೩. ಧಮ್ಮದಾಯಾದಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೯. ಏವಂ ಮೇ ಸುತನ್ತಿ ಧಮ್ಮದಾಯಾದಸುತ್ತಂ. ಯಸ್ಮಾ ಪನಸ್ಸ ಅಟ್ಠುಪ್ಪತ್ತಿಕೋ ನಿಕ್ಖೇಪೋ, ತಸ್ಮಾ ತಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ವಸ್ಸ ಅಪುಬ್ಬಪದವಣ್ಣನಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮ. ಕತರಾಯ ಚ ಪನಿದಂ ಅಟ್ಠುಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ನಿಕ್ಖಿತ್ತನ್ತಿ. ಲಾಭಸಕ್ಕಾರೇ. ಭಗವತೋ ಕಿರ ಮಹಾಲಾಭಸಕ್ಕಾರೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ. ಯಥಾ ತಂ ಚತ್ತಾರೋ ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯೇ ಪೂರಿತದಾನಪಾರಮೀಸಞ್ಚಯಸ್ಸ. ಸಬ್ಬದಿಸಾಸು ಯಮಕಮಹಾಮೇಘೋ ವುಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಮಹೋಘಂ ವಿಯ ಸಬ್ಬಪಾರಮಿಯೋ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಅತ್ತಭಾವೇ ವಿಪಾಕಂ ದಸ್ಸಾಮಾತಿ ಸಮ್ಪಿಣ್ಡಿತಾ ವಿಯ ಲಾಭಸಕ್ಕಾರಮಹೋಘಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಯಿಂಸು. ತತೋ ತತೋ ಅನ್ನಪಾನಯಾನವತ್ಥಮಾಲಾಗನ್ಧವಿಲೇಪನಾದಿಹತ್ಥಾ ಖತ್ತಿಯಬ್ರಾಹ್ಮಣಾದಯೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ – ‘‘ಕಹಂ ಬುದ್ಧೋ, ಕಹಂ ಭಗವಾ, ಕಹಂ ದೇವದೇವೋ, ನರಾಸಭೋ, ಪುರಿಸಸೀಹೋ’’ತಿ ಭಗವನ್ತಂ ಪರಿಯೇಸನ್ತಿ. ಸಕಟಸತೇಹಿಪಿ ಪಚ್ಚಯೇ ಆಹರಿತ್ವಾ ಓಕಾಸಂ ಅಲಭಮಾನಾ ಸಮನ್ತಾ ಗಾವುತಪ್ಪಮಾಣಮ್ಪಿ ಸಕಟಧುರೇನ ಸಕಟಧುರಮಾಹಚ್ಚತಿಟ್ಠನ್ತಿ ಚೇವ ಅನುಬನ್ಧನ್ತಿ ಚ. ಅನ್ಧಕವಿನ್ದಬ್ರಾಹ್ಮಣಾದಯೋ ವಿಯ. ಸಬ್ಬಂ ಖನ್ಧಕೇ ತೇಸು ತೇಸು ಸುತ್ತೇಸು ಚ ಆಗತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಯಥಾ ಚ ಭಗವತೋ, ಏವಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸಾಪಿ.

ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಚೇತಂ – ‘‘ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಭಗವಾ ಸಕ್ಕತೋ ಹೋತಿ ಗರುಕತೋ ಮಾನಿತೋ ಪೂಜಿತೋ ಅಪಚಿತೋ ಲಾಭೀ ಚೀವರಪಿಣ್ಡಪಾತಸೇನಾಸನಗಿಲಾನಪಚ್ಚಯಭೇಸಜ್ಜಪರಿಕ್ಖಾರಾನಂ, ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೋಪಿ ಖೋ ಸಕ್ಕತೋ ಹೋತಿ…ಪೇ… ಪರಿಕ್ಖಾರಾನ’’ನ್ತಿ (ಉದಾ. ೧೪). ತಥಾ – ‘‘ಯಾವತಾ ಖೋ, ಚುನ್ದ, ಏತರಹಿ ಸಙ್ಘೋ ವಾ ಗಣೋ ವಾ ಲೋಕೇ ಉಪ್ಪನ್ನೋ, ನಾಹಂ, ಚುನ್ದ, ಅಞ್ಞಂ ಏಕಸಙ್ಘಮ್ಪಿ ಸಮನುಪಸ್ಸಾಮಿ, ಏವಂ ಲಾಭಗ್ಗಯಸಗ್ಗಪತ್ತಂ, ಯಥರಿವ, ಚುನ್ದ, ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೋ’’ತಿ (ದೀ. ನಿ. ೩.೧೭೬).

ಸ್ವಾಯಂ ಭಗವತೋ ಚ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಚ ಉಪ್ಪನ್ನೋ ಲಾಭಸಕ್ಕಾರೋ ಏಕತೋ ಹುತ್ವಾ ದ್ವಿನ್ನಂ ಮಹಾನದೀನಂ ಉದಕಮಿವ ಅಪ್ಪಮೇಯ್ಯೋ ಅಹೋಸಿ. ಕಮೇನ ಭಿಕ್ಖೂ ಪಚ್ಚಯಗರುಕಾ ಪಚ್ಚಯಬಾಹುಲಿಕಾ ಅಹೇಸುಂ. ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಮ್ಪಿ ತೇಲಮಧುಫಾಣಿತಾದೀಸು ಆಹಟೇಸು ಗಣ್ಡಿಂಯೇವ ಪಹರಿತ್ವಾ ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಆಚರಿಯಸ್ಸ ದೇಥ, ಉಪಜ್ಝಾಯಸ್ಸ ದೇಥಾ’’ತಿ ಉಚ್ಚಾಸದ್ದಮಹಾಸದ್ದಂ ಕರೋನ್ತಿ. ಸಾ ಚ ನೇಸಂ ಪವತ್ತಿ ಭಗವತೋಪಿ ಪಾಕಟಾ ಅಹೋಸಿ. ತತೋ ಭಗವಾ ಅನನುಚ್ಛವಿಕನ್ತಿ ಧಮ್ಮಸಂವೇಗಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ –

‘‘ಪಚ್ಚಯಾ ಅಕಪ್ಪಿಯಾತಿ ನ ಸಕ್ಕಾ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಪಞ್ಞಪೇತುಂ. ಪಚ್ಚಯಪಟಿಬದ್ಧಾ ಹಿ ಕುಲಪುತ್ತಾನಂ ಸಮಣಧಮ್ಮವುತ್ತಿ. ಹನ್ದಾಹಂ ಧಮ್ಮದಾಯಾದಪಟಿಪದಂ ದೇಸೇಮಿ. ಸಾ ಸಿಕ್ಖಾಕಾಮಾನಂ ಕುಲಪುತ್ತಾನಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಪಞ್ಞತ್ತಿ ವಿಯ ಭವಿಸ್ಸತಿ ನಗರದ್ವಾರೇ ಠಪಿತಸಬ್ಬಕಾಯಿಕಆದಾಸೋ ವಿಯ ಚ, ಯಥಾ ಹಿ ನಗರದ್ವಾರೇ ಠಪಿತೇ ಸಬ್ಬಕಾಯಿಕೇ ಆದಾಸೇ ಚತ್ತಾರೋ ವಣ್ಣಾ ಅತ್ತನೋ ಛಾಯಂ ದಿಸ್ವಾ ವಜ್ಜಂ ಪಹಾಯ ನಿದ್ದೋಸಾ ಹೋನ್ತಿ, ಏವಮೇವ ಸಿಕ್ಖಾಕಾಮಾ ಕುಲಪುತ್ತಾ ಪಯೋಗಮಣ್ಡನೇನ ಅತ್ತಾನಂ ಮಣ್ಡೇತುಕಾಮಾ ಇಮಂ ಸಬ್ಬಕಾಯಿಕಾದಾಸೂಪಮಂ ದೇಸನಂ ಆವಜ್ಜಿತ್ವಾ ಆಮಿಸದಾಯಾದಪಟಿಪದಂ ವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಧಮ್ಮದಾಯಾದಪಟಿಪದಂ ಪೂರೇನ್ತಾ ಖಿಪ್ಪಮೇವ ಜಾತಿಜರಾಮರಣಸ್ಸ ಅನ್ತಂ ಕರಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ. ಇಮಿಸ್ಸಾ ಅಟ್ಠುಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಇದಂ ಸುತ್ತಂ ಅಭಾಸಿ.

ತತ್ಥ ಧಮ್ಮದಾಯಾದಾ ಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭವಥ, ಮಾ ಆಮಿಸದಾಯಾದಾತಿ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಮೇ ದಾಯಾದಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭವಥ, ಮಾ ಆಮಿಸಸ್ಸ. ಯೋ ಮಯ್ಹಂ ಧಮ್ಮೋ, ತಸ್ಸ ಪಟಿಗ್ಗಾಹಕಾ ಭವಥ, ಯಞ್ಚ ಖೋ ಮಯ್ಹಂ ಆಮಿಸಂ, ತಸ್ಸ ಮಾ ಪಟಿಗ್ಗಾಹಕಾ ಭವಥಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ತತ್ಥ ಧಮ್ಮೋಪಿ ದುವಿಧೋ – ನಿಪ್ಪರಿಯಾಯಧಮ್ಮೋ, ಪರಿಯಾಯಧಮ್ಮೋತಿ. ಆಮಿಸಮ್ಪಿ ದುವಿಧಂ – ನಿಪ್ಪರಿಯಾಯಾಮಿಸಂ, ಪರಿಯಾಯಾಮಿಸನ್ತಿ. ಕಥಂ? ಮಗ್ಗಫಲನಿಬ್ಬಾನಭೇದೋ ಹಿ ನವವಿಧೋಪಿ ಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮೋ ನಿಪ್ಪರಿಯಾಯಧಮ್ಮೋ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತಧಮ್ಮೋ, ನ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಪರಿಯಾಯೇನ ಕಾರಣೇನ ವಾ ಲೇಸೇನ ವಾ ಧಮ್ಮೋ. ಯಂ ಪನಿದಂ ವಿವಟ್ಟೂಪನಿಸ್ಸಿತಂ ಕುಸಲಂ, ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ, ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ವಿವಟ್ಟಂ ಪತ್ಥೇನ್ತೋ ದಾನಂ ದೇತಿ, ಸೀಲಂ ಸಮಾದಿಯತಿ, ಉಪೋಸಥಕಮ್ಮಂ ಕರೋತಿ, ಗನ್ಧಮಾಲಾದೀಹಿ ವತ್ಥುಪೂಜಂ ಕರೋತಿ, ಧಮ್ಮಂ ಸುಣಾತಿ ದೇಸೇತಿ ಝಾನಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತಿ, ಏವಂ ಕರೋನ್ತೋ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ನಿಪ್ಪರಿಯಾಯಧಮ್ಮಂ ಅಮತಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಪಟಿಲಭತಿ, ಅಯಂ ಪರಿಯಾಯಧಮ್ಮೋ. ತಥಾ ಚೀವರಾದಯೋ ಚತ್ತಾರೋ ಪಚ್ಚಯಾ ನಿಪ್ಪರಿಯಾಯಾಮಿಸಮೇವ, ನ ಅಞ್ಞೇನ ಪರಿಯಾಯೇನ ಕಾರಣೇನ ವಾ ಲೇಸೇನ ವಾ ಆಮಿಸಂ. ಯಂ ಪನಿದಂ ವಟ್ಟಗಾಮಿಕುಸಲಂ, ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ, ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ವಟ್ಟಂ ಪತ್ಥೇನ್ತೋ ಸಮ್ಪತ್ತಿಭವಂ ಇಚ್ಛಮಾನೋ ದಾನಂ ದೇತಿ…ಪೇ… ಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತಿ, ಏವಂ ಕರೋನ್ತೋ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ದೇವಮನುಸ್ಸಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಪಟಿಲಭತಿ, ಇದಂ ಪರಿಯಾಯಾಮಿಸಂ ನಾಮ.

ತತ್ಥ ನಿಪ್ಪರಿಯಾಯಧಮ್ಮೋಪಿ ಭಗವತೋಯೇವ ಸನ್ತಕೋ. ಭಗವತಾ ಹಿ ಕಥಿತತ್ತಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಮಗ್ಗಫಲನಿಬ್ಬಾನಾನಿ ಅಧಿಗಚ್ಛನ್ತಿ. ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಚೇತಂ ‘‘ಸೋ ಹಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಭಗವಾ ಅನುಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಮಗ್ಗಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದೇತಾ, ಅಸಞ್ಜಾತಸ್ಸ ಮಗ್ಗಸ್ಸ ಸಞ್ಜನೇತಾ, ಅನಕ್ಖಾತಸ್ಸ ಮಗ್ಗಸ್ಸ ಅಕ್ಖಾತಾ, ಮಗ್ಗಞ್ಞೂ ಮಗ್ಗವಿದೂ ಮಗ್ಗಕೋವಿದೋ. ಮಗ್ಗಾನುಗಾ ಚ ಪನ ಏತರಹಿ ಸಾವಕಾ ವಿಹರನ್ತಿ ಪಚ್ಛಾ ಸಮನ್ನಾಗತಾ’’ತಿ (ಮ. ನಿ. ೩.೭೯) ಚ – ‘‘ಸೋ ಹಾವುಸೋ, ಭಗವಾ ಜಾನಂ ಜಾನಾತಿ, ಪಸ್ಸಂ ಪಸ್ಸತಿ ಚಕ್ಖುಭೂತೋ ಞಾಣಭೂತೋ ಧಮ್ಮಭೂತೋ ಬ್ರಹ್ಮಭೂತೋ ವತ್ತಾ ಪವತ್ತಾ ಅತ್ಥಸ್ಸ ನಿನ್ನೇತಾ ಅಮತಸ್ಸ ದಾತಾ ಧಮ್ಮಸ್ಸಾಮೀ ತಥಾಗತೋ’’ತಿ (ಮ. ನಿ. ೧.೨೦೩) ಚ. ಪರಿಯಾಯಧಮ್ಮೋಪಿ ಭಗವತೋಯೇವ ಸನ್ತಕೋ. ಭಗವತಾ ಹಿ ಕಥಿತತ್ತಾ ಏವಂ ಜಾನನ್ತಿ ‘‘ವಿವಟ್ಟಂ ಪತ್ಥೇತ್ವಾ ದಾನಂ ದೇನ್ತೋ…ಪೇ… ಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ನಿಬ್ಬತ್ತೇನ್ತೋ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ಅಮತಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಪಟಿಲಭತೀ’’ತಿ. ನಿಪ್ಪರಿಯಾಯಾಮಿಸಮ್ಪಿ ಚ ಭಗವತೋಯೇವ ಸನ್ತಕಂ. ಭಗವತಾ ಹಿ ಅನುಞ್ಞಾತತ್ತಾಯೇವ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಜೀವಕವತ್ಥುಂ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ಪಣೀತಚೀವರಂ ಲದ್ಧಂ. ಯಥಾಹ ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಗಹಪತಿಚೀವರಂ. ಯೋ ಇಚ್ಛತಿ, ಪಂಸುಕೂಲಿಕೋ ಹೋತು, ಯೋ ಇಚ್ಛತಿ, ಗಹಪತಿಚೀವರಂ ಸಾದಿಯತು. ಇತರೀತರೇನಪಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸನ್ತುಟ್ಠಿಂಯೇವ ವಣ್ಣೇಮೀ’’ತಿ (ಮಹಾವ. ೩೩೭).

ಪುಬ್ಬೇ ಚ ಭಿಕ್ಖೂ ಪಣೀತಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ನಾಲತ್ಥುಂ. ಸಪದಾನಪಿಣ್ಡಿಯಾಲೋಪಭೋಜನಾ ಏವಾಹೇಸುಂ. ತೇಹಿ ರಾಜಗಹೇ ವಿಹರನ್ತೇನ ಭಗವತಾ – ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಙ್ಘಭತ್ತಂ ಉದ್ದೇಸಭತ್ತಂ ನಿಮನ್ತನಂ ಸಲಾಕಭತ್ತಂ ಪಕ್ಖಿಕಂ ಉಪೋಸಥಿಕಂ ಪಾಟಿಪದಿಕ’’ನ್ತಿ (ಚೂಳವ. ೩೨೫) ಏವಂ ಅನುಞ್ಞಾತತ್ತಾಯೇವ ಪಣೀತಭೋಜನಂ ಲದ್ಧಂ. ತಥಾ ಸೇನಾಸನಂ. ಪುಬ್ಬೇ ಹಿ ಅಕತಪಬ್ಭಾರರುಕ್ಖಮೂಲಾದಿಸೇನಾಸನಾಯೇವ ಭಿಕ್ಖೂ ಅಹೇಸುಂ. ತೇ ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಞ್ಚ ಲೇಣಾನೀ’’ತಿ (ಚೂಳವ. ೨೯೪) ಏವಂ ಭಗವತಾ ಅನುಞ್ಞಾತತ್ತಾಯೇವ ವಿಹಾರೋ ಅಡ್ಢಯೋಗೋ ಪಾಸಾದೋ ಹಮ್ಮಿಯಂ ಗುಹಾತಿ ಇಮಾನಿ ಸೇನಾಸನಾನಿ ಲಭಿಂಸು. ಪುಬ್ಬೇ ಚ ಮುತ್ತಹರೀತಕೇನೇವ ಭೇಸಜ್ಜಂ ಅಕಂಸು. ತೇ ಭಗವತಾಯೇವ – ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಞ್ಚ ಭೇಸಜ್ಜಾನಿ, ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ, ಸಪ್ಪಿ, ನವನೀತಂ, ತೇಲಂ, ಮಧು, ಫಾಣಿತ’’ನ್ತಿ (ಮಹಾವ. ೨೬೦) ಏವಮಾದಿನಾ ನಯೇನ ಅನುಞ್ಞಾತತ್ತಾ ನಾನಾಭೇಸಜ್ಜಾನಿ ಲಭಿಂಸು.

