗಾದಿಅನೇಕತ್ಥೋ. ತಥಾ ಹಿಸ್ಸ, ‘‘ಕೇವಲಪರಿಪುಣ್ಣಂ ಪರಿಸುದ್ಧಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯ’’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ. ೧) ಏವಮಾದೀಸು ಅನವಸೇಸತ್ತಮತ್ಥೋ. ‘‘ಕೇವಲಕಪ್ಪಾ ಚ ಅಙ್ಗಮಗಧಾ ಪಹೂತಂ ಖಾದನೀಯಂ ಭೋಜನೀಯಂ ಆದಾಯ ಉಪಸಙ್ಕಮಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ಏವಮಾದೀಸು ಯೇಭುಯ್ಯತಾ. ‘‘ಕೇವಲಸ್ಸ ದುಕ್ಖಕ್ಖನ್ಧಸ್ಸ ಸಮುದಯೋ ಹೋತೀ’’ತಿ (ವಿಭ. ೨೨೫) ಏವಮಾದೀಸು ಅಬ್ಯಾಮಿಸ್ಸತಾ. ‘‘ಕೇವಲಂ ಸದ್ಧಾಮತ್ತಕಂ ನೂನ ಅಯಮಾಯಸ್ಮಾ’’ತಿ (ಮಹಾವ. ೨೪೪) ಏವಮಾದೀಸು ಅನತಿರೇಕತಾ. ‘‘ಆಯಸ್ಮತೋ ಅನುರುದ್ಧಸ್ಸ ಬಾಹಿಯೋ ನಾಮ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕೋ ಕೇವಲಕಪ್ಪಂ ಸಙ್ಘಭೇದಾಯ ಠಿತೋ’’ತಿ (ಅ. ನಿ. ೪.೨೪೩) ಏವಮಾದೀಸು ದಳ್ಹತ್ಥತಾ. ‘‘ಕೇವಲೀ ವುಸಿತವಾ ಉತ್ತಮಪುರಿಸೋತಿ ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೩.೫೭) ಏವಮಾದೀಸು ವಿಸಂಯೋಗೋ. ಇಧ ಪನಸ್ಸ ಅನವಸೇಸತ್ತಮತ್ಥೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ.

ಕಪ್ಪಸದ್ದೋ ಪನಾಯಂ ಅಭಿಸದ್ದಹನ-ವೋಹಾರ-ಕಾಲ-ಪಞ್ಞತ್ತಿ- ಛೇದನ-ವಿಕಪ್ಪ-ಲೇಸ-ಸಮನ್ತಭಾವಾದಿ-ಅನೇಕತ್ಥೋ. ತಥಾ ಹಿಸ್ಸ, ‘‘ಓಕಪ್ಪನಿಯಮೇತಂ ಭೋತೋ ಗೋತಮಸ್ಸ, ಯಥಾ ತಂ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸಾ’’ತಿ (ಮ. ನಿ. ೧.೩೮೭) ಏವಮಾದೀಸು ಅಭಿಸದ್ದಹನಮತ್ಥೋ. ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಞ್ಚಹಿ ಸಮಣಕಪ್ಪೇಹಿ ಫಲಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತು’’ನ್ತಿ (ಚೂಳವ. ೨೫೦) ಏವಮಾದೀಸು ವೋಹಾರೋ. ‘‘ಯೇನ ಸುದಂ ನಿಚ್ಚಕಪ್ಪಂ ವಿಹರಾಮೀ’’ತಿ ಏವಮಾದೀಸು (ಮ. ನಿ. ೧.೩೮೭) ಕಾಲೋ. ‘‘ಇಚ್ಚಾಯಸ್ಮಾ ಕಪ್ಪೋ’’ತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೩.೧೨೪) ಏವಮಾದೀಸು ಪಞ್ಞತ್ತಿ. ‘‘ಅಲಙ್ಕತಾ ಕಪ್ಪಿತಕೇಸಮಸ್ಸೂ’’ತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೪.೩೬೫) ಏವಮಾದೀಸು ಛೇದನಂ. ‘‘ಕಪ್ಪತಿ ದ್ವಙ್ಗುಲಕಪ್ಪೋ’’ತಿ (ಚೂಳವ. ೪೪೬) ಏವಮಾದೀಸು ವಿಕಪ್ಪೋ. ‘‘ಅತ್ಥಿ ಕಪ್ಪೋ ನಿಪಜ್ಜಿತು’’ನ್ತಿ (ಅ. ನಿ. ೮.೮೦) ಏವಮಾದೀಸು ಲೇಸೋ. ‘‘ಕೇವಲಕಪ್ಪಂ ವೇಳುವನಂ ಓಭಾಸೇತ್ವಾ’’ತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೧.೯೪) ಏವಮಾದೀಸು ಸಮನ್ತಭಾವೋ. ಇಧ ಪನಸ್ಸ ಸಮನ್ತಭಾವೋ ಅತ್ಥೋ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ. ತಸ್ಮಾ ಕೇವಲಕಪ್ಪಂ ಅನ್ಧವನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಅನವಸೇಸಂ ಸಮನ್ತತೋ ಅನ್ಧವನನ್ತಿ ಏವಮತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ.

ಓಭಾಸೇತ್ವಾತಿ ವತ್ಥಾಲಙ್ಕಾರಸರೀರಸಮುಟ್ಠಿತಾಯ ಆಭಾಯ ಫರಿತ್ವಾ, ಚನ್ದಿಮಾ ವಿಯ ಚ ಸೂರಿಯೋ ವಿಯ ಚ ಏಕೋಭಾಸಂ ಏಕಪಜ್ಜೋತಂ ಕರಿತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏಕಮನ್ತಂ ಅಟ್ಠಾಸೀತಿ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಅನ್ತೇ, ಏಕಸ್ಮಿಂ ಓಕಾಸೇ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಏತದವೋಚಾತಿ ಏತಂ ‘‘ಭಿಕ್ಖು ಭಿಕ್ಖೂ’’ತಿಆದಿವಚನಮವೋಚ. ಕಸ್ಮಾ ಪನಾಯಂ ಅವನ್ದಿತ್ವಾ ಸಮಣವೋಹಾರೇನೇವ ಕಥೇತೀತಿ? ಸಮಣಸಞ್ಞಾಸಮುದಾಚಾರೇನೇವ. ಏವಂ ಕಿರಸ್ಸ ಅಹೋಸಿ – ‘‘ಅಯಂ ಅನ್ತರಾ ಕಾಮಾವಚರೇ ವಸಿ. ಅಹಂ ಪನ ಅಸ್ಮಿ ತತೋ ಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀ’’ತಿ ಸಮಣಸಞ್ಞಾವಸ್ಸ ಸಮುದಾಚರತಿ, ತಸ್ಮಾ ಅವನ್ದಿತ್ವಾ ಸಮಣವೋಹಾರೇನೇವ ಕಥೇತಿ. ಪುಬ್ಬಸಹಾಯೋ ಕಿರೇಸೋ ದೇವಪುತ್ತೋ ಥೇರಸ್ಸ. ಕುತೋ ಪಟ್ಠಾಯಾತಿ? ಕಸ್ಸಪಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ. ಯೋ ಹಿ ಪುಬ್ಬಯೋಗೇ ಆಗತೇಸು ಪಞ್ಚಸು ಸಹಾಯೇಸು ಅನುಥೇರೋ ಚತುತ್ಥದಿವಸೇ ಅನಾಗಾಮೀ ಅಹೋಸೀತಿ ವುತ್ತೋ, ಅಯಂ ಸೋ. ತದಾ ಕಿರ ತೇಸು ಸಙ್ಘತ್ಥೇರಸ್ಸ ಅರಹತ್ತೇನೇವ ಸದ್ಧಿಂ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಆಗಮಿಂಸು. ಸೋ, ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಕಿಚ್ಚಂ ಮತ್ಥಕಂ ಪತ್ತ’’ನ್ತಿ ವೇಹಾಸಂ ಉಪ್ಪತಿತ್ವಾ ಅನೋತತ್ತದಹೇ ಮುಖಂ ಧೋವಿತ್ವಾ ಉತ್ತರಕುರುತೋ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ಆದಾಯ ಆಗನ್ತ್ವಾ, ‘‘ಇಮಂ, ಆವುಸೋ, ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಅಪ್ಪಮತ್ತಾ ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಕರೋಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ಇತರೇ ಆಹಂಸು – ‘‘ನ, ಆವುಸೋ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಏವಂ ಕತಿಕಾ ಅತ್ಥಿ – ‘ಯೋ ಪಠಮಂ ವಿಸೇಸಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ಆಹರತಿ, ತೇನಾಭತಂ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಸೇಸೇಹಿ ಸಮಣಧಮ್ಮೋ ಕಾತಬ್ಬೋ’ತಿ. ತುಮ್ಹೇ ಅತ್ತನೋ ಉಪನಿಸ್ಸಯೇನ ಕಿಚ್ಚಂ ಮತ್ಥಕಂ ಪಾಪಯಿತ್ಥ. ಮಯಮ್ಪಿ ಸಚೇ ನೋ ಉಪನಿಸ್ಸಯೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಕಿಚ್ಚಂ ಮತ್ಥಕಂ ಪಾಪೇಸ್ಸಾಮ. ಪಪಞ್ಚೋ ಏಸ ಅಮ್ಹಾಕಂ, ಗಚ್ಛಥ ತುಮ್ಹೇ’’ತಿ. ಸೋ ಯಥಾಫಾಸುಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಆಯುಪರಿಯೋಸಾನೇ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿ.

ಪುನದಿವಸೇ ಅನುಥೇರೋ ಅನಾಗಾಮಿಫಲಂ ಸಚ್ಛಕಾಸಿ, ತಸ್ಸ ಅಭಿಞ್ಞಾಯೋ ಆಗಮಿಂಸು. ಸೋಪಿ ತಥೇವ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ತೇಹಿ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತೋ ಯಥಾಫಾಸುಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಆಯುಪರಿಯೋಸಾನೇ ಸುದ್ಧಾವಾಸೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ಸೋ ಸುದ್ಧಾವಾಸೇ ಠತ್ವಾ ತೇ ಸಹಾಯೇ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ, ಏಕೋ ತದಾವ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋ, ಏಕೋ ಅಧುನಾ ಭಗವತೋ ಸನ್ತಿಕೇ ಅರಿಯಭೂಮಿಂ ಪತ್ತೋ, ಏಕೋ ಲಾಭಸಕ್ಕಾರಂ ನಿಸ್ಸಾಯ, ‘‘ಅಹಂ ಅರಹಾ’’ತಿ ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಸುಪ್ಪಾರಕಪಟ್ಟನೇ ವಸತೀತಿ ದಿಸ್ವಾ ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ, ‘‘ನ ತ್ವಂ ಅರಹಾ, ನ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಂ ಪಟಿಪನ್ನೋ, ಗಚ್ಛ ಭಗವನ್ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣಾಹೀ’’ತಿ ಉಯ್ಯೋಜೇಸಿ. ಸೋಪಿ ಅನ್ತರಘರೇ ಭಗವನ್ತಂ ಓವಾದಂ ಯಾಚಿತ್ವಾ, ‘‘ತಸ್ಮಾ ತಿಹ ತೇ ಬಾಹಿಯ ಏವಂ ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ ದಿಟ್ಠೇ ದಿಟ್ಠಮತ್ತಂ ಹೋತೂ’’ತಿ (ಉದಾ. ೧೦) ಭಗವತಾ ಸಂಖಿತ್ತೇನ ಓವದಿತೋ ಅರಿಯಭೂಮಿಂ ಸಮ್ಪಾಪುಣಿ.

