೮. ಧಮ್ಮಸುತ್ತ-(ನಾವಾಸುತ್ತ)-ವಣ್ಣನಾ

೩೧೯. ಯಸ್ಮಾ ಹಿ ಧಮ್ಮನ್ತಿ ಧಮ್ಮಸುತ್ತಂ, ‘‘ನಾವಾಸುತ್ತ’’ನ್ತಿಪಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಇದಂ ಸುತ್ತಂ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರಂ ಆರಬ್ಭ ವುತ್ತಂ. ಅಯಮೇತ್ಥ ಸಙ್ಖೇಪೋ, ವಿತ್ಥಾರೋ ಪನ ದ್ವಿನ್ನಂ ಅಗ್ಗಸಾವಕಾನಂ ಉಪ್ಪತ್ತಿತೋ ಪಭುತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ – ಅನುಪ್ಪನ್ನೇ ಕಿರ ಭಗವತಿ ದ್ವೇ ಅಗ್ಗಸಾವಕಾ ಏಕಂ ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯಂ ಕಪ್ಪಸತಸಹಸ್ಸಞ್ಚ ಪಾರಮಿಯೋ ಪೂರೇತ್ವಾ ದೇವಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ. ತೇಸಂ ಪಠಮೋ ಚವಿತ್ವಾ ರಾಜಗಹಸ್ಸ ಅವಿದೂರೇ ಉಪತಿಸ್ಸಗಾಮೋ ನಾಮ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಭೋಗಗಾಮೋ ಅತ್ಥಿ, ತತ್ಥ ಸಟ್ಠಿಅಧಿಕಪಞ್ಚಕೋಟಿಸತಧನವಿಭವಸ್ಸ ಗಾಮಸಾಮಿನೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ರೂಪಸಾರೀ ನಾಮ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೀ, ತಸ್ಸಾ ಕುಚ್ಛಿಯಂ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಅಗ್ಗಹೇಸಿ. ದುತಿಯೋ ತಸ್ಸೇವಾವಿದೂರೇ ಕೋಲಿತಗಾಮೋ ನಾಮ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಭೋಗಗಾಮೋ ಅತ್ಥಿ. ತತ್ಥ ತಥಾರೂಪವಿಭವಸ್ಸೇವ ಗಾಮಸಾಮಿನೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೀ ನಾಮ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೀ, ತಸ್ಸಾ ಕುಚ್ಛಿಯಂ ತಂ ದಿವಸಮೇವ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಅಗ್ಗಹೇಸಿ. ಏವಂ ತೇಸಂ ಏಕದಿವಸಮೇವ ಪಟಿಸನ್ಧಿಗ್ಗಹಣಞ್ಚ ಗಬ್ಭವುಟ್ಠಾನಞ್ಚ ಅಹೋಸಿ. ಏಕದಿವಸೇಯೇವ ಚ ನೇಸಂ ಏಕಸ್ಸ ಉಪತಿಸ್ಸಗಾಮೇ ಜಾತತ್ತಾ ಉಪತಿಸ್ಸೋ, ಏಕಸ್ಸ ಕೋಲಿತಗಾಮೇ ಜಾತತ್ತಾ ಕೋಲಿತೋತಿ ನಾಮಮಕಂಸು.