ಪರಿಯಾಯಾಮಿಸಮ್ಪಿ ಭಗವತೋಯೇವ ಸನ್ತಕಂ. ಭಗವತಾ ಹಿ ಕಥಿತತ್ತಾ ಯೇವ ಜಾನನ್ತಿ – ‘‘ಸಮ್ಪತ್ತಿಭವಂ ಪತ್ಥೇನ್ತೋ ದಾನಂ ದತ್ವಾ ಸೀಲಂ…ಪೇ… ಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ಪರಿಯಾಯಾಮಿಸಂ ದಿಬ್ಬಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಮನುಸ್ಸಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಪಟಿಲಭತೀ’’ತಿ. ತದೇವ, ಯಸ್ಮಾ ನಿಪ್ಪರಿಯಾಯಧಮ್ಮೋಪಿ ಪರಿಯಾಯಧಮ್ಮೋಪಿ ನಿಪ್ಪರಿಯಾಯಾಮಿಸಮ್ಪಿ ಪರಿಯಾಯಾಮಿಸಮ್ಪಿ ಭಗವತೋಯೇವ ಸನ್ತಕಂ, ತಸ್ಮಾ ತತ್ಥ ಅತ್ತನೋ ಸಾಮಿಭಾವಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ – ‘‘ಧಮ್ಮದಾಯಾದಾ ಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭವಥ ಮಾ ಆಮಿಸದಾಯಾದಾ’’ತಿ.

ಯೋ ಮಯ್ಹಂ ಸನ್ತಕೋ ದುವಿಧೋಪಿ ಧಮ್ಮೋ, ತಸ್ಸ ದಾಯಾದಾ ಭವಥ. ಯಞ್ಚ ಖೋ ಏತಂ ಮಯ್ಹಮೇವ ಸನ್ತಕಂ ಆಮಿಸಂ, ತಸ್ಸ ದಾಯಾದಾ ಮಾ ಭವಥ. ಧಮ್ಮಕೋಟ್ಠಾಸಸ್ಸೇವ ಸಾಮಿನೋ ಭವಥ, ಮಾ ಆಮಿಸಕೋಟ್ಠಾಸಸ್ಸ. ಯೋ ಹಿ ಜಿನಸಾಸನೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಪಚ್ಚಯಪರಮೋ ವಿಹರತಿ ಚತೂಸು ತಣ್ಹುಪ್ಪಾದೇಸು ಸನ್ದಿಸ್ಸಮಾನೋ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಧುರೋ ಧಮ್ಮಾನುಧಮ್ಮಪ್ಪಟಿಪತ್ತಿಯಂ, ಅಯಂ ಆಮಿಸದಾಯಾದೋ ನಾಮ. ತಾದಿಸಾ ಮಾ ಭವಥ. ಯೋ ಪನ ಅನುಞ್ಞಾತಪಚ್ಚಯೇಸು ಅಪ್ಪಿಚ್ಛತಾದೀನಿ ನಿಸ್ಸಾಯ ಪಟಿಸಙ್ಖಾ ಸೇವಮಾನೋ ಪಟಿಪತ್ತಿಪರಮೋ ವಿಹರತಿ ಚತೂಸು ಅರಿಯವಂಸೇಸು ಸನ್ದಿಸ್ಸಮಾನೋ, ಅಯಂ ಧಮ್ಮದಾಯಾದೋ ನಾಮ. ತಾದಿಸಾ ಭವಥಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ.

ಇದಾನಿ ಯೇಸಂ ತತ್ಥ ಏತದಹೋಸಿ, ಭವಿಸ್ಸತಿ ವಾ ಅನಾಗತಮದ್ಧಾನಂ ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ಭಗವಾ ಸಾವಕಾನಂ ಅಲಾಭತ್ಥಿಕೋ ಏವಮಾಹಾ’’ತಿ, ತೇಸಂ ಅತಿಪಣೀತಲಾಭತ್ಥಿಕೋ ಅಹಂ ಏವಂ ವದಾಮೀತಿ ದಸ್ಸೇತುಮಾಹ ಅತ್ಥಿ ಮೇ ತುಮ್ಹೇಸು…ಪೇ… ನೋ ಆಮಿಸದಾಯಾದಾತಿ.

ತಸ್ಸಾಯಮತ್ಥೋ – ಅತ್ಥಿ ಮೇ ತುಮ್ಹೇಸು ಅನುಕಮ್ಪಾ ಅನುದ್ದಯಾ ಹಿತೇಸಿತಾ, ಕೇನ ನು ಖೋ ಕಾರಣೇನ ಕೇನ ಉಪಾಯೇನ ಸಾವಕಾ ಧಮ್ಮದಾಯಾದಾ ಅಸ್ಸು ಧಮ್ಮಕೋಟ್ಠಾಸಸಾಮಿನೋ, ನೋ ಆಮಿಸದಾಯಾದಾತಿ. ಅಯಂ ಪನ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ, ಪಸ್ಸತಿ ಕಿರ ಭಗವಾ ಆಮಿಸಗರುಕಾನಂ ಆಮಿಸೇ ಉಪಕ್ಖಲಿತಾನಂ ಅತೀತಕಾಲೇ ತಾವ ಕಪಿಲಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ, ‘‘ಸಙ್ಘಾಟಿಪಿ ಆದಿತ್ತಾ ಹೋತೀ’’ತಿಆದಿನಾ (ಪಾರಾ. ೨೩೦; ಸಂ. ನಿ. ೨.೨೧೮) ನಯೇನ ಆಗತಪಾಪಭಿಕ್ಖುಭಿಕ್ಖುನೀಸಿಕ್ಖಮಾನಾದೀನಞ್ಚ ಅನೇಕಸತಾನಂ ಅಪಾಯಪರಿಪೂರಣತ್ತಂ ಅತ್ತನೋ ಸಾಸನೇ ಪಬ್ಬಜಿತಾನಞ್ಚ ದೇವದತ್ತಾದೀನಂ. ಧಮ್ಮಗರುಕಾನಂ ಪನ ಸಾರಿಪುತ್ತಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನಮಹಾಕಸ್ಸಪಾದೀನಂ ಅಭಿಞ್ಞಾಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾದಿಗುಣಪ್ಪಟಿಲಾಭಂ. ತಸ್ಮಾ ತೇಸಂ ಅಪಾಯಾ ಪರಿಮುತ್ತಿಂ ಸಬ್ಬಗುಣಸಮ್ಪತ್ತಿಞ್ಚ ಇಚ್ಛನ್ತೋ ಆಹ – ‘‘ಅತ್ಥಿ ಮೇ ತುಮ್ಹೇಸು ಅನುಕಮ್ಪಾ ಕಿನ್ತಿ ಮೇ ಸಾವಕಾ ಧಮ್ಮದಾಯಾದಾ ಭವೇಯ್ಯುಂ, ನೋ ಆಮಿಸದಾಯಾದಾ’’ತಿ. ಪಚ್ಚಯಗರುಕೋ ಚ ಚತುಪರಿಸನ್ತರೇ ಕೂಟಕಹಾಪಣೋ ವಿಯ ನಿಬ್ಬುತಙ್ಗಾರೋ ವಿಯ ಚ ನಿತ್ತೇಜೋ ನಿಪ್ಪಭೋ ಹೋತಿ. ತತೋ ವಿವತ್ತಿತಚಿತ್ತೋ ಧಮ್ಮಗರುಕೋ ತೇಜವಾ ಸೀಹೋವ ಅಭಿಭುಯ್ಯಚಾರೀ, ತಸ್ಮಾಪಿ ಏವಮಾಹ – ‘‘ಅತ್ಥಿ ಮೇ…ಪೇ… ನೋ ಆಮಿಸದಾಯಾದಾ’’ತಿ.

ಏವಂ ‘‘ಧಮ್ಮದಾಯಾದಾ ಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭವಥ, ಮಾ ಆಮಿಸದಾಯಾದಾ’’ತಿ ಇದಂ ಅನುಕಮ್ಪಾಯ ಪಣೀತತರಂ ಲಾಭಂ ಇಚ್ಛನ್ತೇನ ವುತ್ತಂ, ನೋ ಅಲಾಭತ್ಥಿಕೇನಾತಿ ಸಾವೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಇಮಸ್ಸ ಓವಾದಸ್ಸ ಅಕರಣೇ ಆದೀನವಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ತುಮ್ಹೇ ಚ ಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ…ಪೇ… ನೋ ಧಮ್ಮದಾಯಾದಾ’’ತಿ. ತತ್ಥ ತುಮ್ಹೇಪಿ ತೇನ ಆದಿಯಾ ಭವೇಯ್ಯಾಥಾತಿ ತುಮ್ಹೇಪಿ ತೇನ ಆಮಿಸದಾಯಾದಭಾವೇನ ನೋ ಧಮ್ಮದಾಯಾದಭಾವೇನ ಆದಿಯಾ ಭವೇಯ್ಯಾಥ. ಅಪದಿಸಿತಬ್ಬಾ ವಿಸುಂ ಕಾತಬ್ಬಾ ವವತ್ಥಪೇತಬ್ಬಾ, ವಿಞ್ಞೂಹಿ ಗಾರಯ್ಹಾ ಭವೇಯ್ಯಾಥಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಕಿನ್ತಿ? ಆಮಿಸದಾಯಾದಾ ಸತ್ಥುಸಾವಕಾ ವಿಹರನ್ತಿ, ನೋ ಧಮ್ಮದಾಯಾದಾತಿ.

ಅಹಮ್ಪಿ ತೇನ ಆದಿಯೋ ಭವೇಯ್ಯನ್ತಿ ಅಹಮ್ಪಿ ತೇನ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಆಮಿಸದಾಯಾದಭಾವೇನ ನೋ ಧಮ್ಮದಾಯಾದಭಾವೇನ ಗಾರಯ್ಹೋ ಭವೇಯ್ಯಂ. ಕಿನ್ತಿ? ಆಮಿಸ…ಪೇ… ದಾಯಾದಾತಿ. ಇದಂ ಭಗವಾ ತೇಸಂ ಅತೀವ ಮುದುಕರಣತ್ಥಮಾಹ. ಅಯಞ್ಹಿ ಏತ್ಥ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ – ಸಚೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತುಮ್ಹೇ ಆಮಿಸಲೋಲಾ ಚರಿಸ್ಸಥ, ತತ್ಥ ವಿಞ್ಞೂ ಮಂ ಗರಹಿಸ್ಸನ್ತಿ ‘‘ಕಥಞ್ಹಿ ನಾಮ ಸಬ್ಬಞ್ಞೂ ಸಮಾನೋ ಅತ್ತನೋ ಸಾವಕೇ ಧಮ್ಮದಾಯಾದೇ ನೋ ಆಮಿಸದಾಯಾದೇ ಕಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತೀ’’ತಿ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ನಾಮ ಅನಾಕಪ್ಪಸಮ್ಪನ್ನೇ ಭಿಕ್ಖೂ ದಿಸ್ವಾ ಆಚರಿಯುಪಜ್ಝಾಯೇ ಗರಹನ್ತಿ ‘‘ಕಸ್ಸಿಮೇ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕಾ, ಕಸ್ಸನ್ತೇವಾಸಿಕಾ’’ತಿ; ಸೇಯ್ಯಥಾ ವಾ ಪನ ಕುಲಕುಮಾರಕೇ ವಾ ಕುಲಕುಮಾರಿಕಾಯೋ ವಾ ದುಸ್ಸೀಲೇ ಪಾಪಧಮ್ಮೇ ದಿಸ್ವಾ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಗರಹನ್ತಿ ‘‘ಕಸ್ಸಿಮೇ ಪುತ್ತಾ, ಕಸ್ಸ ಧೀತರೋ’’ತಿ; ಏವಮೇವ ಮಂ ವಿಞ್ಞೂ ಗರಹಿಸ್ಸನ್ತಿ ‘‘ಕಥಞ್ಹಿ ನಾಮ ಸಬ್ಬಞ್ಞೂ ಸಮಾನೋ ಅತ್ತನೋ ಸಾವಕೇ ಧಮ್ಮದಾಯಾದೇ ನೋ ಆಮಿಸದಾಯಾದೇ ಕಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತೀ’’ತಿ.

ಏವಂ ಇಮಸ್ಸ ಓವಾದಸ್ಸ ಅಕರಣೇ ಆದೀನವಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಕರಣೇ ಆನಿಸಂಸಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ತುಮ್ಹೇ ಚ ಮೇತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಅಹಮ್ಪಿ ತೇನ ನ ಆದಿಯೋ ಭವೇಯ್ಯನ್ತಿ ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ನಾಮ ವತ್ತಪರಿಪೂರಕೇ ದಹರಭಿಕ್ಖೂ ಉದ್ದೇಸಪರಿಪುಚ್ಛಾಸಮ್ಪನ್ನೇ ವಸ್ಸಸತಿಕತ್ಥೇರೇ ವಿಯ ಆಕಪ್ಪಸಮ್ಪನ್ನೇ ದಿಸ್ವಾ, ಕಸ್ಸ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕಾ, ಕಸ್ಸನ್ತೇವಾಸಿಕಾತಿ, ಅಸುಕಸ್ಸಾತಿ, ‘‘ಪತಿರೂಪಂ ಥೇರಸ್ಸ, ಪಟಿಬಲೋ ವತ ಓವದಿತುಂ ಅನುಸಾಸಿತು’’ನ್ತಿ ಆಚರಿಯುಪಜ್ಝಾಯಾ ನ ಆದಿಯಾ ನ ಗಾರಯ್ಹಾ ಭವನ್ತಿ, ಏವಮೇವ ಅಹಮ್ಪಿ ತೇನ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಧಮ್ಮದಾಯಾದಭಾವೇನ ನೋ ಆಮಿಸದಾಯಾದಭಾವೇನ ಕಸ್ಸ ಸಾವಕಾ ನಾಲಕಪಟಿಪದಂ ತುವಟ್ಟಕಪಟಿಪದಂ ಚನ್ದೂಪಮಪಟಿಪದಂ ರಥವಿನೀತಪಟಿಪದಂ ಮಹಾಗೋಸಿಙ್ಗಸಾಲಪಟಿಪದಂ ಮಹಾಸುಞ್ಞತಪಟಿಪದಂ ಪಟಿಪನ್ನಾ ಚತುಪಚ್ಚಯಸನ್ತೋಸಭಾವನಾರಾಮಅರಿಯವಂಸೇಸು ಸಕ್ಖಿಭೂತಾ ಪಚ್ಚಯಗೇಧತೋ ವಿವತ್ತಮಾನಸಾ ಅಬ್ಭಾ ಮುತ್ತಚನ್ದಸಮಾ ವಿಹರನ್ತೀತಿ; ‘‘ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಸಬ್ಬಞ್ಞೂ ವತ ಭಗವಾ, ಅಸಕ್ಖಿ ವತ ಸಾವಕೇ ಆಮಿಸದಾಯಾದಪಟಿಪದಂ ಛಡ್ಡಾಪೇತ್ವಾ ಧಮ್ಮದಾಯಾದಪಟಿಪತ್ತಿಪೂರಕೇ ಕಾತು’’ನ್ತಿ ವಿಞ್ಞೂನಂ ನ ಆದಿಯೋ ನ ಗಾರಯ್ಹೋ ಭವೇಯ್ಯನ್ತಿ. ಏವಮಿಮಸ್ಮಿಂ ಪದೇ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಂ ಞತ್ವಾ ಸೇಸಂ ಕಣ್ಹಪಕ್ಖೇ ವುತ್ತನಯಪಚ್ಚನೀಕೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಏವಂ ಇಮಸ್ಸ ಓವಾದಸ್ಸ ಕರಣೇ ಆನಿಸಂಸಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ತಂ ಓವಾದಂ ನಿಯ್ಯಾತೇನ್ತೋ ಆಹ – ‘‘ತಸ್ಮಾ ತಿಹ ಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ…ಪೇ… ನೋ ಆಮಿಸದಾಯಾದಾ’’ತಿ.