ತತೋ ಅಞ್ಞೋ ಏಕೋ ಅತ್ಥಿ, ಸೋ ಕುಹಿನ್ತಿ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ಅನ್ಧವನೇ ಸೇಕ್ಖಪಟಿಪದಂ ಪೂರಯಮಾನೋ ವಿಹರತೀತಿ ದಿಸ್ವಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಸಹಾಯಕಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀತಿ, ಗಚ್ಛನ್ತೇನ ಪನ ತುಚ್ಛಹತ್ಥೇನ ಅಗನ್ತ್ವಾ ಕಿಞ್ಚಿ ಪಣ್ಣಾಕಾರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಗನ್ತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ಸಹಾಯೋ ಖೋ ಪನ ಮೇ ನಿರಾಮಿಸೋ ಪಬ್ಬತಮತ್ಥಕೇ ವಸನ್ತೋ ಮಯಾ ಆಕಾಸೇ ಠತ್ವಾ ದಿನ್ನಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಮ್ಪಿ ಅಪರಿಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಅಕಾಸಿ, ಇದಾನಿ ಆಮಿಸಪಣ್ಣಾಕಾರಂ ಕಿಂ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸತಿ? ಧಮ್ಮಪಣ್ಣಾಕಾರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇ ಠಿತೋವ ರತನಾವಳಿಂ ಗನ್ಥೇನ್ತೋ ವಿಯ ಪನ್ನರಸ ಪಞ್ಹೇ ವಿಭಜಿತ್ವಾ ತಂ ಧಮ್ಮಪಣ್ಣಾಕಾರಂ ಆದಾಯ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಸಹಾಯಸ್ಸ ಅವಿದೂರೇ ಠತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಸಮಣಸಞ್ಞಾಸಮುದಾಚಾರವಸೇನ ತಂ ಅನಭಿವಾದೇತ್ವಾವ, ‘‘ಭಿಕ್ಖು ಭಿಕ್ಖೂ’’ತಿ ಆಲಪಿತ್ವಾ ಅಯಂ ವಮ್ಮಿಕೋತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ತುರಿತಾಲಪನವಸೇನ ಭಿಕ್ಖು ಭಿಕ್ಖೂತಿ ಆಮೇಡಿತಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಯಥಾ ವಾ ಏಕನೇವ ತಿಲಕೇನ ನಲಾಟಂ ನ ಸೋಭತಿ, ತಂ ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞೇಸುಪಿ ದಿನ್ನೇಸು ಫುಲ್ಲಿತಮಣ್ಡಿತಂ ವಿಯ ಸೋಭತಿ, ಏವಂ ಏಕೇನೇವ ಪದೇನ ವಚನಂ ನ ಸೋಭತಿ, ಪರಿವಾರಿಕಪದೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಫುಲ್ಲಿತಮಣ್ಡಿತಂ ವಿಯ ಸೋಭತೀತಿ ತಂ ಪರಿವಾರಿಕಪದವಸೇನ ವಚನಂ ಫುಲ್ಲಿತಮಣ್ಡಿತಂ ವಿಯ ಕರೋನ್ತೋಪಿ ಏವಮಾಹ.

ಅಯಂ ವಮ್ಮಿಕೋತಿ ಪುರತೋ ಠಿತೋ ವಮ್ಮಿಕೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ದೇಸನಾವಸೇನ ಪನ ಪುರತೋ ಠಿತಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ವಿಯ ಅಯನ್ತಿ ಆಹ. ಲಙ್ಗಿನ್ತಿ ಸತ್ಥಂ ಆದಾಯ ಖಣನ್ತೋ ಪಲಿಘಂ ಅದ್ದಸ. ಉಕ್ಖಿಪ ಲಙ್ಗಿಂ ಅಭಿಕ್ಖಣ ಸುಮೇಧಾತಿ ತಾತ, ಪಣ್ಡಿತ, ಲಙ್ಗೀ ನಾಮ ರತ್ತಿಂ ಧೂಮಾಯತಿ ದಿವಾ ಪಜ್ಜಲತಿ. ಉಕ್ಖಿಪೇತ ಪರಂ ಪರತೋ ಖಣಾತಿ. ಏವಂ ಸಬ್ಬಪದೇಸು ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಉದ್ಧುಮಾಯಿಕನ್ತಿ ಮಣ್ಡೂಕಂ. ಚಙ್ಕವಾರನ್ತಿ ಖಾರಪರಿಸ್ಸಾವನಂ. ಕುಮ್ಮನ್ತಿ ಕಚ್ಛಪಂ. ಅಸಿಸೂನನ್ತಿ ಮಂಸಚ್ಛೇದಕಂ ಅಸಿಞ್ಚೇವ ಅಧಿಕುಟ್ಟನಞ್ಚ. ಮಂಸಪೇಸಿನ್ತಿ ನಿಸದಪೋತಪ್ಪಮಾಣಂ ಅಲ್ಲಮಂಸಪಿಣ್ಡಂ. ನಾಗನ್ತಿ ಸುಮನಪುಪ್ಫಕಲಾಪಸದಿಸಂ ಮಹಾಫಣಂ ತಿವಿಧಸೋವತ್ಥಿಕಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಂ ಅಹಿನಾಗಂ ಅದ್ದಸ. ಮಾ ನಾಗಂ ಘಟ್ಟೇಸೀತಿ ದಣ್ಡಕಕೋಟಿಯಾ ವಾ ವಲ್ಲಿಕೋಟಿಯಾ ವಾ ಪಂಸುಚುಣ್ಣಂ ವಾ ಪನ ಖಿಪಮಾನೋ ಮಾ ನಾಗಂ ಘಟ್ಟಯಿ. ನಮೋ ಕರೋಹಿ ನಾಗಸ್ಸಾತಿ ಉಪರಿವಾತತೋ ಅಪಗಮ್ಮ ಸುದ್ಧವತ್ಥಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ನಾಗಸ್ಸ ನಮಕ್ಕಾರಂ ಕರೋಹಿ. ನಾಗೇನ ಅಧಿಸಯಿತಂ ಧನಂ ನಾಮ ಯಾವ ಸತ್ತಮಾ ಕುಲಪರಿವಟ್ಟಾ ಖಾದತೋ ನ ಖೀಯತಿ, ನಾಗೋ ತೇ ಅಧಿಸಯಿತಂ ಧನಂ ದಸ್ಸತಿ, ತಸ್ಮಾ ನಮೋ ಕರೋಹಿ ನಾಗಸ್ಸಾತಿ. ಇತೋ ವಾ ಪನ ಸುತ್ವಾತಿ ಯಥಾ ದುಕ್ಖಕ್ಖನ್ಧೇ ಇತೋತಿ ಸಾಸನೇ ನಿಸ್ಸಕಂ, ನ ತಥಾ ಇಧ. ಇಧ ಪನ ದೇವಪುತ್ತೇ ನಿಸ್ಸಕ್ಕಂ, ತಸ್ಮಾ ಇತೋ ವಾ ಪನಾತಿ ಮಮ ವಾ ಪನ ಸನ್ತಿಕಾ ಸುತ್ವಾತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ.

೨೫೧. ಚಾತುಮ್ಮಹಾಭೂತಿಕಸ್ಸಾತಿ ಚತುಮಹಾಭೂತಮಯಸ್ಸ. ಕಾಯಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನನ್ತಿ ಸರೀರಸ್ಸ ನಾಮಂ. ಯಥೇವ ಹಿ ಬಾಹಿರಕೋ ವಮ್ಮಿಕೋ, ವಮತೀತಿ ವನ್ತಕೋತಿ ವನ್ತುಸ್ಸಯೋತಿ ವನ್ತಸಿನೇಹಸಮ್ಬನ್ಧೋತಿ ಚತೂಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ವಮ್ಮಿಕೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಸೋ ಹಿ ಅಹಿಮಙ್ಗುಸಉನ್ದೂರಘರಗೋಳಿಕಾದಯೋ ನಾನಪ್ಪಕಾರೇ ಪಾಣಕೇ ವಮತೀತಿ ವಮ್ಮಿಕೋ. ಉಪಚಿಕಾಹಿ ವನ್ತಕೋತಿ ವಮ್ಮಿಕೋ. ಉಪಚಿಕಾಹಿ ವಮಿತ್ವಾ ಮುಖತುಣ್ಡಕೇನ ಉಕ್ಖಿತ್ತಪಂಸುಚುಣ್ಣೇನ ಕಟಿಪ್ಪಮಾಣೇನಪಿ ಪೋರಿಸಪ್ಪಮಾಣೇನಪಿ ಉಸ್ಸಿತೋತಿ ವಮ್ಮಿಕೋ. ಉಪಚಿಕಾಹಿ ವನ್ತಖೇಳಸಿನೇಹೇನ ಆಬದ್ಧತಾಯ ಸತ್ತಸತ್ತಾಹಂ ದೇವೇ ವಸ್ಸನ್ತೇಪಿ ನ ವಿಪ್ಪಕಿರಿಯತಿ, ನಿದಾಘೇಪಿ ತತೋ ಪಂಸುಮುಟ್ಠಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ತಸ್ಮಿಂ ಮುಟ್ಠಿನಾ ಪೀಳಿಯಮಾನೇ ಸಿನೇಹೋ ನಿಕ್ಖಮತಿ, ಏವಂ ವನ್ತಸಿನೇಹೇನ ಸಮ್ಬದ್ಧೋತಿ ವಮ್ಮಿಕೋ. ಏವಮಯಂ ಕಾಯೋಪಿ, ‘‘ಅಕ್ಖಿಮ್ಹಾ ಅಕ್ಖಿಗೂಥಕೋ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ನಾನಪ್ಪಕಾರಕಂ ಅಸುಚಿಕಲಿಮಲಂ ವಮತೀತಿ ವಮ್ಮಿಕೋ. ಬುದ್ಧಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಖೀಣಾಸವಾ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಅತ್ತಭಾವೇ ನಿಕನ್ತಿಪರಿಯಾದಾನೇನ ಅತ್ತಭಾವಂ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಗತಾತಿ ಅರಿಯೇಹಿ ವನ್ತಕೋತಿಪಿ ವಮ್ಮಿಕೋ. ಯೇಹಿ ಚಾಯಂ ತೀಹಿ ಅಟ್ಠಿಸತೇಹಿ ಉಸ್ಸಿತೋ ನ್ಹಾರುಸಮ್ಬದ್ಧೋ ಮಂಸಾವಲೇಪನೋ ಅಲ್ಲಚಮ್ಮಪರಿಯೋನದ್ಧೋ ಛವಿರಞ್ಜಿತೋ ಸತ್ತೇ ವಞ್ಚೇತಿ, ತಂ ಸಬ್ಬಂ ಅರಿಯೇಹಿ ವನ್ತಮೇವಾತಿ ವನ್ತುಸ್ಸಯೋತಿಪಿ ವಮ್ಮಿಕೋ. ‘‘ತಣ್ಹಾ ಜನೇತಿ ಪುರಿಸಂ, ಚಿತ್ತಮಸ್ಸ ವಿಧಾವತೀ’’ತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೧.೫೫) ಏವಂ ತಣ್ಹಾಯ ಜನಿತತ್ತಾ ಅರಿಯೇಹಿ ವನ್ತೇನೇವ ತಣ್ಹಾಸಿನೇಹೇನ ಸಮ್ಬದ್ಧೋ ಅಯನ್ತಿ ವನ್ತಸಿನೇಹೇನ ಸಮ್ಬದ್ಧೋತಿಪಿ ವಮ್ಮಿಕೋ. ಯಥಾ ಚ ವಮ್ಮಿಕಸ್ಸ ಅನ್ತೋ ನಾನಪ್ಪಕಾರಾ ಪಾಣಕಾ ತತ್ಥೇವ ಜಾಯನ್ತಿ, ಉಚ್ಚಾರಪಸ್ಸಾವಂ ಕರೋನ್ತಿ, ಗಿಲಾನಾ ಸಯನ್ತಿ, ಮತಾ ಪತನ್ತಿ. ಇತಿ ಸೋ ತೇಸಂ ಸೂತಿಘರಂ ವಚ್ಚಕುಟಿ ಗಿಲಾನಸಾಲಾ ಸುಸಾನಞ್ಚ ಹೋತಿ. ಏವಂ ಖತ್ತಿಯಮಹಾಸಾಲಾದೀನಮ್ಪಿ ಕಾಯೋ ಅಯಂ ಗೋಪಿತರಕ್ಖಿತೋ ಮಣ್ಡಿತಪ್ಪಸಾಧಿತೋ ಮಹಾನುಭಾವಾನಂ ಕಾಯೋತಿ ಅಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಛವಿನಿಸ್ಸಿತಾ ಪಾಣಾ ಚಮ್ಮನಿಸ್ಸಿತಾ ಪಾಣಾ ಮಂಸನಿಸ್ಸಿತಾ ಪಾಣಾ ನ್ಹಾರುನಿಸ್ಸಿತಾ ಪಾಣಾ ಅಟ್ಠಿನಿಸ್ಸಿತಾ ಪಾಣಾ ಅಟ್ಠಿಮಿಞ್ಜನಿಸ್ಸಿತಾ ಪಾಣಾತಿ ಏವಂ ಕುಲಗಣನಾಯ ಅಸೀತಿಮತ್ತಾನಿ ಕಿಮಿಕುಲಸಹಸ್ಸಾನಿ ಅನ್ತೋಕಾಯಸ್ಮಿಂಯೇವ ಜಾಯನ್ತಿ, ಉಚ್ಚಾರಪಸ್ಸಾವಂ ಕರೋನ್ತಿ, ಗೇಲಞ್ಞೇನ ಆತುರಿತಾನಿ ಸಯನ್ತಿ, ಮತಾನಿ ಪತನ್ತಿ, ಇತಿ ಅಯಮ್ಪಿ ತೇಸಂ ಪಾಣಾನಂ ಸೂತಿಘರಂ ವಚ್ಚಕುಟಿ ಗಿಲಾನಸಾಲಾ ಸುಸಾನಞ್ಚ ಹೋತೀತಿ ‘‘ವಮ್ಮಿಕೋ’’ ತ್ವೇವ ಸಙ್ಖಂ ಗತೋ. ತೇನಾಹ ಭಗವಾ – ‘‘ವಮ್ಮಿಕೋತಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖು, ಇಮಸ್ಸ ಚಾತುಮಹಾಭೂತಿಕಸ್ಸ ಕಾಯಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನ’’ನ್ತಿ.

