೧೭. ತಿಂಸನಿಪಾತೋ

೧. ಫುಸ್ಸತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ

ತಿಂಸನಿಪಾತೇ ಪಾಸಾದಿಕೇ ಬಹೂ ದಿಸ್ವಾತಿಆದಿಕಾ ಆಯಸ್ಮತೋ ಫುಸ್ಸತ್ಥೇರಸ್ಸ ಗಾಥಾ. ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಅಯಮ್ಪಿ ಪುರಿಮಬುದ್ಧೇಸು ಕತಾಧಿಕಾರೋ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಭವೇ ವಿವಟ್ಟೂಪನಿಸ್ಸಯಂ ಕುಸಲಂ ಉಪಚಿನಿತ್ವಾ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರನ್ತೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ಏಕಸ್ಸ ಮಣ್ಡಲಿಕರಞ್ಞೋ ಪುತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ, ಫುಸ್ಸೋತಿ ನಾಮಂ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ವಿಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತೋ ಖತ್ತಿಯಕುಮಾರೇಹಿ ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಸಿಪ್ಪೇಸು ನಿಪ್ಫತ್ತಿಂ ಗತೋ. ಉಪನಿಸ್ಸಯಸಮ್ಪನ್ನತ್ತಾ ಕಾಮೇಸು ಅಲಗ್ಗಚಿತ್ತೋ ಅಞ್ಞತರಸ್ಸ ಮಹಾಥೇರಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ಪಟಿಲದ್ಧಸದ್ಧೋ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಚರಿಯಾನುಕೂಲಂ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಭಾವನಂ ಅನುಯುಞ್ಜನ್ತೋ ಝಾನಾನಿ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾ ಝಾನಪಾದಕಂ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ನಚಿರಸ್ಸೇವ ಛಳಭಿಞ್ಞೋ ಅಹೋಸಿ. ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಪಣ್ಡರಗೋತ್ತೋ ನಾಮ ಏಕೋ ತಾಪಸೋ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನೋ ಸಮ್ಬಹುಲೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಸೀಲಾಚಾರಸಮ್ಪನ್ನೇ ಸುಸಂವುತಿನ್ದ್ರಿಯೇ ಭಾವಿತಕಾಯೇ ಭಾವಿತಚಿತ್ತೇ ದಿಸ್ವಾ ಪಸನ್ನಚಿತ್ತೋ ‘‘ಸಾಧು ವತಾಯಂ ಪಟಿಪತ್ತಿ ಲೋಕೇ ಚಿರಂ ತಿಟ್ಠೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಕಥಂ ನು ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಅನಾಗತಮದ್ಧಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಪಟಿಪತ್ತಿ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಥೇರಂ ಪುಚ್ಛಿ. ತಮತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಸಙ್ಗೀತಿಕಾರಾ –

೯೪೯. ‘‘ಪಾಸಾದಿಕೇ ಬಹೂ ದಿಸ್ವಾ, ಭಾವಿತತ್ತೇ ಸುಸಂವುತೇ;

ಇಸಿ ಪಣ್ಡರಸಗೋತ್ತೋ, ಅಪುಚ್ಛಿ ಫುಸ್ಸಸವ್ಹಯ’’ನ್ತಿ. – ಗಾಥಂ ಆದಿತೋ ಠಪೇಸುಂ;

ತತ್ಥ ಪಾಸಾದಿಕೇತಿ ಅತ್ತನೋ ಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ಪಸಾದಾರಹೇ. ಬಹೂತಿ ಸಮ್ಬಹುಲೇ. ಭಾವಿತತ್ತೇತಿ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾಭಾವನಾಹಿ ಭಾವಿತಚಿತ್ತೇ. ಸುಸಂವುತೇತಿ ಸುಟ್ಠು ಸಂವುತಿನ್ದ್ರಿಯೇ. ಇಸೀತಿ ತಾಪಸೋ. ಪಣ್ಡರಸಗೋತ್ತೋತಿ ಪಣ್ಡರಸ್ಸ ನಾಮ ಇಸಿನೋ ವಂಸೇ ಜಾತತ್ತಾ ತೇನ ಸಮಾನಗೋತ್ತೋ. ಫುಸ್ಸಸವ್ಹಯನ್ತಿ ಫುಸ್ಸಸದ್ದೇನ ಅವ್ಹಾತಬ್ಬಂ, ಫುಸ್ಸನಾಮಕನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ.

೯೫೦. ‘‘ಕಿಂ ಛನ್ದಾ ಕಿಮಧಿಪ್ಪಾಯಾ, ಕಿಮಾಕಪ್ಪಾ ಭವಿಸ್ಸರೇ;

ಅನಾಗತಮ್ಹಿ ಕಾಲಮ್ಹಿ, ತಂ ಮೇ ಅಕ್ಖಾಹಿ ಪುಚ್ಛಿತೋ’’ತಿ. –

ಅಯಂ ತಸ್ಸ ಇಸಿನೋ ಪುಚ್ಛಾಗಾಥಾ.

ತತ್ಥ ಕಿಂ ಛನ್ದಾತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸಾಸನೇ ಅನಾಗತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಕೀದಿಸಚ್ಛನ್ದಾ ಕೀದಿಸಾಧಿಮುತ್ತಿಕಾ, ಕಿಂ ಹೀನಾಧಿಮುತ್ತಿಕಾ, ಉದಾಹು ಪಣೀತಾಧಿಮುತ್ತಿಕಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕಿಮಧಿಪ್ಪಾಯಾತಿ ಕೀದಿಸಾಧಿಪ್ಪಾಯಾ ಕೀದಿಸಜ್ಝಾಸಯಾ, ಕಿಂ ಸಂಕಿಲೇಸಜ್ಝಾಸಯಾ, ಉದಾಹು ವೋದಾನಜ್ಝಾಸಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಥ ವಾ ಛನ್ದಾ ನಾಮ ಕತ್ತುಕಮ್ಯತಾ, ತಸ್ಮಾ ಕೀದಿಸೀ ತೇಸಂ ಕತ್ತುಕಮ್ಯತಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ ಅಜ್ಝಾಸಯೋಯೇವ. ಕಿಮಾಕಪ್ಪಾತಿ ಕೀದಿಸಾಕಪ್ಪಾ. ಆಕಪ್ಪಾತಿ ಚ ವೇಸಗಹಣಾದಿವಾರಿತ್ತಚಾರಿತ್ತವನ್ತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಭವಿಸ್ಸರೇತಿ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ. ತಂ ಮೇತಿ ತಂ ಅನಾಗತೇ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಛನ್ದಾಧಿಪ್ಪಾಯಾಕಪ್ಪಭೇದಂ ಪುಚ್ಛಿತೋ ಮಯ್ಹಂ ಅಕ್ಖಾಹಿ ಕಥೇಹೀತಿ ಥೇರಂ ಅಜ್ಝೇಸತಿ. ತಸ್ಸ ಥೇರೋ ತಮತ್ಥಂ ಆಚಿಕ್ಖನ್ತೋ ಸಕ್ಕಚ್ಚಸವನೇ ತಾವ ನಿಯೋಜೇತುಂ –

೯೫೧. ‘‘ಸುಣೋಹಿ ವಚನಂ ಮಯ್ಹಂ, ಇಸಿ ಪಣ್ಡರಸವ್ಹಯ;

ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ಉಪಧಾರೇಹಿ, ಆಚಿಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮ್ಯನಾಗತ’’ನ್ತಿ. – ಗಾಥಮಾಹ;

ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಭೋ ಪಣ್ಡರನಾಮ ಇಸಿ, ಯಂ ತ್ವಂ ಮಂ ಪುಚ್ಛಸಿ, ತಂ ತೇ ಅನಾಗತಂ ಆಚಿಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮಿ, ಆಚಿಕ್ಖತೋ ಪನ ಮಮ ವಚನಂ ಸುಣಾಹಿ ಅನಾಗತತ್ಥದೀಪನತೋ ಸಂವೇಗಾವಹತೋ ಚ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ಉಪಧಾರೇಹೀತಿ.

ಅಥ ಥೇರೋ ಅನಾಗತಂಸಞಾಣೇನ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಭಿಕ್ಖುನೀನಞ್ಚ ಭಾವಿನಿಂ ಪವತ್ತಿಂ ಯಥಾಭೂತಂ ದಿಸ್ವಾ ತಸ್ಸ ಆಚಿಕ್ಖನ್ತೋ –

೯೫೨. ‘‘ಕೋಧನಾ ಉಪನಾಹೀ ಚ, ಮಕ್ಖೀ ಥಮ್ಭೀ ಸಠಾ ಬಹೂ;

ಇಸ್ಸುಕೀ ನಾನಾವಾದಾ ಚ, ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ ಅನಾಗತೇ.

೯೫೩. ‘‘ಅಞ್ಞಾತಮಾನಿನೋ ಧಮ್ಮೇ, ಗಮ್ಭೀರೇ ತೀರಗೋಚರಾ;

ಲಹುಕಾ ಅಗರೂ ಧಮ್ಮೇ, ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಮಗಾರವಾ.

೯೫೪. ‘‘ಬಹೂ ಆದೀನವಾ ಲೋಕೇ, ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸನ್ತ್ಯನಾಗತೇ;

ಸುದೇಸಿತಂ ಇಮಂ ಧಮ್ಮಂ, ಕಿಲೇಸಿಸ್ಸನ್ತಿ ದುಮ್ಮತೀ.

೯೫೫. ‘‘ಗುಣಹೀನಾಪಿ ಸಙ್ಘಮ್ಹಿ, ವೋಹರನ್ತಾ ವಿಸಾರದಾ;

ಬಲವನ್ತೋ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಮುಖರಾ ಅಸ್ಸುತಾವಿನೋ.

೯೫೬. ‘‘ಗುಣವನ್ತೋಪಿ ಸಙ್ಘಮ್ಹಿ, ವೋಹರನ್ತಾ ಯಥಾತ್ಥತೋ;

ದುಬ್ಬಲಾ ತೇ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಹಿರೀಮನಾ ಅನತ್ಥಿಕಾ.

೯೫೭. ‘‘ರಜತಂ ಜಾತರೂಪಞ್ಚ, ಖೇತ್ತಂ ವತ್ಥುಮಜೇಳಕಂ.

ದಾಸಿದಾಸಞ್ಚ ದುಮ್ಮೇಧಾ, ಸಾದಿಯಿಸ್ಸನ್ತ್ಯನಾಗತೇ.

೯೫೮. ‘‘ಉಜ್ಝಾನಸಞ್ಞಿನೋ ಬಾಲಾ, ಸೀಲೇಸು ಅಸಮಾಹಿತಾ;

ಉನ್ನಳಾ ವಿಚರಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಕಲಹಾಭಿರತಾ ಮಗಾ.

೯೫೯. ‘‘ಉದ್ಧತಾ ಚ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ, ನೀಲಚೀವರಪಾರುತಾ;

ಕುಹಾ ಥದ್ಧಾ ಲಪಾ ಸಿಙ್ಗೀ, ಚರಿಸ್ಸನ್ತ್ಯರಿಯಾ ವಿಯ.

೯೬೦. ‘‘ತೇಲಸಣ್ಠೇಹಿ ಕೇಸೇಹಿ, ಚಪಲಾ ಅಞ್ಜನಕ್ಖಿಕಾ;

ರಥಿಯಾಯ ಗಮಿಸ್ಸನ್ತಿ, ದನ್ತವಣ್ಣಿಕಪಾರುತಾ.

೯೬೧. ‘‘ಅಜೇಗುಚ್ಛಂ ವಿಮುತ್ತೇಹಿ, ಸುರತ್ತಂ ಅರಹದ್ಧಜಂ;

ಜಿಗುಚ್ಛಿಸ್ಸನ್ತಿ ಕಾಸಾವಂ, ಓದಾತೇಸು ಸಮುಚ್ಛಿತಾ.

೯೬೨. ‘‘ಲಾಭಕಾಮಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಕುಸೀತಾ ಹೀನವೀರಿಯಾ;

ಕಿಚ್ಛನ್ತಾ ವನಪತ್ಥಾನಿ, ಗಾಮನ್ತೇಸು ವಸಿಸ್ಸರೇ.

೯೬೩. ‘‘ಯೇ ಯೇ ಲಾಭಂ ಲಭಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಮಿಚ್ಛಾಜೀವರತಾ ಸದಾ;

ತೇ ತೇವ ಅನುಸಿಕ್ಖನ್ತಾ, ಭಜಿಸ್ಸನ್ತಿ ಅಸಂಯತಾ.

೯೬೪. ‘‘ಯೇ ಯೇ ಅಲಾಭಿನೋ ಲಾಭಂ, ನ ತೇ ಪುಜ್ಜಾ ಭವಿಸ್ಸರೇ;

ಸುಪೇಸಲೇಪಿ ತೇ ಧೀರೇ, ಸೇವಿಸ್ಸನ್ತಿ ನ ತೇ ತದಾ.

೯೬೫. ‘‘ಮಿಲಕ್ಖುರಜನಂ ರತ್ತಂ, ಗರಹನ್ತಾ ಸಕಂ ಧಜಂ;

ತಿತ್ಥಿಯಾನಂ ಧಜಂ ಕೇಚಿ, ಧಾರಿಸ್ಸನ್ತ್ಯವದಾತಕಂ.