೩೦. ಏವಮಿಮಂ ಓವಾದಂ ನಿಯ್ಯಾತೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ತಸ್ಸಾ ಧಮ್ಮದಾಯಾದಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ಪರಿಪೂರಕಾರಿಂ ಥೋಮೇತುಂ ಇಧಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇತಿಆದಿಮಾಹ. ಭಗವತೋ ಹಿ ಥೋಮನಂ ಸುತ್ವಾಪಿ ಹೋನ್ತಿಯೇವ ತದತ್ಥಾಯ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತಾರೋ.

ತತ್ಥ ಇಧಾತಿ ನಿಪಾತಪದಮೇತಂ. ಭುತ್ತಾವೀತಿ ಭುತ್ತವಾ, ಕತಭತ್ತಕಿಚ್ಚೋತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಪವಾರಿತೋತಿ ಯಾವದತ್ಥಪವಾರಣಾಯ ಪವಾರಿತೋ, ಯಾವದತ್ಥಂ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಭೋಜನೋ ತಿತ್ತೋವಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಚತುಬ್ಬಿಧಾ ಹಿ ಪವಾರಣಾ ವಸ್ಸಂವುಟ್ಠಪವಾರಣಾ ಪಚ್ಚಯಪವಾರಣಾ ಅನತಿರಿತ್ತಪವಾರಣಾ ಯಾವದತ್ಥಪವಾರಣಾತಿ. ತತ್ಥ, ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಸ್ಸಂವುಟ್ಠಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ತೀಹಿ ಠಾನೇಹಿ ಪವಾರೇತು’’ನ್ತಿ (ಮಹಾವ. ೨೦೯) ಅಯಂ ವಸ್ಸಂವುಟ್ಠಪವಾರಣಾ. ‘‘ಇಚ್ಛಾಮಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಸಙ್ಘಂ ಚತುಮಾಸಂ ಭೇಸಜ್ಜೇನ ಪವಾರೇತು’’ನ್ತಿ (ಪಾಚಿ. ೩೦೩) ಚ ‘‘ಅಞ್ಞತ್ರ ಪುನಪವಾರಣಾಯ ಅಞ್ಞತ್ರ ನಿಚ್ಚಪವಾರಣಾಯಾ’’ತಿ (ಪಾಚಿ. ೩೦೭) ಚ ಅಯಂ ಪಚ್ಚಯಪವಾರಣಾ. ‘‘ಪವಾರಿತೋ ನಾಮ ಅಸನಂ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ಭೋಜನಂ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ಹತ್ಥಪಾಸೇ ಠಿತೋ ಅಭಿಹರತಿ, ಪಟಿಕ್ಖೇಪೋ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ಏಸೋ ಪವಾರಿತೋ ನಾಮಾ’’ತಿ (ಪಾಚಿ. ೨೩೯) ಅಯಂ ಅನತಿರಿತ್ತಪವಾರಣಾ. ‘‘ಪಣೀತೇನ ಖಾದನೀಯೇನ ಭೋಜನೀಯೇನ ಸಹತ್ಥಾ ಸನ್ತಪ್ಪೇಸಿ ಸಮ್ಪವಾರೇಸೀ’’ತಿ (ದೀ. ನಿ. ೧.೨೯೭, ೩೫೮) ಅಯಂ ಯಾವದತ್ಥಪವಾರಣಾ. ಅಯಮಿಧ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಪವಾರಿತೋತಿ ಯಾವದತ್ಥಪವಾರಣಾಯ ಪವಾರಿತೋ’’ತಿ.

ಪರಿಪುಣ್ಣೋತಿ ಭೋಜನೇನ ಪರಿಪುಣ್ಣೋ. ಪರಿಯೋಸಿತೋತಿ ಪರಿಯೋಸಿತಭೋಜನೋ, ಉತ್ತರಪದಲೋಪೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಯಾವತಕಂ ಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬಂ, ತಾವತಕಂ ಭುತ್ತಂ ಹೋತಿ, ಅವಸಿತಾ ಮೇ ಭೋಜನಕಿರಿಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸುಹಿತೋತಿ ಧಾತೋ, ಜಿಘಚ್ಛಾದುಕ್ಖಾಭಾವೇನ ವಾ ಸುಖಿತೋತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಯಾವದತ್ಥೋತಿ ಯಾವತಕೋ ಮೇ ಭೋಜನೇನ ಅತ್ಥೋ, ಸೋ ಸಬ್ಬೋ ಪತ್ತೋತಿ. ಏತ್ಥ ಚ ಪುರಿಮಾನಂ ತಿಣ್ಣಂ ಪಚ್ಛಿಮಾನಿ ಸಾಧಕಾನಿ. ಯೋ ಹಿ ಪರಿಯೋಸಿತೋ, ಸೋ ಭುತ್ತಾವೀ ಹೋತಿ. ಯೋ ಚ ಸುಹಿತೋ, ಸೋ ಯಾವದತ್ಥಪವಾರಣಾಯ ಪವಾರಿತೋ. ಯೋ ಯಾವದತ್ಥೋ, ಸೋ ಪರಿಪುಣ್ಣೋತಿ. ಪುರಿಮಾನಿ ವಾ ಪಚ್ಛಿಮಾನಂ. ಯಸ್ಮಾ ಹಿ ಭುತ್ತಾವೀ, ತಸ್ಮಾ ಪರಿಯೋಸಿತೋ. ಯಸ್ಮಾ ಪವಾರಿತೋ, ತಸ್ಮಾ ಸುಹಿತೋ. ಯಸ್ಮಾ ಪರಿಪುಣ್ಣೋ, ತಸ್ಮಾ ಯಾವದತ್ಥೋತಿ. ಸಬ್ಬಞ್ಚೇತಂ ಪರಿಕಪ್ಪೇತ್ವಾ ವುತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಸಿಯಾತಿ ಏಕಂಸೇ ಚ ವಿಕಪ್ಪನೇ ಚ. ‘‘ಪಥವೀಧಾತು ಸಿಯಾ ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಾ, ಸಿಯಾ ಬಾಹಿರಾ’’ತಿ (ಮ. ನಿ. ೩.೩೪೯) ಏಕಂಸೇ. ‘‘ಸಿಯಾ ಅಞ್ಞತರಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಆಪತ್ತಿ ವೀತಿಕ್ಕಮೋ’’ತಿ (ಮ. ನಿ. ೩.೩೯) ವಿಕಪ್ಪನೇ. ಇಧ ಉಭಯಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತಿ. ಅತಿರೇಕೋವ ಅತಿರೇಕಧಮ್ಮೋ. ತಥಾ ಛಡ್ಡನೀಯ ಧಮ್ಮೋ. ಅಧಿಕೋ ಚ ಛಡ್ಡೇತಬ್ಬೋ ಚ, ನ ಅಞ್ಞಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಕಾತಬ್ಬೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಥಾತಿ ತಮ್ಹಿ ಕಾಲೇ. ಜಿಘಚ್ಛಾದುಬ್ಬಲ್ಯಪರೇತಾತಿ ಜಿಘಚ್ಛಾಯ ಚ ದುಬ್ಬಲ್ಯೇನ ಚ ಪರೇತಾ ಫುಟ್ಠಾ ಅನುಗತಾ ಚ ಅಟ್ಠಪಿ ದಸಪಿ ದಿವಸಾನಿ. ತತ್ಥ ಕೇಚಿ ಜಿಘಚ್ಛಿತಾಪಿ ನ ದುಬ್ಬಲಾ ಹೋನ್ತಿ, ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ ಜಿಘಚ್ಛಂ ಸಹಿತುಂ. ಇಮೇ ಪನ ನ ತಾದಿಸಾತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ಉಭಯಮಾಹ. ತ್ಯಾಹನ್ತಿ ತೇ ಅಹಂ. ಸಚೇ ಆಕಙ್ಖಥಾತಿ ಯದಿ ಇಚ್ಛಥ.

ಅಪ್ಪಹರಿತೇತಿ ಅಪ್ಪರುಳ್ಹಹರಿತೇ, ಯಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಪಿಣ್ಡಪಾತಜ್ಝೋತ್ಥರಣೇನ ವಿನಸ್ಸನಧಮ್ಮಾನಿ ತಿಣಾನಿ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಿನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ತೇನ ನಿತ್ತಿಣಞ್ಚ ಮಹಾತಿಣಗಹನಂ ಚ, ಯತ್ಥ ಸಕಟೇನಪಿ ಛಡ್ಡಿತೇ ಪಿಣ್ಡಪಾತೇ ತಿಣಾನಿ ನ ವಿನಸ್ಸನ್ತಿ, ತಞ್ಚ ಠಾನಂ ಪರಿಗ್ಗಹಿತಂ ಹೋತಿ. ಭೂತಗಾಮಸಿಕ್ಖಾಪದಸ್ಸ ಹಿ ಅವಿಕೋಪನತ್ಥಮೇತಂ ವುತ್ತಂ.

ಅಪ್ಪಾಣಕೇತಿ ನಿಪ್ಪಾಣಕೇ ಪಿಣ್ಡಪಾತಜ್ಝೋತ್ಥರಣೇನ ಮರಿತಬ್ಬಪಾಣಕರಹಿತೇ ವಾ ಮಹಾಉದಕಕ್ಖನ್ಧೇ. ಪರಿತ್ತೋದಕೇ ಏವ ಹಿ ಭತ್ತಪಕ್ಖೇಪೇನ ಆಳುಲಿತೇ ಸುಖುಮಪಾಣಕಾ ಮರನ್ತಿ, ನ ಮಹಾತಳಾಕಾದೀಸೂತಿ. ಪಾಣಕಾನುರಕ್ಖಣತ್ಥಞ್ಹಿ ಏತಂ ವುತ್ತಂ. ಓಪಿಲಾಪೇಸ್ಸಾಮೀತಿ ನಿಮುಜ್ಜಾಪೇಸ್ಸಾಮಿ.

ತತ್ರೇಕಸ್ಸಾತಿ ತೇಸು ದ್ವೀಸು ಏಕಸ್ಸ. ಯೋ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸುಟ್ಠು ಸುತವಾ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಆವಜ್ಜೇತಿ ಚ, ತಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ ವುತ್ತಂ ಖೋ ಪನೇತನ್ತಿ. ಅಯಂ ವುತ್ತ-ಸದ್ದೋ ಕೇಸೋಹಾರಣೇಪಿ ದಿಸ್ಸತಿ ‘‘ಕಾಪಟಿಕೋ ಮಾಣವೋ ದಹರೋ ವುತ್ತಸಿರೋ’’ತಿಆದೀಸು (ಮ. ನಿ. ೨.೪೨೬). ರೋಪಿತೇಪಿ ‘‘ಯಥಾ ಸಾರದಿಕಂ ಬೀಜಂ, ಖೇತ್ತೇ ವುತ್ತಂ ವಿರೂಹತೀ’’ತಿಆದೀಸು (ಜಾ. ೧.೩.೩೧). ಕಥಿತೇಪಿ ‘‘ವುತ್ತಮಿದಂ ಭಗವತಾ, ವುತ್ತಮಿದಂ ಅರಹತಾ’’ತಿಆದೀಸು. ಇಧ ಪನ ಕಥಿತೇ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಕಥಿತಂ ಖೋ ಪನೇತನ್ತಿ ಅಯಞ್ಹಿಸ್ಸ ಅತ್ಥೋ. ಆಮಿಸಞ್ಞತರನ್ತಿ ಚತುನ್ನಂ ಪಚ್ಚಯಾಮಿಸಾನಂ ಅಞ್ಞತರಂ, ಏಕನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯದಿದನ್ತಿ ನಿಪಾತೋ, ಸಬ್ಬಲಿಙ್ಗವಿಭತ್ತಿವಚನೇಸು ತಾದಿಸೋವ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಅತ್ಥತೋ ಪರಿಣಾಮೇತಬ್ಬೋ. ಇಧ ಪನಾಸ್ಸ ಯೋ ಏಸೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯೋ ಏಸೋ ಪಿಣ್ಡಪಾತೋ ನಾಮ. ಇದಂ ಆಮಿಸಞ್ಞತರನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಯಂನೂನಾಹನ್ತಿ ಸಾಧು ವತಾಹಂ. ಏವನ್ತಿ ಯಥಾ ಇದಾನಿ ಇಮಂ ಖಣಂ ವೀತಿನಾಮೇಮಿ, ಏವಮೇವ ರತ್ತಿನ್ದಿವಂ. ವೀತಿನಾಮೇಯ್ಯನ್ತಿ ಖೇಪೇಯ್ಯಂ ಅತಿವತ್ತಾಪೇಯ್ಯಂ.

ಸೋ ತಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತನ್ತಿ ಸೋ ತಂ ಸದೇವಕೇನ ಲೋಕೇನ ಸಿರಸಾ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತಬ್ಬರೂಪಂ ಸುಗತಾತಿರಿತ್ತಮ್ಪಿ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ಅಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಧಮ್ಮದಾಯಾದಭಾವಂ ಆಕಙ್ಖಮಾನೋ ಆದಿತ್ತಸೀಸೂಪಮಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ತೇನೇವ ಜಿಘಚ್ಛಾದುಬ್ಬಲ್ಯೇನ ಏವಂ ತಂ ರತ್ತಿನ್ದಿವಂ ವೀತಿನಾಮೇಯ್ಯ.

ಅಥ ದುತಿಯಸ್ಸಾತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪನ ವಾರೇ ಏಸ ಸಙ್ಖೇಪೋ, ಸಚೇ ಸೋ ಭಿಕ್ಖು, ಯಂನೂನಾಹಂ…ಪೇ… ವೀತಿನಾಮೇಯ್ಯನ್ತಿ ಚಿನ್ತೇನ್ತೋ ಏವಮ್ಪಿ ಚಿನ್ತೇಯ್ಯ, ಪಬ್ಬಜಿತೇನ ಖೋ ವಾಳಮಿಗಾಕುಲೇ ಅರಞ್ಞೇ ಭೇಸಜ್ಜಂ ವಿಯ ಪಞ್ಚಕಾಮಗುಣವಾಳಾಕುಲೇ ಗಾಮೇ ಪಿಣ್ಡಪಾತೋಪಿ ದುಕ್ಖಂ ಪರಿಯೇಸಿತುಂ. ಅಯಂ ಪನ ಪಿಣ್ಡಪಾತೋ ಇತಿ ಪರಿಯೇಸನಾದೀನವವಿಮುತ್ತೋ ಚ ಸುಗತಾತಿರಿತ್ತೋ ಚಾತಿ ಉಭತೋ ಸುಜಾತಖತ್ತಿಯಕುಮಾರೋ ವಿಯ ಹೋತಿ, ಯೇಹಿ ಚ ಪಞ್ಚಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ಪಿಣ್ಡಪಾತೋ ನ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬೋ ಹೋತಿ. ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ, ಪುಗ್ಗಲಂ ಗರಹಿತ್ವಾ ನ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬೋ ಹೋತಿ ‘‘ಅಲಜ್ಜಿಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಸನ್ತಕೋ’’ತಿ. ಅಪರಿಸುದ್ಧಉಪ್ಪತ್ತಿತಾಯ ನ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬೋ ಹೋತಿ ‘‘ಭಿಕ್ಖುನಿಪರಿಪಾಚನಅಸನ್ತಸಮ್ಭಾವನುಪ್ಪನ್ನೋ’’ತಿ. ಸಾಮಿಕಾನುಕಮ್ಪಾಯ ನ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬೋ ಹೋತಿ ‘‘ಪಿಣ್ಡಪಾತಸಾಮಿಕೋ ಭಿಕ್ಖು ಜಿಘಚ್ಛಿತೋ’’ತಿ. ಸೋ ಧಾತೋ ತಸ್ಸೇವ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕಾದೀಸು ಅನುಕಮ್ಪಾಯ ನ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬೋ ಹೋತಿ ‘‘ಅನ್ತೇವಾಸಿಕಾ ಅಞ್ಞೇ ವಾ ತಪ್ಪಟಿಬದ್ಧಾ ಜಿಘಚ್ಛಿತಾ’’ತಿ, ತೇಪಿ ಧಾತಾ ಸುಹಿತಾ, ಅಪಿಚ ಖೋ ಅಸ್ಸದ್ಧತಾಯ ನ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬೋ ಹೋತಿ ‘‘ಪಿಣ್ಡಪಾತಸಾಮಿಕೋ ಭಿಕ್ಖು ಅಸ್ಸದ್ಧೋ’’ತಿ. ತೇಹಿ ಚ ಕಾರಣೇಹಿ ಅಯಂ ವಿಮುತ್ತೋ. ಭಗವಾ ಹಿ ಲಜ್ಜೀನಂ ಅಗ್ಗೋ, ಪರಿಸುದ್ಧುಪ್ಪತ್ತಿಕೋ ಪಿಣ್ಡಪಾತೋ, ಭಗವಾ ಚ ಧಾತೋ ಸುಹಿತೋ, ಪಚ್ಚಾಸೀಸಕೋಪಿ ಅಞ್ಞೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ನತ್ಥಿ, ಯೇ ಲೋಕೇ ಸದ್ಧಾ, ಭಗವಾ ತೇಸಂ ಅಗ್ಗೋತಿ ಏವಂ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಚ ಸೋ ತಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ…ಪೇ… ವೀತಿನಾಮೇಯ್ಯ. ಏತ್ತಾವತಾ ಯೋಪಿ ಅಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಕರೋತಿ, ಸೋಪಿ ಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬಕಮೇವ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ನ ಭುತ್ತೋ ಹೋತಿ. ಯೋಪಿ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಕರೋತಿ, ಸೋಪಿ ಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬಕಮೇವ ಭುತ್ತೋ ಹೋತಿ. ನತ್ಥಿ ಪಿಣ್ಡಪಾತೇ ವಿಸೇಸೋ. ಪುಗ್ಗಲೇ ಪನ ಅತ್ಥಿ ವಿಸೇಸೋ. ತಸ್ಮಾ ತಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಸೋತಿಆದಿಮಾಹ.