ಮಾತಾಪೇತ್ತಿಕಸಮ್ಭವಸ್ಸಾತಿ ಮಾತಿತೋ ಚ ಪಿತಿತೋ ಚ ನಿಬ್ಬತ್ತೇನ ಮಾತಾಪೇತ್ತಿಕೇನ ಸುಕ್ಕಸೋಣಿತೇನ ಸಮ್ಭೂತಸ್ಸ. ಓದನಕುಮ್ಮಾಸೂಪಚಯಸ್ಸಾತಿ ಓದನೇನ ಚೇವ ಕುಮ್ಮಾಸೇನ ಚ ಉಪಚಿತಸ್ಸ ವಡ್ಢಿತಸ್ಸ. ಅನಿಚ್ಚುಚ್ಛಾದನಪರಿಮದ್ದನಭೇದನವಿದ್ಧಂಸನಧಮ್ಮಸ್ಸಾತಿ ಏತ್ಥ ಅಯಂ ಕಾಯೋ ಹುತ್ವಾ ಅಭಾವಟ್ಠೇನ ಅನಿಚ್ಚಧಮ್ಮೋ. ದುಗ್ಗನ್ಧವಿಘಾತತ್ಥಾಯ ತನುವಿಲೇಪನೇನ ಉಚ್ಛಾದನಧಮ್ಮೋ. ಅಙ್ಗಪಚ್ಚಙ್ಗಾಬಾಧವಿನೋದನತ್ಥಾಯ ಖುದ್ದಕಸಮ್ಬಾಹನೇನ ಪರಿಮದ್ದನಧಮ್ಮೋ. ದಹರಕಾಲೇ ವಾ ಊರೂಸು ಸಯಾಪೇತ್ವಾ ಗಬ್ಭವಾಸೇನ ದುಸ್ಸಣ್ಠಿತಾನಂ ತೇಸಂ ತೇಸಂ ಅಙ್ಗಾನಂ ಸಣ್ಠಾನಸಮ್ಪಾದನತ್ಥಂ ಅಞ್ಛನಪೀಳನಾದಿವಸೇನ ಪರಿಮದ್ದನಧಮ್ಮೋ. ಏವಂ ಪರಿಹರತೋಪಿ ಚ ಭೇದನವಿದ್ಧಂಸನಧಮ್ಮೋ ಭಿಜ್ಜತಿ ಚೇವ ವಿಕಿರತಿ ಚ, ಏವಂ ಸಭಾವೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ತತ್ಥ ಮಾತಾಪೇತ್ತಿಕಸಮ್ಭವಓದನಕುಮ್ಮಾಸೂಪಚಯಉಚ್ಛಾದನಪರಿಮದ್ದನಪದೇಹಿ ಸಮುದಯೋ ಕಥಿತೋ, ಅನಿಚ್ಚಭೇದವಿದ್ಧಂಸನಪದೇಹಿ ಅತ್ಥಙ್ಗಮೋ. ಏವಂ ಸತ್ತಹಿಪಿ ಪದೇಹಿ ಚಾತುಮಹಾಭೂತಿಕಸ್ಸ ಕಾಯಸ್ಸ ಉಚ್ಚಾವಚಭಾವೋ ವಡ್ಢಿಪರಿಹಾನಿ ಸಮುದಯತ್ಥಙ್ಗಮೋ ಕಥಿತೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ದಿವಾ ಕಮ್ಮನ್ತೇತಿ ದಿವಾ ಕತ್ತಬ್ಬಕಮ್ಮನ್ತೇ. ಧೂಮಾಯನಾತಿ ಏತ್ಥ ಅಯಂ ಧೂಮಸದ್ದೋ ಕೋಧೇ ತಣ್ಹಾಯ ವಿತಕ್ಕೇ ಪಞ್ಚಸು ಕಾಮಗುಣೇಸು ಧಮ್ಮದೇಸನಾಯ ಪಕತಿಧೂಮೇತಿ ಇಮೇಸು ಅತ್ಥೇಸು ವತ್ತತಿ. ‘‘ಕೋಧೋ ಧೂಮೋ ಭಸ್ಮನಿಮೋಸವಜ್ಜ’’ನ್ತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೧.೧೬೫) ಏತ್ಥ ಹಿ ಕೋಧೇ ವತ್ತತಿ. ‘‘ಇಚ್ಛಾಧೂಮಾಯಿತಾ ಸತ್ತಾ’’ತಿ ಏತ್ಥ ತಣ್ಹಾಯ. ‘‘ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಅಞ್ಞತರೋ ಭಿಕ್ಖು ಭಗವತೋ ಅವಿದೂರೇ ಧೂಮಾಯನ್ತೋ ನಿಸಿನ್ನೋ ಹೋತೀ’’ತಿ ಏತ್ಥ ವಿತಕ್ಕೇ.

‘‘ಪಙ್ಕೋ ಚ ಕಾಮಾ ಪಲಿಪೋ ಚ ಕಾಮಾ,

ಭಯಞ್ಚ ಮೇತಂ ತಿಮೂಲಂ ಪವುತ್ತಂ;

ರಜೋ ಚ ಧೂಮೋ ಚ ಮಯಾ ಪಕಾಸಿತಾ;

ಹಿತ್ವಾ ತುವಂ ಪಬ್ಬಜ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತಾ’’ತಿ. (ಜಾ. ೧.೬.೧೪) –

ಏತ್ಥ ಪಞ್ಚಕಾಮಗುಣೇಸು. ‘‘ಧೂಮಂ ಕತ್ತಾ ಹೋತೀ’’ತಿ (ಮ. ನಿ. ೧.೩೪೯) ಏತ್ಥ ಧಮ್ಮದೇಸನಾಯ. ‘‘ಧಜೋ ರಥಸ್ಸ ಪಞ್ಞಾಣಂ, ಧೂಮೋ ಪಞ್ಞಾಣಮಗ್ಗಿನೋ’’ತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೧.೭೨) ಏತ್ಥ ಪಕತಿಧೂಮೇ. ಇಧ ಪನಾಯಂ ವಿತಕ್ಕೇ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಅಯಂ ರತ್ತಿಂ ಧೂಮಾಯನಾ’’ತಿ.

ತಥಾಗತಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನನ್ತಿ ತಥಾಗತೋ ಹಿ ಸತ್ತನ್ನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಬಾಹಿತತ್ತಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ನಾಮ. ಯಥಾಹ – ‘‘ಸತ್ತನ್ನಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖು, ಧಮ್ಮಾನಂ ಬಾಹಿತತ್ತಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ. ಕತಮೇಸಂ ಸತ್ತನ್ನಂ? ರಾಗೋ ಬಾಹಿತೋ ಹೋತಿ, ದೋಸೋ… ಮೋಹೋ… ಮಾನೋ… ಸಕ್ಕಾಯದಿಟ್ಠಿ… ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾ… ಸೀಲಬ್ಬತಪರಾಮಾಸೋ ಬಾಹಿತೋ ಹೋತಿ. ಇಮೇಸಂ ಭಿಕ್ಖು ಸತ್ತನ್ನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಬಾಹಿತತ್ತಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ’’ತಿ (ಚೂಳನಿ. ಮೇತ್ತಗೂಮಾಣವಪುಚ್ಛಾನಿದ್ದೇಸ ೨೮). ಸುಮೇಧೋತಿ ಸುನ್ದರಪಞ್ಞೋ. ಸೇಕ್ಖಸ್ಸಾತಿ ಏತ್ಥ ಸಿಕ್ಖತೀತಿ ಸೇಕ್ಖೋ. ಯಥಾಹ – ‘‘ಸಿಕ್ಖತೀತಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖು, ತಸ್ಮಾ ಸೇಕ್ಖೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಕಿಞ್ಚ ಸಿಕ್ಖತಿ? ಅಧಿಸೀಲಮ್ಪಿ ಸಿಕ್ಖತಿ, ಅಧಿಚಿತ್ತಮ್ಪಿ ಸಿಕ್ಖತಿ, ಅಧಿಪಞ್ಞಮ್ಪಿ ಸಿಕ್ಖತೀ’’ತಿ (ಅ. ನಿ. ೩.೮೬).