೯೬೬. ‘‘ಅಗಾರವೋ ಚ ಕಾಸಾವೇ, ತದಾ ತೇಸಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ;

ಪಟಿಸಙ್ಖಾ ಚ ಕಾಸಾವೇ, ಭಿಕ್ಖೂನಂ ನ ಭವಿಸ್ಸತಿ.

೯೬೭. ‘‘ಅಭಿಭೂತಸ್ಸ ದುಕ್ಖೇನ, ಸಲ್ಲವಿದ್ಧಸ್ಸ ರುಪ್ಪತೋ;

ಪಟಿಸಙ್ಖಾ ಮಹಾಘೋರಾ, ನಾಗಸ್ಸಾಸಿ ಅಚಿನ್ತಿಯಾ.

೯೬೮. ‘‘ಛದ್ದನ್ತೋ ಹಿ ತದಾ ದಿಸ್ವಾ, ಸುರತ್ತಂ ಅರಹದ್ಧಜಂ;

ತಾವದೇವಭಣೀ ಗಾಥಾ, ಗಜೋ ಅತ್ಥೋಪಸಂಹಿತಾ.

೯೬೯. ‘‘ಅನಿಕ್ಕಸಾವೋ ಕಾಸಾವಂ, ಯೋ ವತ್ಥಂ ಪರಿಧಸ್ಸತಿ;

ಅಪೇತೋ ದಮಸಚ್ಚೇನ, ನ ಸೋ ಕಾಸಾವಮರಹತಿ.

೯೭೦. ‘‘ಯೋ ಚ ವನ್ತಕಸಾವಸ್ಸ, ಸೀಲೇಸು ಸುಸಮಾಹಿತೋ;

ಉಪೇತೋ ದಮಸಚ್ಚೇನ, ಸ ವೇ ಕಾಸಾವಮರಹತಿ.

೯೭೧. ‘‘ವಿಪನ್ನಸೀಲೋ ದುಮ್ಮೇಧೋ, ಪಾಕಟೋ ಕಾಮಕಾರಿಯೋ;

ವಿಬ್ಭನ್ತಚಿತ್ತೋ ನಿಸ್ಸುಕ್ಕೋ, ನ ಸೋ ಕಾಸಾವಮರಹತಿ.

೯೭೨. ‘‘ಯೋ ಚ ಸೀಲೇನ ಸಮ್ಪನ್ನೋ, ವೀತರಾಗೋ ಸಮಾಹಿತೋ;

ಓದಾತಮನಸಙ್ಕಪ್ಪೋ, ಸ ವೇ ಕಾಸಾವಮರಹತಿ.

೯೭೩. ‘‘ಉದ್ಧತೋ ಉನ್ನಳೋ ಬಾಲೋ, ಸೀಲಂ ಯಸ್ಸ ನ ವಿಜ್ಜತಿ;

ಓದಾತಕಂ ಅರಹತಿ, ಕಾಸಾವಂ ಕಿಂ ಕರಿಸ್ಸತಿ.

೯೭೪. ‘‘ಭಿಕ್ಖೂ ಚ ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ಚ, ದುಟ್ಠಚಿತ್ತಾ ಅನಾದರಾ;

ತಾದೀನಂ ಮೇತ್ತಚಿತ್ತಾನಂ, ನಿಗ್ಗಣ್ಹಿಸ್ಸನ್ತ್ಯನಾಗತೇ.

೯೭೫. ‘‘ಸಿಕ್ಖಾಪೇನ್ತಾಪಿ ಥೇರೇಹಿ, ಬಾಲಾ ಚೀವರಧಾರಣಂ;

ನ ಸುಣಿಸ್ಸನ್ತಿ ದುಮ್ಮೇಧಾ, ಪಾಕಟಾ ಕಾಮಕಾರಿಯಾ.

೯೭೬. ‘‘ತೇ ತಥಾ ಸಿಕ್ಖಿತಾ ಬಾಲಾ, ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಅಗಾರವಾ;

ನಾದಿಯಿಸ್ಸನ್ತುಪಜ್ಝಾಯೇ, ಖಳುಙ್ಕೋ ವಿಯ ಸಾರಥಿಂ.

೯೭೭. ‘‘ಏವಂ ಅನಾಗತದ್ಧಾನಂ, ಪಟಿಪತ್ತಿ ಭವಿಸ್ಸತಿ;

ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಭಿಕ್ಖುನೀನಞ್ಚ, ಪತ್ತೇ ಕಾಲಮ್ಹಿ ಪಚ್ಛಿಮೇ.

೯೭೮. ‘‘ಪುರಾ ಆಗಚ್ಛತೇ ಏತಂ, ಅನಾಗತಂ ಮಹಬ್ಭಯಂ;

ಸುಬ್ಬಚಾ ಹೋಥ ಸಖಿಲಾ, ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಸಗಾರವಾ.

೯೭೯. ‘‘ಮೇತ್ತಚಿತ್ತಾ ಕಾರುಣಿಕಾ, ಹೋಥ ಸೀಲೇಸು ಸಂವುತಾ;

ಆರದ್ಧವೀರಿಯಾ ಪಹಿತತ್ತಾ, ನಿಚ್ಚಂ ದಳ್ಹಪರಕ್ಕಮಾ.

೯೮೦. ‘‘ಪಮಾದಂ ಭಯತೋ ದಿಸ್ವಾ, ಅಪ್ಪಮಾದಞ್ಚ ಖೇಮತೋ;

ಭಾವೇಥಟ್ಠಙ್ಗಿಕಂ ಮಗ್ಗಂ, ಫುಸನ್ತಾ ಅಮತಂ ಪದ’’ನ್ತಿ. – ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ;

ತತ್ಥ ಕೋಧನಾತಿ ಕುಜ್ಝನಸೀಲಾ. ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ ಅನಾಗತೇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಕಿಂ ಥೇರಸ್ಸ ಕಾಲೇ ತಥಾ ನಾಹೇಸುನ್ತಿ? ನ ನಾಹೇಸುಂ. ತದಾ ಪನ ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತಬಹುಲತಾಯ ಓವಾದಕೇಸು ವಿಞ್ಞಾಪಕೇಸು ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀಸು ಬಹೂಸು ವಿಜ್ಜಮಾನೇಸು ಕಿಲೇಸೇಸು ಬಲವನ್ತೇಸು ಪಟಿಸಙ್ಖಾನಬಹುಲತಾಯ ಚ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಭಿಕ್ಖೂ ಅಕ್ಕೋಧನಾ ಅಹೇಸುಂ, ಆಯತಿಂ ತಬ್ಬಿಪರಿಯಾಯೇ ಅತಿಕೋಧನಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಅನಾಗತೇ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಸೇಸಪದೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಉಪನಾಹೀತಿ ಆಘಾತವತ್ಥೂಸು ಆಘಾತಸ್ಸ ಉಪನಯ್ಹನಸೀಲಾ ಉಪನಾಹಸಮ್ಭವತೋ ವಾ ಉಪನಾಹೀ. ತತ್ಥ ಪುರಿಮಕಾಲಿಕೋ ಬ್ಯಾಪಾದೋ ಕೋಧೋ, ಅಪರಕಾಲಿಕೋ ಉಪನಾಹೋ. ಸಕಿಂ ಪವತ್ತೋ ವಾ ದೋಸೋ ಕೋಧೋ, ಅನೇಕಕ್ಖತ್ತುಂ ಪವತ್ತೋ ಉಪನಾಹೋ. ಪರೇಸಂ ವಿಜ್ಜಮಾನೇ ಗುಣೇ ಮಕ್ಖನ್ತಿ ಪುಞ್ಜನ್ತಿ, ತೇಸಂ ವಾ ಉದಕಪುಞ್ಜನಿಯಾ ವಿಯ ಉದಕಸ್ಸ ಮಕ್ಖೋ ಮಕ್ಖನಂ ಪುಞ್ಜನಂ ಏತೇಸಂ ಅತ್ಥೀತಿ ಮಕ್ಖೀ. ಅತಿಮಾನಲಕ್ಖಣೋ ಥಮ್ಭೋ ಏತೇಸಂ ಅತ್ಥೀತಿ ಥಮ್ಭೀ. ಸಠಾತಿ ಅಸನ್ತಗುಣವಿಭಾವನಲಕ್ಖಣೇನ ಸಾಠೇಯ್ಯೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಾ. ಇಸ್ಸುಕೀತಿ ಪರಸಮ್ಪತ್ತಿಖಿಯ್ಯನಲಕ್ಖಣಾಯ ಇಸ್ಸಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತಾ. ನಾನಾವಾದಾತಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ವಿರುದ್ಧವಾದಾ ವಿರುದ್ಧದಿಟ್ಠಿಕಾ, ಕಲಹಕಾರಕಾ ಚಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಅಞ್ಞಾತಮಾನಿನೋ ಧಮ್ಮೇ, ಗಮ್ಭೀರೇ ತೀರಗೋಚರಾತಿ ಗಮ್ಭೀರೇ ದುರೋಭಾಸೇ ಸದ್ಧಮ್ಮೇ ಅಞ್ಞಾತೇ ಏವ ‘‘ಞಾತೋತಿ, ದಿಟ್ಠೋ’’ತಿ ಏವಂ ಮಾನಿನೋ, ತತೋ ಏವ ತಸ್ಸ ಓರಭಾಗೇ ಪವತ್ತಿತಾಯ ಓರಿಮತೀರಗೋಚರಾ. ಲಹುಕಾತಿ ಲಹುಸಭಾವಾ ಚಪಲಾ. ಅಗರೂ ಧಮ್ಮೇತಿ ಸದ್ಧಮ್ಮೇ ಗಾರವರಹಿತಾ. ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಮಗಾರವಾತಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಅಪ್ಪತಿಸ್ಸಾ, ಸಙ್ಘೇ ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀಸು ಚ ಗರುಗಾರವವಿರಹಿತಾ. ಬಹೂ ಆದೀನವಾತಿ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಾ, ವಕ್ಖಮಾನಾ ಚ ಬಹೂ ಅನೇಕದೋಸಾ ಅನ್ತರಾಯಾ. ಲೋಕೇತಿ ಸತ್ತಲೋಕೇ. ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸನ್ತ್ಯನಾಗತೇತಿ ಅನಾಗತೇ ಪಾತು ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ. ಸುದೇಸಿತಂ ಇಮಂ ಧಮ್ಮನ್ತಿ, ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೇನ ಸುಟ್ಠು ಅವಿಪರೀತಂ ಆದಿಕಲ್ಯಾಣಾದಿಪ್ಪಕಾರೇನ ದೇಸಿತಂ ಇಮಂ ಆಗಮಸದ್ಧಮ್ಮಂ. ಕಿಲೇಸಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಕಿಲಿಟ್ಠಂ ಕಿಲೇಸದೂಸಿತಂ ಕರಿಸ್ಸನ್ತಿ, ‘‘ಆಪತ್ತಿಂ ‘ಅನಾಪತ್ತೀ’ತಿ ಗರುಕಾಪತ್ತಿಂ ‘ಲಹುಕಾಪತ್ತೀ’’’ತಿಆದಿನಾ ದುಚ್ಚರಿತಸಂಕಿಲೇಸೇನ ಅಸದ್ಧಮ್ಮೇನ ಸಣ್ಹಸುಖುಮಂ ರೂಪಾರೂಪಧಮ್ಮಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿಸ್ಸನ್ತಿ, ದಿಟ್ಠಿಸಂಕಿಲೇಸೇನ ಉಭಯತ್ರಾಪಿ ತಣ್ಹಾಸಂಕಿಲೇಸೇನ ಸಂಕಿಲೇಸಿಸ್ಸನ್ತಿ ಮಲಿನಂ ಕರಿಸ್ಸನ್ತಿ. ದುಮ್ಮತೀತಿ ನಿಪ್ಪಞ್ಞಾ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ಭಗವತಾ – ‘‘ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖೂ ಅನಾಗತಮದ್ಧಾನಂ…ಪೇ… ಅಭಿಧಮ್ಮಕಥಂ ವೇದಲ್ಲಕಥಂ ಕಥೇನ್ತಾ ಕಣ್ಹಧಮ್ಮಂ ಓಕ್ಕಮಮಾನಾ ನ ಬುಜ್ಝಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ (ಅ. ನಿ. ೫.೭೯).