ತತ್ಥ ಕಿಞ್ಚಾಪೀತಿ ಅನುಜಾನನಪ್ಪಸಂಸನತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ. ಕಿಂ ಅನುಜಾನಾತಿ? ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ತಂ ಅನವಜ್ಜಪರಿಭೋಗಂ. ಕಿಂ ಪಸಂಸತಿ? ಭುತ್ವಾ ಸಮಣಧಮ್ಮಕರಣಂ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ ಯದಿಪಿ ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ಏವಂ ಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬಮೇವ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಕಾತಬ್ಬಮೇವ ಕರೇಯ್ಯ. ಅಥ ಖೋ ಅಸುಯೇವ ಮೇ ಪುರಿಮೋ ಭಿಕ್ಖೂತಿ ಯೋ ಪುರಿಮೋ ಭಿಕ್ಖು ತಮ್ಪಿ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಕರೋತಿ, ಸೋಯೇವ ಮಮ ದ್ವೀಸು ಸೂರೇಸು ಸೂರತರೋ ವಿಯ ದ್ವೀಸು ಪಣ್ಡಿತೇಸು ಪಣ್ಡಿತತರೋ ವಿಯ ಚ ಪುಜ್ಜತರೋ ಚ ಪಾಸಂಸತರೋ ಚ, ದುತಿಯಭಿಕ್ಖುತೋ ಅತಿರೇಕೇನ ಪೂಜನೀಯೋ ಚ ಪಸಂಸನೀಯೋ ಚಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ.

ಇದಾನಿ ತಮತ್ಥಂ ಕಾರಣೇನ ಸಾಧೇನ್ತೋ ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತೂತಿಆದಿಮಾಹ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ, ತತ್ಥ ಸಿಯಾ ತುಮ್ಹಾಕಂ, ಕಸ್ಮಾ ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ಭಗವತೋ ಪುಜ್ಜತರೋ ಚ ಪಾಸಂಸತರೋ ಚಾತಿ? ತಞ್ಹಿ ತಸ್ಸಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ತಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಪಟಿಕ್ಖಿಪನಂ ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ದೀಘರತ್ತಂ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛತಾಯ…ಪೇ… ವೀರಿಯಾರಮ್ಭಾಯ ಸಂವತ್ತಿಸ್ಸತಿ. ಕಥಂ? ತಸ್ಸ ಹಿ ಸಚೇ ಅಪರೇನ ಸಮಯೇನ ಪಚ್ಚಯೇಸು ಅತ್ರಿಚ್ಛತಾ ವಾ ಪಾಪಿಚ್ಛತಾ ವಾ ಮಹಿಚ್ಛತಾ ವಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತಿ. ತತೋ ನಂ ಇಮಿನಾ ಪಿಣ್ಡಪಾತಪಟಿಕ್ಖೇಪಙ್ಕುಸೇನ ನಿವಾರೇಸ್ಸತಿ ‘‘ಅರೇ ತ್ವಂ ಸುಗತಾತಿರಿತ್ತಮ್ಪಿ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಈದಿಸಂ ಇಚ್ಛಂ ಉಪ್ಪಾದೇಸೀ’’ತಿ ಏವಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಮಾನೋ. ಏಸ ನಯೋ ಅಸನ್ತುಟ್ಠಿಯಾ ಅಸಂಲೇಖಸ್ಸ ಚುಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ನಿವಾರಣೇ. ಏವಂ ತಾವಸ್ಸ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛತಾಯ ಸನ್ತುಟ್ಠಿಯಾ ಸಂಲೇಖಾಯ ಸಂವತ್ತಿಸ್ಸತಿ.

ಸುಭರತಾಯಾತಿ ಏತ್ಥ ಅಯಂ ಸಂವಣ್ಣನಾ – ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಅತ್ತನೋಪಿ ಉಪಟ್ಠಾಕಾನಮ್ಪಿ ದುಬ್ಭರೋ ಹೋತಿ ದುಪ್ಪೋಸೋ. ಏಕಚ್ಚೋ ಅತ್ತನೋಪಿ ಉಪಟ್ಠಾಕಾನಮ್ಪಿ ಸುಭರೋ ಹೋತಿ ಸುಪೋಸೋ. ಕಥಂ? ಯೋ ಹಿ ಅಮ್ಬಿಲಾದೀನಿ ಲದ್ಧಾ ಅನಮ್ಬಿಲಾದೀನಿ ಪರಿಯೇಸತಿ, ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಘರೇ ಲದ್ಧಂ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಘರೇ ಛಡ್ಡೇನ್ತೋ ಸಬ್ಬಂ ಗಾಮಂ ವಿಚರಿತ್ವಾ ರಿತ್ತಪತ್ತೋವ ವಿಹಾರಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ನಿಪಜ್ಜತಿ, ಅಯಂ ಅತ್ತನೋ ದುಬ್ಭರೋ. ಯೋ ಪನ ಸಾಲಿಮಂಸೋದನಾದೀನಂ ಪತ್ತೇ ಪೂರೇತ್ವಾ ದಿನ್ನೇಪಿ ದುಮ್ಮುಖಭಾವಂ ಅನತ್ತಮನಭಾವಮೇವ ಚ ದಸ್ಸೇತಿ, ತೇಸಂ ವಾ ಸಮ್ಮುಖಾವ ತಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ‘‘ಕಿಂ ತುಮ್ಹೇಹಿ ದಿನ್ನ’’ನ್ತಿ ಅಪಸಾದೇನ್ತೋ ಸಾಮಣೇರಗಹಟ್ಠಾದೀನಮ್ಪಿ ದೇತಿ, ಅಯಂ ಉಪಟ್ಠಾಕಾನಂ ದುಬ್ಭರೋ. ಏತಂ ದಿಸ್ವಾ ಮನುಸ್ಸಾ ದೂರತೋ ಪರಿವಜ್ಜನ್ತಿ ದುಬ್ಭರೋ ಭಿಕ್ಖು ನ ಸಕ್ಕಾ ಪೋಸಿತುನ್ತಿ. ಯೋ ಪನ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಲೂಖಂ ವಾ ಪಣೀತಂ ವಾ ಲದ್ಧಾ ತುಟ್ಠಚಿತ್ತೋವ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ವಿಹಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋತಿ, ಅಯಂ ಅತ್ತನೋ ಸುಭರೋ. ಯೋ ಚ ಪರೇಸಮ್ಪಿ ಅಪ್ಪಂ ವಾ ಬಹುಂ ವಾ ಲೂಖಂ ವಾ ಪಣೀತಂ ವಾ ದಾನಂ ಅಹೀಳೇತ್ವಾ ಅತ್ತಮನೋ ವಿಪ್ಪಸನ್ನಮುಖೋ ಹುತ್ವಾ ತೇಸಂ ಸಮ್ಮುಖಾವ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಯಾತಿ, ಅಯಂ ಉಪಟ್ಠಾಕಾನಂ ಸುಭರೋ. ಏತಂ ದಿಸ್ವಾ ಮನುಸ್ಸಾ ಅತಿವಿಯ ವಿಸ್ಸತ್ಥಾ ಹೋನ್ತಿ – ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಭದನ್ತೋ ಸುಭರೋ ಥೋಕೇನಪಿ ತುಸ್ಸತಿ, ಮಯಮೇವ ನಂ ಪೋಸಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಪಟಿಞ್ಞಂ ಕತ್ವಾ ಪೋಸೇನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ಸಚೇ ಅಪರೇನ ಸಮಯೇನ ಅಸ್ಸ ಅತ್ತನೋ ವಾ ಉಪಟ್ಠಾಕಾನಂ ವಾ ದುಬ್ಭರತಾನಯೇನ ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತಿ. ತತೋ ನಂ ಇಮಿನಾ ಪಿಣ್ಡಪಾತಪಟಿಕ್ಖೇಪಙ್ಕುಸೇನ ನಿವಾರೇಸ್ಸತಿ – ‘‘ಅರೇ ತ್ವಂ ಸುಗತಾತಿರಿತ್ತಮ್ಪಿ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಈದಿಸಂ ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಾದೇಸೀ’’ತಿ ಏವಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಮಾನೋ, ಏವಮಸ್ಸ ಸುಭರತಾಯ ಸಂವತ್ತಿಸ್ಸತಿ. ಸಚೇ ಪನಸ್ಸ ಕೋಸಜ್ಜಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತಿ, ತಮ್ಪಿ ಏತೇನೇವಙ್ಕುಸೇನ ನಿವಾರೇಸ್ಸತಿ – ‘‘ಅರೇ ತ್ವಂ ನಾಮ ತದಾ ಸುಗತಾತಿರಿತ್ತಮ್ಪಿ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ತಥಾ ಜಿಘಚ್ಛಾದುಬ್ಬಲ್ಯಪರೇತೋಪಿ ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಅಜ್ಜ ಕೋಸಜ್ಜಮನುಯುಞ್ಜಸೀ’’ತಿ ಏವಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಮಾನೋ, ಏವಮಸ್ಸ ವೀರಿಯಾರಮ್ಭಾಯ ಸಂವತ್ತಿಸ್ಸತಿ. ಏವಮಸ್ಸ ಇದಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಪಟಿಕ್ಖಿಪನಂ ದೀಘರತ್ತಂ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛತಾಯ…ಪೇ… ವೀರಿಯಾರಮ್ಭಾಯ ಸಂವತ್ತಿಸ್ಸತಿ. ಏವಮಸ್ಸಿಮೇ ಪಞ್ಚ ಗುಣಾ ಪರಿಪೂರಾ ದಸ ಕಥಾವತ್ಥೂನಿ ಪರಿಪೂರೇಸ್ಸನ್ತಿ.

ಕಥಂ? ಅತ್ರ ಹಿ ಪಾಳಿಯಂಯೇವ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛತಾಸನ್ತುಟ್ಠಿತಾವೀರಿಯಾರಮ್ಭವಸೇನ ತೀಣಿ ಆಗತಾನಿ, ಸೇಸಾನಿ ಸಲ್ಲೇಖೇನ ಸಙ್ಗಹಿತಾನಿ. ಇದಞ್ಹಿ ಸಬ್ಬಕಥಾವತ್ಥೂನಂ ನಾಮಮೇವ, ಯದಿದಂ ಸಲ್ಲೇಖೋ. ಯಥಾಹ – ‘‘ಯಾ ಚ ಖೋ ಅಯಂ, ಆನನ್ದ, ಕಥಾ ಅಭಿಸಲ್ಲೇಖಿಕಾ ಚೇತೋವಿನೀವರಣಸಪ್ಪಾಯಾ ಏಕನ್ತನಿಬ್ಬಿದಾಯ ವಿರಾಗಾಯ ನಿರೋಧಾಯ ಉಪಸಮಾಯ ಅಭಿಞ್ಞಾಯ ಸಮ್ಬೋಧಾಯ ನಿಬ್ಬಾನಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ. ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ, ಅಪ್ಪಿಚ್ಛಕಥಾ’’ತಿ (ಮ. ನಿ. ೩.೧೮೯, ೧೯೨) ವಿತ್ಥಾರೋ. ಏವಂ ಇಮೇ ಪಞ್ಚ ಗುಣಾ ಪರಿಪೂರಾ ದಸ ಕಥಾವತ್ಥೂನಿ ಪರಿಪೂರೇಸ್ಸನ್ತಿ. ದಸ ಕಥಾವತ್ಥೂನಿ ಪರಿಪೂರಾನಿ ತಿಸ್ಸೋ ಸಿಕ್ಖಾ ಪರಿಪೂರೇಸ್ಸನ್ತಿ.

ಕಥಂ? ಏತೇಸು ಹಿ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛಕಥಾ ಸನ್ತೋಸಕಥಾ ಅಸಂಸಗ್ಗಕಥಾ ಸೀಲಕಥಾತಿ ಇಮಾ ಚತಸ್ಸೋ ಕಥಾ ಅಧಿಸೀಲಸಿಕ್ಖಾಸಙ್ಗಹಿತಾಯೇವ. ಪವಿವೇಕಕಥಾ ವೀರಿಯಾರಮ್ಭಕಥಾ ಸಮಾಧಿಕಥಾತಿ ಇಮಾ ತಿಸ್ಸೋ ಅಧಿಚಿತ್ತಸಿಕ್ಖಸಙ್ಗಹಿತಾ. ಪಞ್ಞಾಕಥಾ ವಿಮುತ್ತಿಕಥಾ ವಿಮುತ್ತಿಞಾಣದಸ್ಸನಕಥಾತಿ ಇಮಾ ತಿಸ್ಸೋ ಅಧಿಪಞ್ಞಾಸಿಕ್ಖಾಸಙ್ಗಹಿತಾತಿ. ಏವಂ ದಸ ಕಥಾವತ್ಥೂನಿ ಪರಿಪೂರಾನಿ ತಿಸ್ಸೋ ಸಿಕ್ಖಾ ಪರಿಪೂರೇಸ್ಸನ್ತಿ. ತಿಸ್ಸೋ ಸಿಕ್ಖಾ ಪರಿಪೂರಾ ಪಞ್ಚ ಅಸೇಕ್ಖಧಮ್ಮಕ್ಖನ್ಧೇ ಪರಿಪೂರೇಸ್ಸನ್ತಿ.

ಕಥಂ? ಪರಿಪೂರಾ ಹಿ ಅಧಿಸೀಲಸಿಕ್ಖಾ ಅಸೇಕ್ಖೋ ಸೀಲಕ್ಖನ್ಧೋಯೇವ ಹೋತಿ, ಅಧಿಚಿತ್ತಸಿಕ್ಖಾ ಅಸೇಕ್ಖೋ ಸಮಾಧಿಕ್ಖನ್ಧೋ, ಅಧಿಪಞ್ಞಾಸಿಕ್ಖಾ ಅಸೇಕ್ಖಾ ಪಞ್ಞಾ-ವಿಮುತ್ತಿ-ವಿಮುತ್ತಿಞಾಣದಸ್ಸನಕ್ಖನ್ಧಾ ಏವಾತಿ ಏವಂ ತಿಸ್ಸೋ ಸಿಕ್ಖಾ ಪರಿಪೂರಾ ಪಞ್ಚ ಅಸೇಕ್ಖಧಮ್ಮಕ್ಖನ್ಧೇ ಪರಿಪೂರೇಸ್ಸನ್ತಿ. ಪಞ್ಚ ಧಮ್ಮಕ್ಖನ್ಧಾ ಪರಿಪೂರಾ ಅಮತಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಪರಿಪೂರೇಸ್ಸನ್ತಿ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಉಪರಿಪಬ್ಬತೇ ಪಾವುಸ್ಸಕೋ ಮಹಾಮೇಘೋ ಅಭಿವುಟ್ಠೋ ಪಬ್ಬತಕನ್ದರಸರಸಾಖಾ ಪರಿಪೂರೇತಿ. ತಾ ಪರಿಪೂರಾ ಕುಸೋಬ್ಭೇ, ಕುಸೋಬ್ಭಾ ಮಹಾಸೋಬ್ಭೇ, ಮಹಾಸೋಬ್ಭಾ ಕುನ್ನದಿಯೋ, ಕುನ್ನದಿಯೋ ಮಹಾನದಿಯೋ, ಮಹಾನದಿಯೋ ಮಹಾಸಮುದ್ದಸಾಗರಂ ಪರಿಪೂರೇನ್ತಿ; ಏವಮೇವ ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಇಮೇ ಪಞ್ಚ ಗುಣಾ ಪರಿಪೂರಾ ದಸ ಕಥಾವತ್ಥುನಿ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ಯಾವ ಅಮತಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಪರಿಪೂರೇಸ್ಸನ್ತಿ. ಏವಮಯಂ ಭಿಕ್ಖು ಧಮ್ಮದಾಯಾದಪಟಿಪದಂ ಪಟಿಪನ್ನೋ ಪರಮಧಮ್ಮದಾಯಾದಂ ಲಭತೀತಿ ಏತಮತ್ಥಂ ಸಮ್ಪಸ್ಸಮಾನೋ ಭಗವಾ ‘‘ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು ತಞ್ಹಿ ತಸ್ಸ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖುನೋ’’ತಿಆದಿಮಾಹ.