ಪಞ್ಞಾಯ ಅಧಿವಚನನ್ತಿ ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರಾಯ ಪಞ್ಞಾಯ ಏತಂ ಅಧಿವಚನಂ, ನ ಆವುಧಸತ್ಥಸ್ಸ. ವೀರಿಯಾರಮ್ಭಸ್ಸಾತಿ ಕಾಯಿಕಚೇತಸಿಕವೀರಿಯಸ್ಸ. ತಂ ಪಞ್ಞಾಗತಿಕಮೇವ ಹೋತಿ. ಲೋಕಿಯಾಯ ಪಞ್ಞಾಯ ಲೋಕಿಯಂ, ಲೋಕುತ್ತರಾಯ ಪಞ್ಞಾಯ ಲೋಕುತ್ತರಂ. ಏತ್ಥ ಪನಾಯಂ ಅತ್ಥದೀಪನಾ –

ಏಕೋ ಕಿರ ಜಾನಪದೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಪಾತೋವ ಮಾಣವಕೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಗಾಮತೋ ನಿಕ್ಖಮ್ಮ ದಿವಸಂ ಅರಞ್ಞೇ ಮನ್ತೇ ವಾಚೇತ್ವಾ ಸಾಯಂ ಗಾಮಂ ಆಗಚ್ಛತಿ. ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ಚ ಏಕೋ ವಮ್ಮಿಕೋ ಅತ್ಥಿ. ಸೋ ರತ್ತಿಂ ಧೂಮಾಯತಿ, ದಿವಾ ಪಜ್ಜಲತಿ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಅನ್ತೇವಾಸಿಂ ಸುಮೇಧಂ ಮಾಣವಂ ಆಹ – ‘‘ತಾತ, ಅಯಂ ವಮ್ಮಿಕೋ ರತ್ತಿಂ ಧೂಮಾಯತಿ, ದಿವಾ ಪಜ್ಜಲತಿ, ವಿಕಾರಮಸ್ಸ ಪಸ್ಸಿಸ್ಸಾಮ, ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ನಂ ಚತ್ತಾರೋ ಕೋಟ್ಠಾಸೇ ಕತ್ವಾ ಖಿಪಾಹೀ’’ತಿ. ಸೋ ಸಾಧೂತಿ ಕುದಾಲಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸಮೇಹಿ ಪಾದೇಹಿ ಪಥವಿಯಂ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ತಥಾ ಅಕಾಸಿ. ತತ್ರ ಆಚರಿಯಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ವಿಯ ಭಗವಾ. ಸುಮೇಧಮಾಣವಕೋ ವಿಯ ಸೇಕ್ಖೋ ಭಿಕ್ಖು. ವಮ್ಮಿಕೋ ವಿಯ ಕಾಯೋ. ‘‘ತಾತ, ಅಯಂ ವಮ್ಮಿಕೋ ರತ್ತಿಂ ಧೂಮಾಯತಿ, ದಿವಾ ಪಜ್ಜಲತಿ, ವಿಕಾರಮಸ್ಸ ಪಸ್ಸಿಸ್ಸಾಮ, ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ನಂ ಚತ್ತಾರೋ ಕೋಟ್ಠಾಸೇ ಕತ್ವಾ ಖಿಪಾಹೀ’’ತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇನ ವುತ್ತಕಾಲೋ ವಿಯ, ‘‘ಭಿಕ್ಖು ಚಾತುಮಹಾಭೂತಿಕಂ ಕಾಯಂ ಚತ್ತಾರೋ ಕೋಟ್ಠಾಸೇ ಕತ್ವಾ ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹಾಹೀ’’ತಿ ಭಗವತಾ ವುತ್ತಕಾಲೋ. ತಸ್ಸ ಸಾಧೂತಿ ಕುದಾಲಂ ಗಹೇತ್ವಾ ತಥಾಕರಣಂ ವಿಯ ಸೇಕ್ಖಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ, ‘‘ಯೋ ವೀಸತಿಯಾ ಕೋಟ್ಠಾಸೇಸು ಥದ್ಧಭಾವೋ, ಅಯಂ ಪಥವೀಧಾತು. ಯೋ ದ್ವಾದಸಸು ಕೋಟ್ಠಾಸೇಸು ಆಬನ್ಧನಭಾವೋ, ಅಯಂ ಆಪೋಧಾತು. ಯೋ ಚತೂಸು ಕೋಟ್ಠಾಸೇಸು ಪರಿಪಾಚನಭಾವೋ, ಅಯಂ ತೇಜೋಧಾತು. ಯೋ ಛಸು ಕೋಟ್ಠಾಸೇಸು ವಿತ್ಥಮ್ಭನಭಾವೋ, ಅಯಂ ವಾಯೋಧಾತೂ’’ತಿ ಏವಂ ಚತುಧಾತುವವತ್ಥಾನವಸೇನ ಕಾಯಪರಿಗ್ಗಹೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಲಙ್ಗೀತಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖೂತಿ ಕಸ್ಮಾ ಭಗವಾ ಅವಿಜ್ಜಂ ಲಙ್ಗೀತಿ ಕತ್ವಾ ದಸ್ಸೇಸೀತಿ? ಯಥಾ ಹಿ ನಗರಸ್ಸ ದ್ವಾರಂ ಪಿಧಾಯ ಪಲಿಘೇ ಯೋಜಿತೇ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಗಮನಂ ಪಚ್ಛಿಜ್ಜತಿ, ಯೇ ನಗರಸ್ಸ ಅನ್ತೋ, ತೇ ಅನ್ತೋಯೇವ ಹೋನ್ತಿ. ಯೇ ಬಹಿ, ತೇ ಬಹಿಯೇವ. ಏವಮೇವ ಯಸ್ಸ ಞಾಣಮುಖೇ ಅವಿಜ್ಜಾಲಙ್ಗೀ ಪತತಿ, ತಸ್ಸ ನಿಬ್ಬಾನಸಮ್ಪಾಪಕಂ ಞಾಣಗಮನಂ ಪಚ್ಛಿಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಮಾ ಅವಿಜ್ಜಂ ಲಙ್ಗೀತಿ ಕತ್ವಾ ದಸ್ಸೇಸಿ. ಪಜಹ ಅವಿಜ್ಜನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಉಗ್ಗಹಪರಿಪುಚ್ಛಾವಸೇನ ಅವಿಜ್ಜಾಪಹಾನಂ ಕಥಿತಂ.

ಉದ್ಧುಮಾಯಿಕಾತಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖೂತಿ ಏತ್ಥ ಉದ್ಧುಮಾಯಿಕಮಣ್ಡೂಕೋ ನಾಮ ನೋ ಮಹನ್ತೋ, ನಖಪಿಟ್ಠಿಪ್ಪಮಾಣೋ ಹೋತಿ, ಪುರಾಣಪಣ್ಣನ್ತರೇ ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತರೇ ವಾ ವಲ್ಲಿಅನ್ತರೇ ವಾ ವಸತಿ. ಸೋ ದಣ್ಡಕೋಟಿಯಾ ವಾ ವಲ್ಲಿಕೋಟಿಯಾ ವಾ ಪಂಸುಚುಣ್ಣಕೇನ ವಾ ಘಟ್ಟಿತೋ ಆಯಮಿತ್ವಾ ಮಹನ್ತೋ ಪರಿಮಣ್ಡಲೋ ಬೇಲುವಪಕ್ಕಪ್ಪಮಾಣೋ ಹುತ್ವಾ ಚತ್ತಾರೋ ಪಾದೇ ಆಕಾಸಗತೇ ಕತ್ವಾ ಪಚ್ಛಿನ್ನಗಮನೋ ಹುತ್ವಾ ಅಮಿತ್ತವಸಂ ಯಾತಿ, ಕಾಕಕುಲಲಾದಿಭತ್ತಮೇವ ಹೋತಿ. ಏವಮೇವ ಅಯಂ ಕೋಧೋ ಪಠಮಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತೋ ಚಿತ್ತಾವಿಲಮತ್ತಕೋವ ಹೋತಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಅನಿಗ್ಗಹಿತೋ ವಡ್ಢಿತ್ವಾ ಮುಖವಿಕುಲನಂ ಪಾಪೇತಿ. ತದಾ ಅನಿಗ್ಗಹಿತೋ ಹನುಸಞ್ಚೋಪನಂ ಪಾಪೇತಿ. ತದಾ ಅನಿಗ್ಗಹಿತೋ ಫರುಸವಾಚಾನಿಚ್ಛಾರಣಂ ಪಾಪೇತಿ. ತದಾ ಅನಿಗ್ಗಹಿತೋ ದಿಸಾವಿಲೋಕನಂ ಪಾಪೇತಿ. ತದಾ ಅನಿಗ್ಗಹಿತೋ ಆಕಡ್ಢನಪರಿಕಡ್ಢನಂ ಪಾಪೇತಿ. ತದಾ ಅನಿಗ್ಗಹಿತೋ ಪಾಣಿನಾ ಲೇಡ್ಡುದಣ್ಡಸತ್ಥಪರಾಮಸನಂ ಪಾಪೇತಿ. ತದಾ ಅನಿಗ್ಗಹಿತೋ ದಣ್ಡಸತ್ಥಾಭಿನಿಪಾತಂ ಪಾಪೇತಿ. ತದಾ ಅನಿಗ್ಗಹಿತೋ ಪರಘಾತನಮ್ಪಿ ಅತ್ತಘಾತನಮ್ಪಿ ಪಾಪೇತಿ. ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಹೇತಂ – ‘‘ಯತೋ ಅಯಂ ಕೋಧೋ ಪರಂ ಘಾತೇತ್ವಾ ಅತ್ತಾನಂ ಘಾತೇತಿ, ಏತ್ತಾವತಾಯಂ ಕೋಧೋ ಪರಮುಸ್ಸದಗತೋ ಹೋತಿ ಪರಮವೇಪುಲ್ಲಪ್ಪತ್ತೋ’’ತಿ. ತತ್ಥ ಯಥಾ ಉದ್ಧುಮಾಯಿಕಾಯ ಚತೂಸು ಪಾದೇಸು ಆಕಾಸಗತೇಸು ಗಮನಂ ಪಚ್ಛಿಜ್ಜತಿ, ಉದ್ಧುಮಾಯಿಕಾ ಅಮಿತ್ತವಸಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಕಾಕಾದಿಭತ್ತಂ ಹೋತಿ, ಏವಮೇವ ಕೋಧಸಮಙ್ಗೀಪುಗ್ಗಲೋ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ವಡ್ಢೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಅಮಿತ್ತವಸಂ ಯಾತಿ, ಸಬ್ಬೇಸಂ ಮಾರಾನಂ ಯಥಾಕಾಮಕರಣೀಯೋ ಹೋತಿ. ತೇನಾಹ ಭಗವಾ – ‘‘ಉದ್ಧುಮಾಯಿಕಾತಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖು, ಕೋಧೂಪಾಯಾಸಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನ’’ನ್ತಿ. ತತ್ಥ ಬಲವಪ್ಪತ್ತೋ ಕೋಧೋವ ಕೋಧೂಪಾಯಾಸೋ. ಪಜಹ ಕೋಧೂಪಾಯಾಸನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಪಟಿಸಙ್ಖಾನಪ್ಪಹಾನಂ ಕಥಿತಂ.