ಗುಣಹೀನಾತಿ ಸೀಲಾದಿಗುಣವಿರಹಿತಾ ದುಸ್ಸೀಲಾ, ಅಲಜ್ಜಿನೋ ಚ. ಅಥ ವಾ ಗುಣಹೀನಾತಿ ವಿನಯವಾರಿತ್ತಾದಿಗುಣೇನ ಹೀನಾ ಧಮ್ಮವಿನಯೇ ಅಪ್ಪಕತಞ್ಞುನೋ. ಸಙ್ಘಮ್ಹೀತಿ ಸಙ್ಘಮಜ್ಝೇ. ವೋಹರನ್ತಾತಿ ಕಥೇನ್ತಾ, ಸಙ್ಘೇ ವಿನಿಚ್ಛಯಕಥಾಯ ವತ್ತಮಾನಾಯ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಭಣನ್ತಾ. ವಿಸಾರದಾತಿ ನಿಬ್ಭಯಾ ಪಗಬ್ಭಾ. ಬಲವನ್ತೋತಿ ಪಕ್ಖಬಲೇನ ಬಲವನ್ತೋ. ಮುಖರಾತಿ ಮುಖಖರಾ ಖರವಾದಿನೋ. ಅಸ್ಸುತಾವಿನೋತಿ ನ ಸುತವನ್ತೋ, ಕೇವಲಂ ಲಾಭಸಕ್ಕಾರಸಿಲೋಕಸನ್ನಿಸ್ಸಯೇನ ಗುಣಧರಾ ಹುತ್ವಾ ‘‘ಧಮ್ಮಂ ‘ಅಧಮ್ಮೋ’ತಿ, ಅಧಮ್ಮಞ್ಚ ‘ಧಮ್ಮೋ’ತಿ, ವಿನಯಂ ‘ಅವಿನಯೋ’ತಿ, ಅವಿನಯಞ್ಚ ‘ವಿನಯೋ’’’ತಿ ಏವಂ ಅತ್ತನಾ ಯಥಿಚ್ಛಿತಮತ್ಥಂ ಸಙ್ಘಮಜ್ಝೇ ಪತಿಟ್ಠಪೇನ್ತಾ ಬಲವನ್ತೋ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ.

ಗುಣವನ್ತೋತಿ ಸೀಲಾದಿಗುಣಸಮ್ಪನ್ನಾ. ವೋಹರನ್ತಾ ಯಥಾತ್ಥತೋತಿ ಅತ್ಥಾನುರೂಪಂ, ಅವಿಪರೀತತ್ಥಂ ‘‘ಧಮ್ಮಂ ‘ಧಮ್ಮೋ’ತಿ, ಅಧಮ್ಮಂ ‘ಅಧಮ್ಮೋ’ತಿ, ವಿನಯಂ ‘ವಿನಯೋ’ತಿ ಅವಿನಯಂ ‘ಅವಿನಯೋ’’’ತಿ ಏವಂ ದೀಪೇನ್ತಾ. ದುಬ್ಬಲಾ ತೇ ಭವಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಪರಿಸಾಯಂ ಅಲಜ್ಜುಸ್ಸನ್ನತಾಯ ಬಲವಿರಹಿತಾ ತೇ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ, ತೇಸಂ ವಚನಂ ನ ತಿಟ್ಠಿಸ್ಸತಿ. ಹಿರೀಮನಾ ಅನತ್ಥಿಕಾತಿ ಹಿರೀಮನ್ತೋ ಕೇನಚಿ ಅನತ್ಥಿಕಾ. ತೇ ಹಿ ಧಮ್ಮೇನ ವತ್ತುಂ ಸಮತ್ಥಾಪಿ ಪಾಪಜಿಗುಚ್ಛತಾಯ ಅಪ್ಪಕಿಚ್ಚತಾಯ ಚ ಕೇಹಿಚಿ ವಿರೋಧಂ ಅಕರೋನ್ತಾ ಅತ್ತನೋ ವಾದಂ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತುಂ ನ ವಾಯಮನ್ತಾ ದಿಟ್ಠಾವಿಕಮ್ಮಂ ವಾ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ವಾ ಅಕತ್ವಾ ತುಣ್ಹೀ ಹೋನ್ತಿ.

ರಜತನ್ತಿ ರೂಪಿಯಂ, ತೇನ ಕಹಾಪಣಲೋಹಮಾಸಕಾದೀನಮ್ಪಿ ಸಙ್ಗಹೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಜಾತರೂಪನ್ತಿ ಸುವಣ್ಣಂ, ತೇನ ಮಣಿಮುತ್ತಾದೀನಮ್ಪಿ ಸಙ್ಗಹೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ವಾ-ಸದ್ದೋ ಸಮುಚ್ಚಯತ್ಥೋ ‘‘ಅಪದಾ ವಾ’’ತಿಆದೀಸು (ಅ. ನಿ. ೪.೩೪; ೫.೩೨; ಇತಿವು. ೯೦) ವಿಯ. ‘‘ರಜತಜಾತರೂಪಞ್ಚಾ’’ತಿ ವಾ ಪಾಠೋ. ಖೇತ್ತನ್ತಿ ಯತ್ಥ ಪುಬ್ಬಣ್ಣಾಪರಣ್ಣಂ ರುಹತಿ, ತಂ ಖೇತ್ತಂ. ತದತ್ಥಂ ಅಕತಭೂಮಿಭಾಗೋ ವತ್ಥು. ಅಜೇಳಕನ್ತಿ ಏಳಕಾ ನಾಮ ಅಜಾಯೇವ, ತೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಅವಸೇಸಾ ಪಸುಜಾತೀ ಅಜಾ ನಾಮ. ಅಜೇಳಕಗ್ಗಹಣೇನೇವ ಹೇತ್ಥ ಗೋಮಹಿಂಸಾದೀನಮ್ಪಿ ಸಙ್ಗಹೋ ಕತೋ. ದಾಸಿದಾಸಞ್ಚಾತಿ ದಾಸಿಯೋ ಚ ದಾಸೇ ಚ. ದುಮ್ಮೇಧಾತಿ ಅವಿದ್ದಸುನೋ, ಕಪ್ಪಿಯಾಕಪ್ಪಿಯಂ ಸಾರುಪ್ಪಾಸಾರುಪ್ಪಂ ಅಜಾನನ್ತಾ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ಥಾಯ ಸಾದಿಯಿಸ್ಸನ್ತಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿಸ್ಸನ್ತಿ.

ಉಜ್ಝಾನಸಞ್ಞಿನೋತಿ ಪರೇ ಹೇಟ್ಠತೋ ಕತ್ವಾ ಓಲೋಕನಚಿತ್ತಾ, ಅನುಜ್ಝಾಯಿತಬ್ಬಟ್ಠಾನೇಪಿ ವಾ ಉಜ್ಝಾನಸೀಲಾ. ಬಾಲಾತಿ ದುಚ್ಚಿನ್ತಿತಚಿನ್ತನಾದಿನಾ ಬಾಲಲಕ್ಖಣೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಾ, ತತೋ ಏವ ಸೀಲೇಸು ಅಸಮಾಹಿತಾ ಚತುಪಾರಿಸುದ್ಧಿಸೀಲೇಸು ನ ಸಮಾಹಿತಚಿತ್ತಾ. ಉನ್ನಳಾತಿ, ಸಮುಸ್ಸಿತತುಚ್ಛಮಾನಾ. ವಿಚರಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಮಾನದ್ಧಜಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ವಿಚರಿಸ್ಸನ್ತಿ. ಕಲಹಾಭಿರತಾ ಮಗಾತಿ ಸಾರಮ್ಭಬಹುಲತಾಯ ಕರಣುತ್ತರಿಯಪಸುತಾ ಕಲಹೇ ಏವ ಅಭಿರತಾ ಮಗಸದಿಸಾ ಮಿಗಾ ವಿಯ ಅತ್ತಹಿತಾಪೇಕ್ಖಾ ಘಾಸೇಸನಾಭಿರತಾ ದುಬ್ಬಲವಿಹೇಸಪರಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಉದ್ಧತಾತಿ ಉದ್ಧಚ್ಚೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಾ ಚಿತ್ತೇಕಗ್ಗತಾರಹಿತಾ. ನೀಲಚೀವರಪಾರುತಾತಿ ಅಕಪ್ಪಿಯರಜನರತ್ತೇನ ನೀಲವಣ್ಣೇನ ಚೀವರೇನ ಪಾರುತಾ, ತಾದಿಸಂ ಚೀವರಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಚೇವ ಪಾರುಪಿತ್ವಾ ಚ ವಿಚರಣಕಾ. ಕುಹಾತಿ ಸಾಮನ್ತಜಪ್ಪನಾದಿನಾ ಕುಹನವತ್ಥುನಾ ಕುಹಕಾ, ಅಸನ್ತಗುಣಸಮ್ಭಾವನಿಚ್ಛಾಯ ಕೋಹಞ್ಞಂ ಕತ್ವಾ ಪರೇಸಂ ವಿಮ್ಹಾಪಯಾ. ಥದ್ಧಾತಿ ಕೋಧೇನ ಮಾನೇನ ಚ ಥದ್ಧಮಾನಸಾ ಕಕ್ಖಳಹದಯಾ. ಲಪಾತಿ ಲಪನಕಾ ಕುಹನವುತ್ತಿಕಾ, ಪಸನ್ನಮಾನಸೇಹಿ ಮನುಸ್ಸೇಹಿ ‘‘ಕೇನ, ಭನ್ತೇ, ಅಯ್ಯಸ್ಸ ಅತ್ಥೋ’’ತಿ ಪಚ್ಚಯದಾಯಕಾನಂ ವದಾಪನಕಾ, ಪಯುತ್ತವಾಚಾವಸೇನ, ನಿಪ್ಪೇಸಿಕತಾವಸೇನ ಚ ಪಚ್ಚಯತ್ಥಂ ಲಪಕಾತಿ ವಾ ಅತ್ಥೋ. ಸಿಙ್ಗೀತಿ ‘‘ತತ್ಥ ಕತಮಂ ಸಿಙ್ಗಂ? ಯಂ ಸಿಙ್ಗಂ ಸಿಙ್ಗಾರತಾ ಚಾತುರತಾ ಚಾತುರಿಯಂ ಪರಿಕ್ಖತತಾ ಪಾರಿಕ್ಖತಿಯ’’ನ್ತಿ (ವಿಭ. ೮೫೨) ಏವಂ ವುತ್ತೇಹಿ ಸಿಙ್ಗಸದಿಸೇಹಿ ಪಾಕಟಕಿಲೇಸೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಾ, ಸಿಙ್ಗಾರಚರಿತಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ಅರಿಯಾ ವಿಯಾ’’ತಿ ಇದಂ ‘‘ಕುಹಾ’’ತಿ ಏತಸ್ಸೇವ ಅತ್ಥದಸ್ಸನಂ. ಕುಹಕಾನಞ್ಹಿ ಅರಿಯಾನಮಿವ ಠಿತಭಾವಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಅರಿಯಾ ವಿಯ ವಿಚರನ್ತೀತಿ ಆಹ.

ತೇಲಸಣ್ಠೇಹೀತಿ ಸಿತ್ಥಕತೇಲೇನ ವಾ ಉದಕತೇಲೇನ ವಾ ಓಸಣ್ಠಿತೇಹಿ. ಚಪಲಾತಿ ಕಾಯಮಣ್ಡನಪರಿಕ್ಖಾರಮಣ್ಡನಾದಿನಾ ಚಾಪಲ್ಲೇನ ಯುತ್ತಾ. ಅಞ್ಜನಕ್ಖಿಕಾತಿ ಅಲಙ್ಕಾರಞ್ಜನೇನ ಅಞ್ಜಿತನೇತ್ತಾ. ರಥಿಯಾಯ ಗಮಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಭಿಕ್ಖಾಚರಿಯಾಯ ಕುಲೂಪಸಙ್ಕಮನಾಪದೇಸೇಹಿ, ಮಹಾರಚ್ಛಾಯ ಇತೋ ಚಿತೋ ಚ ಪರಿಬ್ಭಮಿಸ್ಸನ್ತಿ. ದನ್ತವಣ್ಣಿಕಪಾರುತಾತಿ ದನ್ತವಣ್ಣರತ್ತೇನ ಚೀವರೇನ ಪಾರುತಸರೀರಾ.

ಅಜೇಗುಚ್ಛನ್ತಿ ಅಜಿಗುಚ್ಛಿತಬ್ಬಂ. ವಿಮುತ್ತೇಹೀತಿ ಅರಿಯೇಹಿ. ಸುರತ್ತನ್ತಿ ಕಪ್ಪಿಯರಜನೇನ ಸುಟ್ಠು ರತ್ತಂ, ಅರಹನ್ತಾನಂ ಬುದ್ಧಾದೀನಂ ಚಿಣ್ಣತಾಯ ಅರಹದ್ಧಜಂ ಜಿಗುಚ್ಛಿಸ್ಸನ್ತಿ ಕಾಸಾವಂ. ಕಸ್ಮಾ? ಓದಾತೇಸು ಸಮುಚ್ಛಿತಾ ಗೇಧಂ ಆಪನ್ನಾ. ದನ್ತವಣ್ಣಪಾರುಪನಸ್ಸ ಹಿ ಇದಂ ಕಾರಣವಚನಂ. ತೇ ಹಿ ಸೇತಕಂ ಸಮ್ಭಾವೇನ್ತಾ ‘‘ಸಬ್ಬೇನ ಸಬ್ಬಂ ಸೇತಕೇ ಗಹಿತೇ ಲಿಙ್ಗಪರಿಚ್ಚಾಗೋ ಏವ ಸಿಯಾ’’ತಿ ದನ್ತವಣ್ಣಂ ಪಾರುಪನ್ತಿ.