ಏವಂ ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಪುಜ್ಜತರಪಾಸಂಸತರಭಾವಂ ಕಾರಣೇನ ಸಾಧೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ತಥತ್ತಾಯ ಸನ್ನಿಯೋಜೇನ್ತೋ ತಸ್ಮಾ ತಿಹ ಮೇ ಭಿಕ್ಖವೇತಿಆದಿಮಾಹ. ಕಿಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ, ಯಸ್ಮಾ ಯೋ ತಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಕರೇಯ್ಯ, ಸೋ ಇಮೇಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ ಮೂಲಗುಣೇಹಿ ಪರಿಬಾಹಿರೋ. ಯೋ ಪನ ಅಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಕರೇಯ್ಯ, ಸೋ ಇಮೇಸಂ ಭಾಗೀ ಹೋತಿ – ‘‘ತಸ್ಮಾ ತಿಹ ಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ…ಪೇ… ನೋ ಆಮಿಸದಾಯಾದಾ’’ತಿ.

ಇದಮವೋಚ ಭಗವಾತಿ ಇದಂ ನಿದಾನಪರಿಯೋಸಾನತೋ ಪಭುತಿ ಯಾವ ನೋ ಆಮಿಸದಾಯಾದಾತಿ ಸುತ್ತಪ್ಪದೇಸಂ ಭಗವಾ ಅವೋಚ. ಇದಂ ವತ್ವಾನ ಸುಗತೋತಿ ಇದಞ್ಚ ಸುತ್ತಪ್ಪದೇಸಂ ವತ್ವಾವ ಸೋಭನಾಯ ಪಟಿಪದಾಯ ಗತತ್ತಾ ಸುಗತೋತಿ ಸಙ್ಖಂ ಪತ್ತೋಯೇವ ಭಗವಾ. ಉಟ್ಠಾಯಾಸನಾ ವಿಹಾರಂ ಪಾವಿಸೀ ಪಞ್ಞತ್ತವರಬುದ್ಧಾಸನತೋ ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ವಿಹಾರಂ ಅತ್ತನೋ ಮಹಾಗನ್ಧಕುಟಿಂ ಪಾವಿಸಿ ಅಸಮ್ಭಿನ್ನಾಯ ಏವ ಪರಿಸಾಯ. ಕಸ್ಮಾ ಧಮ್ಮಥೋಮನತ್ಥಂ.

ಬುದ್ಧಾ ಕಿರ ಅಪರಿನಿಟ್ಠಿತಾಯ ದೇಸನಾಯ ವಿಹಾರಂ ಪವಿಸನ್ತಾ ದ್ವೀಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ಪವಿಸನ್ತಿ ಪುಗ್ಗಲಥೋಮನತ್ಥಂ ವಾ ಧಮ್ಮಥೋಮನತ್ಥಂ ವಾ. ಪುಗ್ಗಲಥೋಮನತ್ಥಂ ಪವಿಸನ್ತೋ ಏವಂ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಇಮಂ ಮಯಾ ಸಂಖಿತ್ತೇನ ಉದ್ದೇಸಂ ಉದ್ದಿಟ್ಠಂ, ವಿತ್ಥಾರೇನ ಅವಿಭತ್ತಂ, ಧಮ್ಮಪಟಿಗ್ಗಾಹಕಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಉಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಆನನ್ದಂ ವಾ ಕಚ್ಚಾನಂ ವಾ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪುಚ್ಛಿಸ್ಸನ್ತಿ, ತೇ ಮಯ್ಹಂ ಞಾಣೇನ ಸಂಸನ್ದೇತ್ವಾ ಕಥೇಸ್ಸನ್ತಿ, ತತೋ ಧಮ್ಮಪಟಿಗ್ಗಾಹಕಾ ಪುನ ಮಂ ಪುಚ್ಛಿಸ್ಸನ್ತಿ, ತೇಸಂ ಅಹಂ ಸುಕಥಿತಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಆನನ್ದೇನ ಸುಕಥಿತಂ ಕಚ್ಚಾನೇನ, ಮಂ ಚೇಪಿ ತುಮ್ಹೇ ಏತಮತ್ಥಂ ಪುಚ್ಛೇಯ್ಯಾಥ, ಅಹಮ್ಪಿ ನಂ ಏವಮೇವ ಬ್ಯಾಕರೇಯ್ಯನ್ತಿ ಏವಂ ತೇ ಪುಗ್ಗಲೇ ಥೋಮೇಸ್ಸಾಮಿ, ತತೋ ತೇಸು ಗಾರವಂ ಜನೇತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿಸ್ಸನ್ತಿ, ತೇಪಿ ಭಿಕ್ಖೂ ಅತ್ಥೇ ಚ ಧಮ್ಮೇ ಚ ನಿಯೋಜೇಸ್ಸನ್ತಿ, ತೇ ತೇಹಿ ನಿಯೋಜಿತಾ ತಿಸ್ಸೋ ಸಿಕ್ಖಾ ಪರಿಪೂರೇನ್ತಾ ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಂ ಕರಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ.

ಧಮ್ಮಥೋಮನತ್ಥಂ ಪವಿಸನ್ತೋ ಏವಂ ಚಿನ್ತೇಸಿ, ಯಥಾ ಇಧೇವ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಮಯಿ ವಿಹಾರಂ ಪವಿಟ್ಠೇ ತಮೇವ ಆಮಿಸದಾಯಾದಂ ಗರಹನ್ತೋ ಧಮ್ಮದಾಯಾದಞ್ಚ ಥೋಮೇನ್ತೋ ಇಮಿಸ್ಸಂಯೇವ ಪರಿಸತಿ ನಿಸಿನ್ನೋ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸ್ಸತಿ, ಏವಂ ದ್ವಿನ್ನಮ್ಪಿ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಏಕಜ್ಝಾಸಯಾಯ ಮತಿಯಾ ದೇಸಿತಾ ಅಯಂ ದೇಸನಾ ಅಗ್ಗಾ ಚ ಗರುಕಾ ಚ ಭವಿಸ್ಸತಿ ಪಾಸಾಣಚ್ಛತ್ತಸದಿಸಾ. ಚತುರೋಘನಿತ್ಥರಣಟ್ಠೇನ ತಿತ್ಥೇ ಠಪಿತಾ ನಾವಾ ವಿಯ ಮಗ್ಗಗಮನಟ್ಠೇನ ಚತುಯುತ್ತಆಜಞ್ಞರಥೋ ವಿಯ ಚ ಭವಿಸ್ಸತಿ. ಯಥಾ ಚ ‘ಏವಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಅಯಂ ದಣ್ಡೋ’ತಿ ಪರಿಸತಿ ಆಣಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಉಟ್ಠಾಯಾಸನಾ ಪಾಸಾದಂ ಆರುಳ್ಹೇ ರಾಜಿನಿ ತತ್ಥೇವ ನಿಸಿನ್ನೋ ಸೇನಾಪತಿ ತಂ ರಞ್ಞಾ ಠಪಿತಂ ಆಣಂ ಪವತ್ತೇತಿ; ಏವಮ್ಪಿ ಮಯಾ ಠಪಿತಂ ದೇಸನಂ ಇಮಿಸ್ಸಂಯೇವ ಪರಿಸತಿ ನಿಸಿನ್ನೋ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಥೋಮೇತ್ವಾ ದೇಸೇಸ್ಸತಿ, ಏವಂ ದ್ವಿನ್ನಮ್ಪಿ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಮತಿಯಾ ದೇಸಿತಾ ಅಯಂ ದೇಸನಾ ಬಲವತರಾ ಮಜ್ಝನ್ಹಿಕಸೂರಿಯೋ ವಿಯ ಪಜ್ಜಲಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ಏವಮಿಧ ಧಮ್ಮಥೋಮನತ್ಥಂ ಉಟ್ಠಾಯಾಸನಾ ವಿಹಾರಂ ಪಾವಿಸಿ.

ಈದಿಸೇಸು ಚ ಠಾನೇಸು ಭಗವಾ ನಿಸಿನ್ನಾಸನೇಯೇವ ಅನ್ತರಹಿತೋ ಚಿತ್ತಗತಿಯಾ ವಿಹಾರಂ ಪವಿಸತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಯದಿ ಹಿ ಕಾಯಗತಿಯಾ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯ, ಸಬ್ಬಾ ಪರಿಸಾ ಭಗವನ್ತಂ ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯ, ಸಾ ಏಕವಾರಂ ಭಿನ್ನಾ ಪುನ ದುಸ್ಸನ್ನಿಪಾತಾ ಭವೇಯ್ಯಾತಿ ಭಗವಾ ಚಿತ್ತಗತಿಯಾ ಏವ ಪಾವಿಸಿ.

೩೧. ಏವಂ ಪವಿಟ್ಠೇ ಪನ ಭಗವತಿ ಭಗವತೋ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಾನುರೂಪಂ ತಂ ಧಮ್ಮಂ ಥೋಮೇತುಕಾಮೋ ತತ್ರ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ…ಪೇ…ಏತದವೋಚ. ತತ್ಥ ಆಯಸ್ಮಾತಿ ಪಿಯವಚನಮೇತಂ. ಸಾರಿಪುತ್ತೋತಿ ತಸ್ಸ ಥೇರಸ್ಸ ನಾಮಂ, ತಞ್ಚ ಖೋ ಮಾತಿತೋ, ನ ಪಿತಿತೋ. ರೂಪಸಾರಿಯಾ ಹಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಯಾ ಸೋ ಪುತ್ತೋ, ತಸ್ಮಾ ಸಾರಿಪುತ್ತೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಅಚಿರಪಕ್ಕನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಪಕ್ಕನ್ತಸ್ಸ ಸತೋ ನಚಿರೇನ. ಆವುಸೋ, ಭಿಕ್ಖವೇತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ಬುದ್ಧಾ ಭಗವನ್ತೋ ಸಾವಕೇ ಆಲಪನ್ತಾ ಭಿಕ್ಖವೇತಿ ಆಲಪನ್ತಿ. ಸಾವಕಾ ಪನ ಬುದ್ಧೇಹಿ ಸದಿಸಾ ಮಾ ಹೋಮಾತಿ ಆವುಸೋತಿ ಪಠಮಂ ವತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ಭಿಕ್ಖವೇತಿ ಭಣನ್ತಿ. ಬುದ್ಧೇಹಿ ಚ ಆಲಪಿತೋ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೋ ಭದನ್ತೇತಿ ಪಟಿವಚನಂ ದೇತಿ, ಸಾವಕೇಹಿ ಆವುಸೋತಿ.

ಕಿತ್ತಾವತಾ ನು ಖೋ, ಆವುಸೋತಿ ಏತ್ಥ ಕಿತ್ತಾವತಾತಿ ಪರಿಚ್ಛೇದವಚನಂ, ಕಿತ್ತಕೇನಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ನುಕಾರೋ ಪುಚ್ಛಾಯಂ. ಖೋಕಾರೋ ನಿಪಾತಮತ್ತಂ. ಸತ್ಥು ಪವಿವಿತ್ತಸ್ಸ ವಿಹರತೋತಿ, ತೀಹಿ ವಿವೇಕೇಹಿ ಕಾಯಚಿತ್ತಉಪಧಿವಿವೇಕೇಹಿ ಸತ್ಥುನೋ ವಿಹರನ್ತಸ್ಸ. ವಿವೇಕಂ ನಾನುಸಿಕ್ಖನ್ತೀತಿ ತಿಣ್ಣಂ ವಿವೇಕಾನಂ ಅಞ್ಞತರಮ್ಪಿ ನಾನುಸಿಕ್ಖನ್ತಿ, ಆಮಿಸದಾಯಾದಾವ ಹೋನ್ತೀತಿ ಇಮಮತ್ಥಂ ಆಯಸ್ಮಾ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಭಿಕ್ಖೂ ಪುಚ್ಛಿ. ಏಸ ನಯೋ ಸುಕ್ಕಪಕ್ಖೇಪಿ.

ಏವಂ ವುತ್ತೇ ತಮತ್ಥಂ ಸೋತುಕಾಮಾ ಭಿಕ್ಖೂ ದೂರತೋಪಿ ಖೋತಿಆದಿಮಾಹಂಸು. ತತ್ಥ ದೂರತೋಪೀತಿ ತಿರೋರಟ್ಠತೋಪಿ ತಿರೋಜನಪದತೋಪಿ ಅನೇಕಯೋಜನಗಣನತೋಪೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಸನ್ತಿಕೇತಿ ಸಮೀಪೇ. ಅಞ್ಞಾತುನ್ತಿ ಜಾನಿತುಂ ಬುಜ್ಝಿತುಂ. ಆಯಸ್ಮನ್ತಂಯೇವ ಸಾರಿಪುತ್ತಂ ಪಟಿಭಾತೂತಿ ಆಯಸ್ಮತೋಯೇವ ಸಾರಿಪುತ್ತಸ್ಸ ಭಾಗೋ ಹೋತು, ಆಯಸ್ಮಾ ಪನ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಅತ್ತನೋ ಭಾಗಂ ಕತ್ವಾ ವಿಭಜತೂತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಆಯಸ್ಮತೋ ಹಿ ಭಾಗೋ ಯದಿದಂ ಅತ್ಥಕ್ಖಾನಂ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪನ ಸವನಂ ಭಾಗೋತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ, ಏವಂ ಸದ್ದಲಕ್ಖಣೇನ ಸಮೇತಿ. ಕೇಚಿ ಪನ ಭಣನ್ತಿ ‘‘ಪಟಿಭಾತೂತಿ ದಿಸ್ಸತೂ’’ತಿ. ಅಪರೇ ‘‘ಉಪಟ್ಠಾತೂ’’ತಿ. ಧಾರೇಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಉಗ್ಗಹೇಸ್ಸನ್ತಿ ಪರಿಯಾಪುಣಿಸ್ಸನ್ತಿ. ತತೋ ನೇಸಂ ಕಥೇತುಕಾಮೋ ಥೇರೋ ತೇನ ಹೀತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ತೇನಾತಿ ಕಾರಣವಚನಂ. ಹಿಕಾರೋ ನಿಪಾತೋ. ಯಸ್ಮಾ ಸೋತುಕಾಮಾತ್ಥ, ಯಸ್ಮಾ ಚ ಮಯ್ಹಂ ಭಾರಂ ಆರೋಪಯಿತ್ಥ, ತಸ್ಮಾ ಸುಣಾಥಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ತೇಪಿ ಭಿಕ್ಖೂ ಥೇರಸ್ಸ ವಚನಂ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿಂಸು, ತೇನಾಹ ‘‘ಏವಮಾವುಸೋತಿ…ಪೇ…ಪಚ್ಚಸ್ಸೋಸು’’ನ್ತಿ.

ಅಥ ನೇಸಂ, ಆಮಿಸದಾಯಾದಂ ಗರಹನ್ತೇನ ಭಗವತಾ ‘‘ತುಮ್ಹೇಪಿ ತೇನ ಆದಿಯಾ ಭವೇಯ್ಯಾಥಾ’’ತಿ ಏಕೇನೇವಾಕಾರೇನ ವುತ್ತಮತ್ಥಂ ತೀಹಿ ಆಕಾರೇಹಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಇಧಾವುಸೋ, ಸತ್ಥು ಪವಿವಿತ್ತಸ್ಸ ವಿಹರತೋ…ಪೇ… ಏತ್ತಾವತಾ ಖೋ, ಆವುಸೋ, ಸತ್ಥು ಪವಿವಿತ್ತಸ್ಸ ವಿಹರತೋ ಸಾವಕಾ ವಿವೇಕಂ ನಾನುಸಿಕ್ಖನ್ತೀ’’ತಿ.

ಏತ್ತಾವತಾ ಯಞ್ಚ ಭಗವಾ ಆಮಿಸದಾಯಾದಪಟಿಪದಂ ಗರಹನ್ತೋ ‘‘ತುಮ್ಹೇಪಿ ತೇನ ಆದಿಯಾ ಭವೇಯ್ಯಾಥಾ’’ತಿ ಆಹ, ಯಞ್ಚ ಅತ್ತನಾ ಪುಚ್ಛಂ ಪುಚ್ಛಿ ‘‘ಕಿತ್ತಾವತಾ ನು ಖೋ…ಪೇ… ನಾನುಸಿಕ್ಖನ್ತೀ’’ತಿ, ತಸ್ಸ ವಿತ್ಥಾರತೋ ಅತ್ಥೋ ಸುವಿಭತ್ತೋ ಹೋತಿ. ಸೋ ಚ ಖೋ ಭಗವತೋ ಆದಿಯಭಾವಂ ಅನಾಮಸಿತ್ವಾವ. ಭಗವತೋಯೇವ ಹಿ ಯುತ್ತಂ ಸಾವಕೇ ಅನುಗ್ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸ ‘‘ಅಹಮ್ಪಿ ತೇನ ಆದಿಯೋ ಭವಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವತ್ತುಂ, ನ ಸಾವಕಾನಂ. ಏಸ ನಯೋ ಸುಕ್ಕಪಕ್ಖೇಪಿ, ಅಯಂ ತಾವೇತ್ಥ ಅನುಸನ್ಧಿಕ್ಕಮಯೋಜನಾ.