ತೇ ಸಹಪಂಸುಂ ಕೀಳನ್ತಾ ಸಹಾಯಕಾ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ವುಡ್ಢಿಂ ಪಾಪುಣಿಂಸು, ಏಕಮೇಕಸ್ಸ ಚ ಪಞ್ಚಪಞ್ಚಮಾಣವಕಸತಾನಿ ಪರಿವಾರಾ ಅಹೇಸುಂ. ತೇ ಉಯ್ಯಾನಂ ವಾ ನದೀತಿತ್ಥಂ ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತಾ ಸಪರಿವಾರಾಯೇವ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ಏಕೋ ಪಞ್ಚಹಿ ಸುವಣ್ಣಸಿವಿಕಾಸತೇಹಿ, ದುತಿಯೋ ಪಞ್ಚಹಿ ಆಜಞ್ಞರಥಸತೇಹಿ. ತದಾ ಚ ರಾಜಗಹೇ ಕಾಲಾನುಕಾಲಂ ಗಿರಗ್ಗಸಮಜ್ಜೋ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಸಾಯನ್ಹಸಮಯೇ ನಗರವೇಮಜ್ಝೇ ಯತ್ಥ ಸಕಲಅಙ್ಗಮಗಧವಾಸಿನೋ ಅಭಿಞ್ಞಾತಾ ಖತ್ತಿಯಕುಮಾರಾದಯೋ ಸನ್ನಿಪತಿತ್ವಾ ಸುಪಞ್ಞತ್ತೇಸು ಮಞ್ಚಪೀಠಾದೀಸು ನಿಸಿನ್ನಾ ಸಮಜ್ಜವಿಭೂತಿಂ ಪಸ್ಸನ್ತಿ. ಅಥ ತೇ ಸಹಾಯಕಾ ತೇನ ಪರಿವಾರೇನ ಸದ್ಧಿಂ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಞ್ಞತ್ತಾಸನೇಸು ನಿಸೀದಿಂಸು. ತತೋ ಉಪತಿಸ್ಸೋ ಸಮಜ್ಜವಿಭೂತಿಂ ಪಸ್ಸನ್ತೋ ಮಹಾಜನಕಾಯಂ ಸನ್ನಿಪತಿತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಏತ್ತಕೋ ಜನಕಾಯೋ ವಸ್ಸಸತಂ ಅಪ್ಪತ್ವಾವ ಮರಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇಸಿ. ತಸ್ಸ ಮರಣಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ನಲಾಟನ್ತೇ ಪತಿಟ್ಠಿತಂ ವಿಯ ಅಹೋಸಿ, ತಥಾ ಕೋಲಿತಸ್ಸ. ತೇಸಂ ಅನೇಕಪ್ಪಕಾರೇಸು ನಟೇಸು ನಚ್ಚನ್ತೇಸು ದಸ್ಸನಮತ್ತೇಪಿ ಚಿತ್ತಂ ನ ನಮಿ, ಅಞ್ಞದತ್ಥು ಸಂವೇಗೋಯೇವ ಉದಪಾದಿ.

ಅಥ ವುಟ್ಠಿತೇ ಸಮಜ್ಜೇ ಪಕ್ಕನ್ತಾಯ ಪರಿಸಾಯ ಸಕಪರಿವಾರೇನ ಪಕ್ಕನ್ತೇಸು ತೇಸು ಸಹಾಯೇಸು ಕೋಲಿತೋ ಉಪತಿಸ್ಸಂ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಕಿಂ, ಸಮ್ಮ, ನಾಟಕಾದಿದಸ್ಸನೇನ ತವ ಪಮೋದನಮತ್ತಮ್ಪಿ ನಾಹೋಸೀ’’ತಿ? ಸೋ ತಸ್ಸ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಆರೋಚೇತ್ವಾ ತಮ್ಪಿ ತಥೇವ ಪಟಿಪುಚ್ಛಿ. ಸೋಪಿ ತಸ್ಸ ಅತ್ತನೋ ಪವತ್ತಿಂ ಆರೋಚೇತ್ವಾ ‘‘ಏಹಿ, ಸಮ್ಮ, ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಅಮತಂ ಗವೇಸಾಮಾ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಸಾಧು ಸಮ್ಮಾ’’ತಿ ಉಪತಿಸ್ಸೋ ತಂ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿ. ತತೋ ದ್ವೇಪಿ ಜನಾ ತಂ ಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಪುನದೇವ ರಾಜಗಹಮನುಪ್ಪತ್ತಾ. ತೇನ ಚ ಸಮಯೇನ ರಾಜಗಹೇ ಸಞ್ಚಯೋ ನಾಮ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋ ಪಟಿವಸತಿ. ತೇ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಪಞ್ಚಹಿ ಮಾಣವಕಸತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಕತಿಪಾಹೇನೇವ ತಯೋ ವೇದೇ ಸಬ್ಬಞ್ಚ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಸಮಯಂ ಉಗ್ಗಹೇಸುಂ. ತೇ ತೇಸಂ ಸತ್ಥಾನಂ ಆದಿಮಜ್ಝಪರಿಯೋಸಾನಂ ಉಪಪರಿಕ್ಖನ್ತಾ ಪರಿಯೋಸಾನಂ ಅದಿಸ್ವಾ ಆಚರಿಯಂ ಪುಚ್ಛಿಂಸು – ‘‘ಇಮೇಸಂ ಸತ್ಥಾನಂ ಆದಿಮಜ್ಝಂ ದಿಸ್ಸತಿ, ಪರಿಯೋಸಾನಂ ಪನ ನ ದಿಸ್ಸತಿ ‘ಇದಂ ನಾಮ ಇಮೇಹಿ ಸತ್ಥೇಹಿ ಪಾಪುಣೇಯ್ಯಾತಿ, ಯತೋ ಉತ್ತರಿ ಪಾಪುಣಿತಬ್ಬಂ ನತ್ಥೀ’’’ತಿ. ಸೋಪಿ ಆಹ – ‘‘ಅಹಮ್ಪಿ ತೇಸಂ ತಥಾವಿಧಂ ಪರಿಯೋಸಾನಂ ನ ಪಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ತೇ ಆಹಂಸು – ‘‘ತೇನ ಹಿ ಮಯಂ ಇಮೇಸಂ ಪರಿಯೋಸಾನಂ ಗವೇಸಾಮಾ’’ತಿ. ತೇ ಆಚರಿಯೋ ‘‘ಯಥಾಸುಖಂ ಗವೇಸಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ಏವಂ ತೇ ತೇನ ಅನುಞ್ಞಾತಾ ಅಮತಂ ಗವೇಸಮಾನಾ ಆಹಿಣ್ಡನ್ತಾ ಜಮ್ಬುದೀಪೇ ಪಾಕಟಾ ಅಹೇಸುಂ. ತೇಹಿ ಖತ್ತಿಯಪಣ್ಡಿತಾದಯೋ ಪಞ್ಹಂ ಪುಟ್ಠಾ ಉತ್ತರುತ್ತರಿಂ ನ ಸಮ್ಪಾಯನ್ತಿ. ‘‘ಉಪತಿಸ್ಸೋ ಕೋಲಿತೋ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಪನ ‘‘ಕೇ ಏತೇ, ನ ಖೋ ಮಯಂ ಜಾನಾಮಾ’’ತಿ ಭಣನ್ತಾ ನತ್ಥಿ, ಏವಂ ವಿಸ್ಸುತಾ ಅಹೇಸುಂ.