ಲಾಭಕಾಮಾತಿ ಲಾಭಗಿದ್ಧಾ. ಭಿಕ್ಖಾಚರಿಯಾಸುಪಿ ಕೋಸಜ್ಜಯೋಗತೋ ಕುಸೀತಾ. ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಕಾತುಂ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಉಸ್ಸಾಹಾಭಾವೇನ ಹೀನವೀರಿಯಾ. ಕಿಚ್ಛನ್ತಾತಿ, ಕಿಲಮನ್ತಾ, ವನಪತ್ಥೇಸು ವಸಿತುಂ ಕಿಚ್ಛನ್ತಾ ಕಿಲನ್ತಚಿತ್ತಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಗಾಮನ್ತೇಸೂತಿ ಗಾಮನ್ತಸೇನಾಸನೇಸು ಗಾಮಸಮೀಪೇಸು ಸೇನಾಸನೇಸು, ಗಾಮದ್ವಾರೇಸು ವಾ ಸೇನಾಸನೇಸು. ವಸಿಸ್ಸರೇತಿ ವಸಿಸ್ಸನ್ತಿ.

ತೇ ತೇವ ಅನುಸಿಕ್ಖನ್ತಾತಿ ಯೇ ಯೇ ಮಿಚ್ಛಾಜೀವಪ್ಪಯೋಗೇನ ಲದ್ಧಲಾಭಾ, ತೇ ತೇ ಏವ ಪುಗ್ಗಲೇ ಅನುಸಿಕ್ಖನ್ತಾ ಭಮಿಸ್ಸನ್ತಿ. ಭಮಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಸಯಮ್ಪಿ ತೇ ವಿಯ ಮಿಚ್ಛಾಜೀವೇನ ಲಾಭಂ ಉಪ್ಪಾದೇತುಂ ರಾಜಕುಲಾದೀನಿ ಸೇವನ್ತಾ ಪರಿಬ್ಭಮಿಸ್ಸನ್ತಿ. ‘‘ಭಜಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ವಾ ಪಾಠೋ, ಸೇವಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಸಂಯತಾತಿ ಸೀಲಸಂಯಮರಹಿತಾ.

ಯೇ ಯೇ ಅಲಾಭಿನೋ ಲಾಭನ್ತಿ ಯೇ ಯೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಮಿಚ್ಛಾಜೀವಪರಿವಜ್ಜನೇನ ಅಪ್ಪಪುಞ್ಞತಾಯ ಚ ಲಾಭಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯಸ್ಸ ನ ಲಾಭಿನೋ, ತೇ ಪುಜ್ಜಾ ಪೂಜನೀಯಾ ಪಾಸಂಸಾ ತದಾ ಅನಾಗತೇ ಕಾಲೇ ನ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ. ಸುಪೇಸಲೇಪಿ ತೇ ಧೀರೇತಿ ಧಿತಿಸಮ್ಪನ್ನತಾಯ ಧೀರೇ ಸುಟ್ಠು ಪೇಸಲೇಪಿ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ನ ಸೇವಿಸ್ಸನ್ತಿ, ತದಾ ಅನಾಗತೇ ತೇ ಲಾಭಿನೋ ಲಾಭಕಾಮಾವ ಭಿಕ್ಖೂತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಮಿಲಕ್ಖುರಜನಂ ರತ್ತನ್ತಿ ಕಾಲಕಚ್ಛಕರಜನೇನ ರತ್ತಂ. ಸಮಾಸಪದಞ್ಹೇತಂ, ಗಾಥಾಸುಖತ್ಥಂ ಸಾನುನಾಸಿಕನಿದ್ದೇಸೋ. ಗರಹನ್ತಾ ಸಕಂ ಧಜನ್ತಿ ಅತ್ತನೋ ಧಜಭೂತಂ ಕಾಸಾವಂ ಜಿಗುಚ್ಛನ್ತಾ. ಸಾಸನೇ ಪಬ್ಬಜಿತಾನಞ್ಹಿ ಕಾಸಾವೋ ಧಜೋ ನಾಮ. ತಿತ್ಥಿಯಾನಂ ಧಜಂ ಕೇಚೀತಿ ಕೇಚಿ ಸಕ್ಯಪುತ್ತಿಯಭಾವಂ ಪಟಿಜಾನನ್ತಾ ಏವ ತಿತ್ಥಿಯಾನಂ ಸೇತವತ್ಥಿಕಾನಂ ಧಜಭೂತಂ ಅವದಾತಕಂ ಸೇತವತ್ಥಂ ಧಾರೇಸ್ಸನ್ತಿ.

ಅಗಾರವೋ ಚ ಕಾಸಾವೇತಿ ಅರಹದ್ಧಜಭೂತೇ ಕಾಸಾವೇ ಅಗಾರವೋ ಅಬಹುಮಾನಂ ತದಾ ಅನಾಗತೇ ತೇಸಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ. ಪಟಿಸಙ್ಖಾ ಚ ಕಾಸಾವೇತಿ ‘‘ಪಟಿಸಙ್ಖಾ ಯೋನಿಸೋ ಚೀವರಂ ಪಟಿಸೇವಾಮೀ’’ತಿಆದಿನಾ (ಮ. ನಿ. ೧.೨೩; ಅ. ನಿ. ೬.೫೮) ನಯೇನ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಮತ್ತಮ್ಪಿ ಕಾಸಾವಪರಿಭೋಗೇ ನ ಭವಿಸ್ಸತಿ.

ಕಾಸಾವಂ ಧಾರೇನ್ತೇನ ಕಾಸಾವಂ ಬಹುಮಾನೇನ ‘‘ದುಚ್ಚರಿತತೋ ಓರಮಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಕಾಸಾವಸ್ಸ ಗರುಕಾತಬ್ಬಭಾವೇ ಛದ್ದನ್ತಜಾತಕಮುದಾಹರನ್ತೋ ‘‘ಅಭಿಭೂತಸ್ಸ ದುಕ್ಖೇನಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಸಲ್ಲವಿದ್ಧಸ್ಸಾತಿ ಪುಥುನಾ ಸವಿಸೇನ ಸಲ್ಲೇನ ವಿದ್ಧಸ್ಸ, ತತೋ ಏವ ಮಹತಾ ದುಕ್ಖೇನ ಅಭಿಭೂತಸ್ಸ. ರುಪ್ಪತೋತಿ ಸರೀರವಿಕಾರಂ ಆಪಜ್ಜತೋ. ಮಹಾಘೋರಾತಿ ಸರೀರಜೀವಿತೇಸು ನಿರಪೇಕ್ಖತಾಯ ಭಿಮ್ಮಾ ಗರುತರಾ ಪಟಿಸಙ್ಖಾ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಅಚಿನ್ತಿಯಾ ಚಿನ್ತಾಮತ್ತೇನ ಪವತ್ತೇತುಂ ಅಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯಾ ಛದ್ದನ್ತಮಹಾನಾಗಸ್ಸಆಸಿ, ಅಹೋಸಿ. ಛದ್ದನ್ತನಾಗರಾಜಕಾಲೇ ಹಿ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಸೋಣುತ್ತರೇನ ನಾಮ ನೇಸಾದೇನ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಟ್ಠಾನೇ ಠತ್ವಾ ವಿಸಪೀತೇನ ಸಲ್ಲೇನ ವಿದ್ಧೋ ಮಹತಾ ದುಕ್ಖೇನ ಅಭಿಭೂತೋ ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪರಿದಹಿತಂ ಕಾಸಾವಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ಅರಿಯದ್ಧಜೇನ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನೋ, ನ ಮಯಾ ಹಿಂಸಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ ತತ್ಥ ಮೇತ್ತಚಿತ್ತಮೇವ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಉಪರಿಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸಿ. ಯಥಾಹ –

‘‘ಸಮಪ್ಪಿತೋ ಪುಥುಸಲ್ಲೇನ ನಾಗೋ,

ಅದುಟ್ಠಚಿತ್ತೋ ಲುದ್ದಕಮಜ್ಝಭಾಸಿ;

ಕಿಮತ್ಥಯಂ ಕಿಸ್ಸ ವಾ ಸಮ್ಮ ಹೇತು,

ಮಮಂ ವಧೀ ಕಸ್ಸ ವಾಯಂ ಪಯೋಗೋ’’ತಿಆದಿ. (ಜಾ. ೧.೧೬.೧೨೪);

ಇಮಮತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಥೇರೋ ‘‘ಛದ್ದನ್ತೋ ಹೀ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಸುರತ್ತಂ ಅರಹದ್ಧಜನ್ತಿ ಸೋಣುತ್ತರೇನ ಪರಿದಹಿತಕಾಸಾವಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ. ಅಭಣೀತಿ ಅಭಾಸಿ. ಗಾಥಾತಿ ಗಾಥಾಯೋ. ಗಜೋತಿ ಛದ್ದನ್ತೋ ನಾಗರಾಜಾ. ಅತ್ಥೋಪಸಂಹಿತಾತಿ ಅತ್ಥಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಾ ಹಿತಾ, ಹಿತಯುತ್ತಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಛದ್ದನ್ತನಾಗರಾಜೇನ ವುತ್ತಗಾಥಾಸು ಅನಿಕ್ಕಸಾವೋತಿ ರಾಗಾದೀಹಿ ಕಸಾವೇಹಿ ಕಸಾವೋ, ಪರಿದಹಿಸ್ಸತೀತಿ ನಿವಾಸನಪಾರುಪನಅತ್ಥರಣವಸೇನ ಪರಿಭುಞ್ಜಿಸ್ಸತಿ. ‘‘ಪರಿಧಸ್ಸತೀ’’ತಿ ವಾ ಪಾಠೋ. ಅಪೇತೋ ದಮಸಚ್ಚೇನಾತಿ ಇನ್ದ್ರಿಯದಮೇನ ಚೇವ ಪರಮತ್ಥಸಚ್ಚಪಕ್ಖಿಕೇನ ವಚೀಸಚ್ಚೇನ ಚ ಅಪೇತೋ, ವಿಯುತ್ತೋ ಪರಿಚ್ಚತ್ತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ನ ಸೋತಿ ಸೋ ಏವರೂಪೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಕಾಸಾವಂ ಪರಿದಹಿತುಂ ನಾರಹತಿ.

ವನ್ತಕಸಾವಸ್ಸಾತಿ ಚತೂಹಿ ಮಗ್ಗೇಹಿ ವನ್ತಕಸಾವೋ ಛಡ್ಡಿತಕಸಾವೋ ಪಹೀನಕಸಾವೋ ಅಸ್ಸ ಭವೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸೀಲೇಸೂತಿ ಚತುಪಾರಿಸುದ್ಧಿಸೀಲೇಸು. ಸುಸಮಾಹಿತೋತಿ ಸುಟ್ಠು ಸಮಾಹಿತೋ. ಉಪೇತೋತಿ ಇನ್ದ್ರಿಯದಮೇನ ಚೇವ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರೇನ ಸಚ್ಚೇನ ಚ ಉಪಗತೋ ಸಮನ್ನಾಗತೋ. ಸ ವೇತಿ ಸೋ ಏವರೂಪೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ತಂ ಗನ್ಧಕಾಸಾವವತ್ಥಂ ಏಕನ್ತೇನ ಅರಹತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ವಿಪನ್ನಸೀಲೋತಿ ಭಿನ್ನಸೀಲೋ. ದುಮ್ಮೇಧೋತಿ ನಿಪ್ಪಞ್ಞೋ ಸೀಲವಿಸೋಧನಪಞ್ಞಾಯ ವಿರಹಿತೋ. ಪಾಕಟೋತಿ ‘‘ದುಸ್ಸೀಲೋ ಅಯ’’ನ್ತಿ ಪಾಕಟೋ ಪಕಾಸೋ, ವಿಕ್ಖಿತ್ತಿನ್ದ್ರಿಯತಾಯ ವಾ ಪಾಕಟೋ ಪಾಕಟಿನ್ದ್ರಿಯೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕಾಮಕಾರಿಯೋತಿ ಭಿನ್ನಸಂವರತಾಯ ಯಥಿಚ್ಛಿತಕಾರಕೋ, ಕಾಮಸ್ಸ ವಾ ಮಾರಸ್ಸ ಯಥಾಕಾಮಕರಣೀಯೋ. ವಿಬ್ಭನ್ತಚಿತ್ತೋತಿ ರೂಪಾದೀಸು ವಿಸಯೇಸು ವಿಕ್ಖಿತ್ತಚಿತ್ತೋ. ನಿಸ್ಸುಕ್ಕೋತಿ ಅಸುಕ್ಕೋ ಸುಕ್ಕಧಮ್ಮರಹಿತೋ ಹಿರೋತ್ತಪ್ಪವಿವಜ್ಜಿತೋ, ಕುಸಲಧಮ್ಮಸಮ್ಪಾದನಉಸ್ಸುಕ್ಕರಹಿತೋ ವಾ.

ವೀತರಾಗೋತಿ ವಿಗತಚ್ಛನ್ದರಾಗೋ. ಓದಾತಮನಸಙ್ಕಪ್ಪೋತಿ ಸುವಿಸುದ್ಧಮನೋವಿತಕ್ಕೋ, ಅನಾವಿಲಸಙ್ಕಪ್ಪೋ ವಾ.