ಅಯಂ ಪನತ್ಥವಣ್ಣನಾ ಇಧಾತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸಾಸನೇ, ಸತ್ಥು ಪವಿವಿತ್ತಸ್ಸಾತಿ ಸತ್ಥುನೋ ತೀಹಿ ವಿವೇಕೇಹಿ ಅಚ್ಚನ್ತಪವಿವಿತ್ತಸ್ಸ. ವಿವೇಕಂ ನಾನುಸಿಕ್ಖನ್ತೀತಿ ಕಾಯವಿವೇಕಂ ನಾನುಸಿಕ್ಖನ್ತಿ, ನ ಪರಿಪೂರೇನ್ತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಯದಿ ಪನ ತಿವಿಧಂ ವಿವೇಕಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದೇಯ್ಯ, ಪುಚ್ಛಾಯ ಅವಿಸೇಸೋ ಸಿಯಾ. ಬ್ಯಾಕರಣಪಕ್ಖೋ ಹಿ ಅಯಂ. ತಸ್ಮಾ ಇಮಿನಾ ಪದೇನ ಕಾಯವಿವೇಕಂ, ‘‘ಯೇಸಞ್ಚ ಧಮ್ಮಾನ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ಚಿತ್ತವಿವೇಕಂ, ‘‘ಬಾಹುಲಿಕಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಉಪಧಿವಿವೇಕಞ್ಚ ದಸ್ಸೇತೀತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಸಙ್ಖೇಪತೋ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಯೇಸಞ್ಚ ಧಮ್ಮಾನನ್ತಿ ಲೋಭಾದಯೋ ಸನ್ಧಾಯಾಹ, ಯೇ ಪರತೋ ‘‘ತತ್ರಾವುಸೋ ಲೋಭೋ ಚ ಪಾಪಕೋ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ವಕ್ಖತಿ. ನಪ್ಪಜಹನ್ತೀತಿ ನ ಪರಿಚ್ಚಜನ್ತಿ, ಚಿತ್ತವಿವೇಕಂ ನ ಪರಿಪೂರೇನ್ತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಬಾಹುಲಿಕಾತಿ ಚೀವರಾದಿಬಾಹುಲ್ಲಾಯ ಪಟಿಪನ್ನಾ. ಸಾಸನಂ ಸಿಥಿಲಂ ಗಣ್ಹನ್ತೀತಿ ಸಾಥಲಿಕಾ. ಓಕ್ಕಮನೇ ಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಾತಿ ಏತ್ಥ ಓಕ್ಕಮನಂ ವುಚ್ಚನ್ತಿ ಅವಗಮನಟ್ಠೇನ ಪಞ್ಚ ನೀವರಣಾನಿ, ತೇನ ಪಞ್ಚನೀವರಣಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಪವಿವೇಕೇತಿ ಉಪಧಿವಿವೇಕೇ ನಿಬ್ಬಾನೇ. ನಿಕ್ಖಿತ್ತಧುರಾತಿ ಓರೋಪಿತಧುರಾ, ತದಧಿಗಮಾಯ ಆರಮ್ಭಮ್ಪಿ ಅಕುರುಮಾನಾತಿ, ಏತ್ತಾವತಾ ಉಪಧಿವಿವೇಕಂ ನ ಪರಿಪೂರೇನ್ತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ.

ಏತ್ತಾವತಾ ಅನಿಯಮೇನೇವ ವತ್ವಾ ಇದಾನಿ ದೇಸನಂ ನಿಯಮೇನ್ತೋ ‘‘ತತ್ರಾವುಸೋ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ಕಸ್ಮಾ? ಸಾವಕಾ ‘‘ತೀಹಿ ಠಾನೇಹೀ’’ತಿ ಏವಞ್ಹಿ ಅನಿಯಮೇತ್ವಾವ ವುಚ್ಚಮಾನೇ ‘‘ಕಮ್ಪಿ ಮಞ್ಞೇ ಭಣತಿ, ನ ಅಮ್ಹೇ’’ತಿ ಉದಾಸಿನಾಪಿ ಹೋನ್ತಿ. ‘‘ಥೇರಾ ನವಾ ಮಜ್ಝಿಮಾ’’ತಿ ಏವಂ ಪನ ನಿಯಮೇತ್ವಾ ವುಚ್ಚಮಾನೇ ಅಮ್ಹೇ ಭಣತೀತಿ ಆದರಂ ಕರೋನ್ತಿ. ಯಥಾ ರಞ್ಞಾ ‘‘ಅಮಚ್ಚೇಹಿ ನಗರವೀಥಿಯೋ ಸೋಧೇತಬ್ಬಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇಪಿ ‘‘ಕೇನ ನು ಖೋ ಸೋಧೇತಬ್ಬಾ’’ತಿ ಮಞ್ಞಮಾನಾ ನ ಸೋಧೇನ್ತಿ, ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ಘರದ್ವಾರಂ ಸೋಧೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಪನ ಭೇರಿಯಾ ನಿಕ್ಖನ್ತಾಯ ಸಬ್ಬೇ ಮುಹುತ್ತೇನ ಸೋಧೇನ್ತಿ ಚ ಅಲಙ್ಕರೋನ್ತಿ ಚ, ಏವಂಸಮ್ಪದಮಿದಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ತತ್ಥ ತತ್ರಾತಿ ತೇಸು ಸಾವಕೇಸು. ಥೇರಾತಿ ದಸವಸ್ಸೇ ಉಪಾದಾಯ ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ತೀಹಿ ಠಾನೇಹೀತಿ ತೀಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ. ಅಯಞ್ಹಿ ಠಾನಸದ್ದೋ ಇಸ್ಸರಿಯಟ್ಠಿತಿಖಣಕಾರಣೇಸು ದಿಸ್ಸತಿ. ‘‘ಕಿಂ ಪನಾಯಸ್ಮಾ ದೇವಾನಮಿನ್ದೋ ಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಇಮಂ ಠಾನಂ ಪತ್ತೋ’’ತಿಆದೀಸು ಹಿ ಇಸ್ಸರಿಯೇ ದಿಸ್ಸತಿ. ‘‘ಠಾನಕುಸಲೋ ಹೋತಿ ಅಕ್ಖಣವೇಧೀ’’ತಿಆದೀಸು ಠಿತಿಯಂ. ‘‘ಠಾನಸೋವೇತಂ ತಥಾಗತಂ ಪಟಿಭಾತೀ’’ತಿಆದೀಸು (ಮ. ನಿ. ೨.೮೭) ಖಣೇ. ‘‘ಠಾನಞ್ಚ ಠಾನತೋ ಅಟ್ಠಾನಞ್ಚ ಅಟ್ಠಾನತೋ’’ತಿಆದೀಸು (ವಿಭ. ೮೦೯; ಮ. ನಿ. ೧.೧೪೮) ಕಾರಣೇ. ಇಧ ಪನ ಕಾರಣೇಯೇವ. ಕಾರಣಞ್ಹಿ ಯಸ್ಮಾ ತತ್ಥ ಫಲಂ ತಿಟ್ಠತಿ ತದಾಯತ್ತವುತ್ತಿಭಾವೇನ, ತಸ್ಮಾ ಠಾನನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ.

ಇಮಿನಾ ಪಠಮೇನ ಠಾನೇನ ಥೇರಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಗಾರಯ್ಹಾತಿ ಏತ್ಥ ಗಾರಯ್ಹಾತಿ ಗರಹಿತಬ್ಬಾ. ಥೇರಾ ನಾಮ ಸಮಾನಾ ಅರಞ್ಞವನಪತ್ಥಾನಿ ಪನ್ತಾನಿ ಸೇನಾಸನಾನಿ ನ ಉಪೇನ್ತಿ, ಗಾಮನ್ತಸೇನಾಸನಂ ನ ಮುಞ್ಚನ್ತಿ, ಸಙ್ಗಣಿಕಾರಾಮತಂ ವಡ್ಢೇನ್ತಾ ವಿಹರನ್ತಿ, ಕಾಯವಿವೇಕಮ್ಪಿ ನ ಪರಿಪೂರೇನ್ತಿ, ನವಮಜ್ಝಿಮಕಾಲೇ ಕೀದಿಸಾ ಅಹೇಸುನ್ತಿ ಏವಂ ನಿನ್ದಿತಬ್ಬಾ ಹೋನ್ತಿ, ಇಮಂ ನಿನ್ದಂ ಆವುಸೋ ಲಭನ್ತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ದುತಿಯೇನ ಠಾನೇನಾತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಇಮೇ ನಾಮ ಆವುಸೋ ಥೇರಾಪಿ ಸಮಾನಾ ಯೇಸಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಸತ್ಥಾ ಪಹಾನಮಾಹ, ತೇ ಲೋಭಾದಿಧಮ್ಮೇ ನ ಜಹನ್ತಿ, ಅಚ್ಛರಾಸಙ್ಘಾತಮತ್ತಮ್ಪಿ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಚಿತ್ತೇಕಗ್ಗತಂ ನ ಲಭನ್ತಿ, ನವಮಜ್ಝಿಮಕಾಲೇ ಕೀದಿಸಾ ಅಹೇಸುನ್ತಿ ಏವಂ ನಿನ್ದಿತಬ್ಬಾ ಹೋನ್ತಿ, ಇಮಂ ನಿನ್ದಂ ಆವುಸೋ ಲಭನ್ತೀತಿ ದಸ್ಸೇತೀತಿ ಏವಂ ಯೋಜನಾ ಕಾತಬ್ಬಾ. ತತಿಯೇನ ಠಾನೇನಾತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಇಮೇ ನಾಮಾವುಸೋ, ಥೇರಾಪಿ ಸಮಾನಾ ಇತರೀತರೇನ ನ ಯಾಪೇನ್ತಿ, ಚೀವರಪತ್ತಸೇನಾಸನಪೂತಿಕಾಯಮಣ್ಡನಾನುಯೋಗಮನುಯುತ್ತಾ ವಿಹರನ್ತಿ ಉಪಧಿವಿವೇಕಂ ಅಪೂರಯಮಾನಾ, ನವಮಜ್ಝಿಮಕಾಲೇ ಕೀದಿಸಾ ಅಹೇಸುನ್ತಿ ಏವಂ ನಿನ್ದಿತಬ್ಬಾ ಹೋನ್ತಿ, ಇಮಂ ನಿನ್ದಂ, ಆವುಸೋ, ಲಭನ್ತೀತಿ ದಸ್ಸೇತೀತಿ ಏವಂ ಯೋಜನಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಏಸ ನಯೋ ಮಜ್ಝಿಮನವವಾರೇಸು.

ಅಯಂ ಪನ ವಿಸೇಸೋ. ಮಜ್ಝಿಮಾತಿ ಪಞ್ಚವಸ್ಸೇ ಉಪಾದಾಯ ಯಾವ ನವ ವಸ್ಸಾ ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ನವಾತಿ ಊನಪಞ್ಚವಸ್ಸಾ ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ಯಥಾ ಚ ತತ್ಥ ನವಮಜ್ಝಿಮಕಾಲೇ ಕೀದಿಸಾ ಅಹೇಸುನ್ತಿ ವುತ್ತಂ, ಏವಮಿಧ ನವಕಾಲೇ ಕೀದಿಸಾ ಅಹೇಸುಂ, ಥೇರಕಾಲೇ ಕೀದಿಸಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಮಜ್ಝಿಮಥೇರಕಾಲೇ ಕೀದಿಸಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ವತ್ವಾ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ.

೩೨. ಇಮಸ್ಮಿಞ್ಚ ಕಣ್ಹಪಕ್ಖೇ ವುತ್ತಪಚ್ಚನೀಕನಯೇನ ಸುಕ್ಕಪಕ್ಖೇ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಅಯಂ ಪನೇತ್ಥ ಸಙ್ಖೇಪೋ. ಇಮೇ ವತ ಥೇರಾಪಿ ಸಮಾನಾ ಯೋಜನಪರಮ್ಪರಾಯ ಅರಞ್ಞವನಪತ್ಥಾನಿ ಪನ್ತಾನಿ ಸೇನಾಸನಾನಿ ಸೇವನ್ತಿ, ಗಾಮನ್ತಸೇನಾಸನಂ ಉಪಗನ್ತುಂ ಯುತ್ತಕಾಲೇಪಿ ನ ಉಪಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಏವಂ ಜಿಣ್ಣಸರೀರಾಪಿ ಆರದ್ಧವೀರಿಯಾ ಪಚ್ಚಯದಾಯಕಾನಂ ಪಸಾದಂ ಜನೇನ್ತಿ, ನವಮಜ್ಝಿಮಕಾಲೇ ಕೀದಿಸಾ ಅಹೇಸುನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಪಠಮೇನ ಠಾನೇನ ಥೇರಾ ಪಾಸಂಸಾ ಭವನ್ತಿ, ಪಸಂಸಂ ಲಭನ್ತಿ. ಲೋಭಾದಯೋ ಪಹಾಯ ಚಿತ್ತವಿವೇಕಂ ಪೂರೇನ್ತಿ, ಅಯಮ್ಪಿ ಮಹಾಥೇರೋ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕಅನ್ತೇವಾಸಿಕಪರಿವಾರಿತೋ ಹುತ್ವಾ ನಿಸೀದಿತುಂ ಯುತ್ತಕಾಲೇಪಿ ಈದಿಸೇಪಿ ವಯೇ ವತ್ತಮಾನೇ ಭತ್ತಕಿಚ್ಚಂ ಕತ್ವಾ ಪವಿಟ್ಠೋ ಸಾಯಂ ನಿಕ್ಖಮತಿ, ಸಾಯಂ ಪವಿಟ್ಠೋ ಪಾತೋ ನಿಕ್ಖಮತಿ, ಕಸಿಣಪರಿಕಮ್ಮಂ ಕರೋತಿ, ಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತಿ, ಮಗ್ಗಫಲಾನಿ ಅಧಿಗಚ್ಛತಿ, ಸಬ್ಬಥಾಪಿ ಚಿತ್ತವಿವೇಕಂ ಪೂರೇತೀತಿ ಇಮಿನಾ ದುತಿಯೇನ ಠಾನೇನ ಥೇರಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಪಾಸಂಸಾ ಭವನ್ತಿ, ಪಸಂಸಂ ಲಭನ್ತಿ. ಯಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಥೇರಸ್ಸ ಪಟ್ಟದುಕೂಲಕೋಸೇಯ್ಯಾದೀನಿ ಸುಖಸಮ್ಫಸ್ಸಾನಿ ಲಹುಚೀವರಾದೀನಿ ಯುತ್ತಾನಿ, ತಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ನಾಮ ಕಾಲೇ ಅಯಂ ಮಹಾಥೇರೋ ಪಂಸುಕೂಲಾನಿ ಧಾರೇತಿ, ಅಸಿಥಿಲಂ ಸಾಸನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ವಿಗತನೀವರಣೋ ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿಂ ಅಪ್ಪೇತ್ವಾ ಉಪಧಿವಿವೇಕಂ ಪರಿಪೂರಯಮಾನೋ ವಿಹರತಿ, ನವಮಜ್ಝಿಮಕಾಲೇ ಕೀದಿಸೋ ಅಹೋಸೀತಿ ಇಮಿನಾ ತತಿಯೇನ ಠಾನೇನ ಥೇರಾ ಪಾಸಂಸಾ ಭವನ್ತಿ, ಪಸಂಸಂ ಲಭನ್ತೀತಿ. ಏಸ ನಯೋ ಮಜ್ಝಿಮನವವಾರೇಸು.

೩೩. ತತ್ರಾವುಸೋತಿ ಕೋ ಅನುಸನ್ಧಿ, ಏವಂ ನವಹಾಕಾರೇಹಿ ಆಮಿಸದಾಯಾದಪಟಿಪದಂ ಗರಹನ್ತೋ, ನವಹಿ ಧಮ್ಮದಾಯಾದಪಟಿಪದಂ ಥೋಮೇನ್ತೋ, ಅಟ್ಠಾರಸಹಾಕಾರೇಹಿ ದೇಸನಂ ನಿಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ, ಯೇ ತೇ ‘‘ಯೇಸಞ್ಚ ಧಮ್ಮಾನಂ ಸತ್ಥಾ ಪಹಾನಮಾಹ, ತೇ ಚ ಧಮ್ಮೇ ನ ಪಜಹನ್ತೀ’’ತಿ ಏವಂ ಪಹಾತಬ್ಬಧಮ್ಮಾ ವುತ್ತಾ. ತೇ ಸರೂಪತೋ ‘‘ಇಮೇ ತೇ’’ತಿ ದಸ್ಸೇತುಮಿದಂ ‘‘ತತ್ರಾವುಸೋ, ಲೋಭೋ ಚಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ, ಅಯಂ ಅನುಸನ್ಧಿ.