ದ್ವಿಧಾಪಥೋತಿ ಏತ್ಥ, ಯಥಾ ಪುರಿಸೋ ಸಧನೋ ಸಭೋಗೋ ಕನ್ತಾರದ್ಧಾನಮಗ್ಗಪ್ಪಟಿಪನ್ನೋ ದ್ವೇಧಾಪಥಂ ಪತ್ವಾ, ‘‘ಇಮಿನಾ ನು ಖೋ ಗನ್ತಬ್ಬಂ, ಇಮಿನಾ ಗನ್ತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ನಿಚ್ಛೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ತತ್ಥೇವ ತಿಟ್ಠತಿ, ಅಥ ನಂ ಚೋರಾ ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಅನಯಬ್ಯಸನಂ ಪಾಪೇನ್ತಿ, ಏವಮೇವ ಖೋ ಮೂಲಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನೋ ಭಿಕ್ಖು ಬುದ್ಧಾದೀಸು ಕಙ್ಖಾಯ ಉಪ್ಪನ್ನಾಯ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ವಡ್ಢೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಅಥ ನಂ ಕಿಲೇಸಮಾರಾದಯೋ ಸಬ್ಬೇ ಮಾರಾ ಅನಯಬ್ಯಸನಂ ಪಾಪೇನ್ತಿ, ಇತಿ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾ ದ್ವೇಧಾಪಥಸಮಾ ಹೋತಿ. ತೇನಾಹ ಭಗವಾ – ‘‘ದ್ವಿಧಾಪಥೋತಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖು, ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾಯೇತಂ ಅಧಿವಚನ’’ನ್ತಿ. ಪಜಹ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಉಗ್ಗಹಪರಿಪುಚ್ಛಾವಸೇನ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾಪಹಾನಂ ಕಥಿತಂ.

ಚಙ್ಗವಾರನ್ತಿ ಏತ್ಥ, ಯಥಾ ರಜಕೇಹಿ ಖಾರಪರಿಸ್ಸಾವನಮ್ಹಿ ಉದಕೇ ಪಕ್ಖಿತ್ತೇ ಏಕೋ ಉದಕಘಟೋ ದ್ವೇಪಿ ದಸಪಿ ವೀಸತಿಪಿ ಘಟಸತಮ್ಪಿ ಪಗ್ಘರತಿಯೇವ, ಪಸಟಮತ್ತಮ್ಪಿ ಉದಕಂ ನ ತಿಟ್ಠತಿ, ಏವಮೇವ ನೀವರಣಸಮಙ್ಗಿನೋ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ಕುಸಲಧಮ್ಮೋ ನ ತಿಟ್ಠತಿ. ತೇನಾಹ ಭಗವಾ – ‘‘ಚಙ್ಗವಾರನ್ತಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖು, ಪಞ್ಚನ್ನೇತಂ ನೀವರಣಾನಂ ಅಧಿವಚನ’’ನ್ತಿ. ಪಜಹ ಪಞ್ಚನೀವರಣೇತಿ ಏತ್ಥ ವಿಕ್ಖಮ್ಭನತದಙ್ಗವಸೇನ ನೀವರಣಪ್ಪಹಾನಂ ಕಥಿತಂ.

ಕುಮ್ಮೋತಿ ಏತ್ಥ, ಯಥಾ ಕಚ್ಛಪಸ್ಸ ಚತ್ತಾರೋ ಪಾದಾ ಸೀಸನ್ತಿ ಪಞ್ಚೇವ ಅಙ್ಗಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ಏವಮೇವ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಸಙ್ಖತಾ ಧಮ್ಮಾ ಗಯ್ಹಮಾನಾ ಪಞ್ಚೇವ ಖನ್ಧಾ ಭವನ್ತಿ. ತೇನಾಹ ಭಗವಾ – ‘‘ಕುಮ್ಮೋತಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖು, ಪಞ್ಚನ್ನೇತಂ ಉಪಾದಾನಕ್ಖನ್ಧಾನಂ ಅಧಿವಚನ’’ನ್ತಿ. ಪಜಹ ಪಞ್ಚುಪಾದಾನಕ್ಖನ್ಧೇತಿ ಏತ್ಥ ಪಞ್ಚಸು ಖನ್ಧೇಸು ಛನ್ದರಾಗಪ್ಪಹಾನಂ ಕಥಿತಂ.

ಅಸಿಸೂನಾತಿ ಏತ್ಥ, ಯಥಾ ಸೂನಾಯ ಉಪರಿ ಮಂಸಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಅಸಿನಾ ಕೋಟ್ಟೇನ್ತಿ, ಏವಮಿಮೇ ಸತ್ತಾ ವತ್ಥುಕಾಮತ್ಥಾಯ ಕಿಲೇಸಕಾಮೇಹಿ ಘಾತಯಮಾನಾ ವತ್ಥುಕಾಮಾನಂ ಉಪರಿ ಕತ್ವಾ ಕಿಲೇಸಕಾಮೇಹಿ ಕನ್ತಿತಾ ಕೋಟ್ಟಿತಾ ಚ ಹೋನ್ತಿ. ತೇನಾಹ ಭಗವಾ – ‘‘ಅಸಿಸೂನಾತಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖು, ಪಞ್ಚನ್ನೇತಂ ಕಾಮಗುಣಾನಂ ಅಧಿವಚನ’’ನ್ತಿ. ಪಜಹ ಪಞ್ಚ ಕಾಮಗುಣೇತಿ ಏತ್ಥ ಪಞ್ಚಸು ಕಾಮಗುಣೇಸು ಛನ್ದರಾಗಪ್ಪಹಾನಂ ಕಥಿತಂ.

ಮಂಸಪೇಸೀತಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖೂತಿ ಏತ್ಥ ಅಯಂ ಮಂಸಪೇಸಿ ನಾಮ ಬಹುಜನಪತ್ಥಿತಾ ಖತ್ತಿಯಾದಯೋ ಮನುಸ್ಸಾಪಿ ನಂ ಪತ್ಥೇನ್ತಿ ಕಾಕಾದಯೋ ತಿರಚ್ಛಾನಾಪಿ. ಇಮೇ ಹಿ ಸತ್ತಾ ಅವಿಜ್ಜಾಯ ಸಮ್ಮತ್ತಾ ನನ್ದಿರಾಗಂ ಉಪಗಮ್ಮ ವಟ್ಟಂ ವಡ್ಢೇನ್ತಿ. ಯಥಾ ವಾ ಮಂಸಪೇಸಿ ಠಪಿತಠಪಿತಟ್ಠಾನೇ ಲಗ್ಗತಿ, ಏವಮಿಮೇ ಸತ್ತಾ ನನ್ದಿರಾಗಬದ್ಧಾ ವಟ್ಟೇ ಲಗ್ಗನ್ತಿ, ದುಕ್ಖಂ ಪತ್ವಾಪಿ ನ ಉಕ್ಕಣ್ಠನ್ತಿ, ಇತಿ ನನ್ದಿರಾಗೋ ಮಂಸಪೇಸಿಸದಿಸೋ ಹೋತಿ. ತೇನಾಹ ಭಗವಾ – ‘‘ಮಂಸಪೇಸೀತಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖು, ನನ್ದಿರಾಗಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನ’’ನ್ತಿ. ಪಜಹ ನನ್ದೀರಾಗನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಚತುತ್ಥಮಗ್ಗೇನ ನನ್ದೀರಾಗಪ್ಪಹಾನಂ ಕಥಿತಂ.

ನಾಗೋತಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖು, ಖೀಣಾಸವಸ್ಸೇತಂ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಅಧಿವಚನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಯೇನತ್ಥೇನ ಖೀಣಾಸವೋ ನಾಗೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಸೋ ಅನಙ್ಗಣಸುತ್ತೇ (ಮ. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೧.೬೩) ಪಕಾಸಿತೋ ಏವ. ನಮೋ ಕರೋಹಿ ನಾಗಸ್ಸಾತಿ ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ ಬುದ್ಧನಾಗಸ್ಸ, ‘‘ಬುದ್ಧೋ ಸೋ ಭಗವಾ ಬೋಧಾಯ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ, ದನ್ತೋ ಸೋ ಭಗವಾ ದಮಥಾಯ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ, ಸನ್ತೋ ಸೋ ಭಗವಾ ಸಮಥಾಯ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ, ತಿಣ್ಣೋ ಸೋ ಭಗವಾ ತರಣಾಯ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ, ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋ ಸೋ ಭಗವಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಾಯ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತೀ’’ತಿ (ಮ. ನಿ. ೧.೩೬೧) ಏವಂ ನಮಕ್ಕಾರಂ ಕರೋಹೀತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ. ಇತಿ ಇದಂ ಸುತ್ತಂ ಥೇರಸ್ಸ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಅಹೋಸಿ. ಥೇರೋಪಿ ಇದಮೇವ ಸುತ್ತಂ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಕತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತೋ. ಅಯಮೇತಸ್ಸ ಅತ್ಥೋತಿ ಅಯಂ ಏತಸ್ಸ ಪಞ್ಹಸ್ಸ ಅತ್ಥೋ. ಇತಿ ಭಗವಾ ರತನರಾಸಿಮ್ಹಿ ಮಣಿಕೂಟಂ ಗಣ್ಹನ್ತೋ ವಿಯ ಯಥಾನುಸನ್ಧಿನಾವ ದೇಸನಂ ನಿಟ್ಠಪೇಸೀತಿ.

ಪಪಞ್ಚಸೂದನಿಯಾ ಮಜ್ಝಿಮನಿಕಾಯಟ್ಠಕಥಾಯ

ವಮ್ಮಿಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೪. ರಥವಿನೀತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೫೨. ಏವಂ ಮೇ ಸುತನ್ತಿ ರಥವಿನೀತಸುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ರಾಜಗಹೇತಿ ಏವಂನಾಮಕೇ ನಗರೇ, ತಞ್ಹಿ ಮನ್ಧಾತುಮಹಾಗೋವಿನ್ದಾದೀಹಿ ಪರಿಗ್ಗಹಿತತ್ತಾ ರಾಜಗಹನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಅಞ್ಞೇಪೇತ್ಥ ಪಕಾರೇ ವಣ್ಣಯನ್ತಿ. ಕಿಂ ತೇಹಿ? ನಾಮಮೇತಂ ತಸ್ಸ ನಗರಸ್ಸ. ತಂ ಪನೇತಂ ಬುದ್ಧಕಾಲೇ ಚ ಚಕ್ಕವತ್ತಿಕಾಲೇ ಚ ನಗರಂ ಹೋತಿ, ಸೇಸಕಾಲೇ ಸುಞ್ಞಂ ಹೋತಿ ಯಕ್ಖಪರಿಗ್ಗಹಿತಂ, ತೇಸಂ ವಸನ್ತವನಂ ಹುತ್ವಾ ತಿಟ್ಠತಿ. ವೇಳುವನೇ ಕಲನ್ದಕನಿವಾಪೇತಿ ವೇಳುವನನ್ತಿ ತಸ್ಸ ಉಯ್ಯಾನಸ್ಸ ನಾಮಂ, ತಂ ಕಿರ ವೇಳೂಹಿ ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಂ ಅಹೋಸಿ ಅಟ್ಠಾರಸಹತ್ಥೇನ ಚ ಪಾಕಾರೇನ, ಗೋಪುರಟ್ಟಾಲಕಯುತ್ತಂ ನೀಲೋಭಾಸಂ ಮನೋರಮಂ, ತೇನ ವೇಳುವನನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಕಲನ್ದಕಾನಞ್ಚೇತ್ಥ ನಿವಾಪಂ ಅದಂಸು, ತೇನ ಕಲನ್ದಕನಿವಾಪೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ.