ಕಾಸಾವಂ ಕಿಂ ಕರಿಸ್ಸತೀತಿ ಯಸ್ಸ ಸೀಲಂ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಸ ಕಾಸಾವಂ ಕಿಂ ನಾಮ ಪಯೋಜನಂ ಸಾಧೇಸ್ಸತಿ, ಚಿತ್ತಕತಸದಿಸಂ ತಸ್ಸ ಪಬ್ಬಜಿತಲಿಙ್ಗನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ.

ದುಟ್ಠಚಿತ್ತಾತಿ ರಾಗಾದಿದೋಸೇಹಿ ದೂಸಿತಚಿತ್ತಾ. ಅನಾದರಾತಿ ಸತ್ಥರಿ ಧಮ್ಮೇ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಞ್ಚ ಆದರರಹಿತಾ ಅಗಾರವಾ. ತಾದೀನಂ ಮೇತ್ತಚಿತ್ತಾನನ್ತಿ ಮೇತ್ತಾಭಾವನಾಯ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಹದಯೇ ತೇನೇವ ಅರಹತ್ತಾಧಿಗಮೇನ ಇಟ್ಠಾದೀಸು ತಾದಿಭಾವಪ್ಪತ್ತೇ ಉಳಾರಗುಣೇ. ಉಪಯೋಗತ್ಥೇ ಹಿ ಇದಂ ಸಾಮಿವಚನಂ. ನಿಗ್ಗಣ್ಹಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ‘‘ಸೀಲಾದಿಸಮ್ಪನ್ನೇ ದಿಸ್ವಾ ತೇ ಸಮ್ಭಾವೇನ್ತಾ ವಿಪನ್ನಸೀಲೇ ಅಮ್ಹೇ ನ ಬಹುಂ ಮಞ್ಞಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ಅತ್ತನಿ ಅಗಾರವಭಯೇನ ಯಥಾ ತೇ ಉಬ್ಬಾಳ್ಹಾ ಪಕ್ಕಮಿಸ್ಸನ್ತಿ, ತಥಾ ಬಾಧಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಸಿಕ್ಖಾಪೇನ್ತಾಪೀತಿ ಸಿಕ್ಖಾಪಿಯಮಾನಾಪಿ. ಕಮ್ಮತ್ಥೇ ಹಿ ಅಯಂ ಕತ್ತುನಿದ್ದೇಸೋ. ಥೇರೇಹೀತಿ ಅತ್ತನೋ ಆಚರಿಯುಪಜ್ಝಾಯೇಹಿ. ಚೀವರಧಾರಣನ್ತಿ ಇದಂ ಸಮಣಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ನಿದಸ್ಸನಮತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಏವಂ ತೇ ಅಭಿಕ್ಕಮಿತಬ್ಬಂ, ಏವಂ ತೇ ಪಟಿಕ್ಕಮಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ (ಅ. ನಿ. ೪.೧೨೨) ಸಿಕ್ಖಾಪಿಯಮಾನಾಪೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ನ ಸುಣಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಓವಾದಂ ನ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸನ್ತಿ.

ತೇ ತಥಾ ಸಿಕ್ಖಿತಾ ಬಾಲಾತಿ ತೇ ಅನ್ಧಬಾಲಾ ಆಚರಿಯುಪಜ್ಝಾಯೇಹಿ ಸಿಕ್ಖಾಪಿಯಮಾನಾಪಿ ಅನಾದರತಾಯ ಅಸಿಕ್ಖಿತಾತಿ. ನಾದಿಯಿಸ್ಸನ್ತುಪಜ್ಝಾಯೇತಿ ಉಪಜ್ಝಾಯೇ ಆಚರಿಯೇ ಚ ಆದರಂ ನ ಕರೋನ್ತಿ, ತೇಸಂ ಅನುಸಾಸನಿಯಂ ನ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ. ಯಥಾ ಕಿಂ? ಖಳುಙ್ಕೋ ವಿಯ ಸಾರಥಿಂ ಯಥಾ ಖಳುಙ್ಕೋ ದುಟ್ಠಸ್ಸೋ ಅಸ್ಸದಮಕಂ ನಾದಿಯತಿ ನ ತಸ್ಸ ಉಪದೇಸೇ ತಿಟ್ಠತಿ, ಏವಂ ತೇಪಿ ಉಪಜ್ಝಾಯಾಚರಿಯೇ ನ ಭಾಯನ್ತಿ ನ ಸಾರಜ್ಜನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

‘‘ಏವ’’ನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತಸ್ಸೇವತ್ಥಸ್ಸ ನಿಗಮನಂ. ತತ್ಥ ಏವನ್ತಿ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರೇನ. ಅನಾಗತದ್ಧಾನನ್ತಿ ಅನಾಗತಮದ್ಧಾನಂ, ಅನಾಗತೇ ಕಾಲೇತಿ ಅತ್ಥೋ. ತಂಯೇವ ಸರೂಪತೋ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಪತ್ತೇ ಕಾಲಮ್ಹಿ ಪಚ್ಛಿಮೇ’’ತಿ ಆಹ. ತತ್ಥ ಕತಮೋ ಪಚ್ಛಿಮಕಾಲೋ? ‘‘ತತಿಯಸಙ್ಗೀತಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪಚ್ಛಿಮಕಾಲೋ’’ತಿ ಕೇಚಿ, ತಂ ಏಕೇ ನಾನುಜಾನನ್ತಿ. ಸಾಸನಸ್ಸ ಹಿ ಪಞ್ಚಯುಗಾನಿ ವಿಮುತ್ತಿಯುಗಂ, ಸಮಾಧಿಯುಗಂ, ಸೀಲಯುಗಂ, ಸುತಯುಗಂ, ದಾನಯುಗನ್ತಿ. ತೇಸು ಪಠಮಂ ವಿಮುತ್ತಿಯುಗಂ, ತಸ್ಮಿಂ ಅನ್ತರಹಿತೇ ಸಮಾಧಿಯುಗಂ ವತ್ತತಿ, ತಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ಅನ್ತರಹಿತೇ ಸೀಲಯುಗಂ ವತ್ತತಿ, ತಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ಅನ್ತರಹಿತೇ ಸುತಯುಗಂ ವತ್ತತೇವ. ಅಪರಿಸುದ್ಧಸೀಲೋ ಹಿ ಏಕದೇಸೇನ ಪರಿಯತ್ತಿಬಾಹುಸಚ್ಚಂ ಪಗ್ಗಯ್ಹ ತಿಟ್ಠತಿ ಲಾಭಾದಿಕಾಮತಾಯ. ಯದಾ ಪನ ಮಾತಿಕಾಪರಿಯೋಸಾನಾ ಪರಿಯತ್ತಿ ಸಬ್ಬಸೋ ಅನ್ತರಧಾಯತಿ, ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಲಿಙ್ಗಮತ್ತಮೇವ ಅವಸಿಸ್ಸತಿ, ತದಾ ಯಥಾ ತಥಾ ಧನಂ ಸಂಹರಿತ್ವಾ ದಾನಮುಖೇನ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇನ್ತಿ, ಸಾ ಕಿರ ನೇಸಂ ಚರಿಮಾ ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪತ್ತಿ. ತತ್ಥ ಸುತಯುಗತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪಚ್ಛಿಮಕಾಲೋ, ‘‘ಸೀಲಯುಗತೋ ಪಟ್ಠಾಯಾ’’ತಿ ಅಪರೇ.

ಏವಂ ಥೇರೋ ಪಚ್ಛಿಮೇ ಕಾಲೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಕಂ ಮಹಾಭಯಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಪುನ ತತ್ಥ ಸನ್ನಿಪತಿತಭಿಕ್ಖೂನಂ ಓವಾದಂ ದದನ್ತೋ ‘‘ಪುರಾ ಆಗಚ್ಛತೇ’’ತಿಆದಿನಾ ತಿಸ್ಸೋ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ. ತತ್ಥ ಪುರಾ ಆಗಚ್ಛತೇ ಏತನ್ತಿ ಏತಂ ಮಯಾ ತುಮ್ಹಾಕಂ ವುತ್ತಂ ಪಟಿಪತ್ತಿಅನ್ತರಾಯಕರಂ ಅನಾಗತಂ ಮಹಾಭಯಂ ಆಗಚ್ಛತಿ ಪುರಾ, ಯಾವ ಆಗಮಿಸ್ಸತಿ, ತಾವದೇವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸುಬ್ಬಚಾತಿ ವಚನಕ್ಖಮಾ ಸೋವಚಸ್ಸಕಾರಕೇಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಾ, ಗರೂನಂ ಅನುಸಾಸನಿಯೋ ಪದಕ್ಖಿಣಗ್ಗಾಹಿನೋ ಹೋಥಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಖಿಲಾತಿ ಮುದುಹದಯಾ.

ಮೇತ್ತಚಿತ್ತಾತಿ ಸಬ್ಬಸತ್ತೇಸು ಹಿತೂಪಸಂಹಾರಲಕ್ಖಣಾಯ ಮೇತ್ತಾಯ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಚಿತ್ತಾ. ಕಾರುಣಿಕಾತಿ ಕರುಣಾಯ ನಿಯುತ್ತಾ ಪರೇಸಂ ದುಕ್ಖಾಪನಯನಾಕಾರವುತ್ತಿಯಾ ಕರುಣಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತಾ. ಆರದ್ಧವೀರಿಯಾತಿ ಅಕುಸಲಾನಂ ಪಹಾನಾಯ ಕುಸಲಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪದಾಯ ಪಗ್ಗಹಿತವೀರಿಯಾ. ಪಹಿತತ್ತಾತಿ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಪಟಿಪೇಸಿತಚಿತ್ತಾ. ನಿಚ್ಚನ್ತಿ ಸಬ್ಬಕಾಲಂ. ದಳ್ಹಪರಕ್ಕಮಾತಿ ಥಿರವೀರಿಯಾ.

ಪಮಾದನ್ತಿ ಪಮಜ್ಜನಂ, ಕುಸಲಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಅನನುಟ್ಠಾನಂ, ಅಕುಸಲೇಸು ಚ ಧಮ್ಮೇಸು ಚಿತ್ತವೋಸ್ಸಗ್ಗೋ. ವುತ್ತಞ್ಹಿ –

‘‘ತತ್ಥ ಕತಮೋ ಪಮಾದೋ? ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತೇ ವಾ ವಚೀದುಚ್ಚರಿತೇ ವಾ ಮನೋದುಚ್ಚರಿತೇ ವಾ ಪಞ್ಚಸು ವಾ ಕಾಮಗುಣೇಸು ಚಿತ್ತಸ್ಸ ವೋಸ್ಸಗ್ಗೋ ವೋಸ್ಸಗ್ಗಾನುಪ್ಪದಾನಂ, ಕುಸಲಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಭಾವನಾಯ ಅಸಕ್ಕಚ್ಚಕಿರಿಯತಾ’’ತಿಆದಿ (ವಿಭ. ೯೩೦).

ಅಪ್ಪಮಾದನ್ತಿ ಅಪ್ಪಮಜ್ಜನಂ, ಸೋ ಪಮಾದಸ್ಸ ಪಟಿಪಕ್ಖತೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಅತ್ಥತೋ ಹಿ ಅಪ್ಪಮಾದೋ ನಾಮ ಸತಿಯಾ ಅವಿಪ್ಪವಾಸೋ, ಉಪಟ್ಠಿತಾಯ ಸತಿಯಾ ಏವ ಚೇತಂ ನಾಮಂ. ಅಯಞ್ಹೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ – ಯಸ್ಮಾ ಪಮಾದಮೂಲಕಾ ಸಬ್ಬೇ ಅನತ್ಥಾ, ಅಪ್ಪಮಾದಮೂಲಕಾ ಚ ಸಬ್ಬೇ ಅತ್ಥಾ, ತಸ್ಮಾ ಪಮಾದಂ ಭಯತೋ ಉಪದ್ದವತೋ ದಿಸ್ವಾ ಅಪ್ಪಮಾದಞ್ಚ ಖೇಮತೋ ಅನುಪದ್ದವತೋ ದಿಸ್ವಾ ಅಪ್ಪಮಾದಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ಸಿಖಾಭೂತಂ ಸೀಲಾದಿಕ್ಖನ್ಧತ್ತಯಸಙ್ಗಹಂ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಆದೀನಂ ಅಟ್ಠನ್ನಂ ಅಙ್ಗಾನಂ ವಸೇನ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕಂ ಅರಿಯಮಗ್ಗಂ ಭಾವೇಥ, ಅಮತಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಫುಸನ್ತಾ ಸಚ್ಛಿಕರೋನ್ತಾ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಾನೇ ಉಪ್ಪಾದೇಥ, ದಸ್ಸನಮಗ್ಗಮತ್ತೇ ಅಟ್ಠತ್ವಾ ಉಪರಿ ತಿಣ್ಣಂ ಮಗ್ಗಾನಂ ಉಪ್ಪಾದನವಸೇನ ವಡ್ಢೇಥ, ಏವಂ ವೋ ಅಪ್ಪಮಾದಭಾವನಾ ಸಿಖಾಪತ್ತಾ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ.