ಅಪಿಚ ಹೇಟ್ಠಾ ಪರಿಯಾಯೇನೇವ ಧಮ್ಮೋ ಕಥಿತೋ. ಆಮಿಸಂ ಪನ ಪರಿಯಾಯೇನಪಿ ನಿಪ್ಪರಿಯಾಯೇನಪಿ ಕಥಿತಂ. ಇದಾನಿ ನಿಪ್ಪರಿಯಾಯಧಮ್ಮಂ ಲೋಕುತ್ತರಮಗ್ಗಂ ಕಥೇತುಮಿದಮಾಹ. ಅಯಂ ಪೇತ್ಥ ಅನುಸನ್ಧಿ.

ತತ್ಥ ತತ್ರಾತಿ ಅತೀತದೇಸನಾನಿದಸ್ಸನಂ, ‘‘ಸತ್ಥು ಪವಿವಿತ್ತಸ್ಸ ವಿಹರತೋ ಸಾವಕಾ ವಿವೇಕಂ ನಾನುಸಿಕ್ಖನ್ತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ವುತ್ತದೇಸನಾಯನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಲೋಭೋ ಚ ಪಾಪಕೋ, ದೋಸೋ ಚ ಪಾಪಕೋತಿ ಇಮೇ ದ್ವೇ ಧಮ್ಮಾ ಪಾಪಕಾ ಲಾಮಕಾ, ಇಮೇ ಪಹಾತಬ್ಬಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ತತ್ಥ ಲುಬ್ಭನಲಕ್ಖಣೋ ಲೋಭೋ. ದುಸ್ಸನಲಕ್ಖಣೋ ದೋಸೋ. ತೇಸು ಲೋಭೋ ಆಮಿಸದಾಯಾದಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯಾನಂ ಲಾಭೇ ಹೋತಿ, ದೋಸೋ ಅಲಾಭೇ. ಲೋಭೇನ ಅಲದ್ಧಂ ಪತ್ಥೇತಿ, ದೋಸೇನ ಅಲಭನ್ತೋ ವಿಘಾತವಾ ಹೋತಿ. ಲೋಭೋ ಚ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮೇ ಹೋತಿ, ದೋಸೋ ಅದಾಯಕೇ ವಾ ಅಮನುಞ್ಞದಾಯಕೇ ವಾ. ಲೋಭೇನ ನವತಣ್ಹಾಮೂಲಕೇ ಧಮ್ಮೇ ಪರಿಪೂರೇತಿ, ದೋಸೇನ ಪಞ್ಚ ಮಚ್ಛರಿಯಾನಿ.

ಇದಾನಿ ತೇಸಂ ಪಹಾನೂಪಾಯಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಲೋಭಸ್ಸ ಚ ಪಹಾನಾಯಾತಿಆದಿಮಾಹ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ, ತಸ್ಸ ಪನ ಪಾಪಕಸ್ಸ ಲೋಭಸ್ಸ ಚ ದೋಸಸ್ಸ ಚ ಪಹಾನಾಯ. ಅತ್ಥಿ ಮಜ್ಝಿಮಾ ಪಟಿಪದಾತಿ ಮಗ್ಗಂ ಸನ್ಧಾಯ ಇದಂ ವುತ್ತಂ. ಮಗ್ಗೋ ಹಿ ಲೋಭೋ ಏಕೋ ಅನ್ತೋ, ದೋಸೋ ಏಕೋ ಅನ್ತೋತಿ ಏತೇ ದ್ವೇ ಅನ್ತೇ ನ ಉಪೇತಿ, ನ ಉಪಗಚ್ಛತಿ, ವಿಮುತ್ತೋ ಏತೇಹಿ ಅನ್ತೇಹಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಮಜ್ಝಿಮಾ ಪಟಿಪದಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಏತೇಸಂ ಮಜ್ಝೇ ಭವತ್ತಾ ‘‘ಮಜ್ಝಿಮಾ, ಪಟಿಪಜ್ಜಿತಬ್ಬತೋ ಚ ಪಟಿಪದಾತಿ. ತಥಾ ಕಾಮಸುಖಲ್ಲಿಕಾನುಯೋಗೋ ಏಕೋ ಅನ್ತೋ, ಅತ್ತಕಿಲಮಥಾನುಯೋಗೋ ಏಕೋ ಅನ್ತೋ, ಸಸ್ಸತಂ ಏಕೋ ಅನ್ತೋ, ಉಚ್ಛೇದೋ ಏಕೋ ಅನ್ತೋತಿ ಪುರಿಮನಯೇನೇವ ವಿತ್ಥಾರೇತಬ್ಬಂ.

ಚಕ್ಖುಕರಣೀತಿಆದೀಹಿ ಪನ ತಮೇವ ಪಟಿಪದಂ ಥೋಮೇತಿ. ಸಾ ಹಿ ಸಚ್ಚಾನಂ ದಸ್ಸನಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ ದಸ್ಸನಪರಿಣಾಯಕಟ್ಠೇನಾತಿ ಚಕ್ಖುಕರಣೀ. ಸಚ್ಚಾನಂ ಞಾಣಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ ವಿದಿತಕರಣಟ್ಠೇನಾತಿ ಞಾಣಕರಣೀ. ರಾಗಾದೀನಞ್ಚ ವೂಪಸಮನತೋ ಉಪಸಮಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ. ಚತುನ್ನಮ್ಪಿ ಸಚ್ಚಾನಂ ಅಭಿಞ್ಞೇಯ್ಯಭಾವದಸ್ಸನತೋ ಅಭಿಞ್ಞಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ. ಸಮ್ಬೋಧೋತಿ ಮಗ್ಗೋ, ತಸ್ಸತ್ಥಾಯ ಸಂವತ್ತನತೋ ಸಮ್ಬೋಧಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ. ಮಗ್ಗೋಯೇವ ಹಿ ಮಗ್ಗತ್ಥಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ ಮಗ್ಗೇನ ಕಾತಬ್ಬಕಿಚ್ಚಕರಣತೋ. ನಿಬ್ಬಾನಂ ನಾಮ ಅಪ್ಪಚ್ಚಯಂ ತಸ್ಸ ಪನ ಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಯ ಪಚ್ಚಕ್ಖಕಮ್ಮಾಯ ಸಂವತ್ತನತೋ ನಿಬ್ಬಾನಾಯ ಸಂವತ್ತತೀತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಅಯಮೇತ್ಥ ಸಾರೋ. ಇತೋ ಅಞ್ಞಥಾ ವಣ್ಣನಾ ಪಪಞ್ಚಾ.

ಇದಾನಿ ತಂ ಮಜ್ಝಿಮಂ ಪಟಿಪದಂ ಸರೂಪತೋ ದಸ್ಸೇತುಕಾಮೋ ‘‘ಕತಮಾ ಚ ಸಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಅಯಮೇವಾ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತಿ.

ತತ್ಥ ಅಯಮೇವಾತಿ ಅವಧಾರಣವಚನಂ, ಅಞ್ಞಮಗ್ಗಪ್ಪಟಿಸೇಧನತ್ಥಂ, ಬುದ್ಧಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಬುದ್ಧಸಾವಕಾನಂ ಸಾಧಾರಣಭಾವದಸ್ಸನತ್ಥಞ್ಚ. ವುತ್ತಞ್ಚೇತಂ ‘‘ಏಸೇವ ಮಗ್ಗೋ ನತ್ಥಞ್ಞೋ ದಸ್ಸನಸ್ಸ ವಿಸುದ್ಧಿಯಾ’’ತಿ (ಧ. ಪ. ೨೭೪). ಸ್ವಾಯಂ ಕಿಲೇಸಾನಂ ಆರಕತ್ತಾಪಿ ಅರಿಯೋ. ಅರಿಪಹಾನಾಯ ಸಂವತ್ತತೀತಿಪಿ ಅರಿಯೇನ ದೇಸಿತೋತಿಪಿ ಅರಿಯಭಾವಪ್ಪಟಿಲಾಭಾಯ ಸಂವತ್ತತೀತಿಪಿ ಅರಿಯೋ. ಅಟ್ಠಹಿ ಅಙ್ಗೇಹಿ ಉಪೇತತ್ತಾ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕೋ, ನ ಚ ಅಙ್ಗವಿನಿಮುತ್ತೋ ಪಞ್ಚಙ್ಗಿಕತೂರಿಯಾದೀನಿ ವಿಯ. ಕಿಲೇಸೇ ಮಾರೇನ್ತೋ ಗಚ್ಛತಿ, ಮಗ್ಗತಿ ವಾ ನಿಬ್ಬಾನಂ, ಮಗ್ಗೀಯತಿ ವಾ ನಿಬ್ಬಾನತ್ಥಿಕೇಹಿ, ಗಮ್ಮತಿ ವಾ ತೇಹಿ ಪಟಿಪಜ್ಜೀಯತೀತಿ ಮಗ್ಗೋ. ಸೇಯ್ಯಥಿದನ್ತಿ ನಿಪಾತೋ, ತಸ್ಸ ಕತಮೋ ಸೋ ಇತಿ ಚೇತಿ ಅತ್ಥೋ, ಕತಮಾನಿ ವಾ ತಾನಿ ಅಟ್ಠಙ್ಗಾನೀತಿ. ಏಕಮೇಕಞ್ಹಿ ಅಙ್ಗಂ ಮಗ್ಗೋಯೇವ. ಯಥಾಹ ‘‘ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ ಮಗ್ಗೋ ಚೇವ ಹೇತು ಚಾ’’ತಿ (ಧ. ಸ. ೧೦೩೯). ಪೋರಾಣಾಪಿ ಭಣನ್ತಿ – ‘‘ದಸ್ಸನಮಗ್ಗೋ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ, ಅಭಿನಿರೋಪನಮಗ್ಗೋ ಸಮ್ಮಾಸಙ್ಕಪ್ಪೋ…ಪೇ… ಅವಿಕ್ಖೇಪಮಗ್ಗೋ ಸಮ್ಮಾಸಮಾಧೀ’’ತಿ.

ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಾದೀಸು ಚೇತೇಸು ಸಮ್ಮಾ ದಸ್ಸನಲಕ್ಖಣಾ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ. ಸಮ್ಮಾ ಅಭಿನಿರೋಪನಲಕ್ಖಣೋ ಸಮ್ಮಾಸಙ್ಕಪ್ಪೋ. ಸಮ್ಮಾ ಪರಿಗ್ಗಹಲಕ್ಖಣಾ ಸಮ್ಮಾವಾಚಾ. ಸಮ್ಮಾ ಸಮುಟ್ಠಾನಲಕ್ಖಣೋ ಸಮ್ಮಾಕಮ್ಮನ್ತೋ. ಸಮ್ಮಾ ವೋದಾನಲಕ್ಖಣೋ ಸಮ್ಮಾಆಜೀವೋ. ಸಮ್ಮಾ ಪಗ್ಗಹಲಕ್ಖಣೋ ಸಮ್ಮಾವಾಯಾಮೋ. ಸಮ್ಮಾ ಉಪಟ್ಠಾನಲಕ್ಖಣಾ ಸಮ್ಮಾಸತಿ. ಸಮ್ಮಾ ಸಮಾಧಾನಲಕ್ಖಣೋ ಸಮ್ಮಾಸಮಾಧಿ. ನಿಬ್ಬಚನಮ್ಪಿ ನೇಸಂ ಸಮ್ಮಾ ಪಸ್ಸತೀತಿ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠೀತಿ ಏತೇನೇವ ನಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ತತ್ಥ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಾ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಂ ತಪ್ಪಚ್ಚನೀಯಕಿಲೇಸೇ ಚ ಅವಿಜ್ಜಞ್ಚ ಪಜಹತಿ, ನಿಬ್ಬಾನಞ್ಚ ಆರಮ್ಮಣಂ ಕರೋತಿ, ಸಮ್ಪಯುತ್ತಧಮ್ಮೇ ಚ ಪಸ್ಸತಿ, ತೇ ಚ ಖೋ ಅಸಮ್ಮೋಹತೋ, ನೋ ಆರಮ್ಮಣತೋ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠೀ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ.

ಸಮ್ಮಾಸಙ್ಕಪ್ಪೋ ಮಿಚ್ಛಾಸಙ್ಕಪ್ಪಂ ತಪ್ಪಚ್ಚನೀಯಕಿಲೇಸೇ ಚ ಪಜಹತಿ, ನಿಬ್ಬಾನಞ್ಚ ಆರಮ್ಮಣಂ ಕರೋತಿ, ಸಮ್ಪಯುತ್ತಧಮ್ಮೇ ಚ ಸಮ್ಮಾ ಅಭಿನಿರೋಪೇತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಸಮ್ಮಾಸಙ್ಕಪ್ಪೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ.

ಸಮ್ಮಾವಾಚಾ ಮಿಚ್ಛಾವಾಚಂ ತಪ್ಪಚ್ಚನೀಯಕಿಲೇಸೇ ಚ ಪಜಹತಿ, ನಿಬ್ಬಾನಞ್ಚ ಆರಮ್ಮಣಂ ಕರೋತಿ, ಸಮ್ಪಯುತ್ತಧಮ್ಮೇ ಚ ಸಮ್ಮಾ ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಸಮ್ಮಾವಾಚಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ.

ಸಮ್ಮಾಕಮ್ಮನ್ತೋ ಮಿಚ್ಛಾಕಮ್ಮನ್ತಂ ತಪ್ಪಚ್ಚನೀಯಕಿಲೇಸೇ ಚ ಪಜಹತಿ, ನಿಬ್ಬಾನಞ್ಚ ಆರಮ್ಮಣಂ ಕರೋತಿ, ಸಮ್ಪಯುತ್ತಧಮ್ಮೇ ಚ ಸಮ್ಮಾ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಸಮ್ಮಾಕಮ್ಮನ್ತೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ.

ಸಮ್ಮಾಆಜೀವೋ ಮಿಚ್ಛಾಆಜೀವಂ ತಪ್ಪಚ್ಚನೀಯಕಿಲೇಸೇ ಚ ಪಜಹತಿ, ನಿಬ್ಬಾನಞ್ಚ ಆರಮ್ಮಣಂ ಕರೋತಿ, ಸಮ್ಪಯುತ್ತಧಮ್ಮೇ ಚ ಸಮ್ಮಾ ವೋದಾಪೇತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಸಮ್ಮಾಆಜೀವೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ.

ಸಮ್ಮಾವಾಯಾಮೋ ಮಿಚ್ಛಾವಾಯಾಮಂ ತಪ್ಪಚ್ಚನೀಯಕಿಲೇಸೇ ಚ ಕೋಸಜ್ಜಞ್ಚ ಪಜಹತಿ, ನಿಬ್ಬಾನಞ್ಚ ಆರಮ್ಮಣಂ ಕರೋತಿ, ಸಮ್ಪಯುತ್ತಧಮ್ಮೇ ಚ ಸಮ್ಮಾ ಪಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಸಮ್ಮಾವಾಯಾಮೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ.

ಸಮ್ಮಾಸತಿ ಮಿಚ್ಛಾಸತಿಂ ತಪ್ಪಚ್ಚನೀಯಕಿಲೇಸೇ ಚ ಪಜಹತಿ, ನಿಬ್ಬಾನಞ್ಚ ಆರಮ್ಮಣಂ ಕರೋತಿ, ಸಮ್ಪಯುತ್ತಧಮ್ಮೇ ಚ ಸಮ್ಮಾ ಉಪಟ್ಠಾಪೇತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಸಮ್ಮಾಸತೀ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ.

ಸಮ್ಮಾಸಮಾಧಿ ಮಿಚ್ಛಾಸಮಾಧಿಂ ತಪ್ಪಚ್ಚನೀಯಕಿಲೇಸೇ ಚ ಉದ್ಧಚ್ಚಞ್ಚ ಪಜಹತಿ, ನಿಬ್ಬಾನಞ್ಚ ಆರಮ್ಮಣಂ ಕರೋತಿ, ಸಮ್ಪಯುತ್ತಧಮ್ಮೇ ಚ ಸಮ್ಮಾ ಸಮಾಧಿಯತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಸಮ್ಮಾಸಮಾಧೀ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ.

ಇದಾನಿ ಅಯಂ ಖೋ ಸಾ, ಆವುಸೋತಿ ತಮೇವ ಪಟಿಪದಂ ನಿಗಮೇನ್ತೋ ಆಹ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ, ಯ್ವಾಯಂ ಚತ್ತಾರೋಪಿ ಲೋಕುತ್ತರಮಗ್ಗೇ ಏಕತೋ ಕತ್ವಾ ಕಥಿತೋ ‘‘ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕೋ ಮಗ್ಗೋ’’, ಅಯಂ ಖೋ ಸಾ, ಆವುಸೋ…ಪೇ… ನಿಬ್ಬಾನಾಯ ಸಂವತ್ತತೀತಿ.