ಪುಬ್ಬೇ ಕಿರ ಅಞ್ಞತರೋ ರಾಜಾ ತತ್ಥ ಉಯ್ಯಾನಕೀಳನತ್ಥಂ ಆಗತೋ ಸುರಾಮದೇನ ಮತ್ತೋ ದಿವಾಸೇಯ್ಯಂ ಉಪಗತೋ ಸುಪಿ. ಪರಿಜನೋಪಿಸ್ಸ, ‘‘ಸುತ್ತೋ ರಾಜಾ’’ತಿ ಪುಪ್ಫಫಲಾದೀಹಿ ಪಲೋಭಿಯಮಾನೋ ಇತೋ ಚಿತೋ ಚ ಪಕ್ಕಾಮಿ, ಅಥ ಸುರಾಗನ್ಧೇನ ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಾ ಸುಸಿರರುಕ್ಖಾ ಕಣ್ಹಸಪ್ಪೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ರಞ್ಞಾಭಿಮುಖೋ ಆಗಚ್ಛತಿ. ತಂ ದಿಸ್ವಾ ರುಕ್ಖದೇವತಾ, ‘‘ರಞ್ಞೋ ಜೀವಿತಂ ದಮ್ಮೀ’’ತಿ ಕಾಳಕವೇಸೇನ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಕಣ್ಣಮೂಲೇ ಸದ್ದಮಕಾಸಿ. ರಾಜಾ ಪಟಿಬುಜ್ಝಿ, ಕಣ್ಹಸಪ್ಪೋ ನಿವತ್ತೋ. ಸೋ ತಂ ದಿಸ್ವಾ, ‘‘ಇಮಾಯ ಮಮ ಜೀವಿತಂ ದಿನ್ನ’’ನ್ತಿ ಕಾಳಕಾನಂ ತತ್ಥ ನಿವಾಪಂ ಪಟ್ಠಪೇಸಿ, ಅಭಯಘೋಸನಞ್ಚ ಘೋಸಾಪೇಸಿ. ತಸ್ಮಾ ತಂ ತತೋ ಪಭುತಿ ಕಲನ್ದಕನಿವಾಪನ್ತಿ ಸಙ್ಖ್ಯಂ ಗತಂ. ಕಲನ್ದಕಾತಿ ಕಾಳಕಾನಂ ನಾಮಂ.

ಜಾತಿಭೂಮಿಕಾತಿ ಜಾತಿಭೂಮಿವಾಸಿನೋ. ತತ್ಥ ಜಾತಿಭೂಮೀತಿ ಜಾತಟ್ಠಾನಂ. ತಂ ಖೋ ಪನೇತಂ ನೇವ ಕೋಸಲಮಹಾರಾಜಾದೀನಂ ನ ಚಙ್ಕೀಬ್ರಾಹಮಣಾದೀನಂ ನ ಸಕ್ಕಸುಯಾಮಸನ್ತುಸಿತಾದೀನಂ ನ ಅಸೀತಿಮಹಾಸಾವಕಾದೀನಂ ನ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಸತ್ತಾನಂ ಜಾತಟ್ಠಾನಂ ‘‘ಜಾತಿಭೂಮೀ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಯಸ್ಸ ಪನ ಜಾತದಿವಸೇ ದಸಸಹಸ್ಸಿಲೋಕಧಾತು ಏಕದ್ಧಜಮಾಲಾವಿಪ್ಪಕಿಣ್ಣಕುಸುಮವಾಸಚುಣ್ಣಗನ್ಧಸುಗನ್ಧಾ ಸಬ್ಬಪಾಲಿಫುಲ್ಲಮಿವ ನನ್ದನವನಂ ವಿರೋಚಮಾನಾ ಪದುಮಿನಿಪಣ್ಣೇ ಉದಕಬಿನ್ದು ವಿಯ ಅಕಮ್ಪಿತ್ಥ, ಜಚ್ಚನ್ಧಾದೀನಞ್ಚ ರೂಪದಸ್ಸನಾದೀನಿ ಅನೇಕಾನಿ ಪಾಟಿಹಾರಿಯಾನಿ ಪವತ್ತಿಂಸು, ತಸ್ಸ ಸಬ್ಬಞ್ಞುಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಜಾತಟ್ಠಾನಸಾಕಿಯಜನಪದೋ ಕಪಿಲವತ್ಥಾಹಾರೋ, ಸಾ ‘‘ಜಾತಿಭೂಮೀ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ.

ಧಮ್ಮಗರುಭಾವವಣ್ಣನಾ

ವಸ್ಸಂವುಟ್ಠಾತಿ ತೇಮಾಸಂ ವಸ್ಸಂವುಟ್ಠಾ ಪವಾರಿತಪವಾರಣಾ ಹುತ್ವಾ. ಭಗವಾ ಏತದವೋಚಾತಿ ‘‘ಕಚ್ಚಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಖಮನೀಯ’’ನ್ತಿಆದೀಹಿ ವಚನೇಹಿ ಆಗನ್ತುಕಪಟಿಸನ್ಥಾರಂ ಕತ್ವಾ ಏತಂ, ‘‘ಕೋ ನು ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ’’ತಿಆದಿವಚನಮವೋಚ. ತೇ ಕಿರ ಭಿಕ್ಖು, – ‘‘ಕಚ್ಚಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಖಮನೀಯಂ ಕಚ್ಚಿ ಯಾಪನೀಯಂ, ಕಚ್ಚಿತ್ಥ ಅಪ್ಪಕಿಲಮಥೇನ ಅದ್ಧಾನಂ ಆಗತಾ, ನ ಚ ಪಿಣ್ಡಕೇನ ಕಿಲಮಿತ್ಥ, ಕುತೋ ಚ ತುಮ್ಹೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಆಗಚ್ಛಥಾ’’ತಿ ಪಟಿಸನ್ಥಾರವಸೇನ ಪುಚ್ಛಿತಾ – ‘‘ಭಗವಾ ಸಾಕಿಯಜನಪದೇ ಕಪಿಲವತ್ಥಾಹಾರತೋ ಜಾತಿಭೂಮಿತೋ ಆಗಚ್ಛಾಮಾ’’ತಿ ಆಹಂಸು. ಅಥ ಭಗವಾ ನೇವ ಸುದ್ಧೋದನಮಹಾರಾಜಸ್ಸ, ನ ಸಕ್ಕೋದನಸ್ಸ, ನ ಸುಕ್ಕೋದನಸ್ಸ, ನ ಧೋತೋದನಸ್ಸ, ನ ಅಮಿತೋದನಸ್ಸ, ನ ಅಮಿತ್ತಾಯ ದೇವಿಯಾ, ನ ಮಹಾಪಜಾಪತಿಯಾ, ನ ಸಕಲಸ್ಸ ಸಾಕಿಯಮಣ್ಡಲಸ್ಸ ಆರೋಗ್ಯಂ ಪುಚ್ಛಿ. ಅಥ ಖೋ ಅತ್ತನಾ ಚ ದಸಕಥಾವತ್ಥುಲಾಭಿಂ ಪರಞ್ಚ ತತ್ಥ ಸಮಾದಪೇತಾರಂ ಪಟಿಪತ್ತಿಸಮ್ಪನ್ನಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಪುಚ್ಛನ್ತೋ ಇದಂ – ‘‘ಕೋ ನು ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ’’ತಿಆದಿವಚನಂ ಅವೋಚ.

ಕಸ್ಮಾ ಪನ ಭಗವಾ ಸುದ್ಧೋದನಾದೀನಂ ಆರೋಗ್ಯಂ ಅಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಏವರೂಪಂ ಭಿಕ್ಖುಮೇವ ಪುಚ್ಛತಿ? ಪಿಯತಾಯ. ಬುದ್ಧಾನಞ್ಹಿ ಪಟಿಪನ್ನಕಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ಉಪಾಸಕಾ ಉಪಾಸಿಕಾಯೋ ಚ ಪಿಯಾ ಹೋನ್ತಿ ಮನಾಪಾ. ಕಿಂ ಕಾರಣಾ? ಧಮ್ಮಗರುತಾಯ. ಧಮ್ಮಗರುನೋ ಹಿ ತಥಾಗತಾ, ಸೋ ಚ ನೇಸಂ ಧಮ್ಮಗರುಭಾವೋ, ‘‘ದುಕ್ಖಂ ಖೋ ಅಗಾರವೋ ವಿಹರತಿ, ಅಪ್ಪತಿಸ್ಸೋ’’ತಿ (ಅ. ನಿ. ೪.೨೧) ಇಮಿನಾ ಅಜಪಾಲನಿಗ್ರೋಧಮೂಲೇ ಉಪ್ಪನ್ನಜ್ಝಾಸಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಧಮ್ಮಗರುತಾಯೇವ ಹಿ ಭಗವಾ ಮಹಾಕಸ್ಸಪತ್ಥೇರಸ್ಸ ಅಭಿನಿಕ್ಖಮನದಿವಸೇ ಪಚ್ಚುಗ್ಗಮನಂ ಕರೋನ್ತೋ ತಿಗಾವುತಂ ಮಗ್ಗಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಅತಿರೇಕತಿಯೋಜನಸತಂ ಮಗ್ಗಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಗಙ್ಗಾತೀರೇ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತ್ವಾ ಮಹಾಕಪ್ಪಿನಂ ಸಪರಿಸಂ ಅರಹತ್ತೇ ಪತಿಟ್ಠಪೇಸಿ. ಏಕಸ್ಮಿಂ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತೇ ಪಞ್ಚಚತ್ತಾಲೀಸಯೋಜನಂ ಮಗ್ಗಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಕುಮ್ಭಕಾರಸ್ಸ ನಿವೇಸನೇ ತಿಯಾಮರತ್ತಿಂ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಕತ್ವಾ ಪುಕ್ಕುಸಾತಿಕುಲಪುತ್ತಂ ಅನಾಗಾಮಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಪೇಸಿ. ವೀಸಯೋಜನಸತಂ ಗನ್ತ್ವಾ ವನವಾಸಿಸಾಮಣೇರಸ್ಸ ಅನುಗ್ಗಹಂ ಅಕಾಸಿ. ಸಟ್ಠಿಯೋಜನಮಗ್ಗಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಖದಿರವನಿಯತ್ಥೇರಸ್ಸ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸಿ. ಅನುರುದ್ಧತ್ಥೇರೋ ಪಾಚೀನವಂಸದಾಯೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಮಹಾಪುರಿಸವಿತಕ್ಕಂ ವಿತಕ್ಕೇತೀತಿ ಞತ್ವಾ ತತ್ಥ ಆಕಾಸೇನ ಗನ್ತ್ವಾ ಥೇರಸ್ಸ ಪುರತೋ ಓರುಯ್ಹ ಸಾಧುಕಾರಮದಾಸಿ. ಕೋಟಿಕಣ್ಣಸೋಣತ್ಥೇರಸ್ಸ ಏಕಗನ್ಧಕುಟಿಯಂ ಸೇನಾಸನಂ ಪಞ್ಞಪಾಪೇತ್ವಾ ಪಚ್ಚೂಸಕಾಲೇ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಅಜ್ಝೇಸಿತ್ವಾ ಸರಭಞ್ಞಪರಿಯೋಸಾನೇ ಸಾಧುಕಾರಮದಾಸಿ. ತಿಗಾವುತಂ ಮಗ್ಗಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತಿಣ್ಣಂ ಕುಲಪುತ್ತಾನಂ ವಸನಟ್ಠಾನೇ ಗೋಸಿಙ್ಗಸಾಲವನೇ ಸಾಮಗ್ಗಿರಸಾನಿಸಂಸಂ ಕಥೇಸಿ. ಕಸ್ಸಪೋಪಿ ಭಗವಾ – ‘‘ಅನಾಗಾಮಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಿತೋ ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಅಯ’’ನ್ತಿ ವಿಸ್ಸಾಸಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಘಟಿಕಾರಸ್ಸ ಕುಮ್ಭಕಾರಸ್ಸ ನಿವೇಸನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸಹತ್ಥಾ ಆಮಿಸಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಿ.