ಏವಂ ಥೇರೋ ಸಮ್ಪತ್ತಪರಿಸಂ ಓವದತಿ. ಇಮಾ ಏವ ಚಿಮಸ್ಸ ಥೇರಸ್ಸ ಅಞ್ಞಾಬ್ಯಾಕರಣಗಾಥಾ ಅಹೇಸುನ್ತಿ.

ಫುಸ್ಸತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೨. ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ

ಯಥಾಚಾರೀ ಯಥಾಸತೋತಿಆದಿಕಾ ಆಯಸ್ಮತೋ ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರಸ್ಸ ಗಾಥಾ. ತಸ್ಸ ಆಯಸ್ಮತೋ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನತ್ಥೇರಸ್ಸ ಚ ವತ್ಥು ಏವಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ – ಅತೀತೇ ಇತೋ ಸತಸಹಸ್ಸಕಪ್ಪಾಧಿಕೇ ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯಮತ್ಥಕೇ ಆಯಸ್ಮಾ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಮಹಾಸಾಲಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ, ನಾಮೇನ ಸರದಮಾಣವೋ ನಾಮ ಅಹೋಸಿ. ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೋ ಗಹಪತಿಮಹಾಸಾಲಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ, ನಾಮೇನ ಸಿರಿವಡ್ಢಕುಟುಮ್ಬಿಕೋ ನಾಮ ಅಹೋಸಿ. ತೇ ಉಭೋಪಿ ಸಹಪಂಸುಕೀಳಕಸಹಾಯಾ ಅಹೇಸುಂ. ತೇಸು ಸರದಮಾಣವೋ ಪಿತು ಅಚ್ಚಯೇನ ಕುಲಸನ್ತಕಂ ಧನಂ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಏಕದಿವಸಂ ರಹೋಗತೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಇಮೇಸಂ ಸತ್ತಾನಂ ಮರಣಂ ನಾಮ ಏಕನ್ತಿಕಂ, ತಸ್ಮಾ ಮಯಾ ಏಕಂ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ ಮೋಕ್ಖಮಗ್ಗೋ ಗವೇಸಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ ಸಹಾಯಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ, ಸಮ್ಮ, ಅಹಂ ಪಬ್ಬಜಿತುಕಾಮೋ, ಕಿಂ ತ್ವಂ ಪಬ್ಬಜಿತುಂ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತೇನ ‘‘ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಹೋತು ಅಹಮೇವ ಪಬ್ಬಜಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ರತನಕೋಟ್ಠಾಗಾರಾನಿ ವಿವರಾಪೇತ್ವಾ ಕಪಣದ್ಧಿಕಾದೀನಂ ಮಹಾದಾನಂ ದತ್ವಾ ಪಬ್ಬತಪಾದಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಇಸಿಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಪಬ್ಬಜಿ. ತಸ್ಸ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಅನುಪಬ್ಬಜಿತಾ ಚತುಸತ್ತತಿಸಹಸ್ಸಮತ್ತಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಪುತ್ತಾ ಅಹೇಸುಂ. ಸೋ ಪಞ್ಚ ಅಭಿಞ್ಞಾಯೋ ಅಟ್ಠ ಚ ಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾ ತೇಸಮ್ಪಿ ಜಟಿಲಾನಂ ಕಸಿಣಪರಿಕಮ್ಮಂ ಆಚಿಕ್ಖಿ. ತೇಪಿ ಸಬ್ಬೇ ಪಞ್ಚಾಭಿಞ್ಞಾ ಅಟ್ಠ ಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ನಿಬ್ಬತ್ತೇಸುಂ.

ತೇನ ಸಮಯೇನ ಅನೋಮದಸ್ಸೀ ನಾಮ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಲೋಕೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಪವತ್ತಿತವರಧಮ್ಮಚಕ್ಕೋ ಸತ್ತೇ ಸಂಸಾರಮಹೋಘತೋ ತಾರೇತ್ವಾ ಏಕದಿವಸಂ ‘‘ಸರದತಾಪಸಸ್ಸ ಚ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕಾನಞ್ಚ ಸಙ್ಗಹಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಏಕೋ ಅದುತಿಯೋ ಪತ್ತಚೀವರಮಾದಾಯ ಆಕಾಸೇನ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಬುದ್ಧಭಾವಂ ಮೇ ಜಾನಾತೂ’’ತಿ ತಾಪಸಸ್ಸ ಪಸ್ಸನ್ತಸ್ಸೇವ ಆಕಾಸತೋ ಓತರಿತ್ವಾ ಪಥವಿಯಂ ಪತಿಟ್ಠಾಸಿ. ಸರದತಾಪಸೋ ಸತ್ಥು ಸರೀರೇ ಮಹಾಪುರಿಸಲಕ್ಖಣಾನಿ ಉಪಧಾರೇತ್ವಾ ‘‘ಸಬ್ಬಞ್ಞುಬುದ್ಧೋಯೇವಾಯ’’ನ್ತಿ ನಿಟ್ಠಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಚ್ಚುಗ್ಗಮನಂ ಕತ್ವಾ ಆಸನಂ ಪಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ ಅದಾಸಿ. ನಿಸೀದಿ ಭಗವಾ ಪಞ್ಞತ್ತೇ ಆಸನೇ. ಸರದತಾಪಸೋ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕೇ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ.

ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ತಸ್ಸ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕಾ ಚತುಸತ್ತತಿಸಹಸ್ಸಮತ್ತಾ ಜಟಿಲಾ ಪಣೀತಪಣೀತಾನಿ ಓಜವನ್ತಾನಿ ಫಲಾಫಲಾನಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಗತಾ ಸತ್ಥಾರಂ ದಿಸ್ವಾ ಸಞ್ಜಾತಪ್ಪಸಾದಾ ಅತ್ತನೋ ಆಚರಿಯಸ್ಸ ಚ ಸತ್ಥು ಚ ನಿಸಿನ್ನಾಕಾರಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ, ‘‘ಆಚರಿಯ, ಮಯಂ ಪುಬ್ಬೇ ‘ತುಮ್ಹೇಹಿ ಮಹನ್ತತರೋ ಕೋಚಿ ನತ್ಥೀ’ತಿ ವಿಚರಾಮ, ಅಯಂ ಪನ ಪುರಿಸೋ ತುಮ್ಹೇಹಿ ಮಹನ್ತತರೋ ಮಞ್ಞೇ’’ತಿ ಆಹಂಸು. ‘‘ಕಿಂ ವದೇಥ, ತಾತಾ? ಸಾಸಪೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಅಟ್ಠಸಟ್ಠಿಯೋಜನಸತಸಹಸ್ಸುಬ್ಬೇಧಂ ಸಿನೇರುಂ ಸಮಂ ಕಾತುಂ ಇಚ್ಛಥ? ಸಬ್ಬಞ್ಞುಬುದ್ಧೇನ ಮಂ ತುಲ್ಯಂ ಮಾ ಕರಿತ್ಥಾ’’ತಿ. ಅಥ ತೇ ತಾಪಸಾ ಆಚರಿಯಸ್ಸ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಯಾವ ಮಹಾ ವತಾಯಂ ಪುರಿಸುತ್ತಮೋ’’ತಿ ಸಬ್ಬೇವ ಪಾದೇಸು ನಿಪತಿತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ವನ್ದಿಂಸು.

ಅಥ ತೇ ಆಚರಿಯೋ ಆಹ – ‘‘ತಾತಾ, ಸತ್ಥು ಅನುಚ್ಛವಿಕೋ ನೋ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮೋ ನತ್ಥಿ, ಸತ್ಥಾ ಚ ಭಿಕ್ಖಾಚಾರವೇಲಾಯ ಇಧಾಗತೋ, ಹನ್ದ ಮಯಂ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮಂ ಯಥಾಬಲಂ ದಸ್ಸಾಮ. ತುಮ್ಹೇಹಿ ಯಂ ಯಂ ಪಣೀತಂ ಫಲಾಫಲಂ ಆಭತಂ, ತಂ ತಂ ಆಹರಥಾ’’ತಿ ಆಹರಾಪೇತ್ವಾ ಹತ್ಥೇ ಧೋವಿತ್ವಾ ಸಯಂ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಪತ್ತೇ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇಸಿ. ಸತ್ಥಾರಾ ಚ ಫಲಾಫಲೇ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಿತಮತ್ತೇ ದೇವತಾ ದಿಬ್ಬೋಜಂ ಪಕ್ಖಿಪಿಂಸು. ತಾಪಸೋ ಉದಕಮ್ಪಿ ಸಯಮೇವ ಪರಿಸ್ಸಾವೇತ್ವಾ ಅದಾಸಿ. ತತೋ ಭೋಜನಕಿಚ್ಚಂ ನಿಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ಸತ್ಥರಿ ನಿಸಿನ್ನೇ ಸಬ್ಬೇ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕೇ ಪಕ್ಕೋಸಿತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕೇ ಸಾರಣೀಯಂ ಕಥಂ ಕಥೇನ್ತೋ ನಿಸೀದಿ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ದ್ವೇ ಅಗ್ಗಸಾವಕಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತೂ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇಸಿ. ತೇ ಸತ್ಥು ಚಿತ್ತಂ ಞತ್ವಾ ತಾವದೇವ ಸತಸಹಸ್ಸಖೀಣಾಸವಪರಿವಾರಾ ಅಗ್ಗಸಾವಕಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ಅಟ್ಠಂಸು.

ತತೋ ಸರದತಾಪಸೋ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕೇ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ತಾತಾ, ಸತ್ಥು ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಚ ಪುಪ್ಫಾಸನೇನ ಪೂಜಾ ಕಾತಬ್ಬಾ, ತಸ್ಮಾ ಪುಪ್ಫಾನಿ ಆಹರಥಾ’’ತಿ. ತೇ ತಾವದೇವ ಇದ್ಧಿಯಾ ವಣ್ಣಗನ್ಧಸಮ್ಪನ್ನಾನಿ ಪುಪ್ಫಾನಿ ಆಹರಿತ್ವಾ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಯೋಜನಪ್ಪಮಾಣಂ ಪುಪ್ಫಾಸನಂ ಪಞ್ಞಾಪೇಸುಂ, ಉಭಿನ್ನಂ ಅಗ್ಗಸಾವಕಾನಂ ತಿಗಾವುತಂ, ಸೇಸಭಿಕ್ಖೂನಂ ಅಡ್ಢಯೋಜನಿಕಾದಿಭೇದಂ, ಸಙ್ಘನವಕಸ್ಸ ಉಸಭಮತ್ತಂ ಪಞ್ಞಾಪೇಸುಂ. ಏವಂ ತೇಸಂ ಪಞ್ಞತ್ತೇಸು ಆಸನೇಸು ಸರದತಾಪಸೋ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಪುರತೋ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಪಗ್ಗಯ್ಹ ಠಿತೋ – ‘‘ಭನ್ತೇ, ಮಯ್ಹಂ ಅನುಗ್ಗಹತ್ಥಾಯ ಇಮಂ ಪುಪ್ಫಾಸನಂ ಅಭಿರುಹಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ನಿಸೀದಿ ಭಗವಾ ಪುಪ್ಫಾಸನೇ. ಸತ್ಥರಿ ನಿಸಿನ್ನೇ ದ್ವೇ ಅಗ್ಗಸಾವಕಾ ಸೇಸಭಿಕ್ಖೂ ಚ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ಪತ್ತಾಸನೇ ನಿಸೀದಿಂಸು. ಸತ್ಥಾ ‘‘ತೇಸಂ ಮಹಪ್ಫಲಂ ಹೋತೂ’’ತಿ ನಿರೋಧಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿ. ಸತ್ಥು ಸಮಾಪನ್ನಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ದ್ವೇ ಅಗ್ಗಸಾವಕಾಪಿ ಸೇಸಭಿಕ್ಖೂಪಿ ನಿರೋಧಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿಂಸು. ತಾಪಸೋ ಸತ್ತಾಹಂ ನಿರನ್ತರಂ ಪುಪ್ಫಚ್ಛತ್ತಂ ಧಾರೇನ್ತೋ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಇತರೇ ಪನ ವನಮೂಲಫಲಾಫಲಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಸೇಸಕಾಲೇ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಪಗ್ಗಯ್ಹ ಅಟ್ಠಂಸು.