ಏವಂ ಪಹಾತಬ್ಬಧಮ್ಮೇಸು ಲೋಭದೋಸೇ ತಪ್ಪಹಾನುಪಾಯಞ್ಚ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಅಞ್ಞೇಪಿ ಪಹಾತಬ್ಬಧಮ್ಮೇ ತೇಸಂ ಪಹಾನುಪಾಯಞ್ಚ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ತತ್ರಾವುಸೋ, ಕೋಧೋ ಚಾತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಕುಜ್ಝನಲಕ್ಖಣೋ ಕೋಧೋ, ಚಣ್ಡಿಕ್ಕಲಕ್ಖಣೋ ವಾ, ಆಘಾತಕರಣರಸೋ, ದುಸ್ಸನಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನೋ. ಉಪನನ್ಧನಲಕ್ಖಣೋ ಉಪನಾಹೋ, ವೇರ ಅಪ್ಪಟಿನಿಸ್ಸಜ್ಜನರಸೋ, ಕೋಧಾನುಪಬನ್ಧಭಾವಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನೋ. ವುತ್ತಞ್ಚೇತಂ – ‘‘ಪುಬ್ಬಕಾಲೇ ಕೋಧೋ, ಅಪರಕಾಲೇ ಉಪನಾಹೋ’’ತಿಆದಿ (ವಿಭ. ೮೯೧).

ಪರಗುಣಮಕ್ಖನಲಕ್ಖಣೋ ಮಕ್ಖೋ, ತೇಸಂ ವಿನಾಸನರಸೋ, ತದವಚ್ಛಾದನಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನೋ. ಯುಗಗ್ಗಾಹಲಕ್ಖಣೋ ಪಳಾಸೋ, ಪರಗುಣೇಹಿ ಅತ್ತನೋ ಗುಣಾನಂ ಸಮೀಕರಣರಸೋ, ಪರೇಸಂ ಗುಣಪ್ಪಮಾಣೇನ ಉಪಟ್ಠಾನಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನೋ.

ಪರಸಮ್ಪತ್ತಿಖೀಯನಲಕ್ಖಣಾ ಇಸ್ಸಾ, ತಸ್ಸಾ ಅಕ್ಖಮನಲಕ್ಖಣಾ ವಾ, ತತ್ಥ ಅನಭಿರತಿರಸಾ, ತತೋ ವಿಮುಖಭಾವಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನಾ. ಅತ್ತನೋ ಸಮ್ಪತ್ತಿನಿಗೂಹನಲಕ್ಖಣಂ ಮಚ್ಛೇರಂ, ಅತ್ತನೋ ಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಪರೇಹಿ ಸಾಧಾರಣಭಾವಅಸುಖಾಯನರಸಂ, ಸಙ್ಕೋಚನಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನಂ.

ಕತಪಾಪಪಟಿಚ್ಛಾದನಲಕ್ಖಣಾ ಮಾಯಾ, ತಸ್ಸ ನಿಗೂಹನರಸಾ, ತದಾವರಣಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನಾ. ಅತ್ತನೋ ಅವಿಜ್ಜಮಾನಗುಣಪಕಾಸನಲಕ್ಖಣಂ ಸಾಠೇಯ್ಯಂ, ತೇಸಂ ಸಮುದಾಹರಣರಸಂ, ಸರೀರಾಕಾರೇಹಿಪಿ ತೇಸಂ ವಿಭೂತಕರಣಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನಂ.

ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಉದ್ಧುಮಾತಭಾವಲಕ್ಖಣೋ ಥಮ್ಭೋ, ಅಪ್ಪತಿಸ್ಸಯವುತ್ತಿರಸೋ, ಅಮದ್ದವತಾಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನೋ. ಕರಣುತ್ತರಿಯಲಕ್ಖಣೋ ಸಾರಮ್ಭೋ, ವಿಪಚ್ಚನೀಕತಾರಸೋ, ಅಗಾರವಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನೋ.

ಉಣ್ಣತಿಲಕ್ಖಣೋ ಮಾನೋ, ಅಹಂಕಾರರಸೋ, ಉದ್ಧುಮಾತಭಾವಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನೋ. ಅಬ್ಭುಣ್ಣತಿಲಕ್ಖಣೋ ಅತಿಮಾನೋ, ಅತಿವಿಯ ಅಹಙ್ಕಾರರಸೋ. ಅಚ್ಚುದ್ಧುಮಾತಭಾವಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನೋ.

ಮತ್ತಭಾವಲಕ್ಖಣೋ ಮದೋ, ಮದಗ್ಗಾಹಣರಸೋ, ಉಮ್ಮಾದಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನೋ. ಪಞ್ಚಸು ಕಾಮಗುಣೇಸು ಚಿತ್ತವೋಸ್ಸಗ್ಗಲಕ್ಖಣೋ ಪಮಾದೋ, ವೋಸ್ಸಗ್ಗಾನುಪ್ಪದಾನರಸೋ, ಸತಿವಿಪ್ಪವಾಸಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನೋತಿ ಏವಂ ಇಮೇಸಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಲಕ್ಖಣಾದೀನಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ. ಅಯಮೇತ್ಥ ಸಙ್ಖೇಪೋ, ವಿತ್ಥಾರೋ ಪನ ‘‘ತತ್ಥ ಕತಮೋ ಕೋಧೋ’’ತಿಆದಿನಾ ವಿಭಙ್ಗೇ (ವಿಭ. ೮೯೧) ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ವಿಸೇಸತೋ ಚೇತ್ಥ ಆಮಿಸದಾಯಾದೋ ಅತ್ತನಾ ಅಲಭನ್ತೋ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಲಾಭಿನೋ ಕುಜ್ಝತಿ, ತಸ್ಸ ಸಕಿಂ ಉಪ್ಪನ್ನೋ ಕೋಧೋ ಕೋಧೋಯೇವ, ತತುತ್ತರಿ ಉಪನಾಹೋ. ಸೋ ಏವಂ ಕುದ್ಧೋ ಉಪನಯ್ಹನ್ತೋ ಚ ಸನ್ತೇಪಿ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಲಾಭಿನೋ ಗುಣೇ ಮಕ್ಖೇತಿ, ಅಹಮ್ಪಿ ತಾದಿಸೋತಿ ಚ ಯುಗಗ್ಗಾಹಂ ಗಣ್ಹಾತಿ, ಅಯಮಸ್ಸ ಮಕ್ಖೋ ಚ ಪಳಾಸೋ ಚ, ಏವಂ ಮಕ್ಖೀ ಪಳಾಸೀ ತಸ್ಸ ಲಾಭಸಕ್ಕಾರಾದೀಸು ಕಿಂ ಇಮಸ್ಸ ಇಮಿನಾತಿ ಇಸ್ಸತಿ ಪದುಸ್ಸತಿ, ಅಯಮಸ್ಸ ಇಸ್ಸಾ. ಸಚೇ ಪನಸ್ಸ ಕಾಚಿ ಸಮ್ಪತ್ತಿ ಹೋತಿ, ತಸ್ಸಾ ತೇನ ಸಾಧಾರಣಭಾವಂ ನ ಸಹತಿ, ಇದಮಸ್ಸ ಮಚ್ಛೇರಂ. ಲಾಭಹೇತು ಖೋ ಪನ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತೇಪಿ ದೋಸೇ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತಿ, ಅಯಮಸ್ಸ ಮಾಯಾ. ಅಸನ್ತೇಪಿ ಗುಣೇ ಪಕಾಸೇತಿ. ಇದಮಸ್ಸ ಸಾಠೇಯ್ಯಂ. ಸೋ ಏವಂ ಪಟಿಪನ್ನೋ ಸಚೇ ಯಥಾಧಿಪ್ಪಾಯಂ ಲಾಭಂ ಲಭತಿ, ತೇನ ಥದ್ಧೋ ಹೋತಿ ಅಮುದುಚಿತ್ತೋ, ನಯಿದಂ ಏವಂ ಕಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಓವದಿತುಂ ಅಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯೋ, ಅಯಮಸ್ಸ ಥಮ್ಭೋ. ಸಚೇ ಪನ ನಂ ಕೋಚಿ ಕಿಞ್ಚಿ ವದತಿ ‘‘ನಯಿದಂ ಏವಂ ಕಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ, ತೇನ ಸಾರದ್ಧಚಿತ್ತೋ ಹೋತಿ ಭಾಕುಟಿಕಮುಖೋ ‘‘ಕೋ ಮೇ ತ್ವ’’ನ್ತಿ ಪಸಯ್ಹ ಭಾಣೀ, ಅಯಮಸ್ಸ ಸಾರಮ್ಭೋ. ತತೋ ಥಮ್ಭೇನ ‘‘ಅಹಮೇವ ಸೇಯ್ಯೋ’’ತಿ ಅತ್ತಾನಂ ಮಞ್ಞನ್ತೋ ಮಾನೀ ಹೋತಿ. ಸಾರಮ್ಭೇನ ‘‘ಕೇ ಇಮೇ’’ತಿ ಪರೇ ಅತಿಮಞ್ಞನ್ತೋ ಅತಿಮಾನೀ, ಅಯಮಸ್ಸ ಮಾನೋ ಚ ಅತಿಮಾನೋ ಚ. ಸೋ ತೇಹಿ ಮಾನಾತಿಮಾನೇಹಿ ಜಾತಿಮದಾದಿಅನೇಕರೂಪಂ ಮದಂ ಜನೇತಿ. ಮತ್ತೋ ಸಮಾನೋ ಕಾಮಗುಣಾದಿಭೇದೇಸು ವತ್ಥೂಸು ಪಮಜ್ಜತಿ, ಅಯಮಸ್ಸ ಮದೋ ಚ ಪಮಾದೋ ಚಾತಿ.

ಏವಂ ಆಮಿಸದಾಯಾದೋ ಅಪರಿಮುತ್ತೋ ಹೋತಿ ಇಮೇಹಿ ಪಾಪಕೇಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಚ ಏವರೂಪೇಹಿ. ಏವಂ ತಾವೇತ್ಥ ಪಹಾತಬ್ಬಧಮ್ಮಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಪಹಾನುಪಾಯೋ ಪಾಠತೋ ಚ ಅತ್ಥತೋ ಚ ಸಬ್ಬತ್ಥ ನಿಬ್ಬಿಸೇಸೋಯೇವ.

ಞಾಣಪರಿಚಯಪಾಟವತ್ಥಂ ಪನೇತ್ಥ ಅಯಂ ಭೇದೋ ಚ ಕಮೋ ಚ ಭಾವನಾನಯೋ ಚ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ತತ್ಥ ಭೇದೋ ತಾವ, ಅಯಞ್ಹಿ ಮಜ್ಝಿಮಾ ಪಟಿಪದಾ ಕದಾಚಿ ಅರಿಯೋ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕೋ ಮಗ್ಗೋ ಹೋತಿ, ಕದಾಚಿ ಸತ್ತಙ್ಗಿಕೋ. ಅಯಞ್ಹಿ ಲೋಕುತ್ತರಪಠಮಜ್ಝಾನವಸೇನ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನೋ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕೋ ಮಗ್ಗೋ ಹೋತಿ, ಅವಸೇಸಜ್ಝಾನವಸೇನ ಸತ್ತಙ್ಗಿಕೋ. ಉಕ್ಕಟ್ಠನಿದ್ದೇಸತೋ ಪನಿಧ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕೋತಿ ವುತ್ತೋ. ಇತೋ ಪರಞ್ಹಿ ಮಗ್ಗಙ್ಗಂ ನತ್ಥಿ. ಏವಂ ತಾವೇತ್ಥ ಭೇದೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಸಬ್ಬಕುಸಲಾನಂ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ ಸೇಟ್ಠಾ, ಯಥಾಹ ‘‘ಪಞ್ಞಾ ಹಿ ಸೇಟ್ಠಾ ಕುಸಲಾ ವದನ್ತೀ’’ತಿ (ಜಾ. ೨.೧೭.೮೧). ಕುಸಲವಾರೇ ಚ ಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಾ, ಯಥಾಹ ‘‘ಕಥಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ ಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಾ ಹೋತಿ, ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಂ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠೀತಿ ಪಜಾನಾತಿ, ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಂ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠೀತಿ ಪಜಾನಾತೀ’’ತಿ (ಮ. ನಿ. ೩.೧೩೬) ವಿತ್ಥಾರೋ. ಯಥಾ ಚಾಹ ‘‘ವಿಜ್ಜಾ ಚ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಾ ಕುಸಲಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಸಮಾಪತ್ತಿಯಾ’’ತಿ. ತಪ್ಪಭವಾಭಿನಿಬ್ಬತ್ತಾನಿ ಸೇಸಙ್ಗಾನಿ, ಯಥಾಹ ‘‘ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಸ್ಸ ಸಮ್ಮಾಸಙ್ಕಪ್ಪೋ ಪಹೋತಿ…ಪೇ… ಸಮ್ಮಾಸತಿಸ್ಸ ಸಮ್ಮಾಸಮಾಧಿ ಪಹೋತೀ’’ತಿ (ಮ. ನಿ. ೩.೧೪೧). ತಸ್ಮಾ ಇಮಿನಾ ಕಮೇನ ಏತಾನಿ ಅಙ್ಗಾನಿ ವುತ್ತಾನೀತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಕಮೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಭಾವನಾನಯೋತಿ ಕೋಚಿ ಸಮಥಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಂ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಭಾವೇತಿ, ಕೋಚಿ ವಿಪಸ್ಸನಾಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಂ ಸಮಥಂ. ಕಥಂ? ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಪಠಮಂ ಉಪಚಾರಸಮಾಧಿಂ ವಾ ಅಪ್ಪನಾಸಮಾಧಿಂ ವಾ ಉಪ್ಪಾದೇತಿ, ಅಯಂ ಸಮಥೋ; ಸೋ ತಞ್ಚ ತಂಸಮ್ಪಯುತ್ತೇ ಚ ಧಮ್ಮೇ ಅನಿಚ್ಚಾದೀಹಿ ವಿಪಸ್ಸತಿ, ಅಯಂ ವಿಪಸ್ಸನಾ. ಇತಿ ಪಠಮಂ ಸಮಥೋ, ಪಚ್ಛಾ ವಿಪಸ್ಸನಾ. ತೇನ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ಸಮಥಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಂ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಭಾವೇತೀ’’ತಿ. ತಸ್ಸ ಸಮಥಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಂ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಭಾವಯತೋ ಮಗ್ಗೋ ಸಞ್ಜಾಯತಿ, ಸೋ ತಂ ಮಗ್ಗಂ ಆಸೇವತಿ ಭಾವೇತಿ ಬಹುಲೀಕರೋತಿ, ತಸ್ಸ ತಂ ಮಗ್ಗಂ ಆಸೇವತೋ ಭಾವಯತೋ ಬಹುಲೀಕರೋತೋ ಸಂಯೋಜನಾನಿ ಪಹೀಯನ್ತಿ, ಅನುಸಯಾ ಬ್ಯನ್ತೀಹೋನ್ತಿ, ಏವಂ ಸಮಥಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಂ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಭಾವೇತಿ.

ಇಧ ಪನೇಕಚ್ಚೋ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಂ ಸಮಥಂ ಅನುಪ್ಪಾದೇತ್ವಾವ ಪಞ್ಚುಪಾದಾನಕ್ಖನ್ಧೇ ಅನಿಚ್ಚಾದೀಹಿ ವಿಪಸ್ಸತಿ, ಅಯಂ ವಿಪಸ್ಸನಾ. ತಸ್ಸ ವಿಪಸ್ಸನಾಪಾರಿಪೂರಿಯಾ ತತ್ಥ ಜಾತಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ವೋಸ್ಸಗ್ಗಾರಮ್ಮಣತೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಏಕಗ್ಗತಾ, ಅಯಂ ಸಮಥೋ. ಇತಿ ಪಠಮಂ ವಿಪಸ್ಸನಾ ಪಚ್ಛಾ ಸಮಥೋ. ತೇನ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ವಿಪಸ್ಸನಾಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಂ ಸಮಥಂ ಭಾವೇತೀ’’ತಿ. ತಸ್ಸ ವಿಪಸ್ಸನಾಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಂ ಸಮಥಂ ಭಾವಯತೋ ಮಗ್ಗೋ ಸಞ್ಜಾಯತಿ, ಸೋ ತಂ ಮಗ್ಗಂ ಆಸೇವತಿ…ಪೇ… ಬಹುಲೀಕರೋತಿ, ತಸ್ಸ ತಂ ಮಗ್ಗಂ ಆಸೇವತೋ…ಪೇ… ಅನುಸಯಾ ಬ್ಯನ್ತೀಹೋನ್ತಿ (ಅ. ನಿ. ೪.೧೭೦; ಪಟಿ. ಮ. ೨.೧), ಏವಂ ವಿಪಸ್ಸನಾಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಂ ಸಮಥಂ ಭಾವೇತಿ.

ಸಮಥಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಂ ಪನ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಭಾವಯತೋಪಿ ವಿಪಸ್ಸನಾಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಂ ಸಮಥಂ ಭಾವಯತೋಪಿ ಲೋಕುತ್ತರಮಗ್ಗಕ್ಖಣೇ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾ ಯುಗನದ್ಧಾವ ಹೋನ್ತಿ. ಏವಮೇತ್ಥ ಭಾವನಾನಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ.

ಪಪಞ್ಚಸೂದನಿಯಾ ಮಜ್ಝಿಮನಿಕಾಯಟ್ಠಕಥಾಯ

ಧಮ್ಮದಾಯಾದಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.