ಅಮ್ಹಾಕಂಯೇವ ಭಗವಾ ಉಪಕಟ್ಠಾಯ ವಸ್ಸೂಪನಾಯಿಕಾಯ ಜೇತವನತೋ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಪರಿವುತೋ ಚಾರಿಕಂ ನಿಕ್ಖಮಿ. ಕೋಸಲಮಹಾರಾಜಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕಾದಯೋ ನಿವತ್ತೇತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿಂಸು. ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕೋ ಘರಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ದೋಮನಸ್ಸಪ್ಪತ್ತೋ ನಿಸೀದಿ. ಅಥ ನಂ ಪುಣ್ಣಾ ನಾಮ ದಾಸೀ ದೋಮನಸ್ಸಪ್ಪತ್ತೋಸಿ ಸಾಮೀತಿ ಆಹ. ‘‘ಆಮ ಜೇ, ಸತ್ಥಾರಂ ನಿವತ್ತೇತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿಂ, ಅಥ ಮೇ ಇಮಂ ತೇಮಾಸಂ ಧಮ್ಮಂ ವಾ ಸೋತುಂ, ಯಥಾಧಿಪ್ಪಾಯಂ ವಾ ದಾನಂ ದಾತುಂ ನ ಲಭಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತಾ ಉಪ್ಪನ್ನಾತಿ. ಅಹಮ್ಪಿ ಸಾಮಿ ಸತ್ಥಾರಂ ನಿವತ್ತೇಸ್ಸಾಮೀತಿ. ಸಚೇ ನಿವತ್ತೇತುಂ ಸಕ್ಕೋಸಿ, ಭುಜಿಸ್ಸಾಯೇವ ತ್ವನ್ತಿ. ಸಾ ಗನ್ತ್ವಾ ದಸಬಲಸ್ಸ ಪಾದಮೂಲೇ ನಿಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ‘‘ನಿವತ್ತಥ ಭಗವಾ’’ತಿ ಆಹ. ಪುಣ್ಣೇ ತ್ವಂ ಪರಪಟಿಬದ್ಧಜೀವಿಕಾ ಕಿಂ ಮೇ ಕರಿಸ್ಸಸೀತಿ. ಭಗವಾ ಮಯ್ಹಂ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮೋ ನತ್ಥೀತಿ ತುಮ್ಹೇಪಿ ಜಾನಾಥ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ನಿವತ್ತನಪಚ್ಚಯಾ ಪನಾಹಂ ತೀಸು ಸರಣೇಸು ಪಞ್ಚಸು ಸೀಲೇಸು ಪತಿಟ್ಠಹಿಸ್ಸಾಮೀತಿ. ಭಗವಾ ಸಾಧು ಸಾಧು ಪುಣ್ಣೇತಿ ಸಾಧುಕಾರಂ ಕತ್ವಾ ನಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಜೇತವನಮೇವ ಪವಿಟ್ಠೋ. ಅಯಂ ಕಥಾ ಪಾಕಟಾ ಅಹೋಸಿ. ಸೇಟ್ಠಿ ಸುತ್ವಾ ಪುಣ್ಣಾಯ ಕಿರ ಭಗವಾ ನಿವತ್ತಿತೋತಿ ತಂ ಭುಜಿಸ್ಸಂ ಕತ್ವಾ ಧೀತುಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇಸಿ. ಸಾ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಯಾಚಿತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿ, ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಆರಭಿ. ಅಥಸ್ಸಾ ಸತ್ಥಾ ಆರದ್ಧವಿಪಸ್ಸಕಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಇಮಂ ಓಭಾಸಗಾಥಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸಿ –

‘‘ಪುಣ್ಣೇ ಪೂರೇಸಿ ಸದ್ಧಮ್ಮಂ, ಚನ್ದೋ ಪನ್ನರಸೋ ಯಥಾ;

ಪರಿಪುಣ್ಣಾಯ ಪಞ್ಞಾಯ, ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಂ ಕರಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ. (ಥೇರೀಗಾ. ೩);

ಗಾಥಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ವಾ ಅಭಿಞ್ಞಾತಾ ಸಾವಿಕಾ ಅಹೋಸೀತಿ. ಏವಂ ಧಮ್ಮಗರುನೋ ತಥಾಗತಾ.

ನನ್ದಕತ್ಥೇರೇ ಉಪಟ್ಠಾನಸಾಲಾಯಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೇಪಿ ಭಗವಾ ಅನಹಾತೋವ ಗನ್ತ್ವಾ ತಿಯಾಮರತ್ತಿಂ ಠಿತಕೋವ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ದೇಸನಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ಸಾಧುಕಾರಮದಾಸಿ. ಥೇರೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ, ‘‘ಕಾಯ ವೇಲಾಯ, ಭನ್ತೇ, ಆಗತತ್ಥಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ತಯಾ ಸುತ್ತನ್ತೇ ಆರದ್ಧಮತ್ತೇತಿ. ದುಕ್ಕರಂ ಕರಿತ್ಥ, ಭನ್ತೇ, ಬುದ್ಧಸುಖುಮಾಲಾ ತುಮ್ಹೇತಿ. ಸಚೇ ತ್ವಂ, ನನ್ದ, ಕಪ್ಪಂ ದೇಸೇತುಂ ಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯಾಸಿ, ಕಪ್ಪಮತ್ತಮ್ಪಾಹಂ ಠಿತಕೋವ ಸುಣೇಯ್ಯನ್ತಿ ಭಗವಾ ಅವೋಚ. ಏವಂ ಧಮ್ಮಗರುನೋ ತಥಾಗತಾ. ತೇಸಂ ಧಮ್ಮಗರುತಾಯ ಪಟಿಪನ್ನಕಾ ಪಿಯಾ ಹೋನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಪಟಿಪನ್ನಕೇ ಪುಚ್ಛಿ. ಪಟಿಪನ್ನಕೋ ಚ ನಾಮ ಅತ್ತಹಿತಾಯ ಪಟಿಪನ್ನೋ ನೋ ಪರಹಿತಾಯ, ಪರಹಿತಾಯ ಪಟಿಪನ್ನೋ ನೋ ಅತ್ತಹಿತಾಯ, ನೋ ಅತ್ತಹಿತಾಯ ಚ ಪಟಿಪನ್ನೋ ನೋ ಪರಹಿತಾಯ ಚ, ಅತ್ತಹಿತಾಯ ಚ ಪಟಿಪನ್ನೋ ಪರಹಿತಾಯ ಚಾತಿ ಚತುಬ್ಬಿಧೋ ಹೋತಿ.

ತತ್ಥ ಯೋ ಸಯಂ ದಸನ್ನಂ ಕಥಾವತ್ಥೂನಂ ಲಾಭೀ ಹೋತಿ, ಪರಂ ತತ್ಥ ನ ಓವದತಿ ನ ಅನುಸಾಸತಿ ಆಯಸ್ಮಾ ಬಾಕುಲೋ ವಿಯ. ಅಯಂ ಅತ್ತಹಿತಾಯ ಪಟಿಪನ್ನೋ ನಾಮ ನೋ ಪರಹಿತಾಯ ಪಟಿಪನ್ನೋ, ಏವರೂಪಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಭಗವಾ ನ ಪುಚ್ಛತಿ. ಕಸ್ಮಾ? ನ ಮಯ್ಹಂ ಸಾಸನಸ್ಸ ವಡ್ಢಿಪಕ್ಖೇ ಠಿತೋತಿ.

ಯೋ ಪನ ದಸನ್ನಂ ಕಥಾವತ್ಥೂನಂ ಅಲಾಭೀ, ಪರಂ ತೇಹಿ ಓವದತಿ ತೇನ ಕತವತ್ತಸಾದಿಯನತ್ಥಂ ಉಪನನ್ದೋ ಸಕ್ಯಪುತ್ತೋ ವಿಯ, ಅಯಂ ಪರಹಿತಾಯ ಪಟಿಪನ್ನೋ ನಾಮ ನೋ ಅತ್ತಹಿತಾಯ, ಏವರೂಪಮ್ಪಿ ನ ಪುಚ್ಛತಿ. ಕಸ್ಮಾ? ಅಸ್ಸ ತಣ್ಹಾ ಮಹಾಪಚ್ಛಿ ವಿಯ ಅಪ್ಪಹೀನಾತಿ.

ಯೋ ಅತ್ತನಾಪಿ ದಸನ್ನಂ ಕಥಾವತ್ಥೂನಂ ಅಲಾಭೀ, ಪರಮ್ಪಿ ತೇಹಿ ನ ಓವದತಿ, ಲಾಳುದಾಯೀ ವಿಯ, ಅಯಂ ನೇವ ಅತ್ತಹಿತಾಯ ಪಟಿಪನ್ನೋ ನ ಪರಹಿತಾಯ, ಏವರೂಪಮ್ಪಿ ನ ಪುಚ್ಛತಿ. ಕಸ್ಮಾ? ಅಸ್ಸ ಅನ್ತೋ ಕಿಲೇಸಾ ಫರಸುಛೇಜ್ಜಾ ವಿಯ ಮಹನ್ತಾತಿ.