ಸತ್ಥಾ ಸತ್ತಾಹಸ್ಸ ಅಚ್ಚಯೇನ ನಿರೋಧತೋ ವುಟ್ಠಾಯ ಅಗ್ಗಸಾವಕಂ ನಿಸಭತ್ಥೇರಂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ತಾಪಸಾನಂ ಪುಪ್ಫಾಸನಾನುಮೋದನಂ ಕರೋಹೀ’’ತಿ. ಥೇರೋ ಸಾವಕಪಾರಮೀಞಾಣೇ ಠತ್ವಾ ತೇಸಂ ಪುಪ್ಫಾಸನಾನುಮೋದನಂ ಅಕಾಸಿ. ತಸ್ಸ ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಸತ್ಥಾ ದುತಿಯಂ ಅಗ್ಗಸಾವಕಂ ಅನೋಮತ್ಥೇರಂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ತ್ವಮ್ಪಿ ಇಮೇಸಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಹೀ’’ತಿ. ಸೋಪಿ ತೇಪಿಟಕಂ ಬುದ್ಧವಚನಂ ಸಮ್ಮಸಿತ್ವಾ ತೇಸಂ ಧಮ್ಮಂ ಕಥೇಸಿ. ದ್ವಿನ್ನಮ್ಪಿ ದೇಸನಾಯ ಏಕಸ್ಸಪಿ ಧಮ್ಮಾಭಿಸಮಯೋ ನಾಹೋಸಿ. ಅಥ ಸತ್ಥಾ ಬುದ್ಧವಿಸಯೇ ಠತ್ವಾ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆರಭಿ. ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಸರದತಾಪಸಂ ಅವಸೇಸಾ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಚತುಸತ್ತತಿಸಹಸ್ಸಮತ್ತಾ ಜಟಿಲಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿಂಸು. ಸತ್ಥಾ ‘‘ಏಥ, ಭಿಕ್ಖವೋ’’ತಿ ಹತ್ಥಂ ಪಸಾರೇಸಿ. ತೇ ತಾವದೇವ ಅನ್ತರಹಿತತಾಪಸವೇಸಾ ಅಟ್ಠಪರಿಕ್ಖಾರವರಧರಾ ಸಟ್ಠಿವಸ್ಸಿಕತ್ಥೇರಾ ವಿಯ ಅಹೇಸುಂ.

ಸರದತಾಪಸೋ ಪನ ‘‘ಅಹೋ ವತಾಹಮ್ಪಿ ಅಯಂ ನಿಸಭತ್ಥೇರೋ ವಿಯ ಅನಾಗತೇ ಏಕಸ್ಸ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಅಗ್ಗಸಾವಕೋ ಭವೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ಸತ್ಥು ದೇಸನಾಕಾಲೇ ಉಪ್ಪನ್ನಪರಿವಿತಕ್ಕತಾಯ ಅಞ್ಞವಿಹಿತೋ ಹುತ್ವಾ ಮಗ್ಗಫಲಾನಿ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿ. ಅಥ ತಥಾಗತಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ತಥಾ ಪಣಿಧಾನಂ ಅಕಾಸಿ. ಸತ್ಥಾಪಿಸ್ಸ ಅನನ್ತರಾಯೇನ ಸಮಿಜ್ಝನಭಾವಂ ದಿಸ್ವಾ – ‘‘ಇತೋ ತ್ವಂ ಕಪ್ಪಸತಸಹಸ್ಸಾಧಿಕಂ ಏಕಂ ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಗೋತಮಸ್ಸ ನಾಮ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಅಗ್ಗಸಾವಕೋ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ನಾಮ ಭವಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ ಬ್ಯಾಕರಿತ್ವಾ ಧಮ್ಮಕಥಂ ವತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಪರಿವುತೋ ಆಕಾಸಂ ಪಕ್ಖನ್ದಿ.

ಸರದತಾಪಸೋಪಿ ಸಹಾಯಕಸ್ಸ ಸಿರಿವಡ್ಢಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ, ಸಮ್ಮ, ಮಯಾ ಅನೋಮದಸ್ಸಿಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಪಾದಮೂಲೇ ಅನಾಗತೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಕಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ನಾಮ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಅಗ್ಗಸಾವಕಟ್ಠಾನಂ ಪತ್ಥಿತಂ, ತ್ವಮ್ಪಿ ತಸ್ಸ ದುತಿಯಸಾವಕಟ್ಠಾನಂ ಪತ್ಥೇಹೀತಿ.

ಸಿರಿವಡ್ಢೋ ತಂ ಉಪದೇಸಂ ಸುತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ನಿವೇಸನದ್ವಾರೇ ಅಟ್ಠಕರೀಸಮತ್ತಂ ಠಾನಂ ಸಮತಲಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ಲಾಜಪಞ್ಚಮಾನಿ ಪುಪ್ಫಾನಿ ವಿಕಿರಿತ್ವಾ ನೀಲುಪ್ಪಲಚ್ಛದನಂ ಮಣ್ಡಪಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ಬುದ್ಧಾಸನಂ ಪಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂನಮ್ಪಿ ಆಸನಾನಿ ಪಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ ಮಹನ್ತಂ ಸಕ್ಕಾರಸಮ್ಮಾನಂ ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ, ಸರದತಾಪಸೇನ ಸತ್ಥಾರಂ ನಿಮನ್ತಾಪೇತ್ವಾ ಸತ್ತಾಹಂ ಮಹಾದಾನಂ ಪವತ್ತೇತ್ವಾ, ಬುದ್ಧಪ್ಪಮುಖಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ಮಹಾರಹೇಹಿ ವತ್ಥೇಹಿ ಅಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ, ದುತಿಯಸಾವಕಭಾವಾಯ ಪಣಿಧಾನಂ ಅಕಾಸಿ. ಸತ್ಥಾಪಿಸ್ಸ ಅನನ್ತರಾಯೇನ ಸಮಿಜ್ಝನಭಾವಂ ದಿಸ್ವಾ ವುತ್ತನಯೇನ ಬ್ಯಾಕರಿತ್ವಾ ಭತ್ತಾನುಮೋದನಂ ಕತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ. ಸಿರಿವಡ್ಢೋ ಹಟ್ಠಪಹಟ್ಠೋ ಯಾವಜೀವಂ ಕುಸಲಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ದುತಿಯಚಿತ್ತವಾರೇ ಕಾಮಾವಚರದೇವಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ಸರದತಾಪಸೋ ಚತ್ತಾರೋ ಬ್ರಹ್ಮವಿಹಾರೇ ಭಾವೇತ್ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ.

ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ನೇಸಂ ಉಭಿನ್ನಮ್ಪಿ ಅನ್ತರಾಕಮ್ಮಂ ನ ಕಥಿತಂ. ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪನ ಭಗವತೋ ಉಪ್ಪತ್ತಿತೋ ಪುರೇತರಮೇವ ಸರದತಾಪಸೋ ರಾಜಗಹಸ್ಸ ಅವಿದೂರೇ ಉಪತಿಸ್ಸಗಾಮೇ ರೂಪಸಾರಿಯಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಯಾ ಕುಚ್ಛಿಮ್ಹಿ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಗಣ್ಹಿ. ತಂದಿವಸಮೇವಸ್ಸ ಸಹಾಯೋಪಿ ರಾಜಗಹಸ್ಸೇವ ಅವಿದೂರೇ ಕೋಲಿತಗಾಮೇ ಮೋಗ್ಗಲಿಯಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಯಾ ಕುಚ್ಛಿಮ್ಹಿ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಗಣ್ಹಿ. ತಾನಿ ಕಿರ ದ್ವೇಪಿ ಕುಲಾನಿ ಯಾವ ಸತ್ತಮಾ ಕುಲಪರಿವಟ್ಟಾ ಆಬದ್ಧಪಟಿಬದ್ಧಸಹಾಯಕಾನೇವ. ತೇಸಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ಏಕದಿವಸಮೇವ ಗಬ್ಭಪರಿಹಾರಮದಂಸು. ದಸಮಾಸಚ್ಚಯೇನ ಜಾತಾನಮ್ಪಿ ತೇಸಂ ಛಸಟ್ಠಿ ಧಾತಿಯೋ ಉಪಟ್ಠಾಪೇಸುಂ, ನಾಮಗ್ಗಹಣದಿವಸೇ ರೂಪಸಾರಿಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಯಾ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಉಪತಿಸ್ಸಗಾಮೇ ಜೇಟ್ಠಕುಲಸ್ಸ ಪುತ್ತತ್ತಾ ಉಪತಿಸ್ಸೋತಿ ನಾಮಂ ಅಕಂಸು. ಇತರಸ್ಸ ಕೋಲಿತಗಾಮೇ ಜೇಟ್ಠಕುಲಸ್ಸ ಪುತ್ತತ್ತಾ ಕೋಲಿತೋತಿ ನಾಮಂ ಅಕಂಸು. ತೇ ಉಭೋಪಿ ಮಹತಾ ಪರಿವಾರೇನ ವಡ್ಢನ್ತಾ ವುದ್ಧಿಮನ್ವಾಯ ಸಬ್ಬಸಿಪ್ಪಾನಂ ಪಾರಂ ಅಗಮಂಸು.

ಅಥೇಕದಿವಸಂ ತೇ ರಾಜಗಹೇ ಗಿರಗ್ಗಸಮಜ್ಜಂ ಪಸ್ಸನ್ತಾ ಮಹಾಜನಂ ಸನ್ನಿಪತಿತಂ ದಿಸ್ವಾ ಞಾಣಸ್ಸ ಪರಿಪಾಕಗತತ್ತಾ ಯೋನಿಸೋ ಉಮ್ಮುಜ್ಜನ್ತಾ ‘‘ಸಬ್ಬೇಪಿಮೇ ಓರಂ ವಸ್ಸಸತಾನಂ ಮಚ್ಚುಮುಖೇ ಪತಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ಸಂವೇಗಂ ಪಟಿಲಭಿತ್ವಾ ‘‘ಅಮ್ಹೇಹಿ ಮೋಕ್ಖಧಮ್ಮೋ ಪರಿಯೇಸಿತಬ್ಬೋ, ತಞ್ಚ ಪರಿಯೇಸನ್ತೇಹಿ ಏಕಂ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಲದ್ಧುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ನಿಚ್ಛಯಂ ಕತ್ವಾ ಪಞ್ಚಹಿ ಮಾಣವಕಸತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸಞ್ಚಯಸ್ಸ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಪಬ್ಬಜಿಂಸು. ತೇಸಂ ಪಬ್ಬಜಿತಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸಞ್ಚಯೋ ಲಾಭಗ್ಗಯಸಗ್ಗಪ್ಪತ್ತೋ ಅಹೋಸಿ. ತೇ ಕತಿಪಾಹೇನೇವ ಸಬ್ಬಂ ಸಞ್ಚಯಸ್ಸ ಸಮಯಂ ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ತತ್ಥ ಸಾರಂ ಅದಿಸ್ವಾ ತತೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ತೇ ತೇ ಪಣ್ಡಿತಸಮ್ಮತೇ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣೇ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛನ್ತಿ, ತೇ ತೇಹಿ ಪುಟ್ಠಾ ನೇವ ಸಮ್ಪಾಯನ್ತಿ, ಅಞ್ಞದತ್ಥು ತೇಯೇವ ತೇಸಂ ಪಞ್ಹಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇನ್ತಿ. ಏವಂ ತೇ ಮೋಕ್ಖಂ ಪರಿಯೇಸನ್ತಾ ಕತಿಕಂ ಅಕಂಸು – ‘‘ಅಮ್ಹೇಸು ಯೋ ಪಠಮಂ ಅಮತಂ ಅಧಿಗಚ್ಛತಿ, ಸೋ ಇತರಸ್ಸ ಆರೋಚೇತೂ’’ತಿ.

ತೇನ ಚ ಸಮಯೇನ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಸತ್ಥರಿ ಪಠಮಾಭಿಸಮ್ಬೋಧಿಂ ಪತ್ವಾ ಪವತ್ತಿತವರಧಮ್ಮಚಕ್ಕೇ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಉರುವೇಲಕಸ್ಸಪಾದಿಕೇ ಸಹಸ್ಸಜಟಿಲೇ ದಮೇತ್ವಾ ರಾಜಗಹೇ ವಿಹರನ್ತೇ ಏಕದಿವಸಂ ಉಪತಿಸ್ಸೋ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಾರಾಮಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಅಸ್ಸಜಿತ್ಥೇರಂ ರಾಜಗಹೇ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ನ ಮಯಾ ಏವರೂಪೋ ಆಕಪ್ಪಸಮ್ಪನ್ನೋ ಪಬ್ಬಜಿತೋ ದಿಟ್ಠಪುಬ್ಬೋ, ಸನ್ತಧಮ್ಮೇನ ನಾಮ ಏತ್ಥ ಭವಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಸಞ್ಜಾತಪ್ಪಸಾದೋ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛಿತುಂ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಉದಿಕ್ಖನ್ತೋ ಪಿಟ್ಠಿತೋ ಪಿಟ್ಠಿತೋ ಅನುಬನ್ಧಿ. ಥೇರೋಪಿ ಲದ್ಧಪಿಣ್ಡಪಾತೋ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ ಪತಿರೂಪಂ ಓಕಾಸಂ ಗತೋ. ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋ ಅತ್ತನೋ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಪೀಠಂ ಪಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ ಅದಾಸಿ. ಭತ್ತಕಿಚ್ಚಪರಿಯೋಸಾನೇ ಚಸ್ಸ ಅತ್ತನೋ ಕುಣ್ಡಿಕಾಯ ಉದಕಂ ಅದಾಸಿ.