ಯೋ ಪನ ಸಯಂ ದಸನ್ನಂ ಕಥಾವತ್ಥೂನಂ ಲಾಭೀ, ಪರಮ್ಪಿ ತೇಹಿ ಓವದತಿ, ಅಯಂ ಅತ್ತಹಿತಾಯ ಚೇವ ಪರಹಿತಾಯ ಚ ಪಟಿಪನ್ನೋ ನಾಮ ಸಾರಿಪುತ್ತಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನಮಹಾಕಸ್ಸಪಾದಯೋ ಅಸೀತಿಮಹಾಥೇರಾ ವಿಯ, ಏವರೂಪಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಪುಚ್ಛತಿ. ಕಸ್ಮಾ? ಮಯ್ಹಂ ಸಾಸನಸ್ಸ ವುಡ್ಢಿಪಕ್ಖೇ ಠಿತೋತಿ. ಇಧಾಪಿ ಏವರೂಪಮೇವ ಪುಚ್ಛನ್ತೋ – ‘‘ಕೋ ನು ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ’’ತಿಆದಿಮಾಹ.

ಏವಂ ಭಗವತಾ ಪುಟ್ಠಾನಂ ಪನ ತೇಸಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಭಗವಾ ಅತ್ತನೋ ಜಾತಿಭೂಮಿಯಂ ಉಭಯಹಿತಾಯ ಪಟಿಪನ್ನಂ ದಸಕಥಾವತ್ಥುಲಾಭಿಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಪುಚ್ಛತಿ, ಕೋ ನು ಖೋ ತತ್ಥ ಏವರೂಪೋತಿ ನ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಚಿನ್ತನಾ ವಾ ಸಮನ್ತನಾ ವಾ ಅಹೋಸಿ. ಕಸ್ಮಾ? ಆಯಸ್ಮಾ ಹಿ ಮನ್ತಾಣಿಪುತ್ತೋ ತಸ್ಮಿಂ ಜನಪದೇ ಆಕಾಸಮಜ್ಝೇ ಠಿತೋ ಚನ್ದೋ ವಿಯ ಸೂರಿಯೋ ವಿಯ ಚ ಪಾಕಟೋ ಪಞ್ಞಾತೋ. ತಸ್ಮಾ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಮೇಘಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ ಏಕಜ್ಝಂ ಸನ್ನಿಪತಿತಮೋರಘಟಾ ವಿಯ ಘನಸಜ್ಝಾಯಂ ಕಾತುಂ, ಆರದ್ಧಭಿಕ್ಖೂ ವಿಯ ಚ ಅತ್ತನೋ ಆಚರಿಯಂ ಪುಣ್ಣತ್ಥೇರಂ ಭಗವತೋ ಆರೋಚೇನ್ತಾ ಥೇರಸ್ಸ ಚ ಗುಣಂ ಭಾಸಿತುಂ ಅಪ್ಪಹೋನ್ತೇಹಿ ಮುಖೇಹಿ ಏಕಪ್ಪಹಾರೇನೇವ ಪುಣ್ಣೋ ನಾಮ, ಭನ್ತೇ, ಆಯಸ್ಮಾತಿಆದಿಮಾಹಂಸು. ತತ್ಥ ಪುಣ್ಣೋತಿ ತಸ್ಸ ಥೇರಸ್ಸ ನಾಮಂ. ಮನ್ತಾಣಿಯಾ ಪನ ಸೋ ಪುತ್ತೋ, ತಸ್ಮಾ ಮನ್ತಾಣಿಪುತ್ತೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಸಮ್ಭಾವಿತೋತಿ ಗುಣಸಮ್ಭಾವನಾಯ ಸಮ್ಭಾವಿತೋ.

ಅಪ್ಪಿಚ್ಛತಾದಿವಣ್ಣನಾ

ಅಪ್ಪಿಚ್ಛೋತಿ ಇಚ್ಛಾವಿರಹಿತೋ ನಿಇಚ್ಛೋ ನಿತ್ತಣ್ಹೋ. ಏತ್ಥ ಹಿ ಬ್ಯಞ್ಜನಂ ಸಾವಸೇಸಂ ವಿಯ, ಅತ್ಥೋ ಪನ ನಿರವಸೇಸೋ. ನ ಹಿ ತಸ್ಸ ಅನ್ತೋ ಅಣುಮತ್ತಾಪಿ ಪಾಪಿಕಾ ಇಚ್ಛಾ ನಾಮ ಅತ್ಥಿ. ಖೀಣಾಸವೋ ಹೇಸ ಸಬ್ಬಸೋ ಪಹೀನತಣ್ಹೋ. ಅಪಿಚೇತ್ಥ ಅತ್ರಿಚ್ಛತಾ ಪಾಪಿಚ್ಛತಾ ಮಹಿಚ್ಛತಾ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛತಾತಿ ಅಯಂ ಭೇದೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ತತ್ಥ ಸಕಲಾಭೇ ಅತಿತ್ತಸ್ಸ ಪರಲಾಭೇ ಪತ್ಥನಾ ಅತ್ರಿಚ್ಛತಾ ನಾಮ. ತಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತಸ್ಸ ಏಕಭಾಜೇನ ಪಕ್ಕಪೂವೋಪಿ ಅತ್ತನೋ ಪತ್ತೇ ಪತಿತೋ ನ ಸುಪಕ್ಕೋ ವಿಯ ಖುದ್ದಕೋ ವಿಯ ಚ ಖಾಯತಿ. ಸ್ವೇವ ಪರಸ್ಸ ಪತ್ತೇ ಪಕ್ಖಿತ್ತೋ ಸುಪಕ್ಕೋ ವಿಯ ಮಹನ್ತೋ ವಿಯ ಚ ಖಾಯತಿ. ಅಸನ್ತಗುಣಸಮ್ಭಾವನತಾ ಪನ ಪಟಿಗ್ಗಹಣೇ ಚ ಅಮತ್ತಞ್ಞುತಾ ಪಾಪಿಚ್ಛತಾ ನಾಮ, ಸಾ, ‘‘ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಅಸ್ಸದ್ಧೋ ಸಮಾನೋ ಸದ್ಧೋತಿ ಮಂ ಜನೋ ಜಾನಾತೂ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಅಭಿಧಮ್ಮೇ ಆಗತಾಯೇವ, ತಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಕೋಹಞ್ಞೇ ಪತಿಟ್ಠಾತಿ. ಸನ್ತಗುಣಸಮ್ಭಾವನಾ ಪನ ಪಟಿಗ್ಗಹಣೇ ಚ ಅಮತ್ತಞ್ಞುತಾ ಮಹಿಚ್ಛತಾ ನಾಮ. ಸಾಪಿ, ‘‘ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಸದ್ಧೋ ಸಮಾನೋ ಸದ್ಧೋತಿ ಮಂ ಜನೋ ಜಾನಾತೂತಿ ಇಚ್ಛತಿ, ಸೀಲವಾ ಸಮಾನೋ ಸೀಲವಾತಿ ಮಂ ಜನೋ ಜಾನಾತೂ’’ತಿ (ವಿಭ. ೮೫೧) ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ಆಗತಾಯೇವ, ತಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ದುಸ್ಸನ್ತಪ್ಪಯೋ ಹೋತಿ, ವಿಜಾತಮಾತಾಪಿಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ಗಹೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ. ತೇನೇತಂ ವುಚ್ಚತಿ –

‘‘ಅಗ್ಗಿಕ್ಖನ್ಧೋ ಸಮುದ್ದೋ ಚ, ಮಹಿಚ್ಛೋ ಚಾಪಿ ಪುಗ್ಗಲೋ;

ಸಕಟೇನ ಪಚ್ಚಯಂ ದೇತು, ತಯೋಪೇತೇ ಅತಪ್ಪಯಾ’’ತಿ.

ಸನ್ತಗುಣನಿಗೂಹನತಾ ಪನ ಪಟಿಗ್ಗಹಣೇ ಚ ಮತ್ತಞ್ಞುತಾ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛತಾ ನಾಮ, ತಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಅತ್ತನಿ ವಿಜ್ಜಮಾನಮ್ಪಿ ಗುಣಂ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತುಕಾಮತಾಯ, ‘‘ಸದ್ಧೋ ಸಮಾನೋ ಸದ್ಧೋತಿ ಮಂ ಜನೋ ಜಾನಾತೂತಿ ನ ಇಚ್ಛತಿ. ಸೀಲವಾ, ಪವಿವಿತ್ತೋ, ಬಹುಸ್ಸುತೋ, ಆರದ್ಧವೀರಿಯೋ, ಸಮಾಧಿಸಮ್ಪನ್ನೋ, ಪಞ್ಞವಾ, ಖೀಣಾಸವೋ ಸಮಾನೋ ಖೀಣಾಸವೋತಿ ಮಂ ಜನೋ ಜಾನಾತೂ’’ತಿ ನ ಇಚ್ಛತಿ, ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಮಜ್ಝನ್ತಿಕತ್ಥೇರೋ.

ಥೇರೋ ಕಿರ ಮಹಾಖೀಣಾಸವೋ ಅಹೋಸಿ, ಪತ್ತಚೀವರಂ ಪನಸ್ಸ ಪಾದಮತ್ತಮೇವ ಅಗ್ಘತಿ, ಸೋ ಅಸೋಕಸ್ಸ ಧಮ್ಮರಞ್ಞೋ ವಿಹಾರಮಹದಿವಸೇ ಸಙ್ಘತ್ಥೇರೋ ಅಹೋಸಿ. ಅಥಸ್ಸ ಅತಿಲೂಖಭಾವಂ ದಿಸ್ವಾ ಮನುಸ್ಸಾ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ಥೋಕಂ ಬಹಿ ಹೋಥಾ’’ತಿ ಆಹಂಸು. ಥೇರೋ, ‘‘ಮಾದಿಸೇ ಖೀಣಾಸವೇ ರಞ್ಞೋ ಸಙ್ಗಹಂ ಅಕರೋನ್ತೇ ಅಞ್ಞೋ ಕೋ ಕರಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಪಥವಿಯಂ ನಿಮುಜ್ಜಿತ್ವಾ ಸಙ್ಘತ್ಥೇರಸ್ಸ ಉಕ್ಖಿತ್ತಪಿಣ್ಡಂ ಗಣ್ಹನ್ತೋಯೇವ ಉಮ್ಮುಜ್ಜಿ. ಏವಂ ಖೀಣಾಸವೋ ಸಮಾನೋ, ‘‘ಖೀಣಾಸವೋತಿ ಮಂ ಜನೋ ಜಾನಾತೂ’’ತಿ ನ ಇಚ್ಛತಿ. ಏವಂ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛೋ ಪನ ಭಿಕ್ಖು ಅನುಪ್ಪನ್ನಂ ಲಾಭಂ ಉಪ್ಪಾದೇತಿ, ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಲಾಭಂ ಥಾವರಂ ಕರೋತಿ, ದಾಯಕಾನಂ ಚಿತ್ತಂ ಆರಾಧೇತಿ, ಯಥಾ ಯಥಾ ಹಿ ಸೋ ಅತ್ತನೋ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛತಾಯ ಅಪ್ಪಂ ಗಣ್ಹಾತಿ, ತಥಾ ತಥಾ ತಸ್ಸ ವತ್ತೇ ಪಸನ್ನಾ ಮನುಸ್ಸಾ ಬಹೂ ದೇನ್ತಿ.