ಏವಂ ಸೋ ಆಚರಿಯವತ್ತಂ ಕತ್ವಾ ಕತಭತ್ತಕಿಚ್ಚೇನ ಥೇರೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಪಟಿಸನ್ಥಾರಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ಕೋ ವಾ ತೇ ಸತ್ಥಾ, ಕಸ್ಸ ವಾ ತ್ವಂ ಧಮ್ಮಂ ರೋಚೇಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ಥೇರೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಂ ಅಪದಿಸಿ. ಪುನ ತೇನ ‘‘ಕಿಂವಾದೀ ಪನಾಯಸ್ಮತೋ ಸತ್ಥಾ’’ತಿ ಪುಟ್ಠೋ ‘‘ಇಮಸ್ಸ ಸಾಸನಸ್ಸ ಗಮ್ಭೀರತಂ ದಸ್ಸೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅತ್ತನೋ ನವಕಭಾವಂ ಪವೇದೇತ್ವಾ ಸಙ್ಖೇಪವಸೇನ ಚಸ್ಸ ಸಾಸನಧಮ್ಮಂ ಕಥೇನ್ತೋ ‘‘ಯೇ ಧಮ್ಮಾ ಹೇತುಪ್ಪಭವಾ’’ತಿ (ಮಹಾವ. ೬೦; ಅಪ. ಥೇರ ೧.೧.೨೮೬; ಪೇಟಕೋ. ೯) ಗಾಥಮಾಹ. ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋ ಪಠಮಪದದ್ವಯಮೇವ ಸುತ್ವಾ ಸಹಸ್ಸನಯಸಮ್ಪನ್ನೇ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾಸಿ, ಇತರಂ ಪದದ್ವಯಂ ಸೋತಾಪನ್ನಕಾಲೇ ನಿಟ್ಠಾಸಿ. ಗಾಥಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ಪನ ಸೋತಾಪನ್ನೋ ಹುತ್ವಾ ಉಪರಿ ವಿಸೇಸೇ ಅಪ್ಪವತ್ತೇನ್ತೇ ‘‘ಭವಿಸ್ಸತಿ ಏತ್ಥ ಕಾರಣ’’ನ್ತಿ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ಥೇರಂ ಆಹ – ‘‘ಮಾ, ಭನ್ತೇ, ಉಪರಿ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ವಡ್ಢಯಿತ್ಥ, ಏತ್ತಕಮೇವ ಹೋತು, ಕಹಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಸತ್ಥಾ ವಸತೀ’’ತಿ? ‘‘ವೇಳುವನೇ’’ತಿ. ‘‘ಭನ್ತೇ, ತುಮ್ಹೇ ಪುರತೋ ಗಚ್ಛಥ, ಅಹಂ ಮಯ್ಹಂ ಸಹಾಯಕಸ್ಸ ಕತಪಟಿಞ್ಞಂ ಮೋಚೇತ್ವಾ ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಪಞ್ಚಪತಿಟ್ಠಿತೇನ ವನ್ದಿತ್ವಾ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕತ್ವಾ ಥೇರಂ ಉಯ್ಯೋಜೇತ್ವಾ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಾರಾಮಂ ಅಗಮಾಸಿ.

ಕೋಲಿತಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋ ತಂ ದೂರತೋವ ಆಗಚ್ಛನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಮುಖವಣ್ಣೋ ನ ಅಞ್ಞದಿವಸೇಸು ವಿಯ, ಅದ್ಧಾನೇನ ಅಮತಂ ಅಧಿಗತಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ತೇನೇವಸ್ಸ ವಿಸೇಸಾಧಿಗಮಂ ಸಮ್ಭಾವೇತ್ವಾ ಅಮತಾಧಿಗಮಂ ಪುಚ್ಛಿ. ಸೋಪಿಸ್ಸ ‘‘ಆಮಾವುಸೋ, ಅಮತಂ ಅಧಿಗತ’’ನ್ತಿ ಪಟಿಜಾನಿತ್ವಾ ತಮೇವ ಗಾಥಂ ಅಭಾಸಿ. ಗಾಥಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ಕೋಲಿತೋ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಆಹ – ‘‘ಕಹಂ ನೋ ಸತ್ಥಾ’’ತಿ? ‘‘ವೇಳುವನೇ’’ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ, ಆವುಸೋ, ಆಯಾಮ, ಸತ್ಥಾರಂ ಪಸ್ಸಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ. ಉಪತಿಸ್ಸೋ ಸಬ್ಬಕಾಲಮ್ಪಿ ಆಚರಿಯಪೂಜಕೋವ, ತಸ್ಮಾ ಸಞ್ಚಯಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಗುಣೇ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ತಮ್ಪಿ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ನೇತುಕಾಮೋ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ಲಾಭಾಸಾಪಕತೋ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕಭಾವಂ ಅನಿಚ್ಛನ್ತೋ ‘‘ನ ಸಕ್ಕೋಮಿ ಚಾಟಿ ಹುತ್ವಾ ಉದಕಸಿಞ್ಚನಂ ಹೋತು’’ನ್ತಿ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿ. ತೇ ಅನೇಕೇಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ತಂ ಸಞ್ಞಾಪೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಾ ಅತ್ತನೋ ಓವಾದೇ ವತ್ತಮಾನೇಹಿ ಅಡ್ಢತೇಯ್ಯಸತೇಹಿ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ವೇಳುವನಂ ಅಗಮಂಸು. ಸತ್ಥಾ ತೇ ದೂರತೋವ ಆಗಚ್ಛನ್ತೇ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಏತಂ ಮೇ ಸಾವಕಯುಗಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ ಅಗ್ಗಂ ಭದ್ದಯುಗ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ತೇಸಂ ಪರಿಸಾಯ ಚರಿಯವಸೇನ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತ್ವಾ ಅರಹತ್ತೇ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ಏಹಿಭಿಕ್ಖುಭಾವೇನ ಉಪಸಮ್ಪದಂ ಅದಾಸಿ. ಯಥಾ ತೇಸಂ, ಏವಂ ಅಗ್ಗಸಾವಕಾನಮ್ಪಿ ಇದ್ಧಿಮಯಪತ್ತಚೀವರಂ ಆಗತಮೇವ. ಉಪರಿಮಗ್ಗತ್ತಯಕಿಚ್ಚಂ ಪನ ನ ನಿಟ್ಠಾತಿ. ಕಸ್ಮಾ? ಸಾವಕಪಾರಮೀಞಾಣಸ್ಸ ಮಹನ್ತತಾಯ.

ತೇಸು ಆಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೋ ಪಬ್ಬಜಿತದಿವಸತೋ ಸತ್ತಮೇ ದಿವಸೇ ಮಗಧರಟ್ಠೇ ಕಲ್ಲವಾಲಗಾಮೇ ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತೋ ಥಿನಮಿದ್ಧೇ ಓಕ್ಕನ್ತೇ ಸತ್ಥಾರಾ ಸಂವೇಜಿತೋ ಥಿನಮಿದ್ಧಂ ವಿನೋದೇತ್ವಾ ಧಾತುಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ (ಅ. ನಿ. ೭.೬೧) ಸುಣನ್ತೋ ಏವ ಉಪರಿಮಗ್ಗತ್ತಯಂ ಅಧಿಗನ್ತ್ವಾ ಸಾವಕಪಾರಮೀಞಾಣಸ್ಸ ಮತ್ಥಕಂ ಪಾಪುಣಿ. ಆಯಸ್ಮಾ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಪಬ್ಬಜಿತದಿವಸತೋ ಅಡ್ಢಮಾಸಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಾ ಸದ್ಧಿಂ ರಾಜಗಹೇ ಸೂಕರಖತಲೇಣೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಅತ್ತನೋ ಭಾಗಿನೇಯ್ಯಸ್ಸ ದೀಘನಖಪರಿಬ್ಬಾಜಕಸ್ಸ ವೇದನಾಪರಿಗ್ಗಹಸುತ್ತನ್ತೇ (ಮ. ನಿ. ೨.೨೦೧ ಆದಯೋ) ದೇಸಿಯಮಾನೇ ದೇಸನಾನುಸಾರೇನ ಞಾಣಂ ಪೇಸೇತ್ವಾ ಪರಸ್ಸ ವಡ್ಢಿತಂ ಭತ್ತಂ ಭುಞ್ಜನ್ತೋ ವಿಯ ಸಾವಕಪಾರಮೀಞಾಣಸ್ಸ ಮತ್ಥಕಂ ಪಾಪುಣಿ. ಇತಿ ದ್ವಿನ್ನಮ್ಪಿ ಅಗ್ಗಸಾವಕಾನಂ ಸತ್ಥು ಸಮೀಪೇ ಏವ ಸಾವಕಪಾರಮೀಞಾಣಂ ಮತ್ಥಕಂ ಪತ್ತಂ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ಅಪದಾನೇ (ಅಪ. ಥೇರ ೧.೧.೧೪೧-೩೭೪) –

‘‘ಹಿಮವನ್ತಸ್ಸ ಅವಿದೂರೇ, ಲಮ್ಬಕೋ ನಾಮ ಪಬ್ಬತೋ;

ಅಸ್ಸಮೋ ಸುಕತೋ ಮಯ್ಹಂ, ಪಣ್ಣಸಾಲಾ ಸುಮಾಪಿತಾ.

‘‘ಉತ್ತಾನಕೂಲಾ ನದಿಕಾ, ಸುಪತಿತ್ಥಾ ಮನೋರಮಾ;

ಸುಸುದ್ಧಪುಲಿನಾಕಿಣ್ಣಾ, ಅವಿದೂರೇ ಮಮಸ್ಸಮಂ.

‘‘ಅಸಕ್ಖರಾ ಅಪಬ್ಭಾರಾ, ಸಾದು ಅಪ್ಪಟಿಗನ್ಧಿಕಾ;

ಸನ್ದತೀ ನದಿಕಾ ತತ್ಥ, ಸೋಭಯನ್ತಾ ಮಮಸ್ಸಮಂ.

‘‘ಕುಮ್ಭೀಲಾ ಮಕರಾ ಚೇತ್ಥ, ಸುಸುಮಾರಾ ಚ ಕಚ್ಛಪಾ;

ಚರನ್ತಿ ನದಿಯಾ ತತ್ಥ, ಸೋಭಯನ್ತಾ ಮಮಸ್ಸಮಂ.

‘‘ಪಾಠೀನಾ ಪಾವುಸಾ ಮಚ್ಛಾ, ಬಲಜಾ ಮುಞ್ಜರೋಹಿತಾ;

ವಗ್ಗಳಾ ಪಪತಾಯನ್ತಾ, ಸೋಭಯನ್ತಿ ಮಮಸ್ಸಮಂ.

‘‘ಉಭೋ ಕೂಲೇಸು ನದಿಯಾ, ಪುಪ್ಫಿನೋ ಫಲಿನೋ ದುಮಾ;

ಉಭತೋ ಅಭಿಲಮ್ಬನ್ತಾ, ಸೋಭಯನ್ತಿ ಮಮಸ್ಸಮಂ.

‘‘ಅಮ್ಬಾ ಸಾಲಾ ಚ ತಿಲಕಾ, ಪಾಟಲೀ ಸಿನ್ದುವಾರಕಾ;

ದಿಬ್ಬಗನ್ಧಾ ಸಮ್ಪವನ್ತಿ, ಪುಪ್ಫಿತಾ ಮಮ ಅಸ್ಸಮೇ.

‘‘ಚಮ್ಮಕಾ ಸಳಲಾ ನೀಪಾ, ನಾಗಪುನ್ನಾಗಕೇತಕಾ;

ದಿಬ್ಬಗನ್ಧಾ ಸಮ್ಪವನ್ತಿ, ಪುಪ್ಫಿತಾ ಮಮ ಅಸ್ಸಮೇ.

‘‘ಅತಿಮುತ್ತಾ ಅಸೋಕಾ ಚ, ಭಗಿನೀಮಾಲಾ ಚ ಪುಪ್ಫಿತಾ;

ಅಙ್ಕೋಲಾ ಬಿಮ್ಬಿಜಾಲಾ ಚ, ಪುಪ್ಫಿತಾ ಮಮ ಅಸ್ಸಮೇ.

‘‘ಕೇತಕಾ ಕನ್ದಲಿ ಚೇವ, ಗೋಧುಕಾ ತಿಣಸೂಲಿಕಾ;

ದಿಬ್ಬಗನ್ಧಂ ಸಮ್ಪವನ್ತಾ, ಸೋಭಯನ್ತಿ ಮಮಸ್ಸಮಂ.

‘‘ಕಣಿಕಾರಾ ಕಣ್ಣಿಕಾ ಚ, ಅಸನಾ ಅಜ್ಜುನಾ ಬಹೂ;

ದಿಬ್ಬಗನ್ಧಂ ಸಮ್ಪವನ್ತಾ, ಸೋಭಯನ್ತಿ ಮಮಸ್ಸಮಂ.

‘‘ಪುನ್ನಾಗಾ ಗಿರಿಪುನ್ನಾಗಾ, ಕೋವಿಳಾರಾ ಚ ಪುಪ್ಫಿತಾ;

ದಿಬ್ಬಗನ್ಧಂ ಸಮ್ಪವನ್ತಾ, ಸೋಭಯನ್ತಿ ಮಮಸ್ಸಮಂ.

‘‘ಉದ್ದಾಲಕಾ ಚ ಕುಟಜಾ, ಕದಮ್ಬಾ ವಕುಲಾ ಬಹೂ;

ದಿಬ್ಬಗನ್ಧಂ ಸಮ್ಪವನ್ತಾ, ಸೋಭಯನ್ತಿ ಮಮಸ್ಸಮಂ.