ಏವಂ ತೇಸು ಅಮತಪರಿಯೇಸನಂ ಚರಮಾನೇಸು ಅಮ್ಹಾಕಂ ಭಗವಾ ಲೋಕೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಪವತ್ತಿತವರಧಮ್ಮಚಕ್ಕೋ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ರಾಜಗಹಮನುಪ್ಪತ್ತೋ. ತೇ ಚ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಾ ಸಕಲಜಮ್ಬುದೀಪಂ ಚರಿತ್ವಾ ತಿಟ್ಠತು ಅಮತಂ, ಅನ್ತಮಸೋ ಪರಿಯೋಸಾನಪಞ್ಹವಿಸ್ಸಜ್ಜನಮತ್ತಮ್ಪಿ ಅಲಭನ್ತಾ ಪುನದೇವ ರಾಜಗಹಂ ಅಗಮಂಸು. ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಅಸ್ಸಜಿ ಪುಬ್ಬಣ್ಹಸಮಯಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾತಿ ಯಾವ ತೇಸಂ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾ, ತಾವ ಸಬ್ಬಂ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಕ್ಖನ್ಧಕೇ (ಮಹಾವ. ೬೦) ಆಗತನಯೇನೇವ ವಿತ್ಥಾರತೋ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ.

ಏವಂ ಪಬ್ಬಜಿತೇಸು ತೇಸು ದ್ವೀಸು ಸಹಾಯಕೇಸು ಆಯಸ್ಮಾ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಅಡ್ಢಮಾಸೇನ ಸಾವಕಪಾರಮೀಞಾಣಂ ಸಚ್ಛಾಕಾಸಿ. ಸೋ ಯದಾ ಅಸ್ಸಜಿತ್ಥೇರೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕವಿಹಾರೇ ವಸತಿ, ತದಾ ಭಗವತೋ ಉಪಟ್ಠಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಅನನ್ತರಂ ಥೇರಸ್ಸ ಉಪಟ್ಠಾನಂ ಗಚ್ಛತಿ ‘‘ಪುಬ್ಬಾಚರಿಯೋ ಮೇ ಅಯಮಾಯಸ್ಮಾ, ಏತಮಹಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಭಗವತೋ ಸಾಸನಂ ಅಞ್ಞಾಸಿ’’ನ್ತಿ ಗಾರವೇನ. ಯದಾ ಪನ ಅಸ್ಸಜಿತ್ಥೇರೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕವಿಹಾರೇ ನ ವಸತಿ, ತದಾ ಯಸ್ಸಂ ದಿಸಾಯಂ ಥೇರೋ ವಸತಿ, ತಂ ದಿಸಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ಪಞ್ಚಪತಿಟ್ಠಿತೇನ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಪಗ್ಗಯ್ಹ ನಮಸ್ಸತಿ. ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಕೇಚಿ ಭಿಕ್ಖೂ ಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸುಂ – ‘‘ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಅಗ್ಗಸಾವಕೋ ಹುತ್ವಾ ದಿಸಂ ನಮಸ್ಸತಿ, ಅಜ್ಜಾಪಿ ಮಞ್ಞೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣದಿಟ್ಠಿ ಅಪ್ಪಹೀನಾ’’ತಿ. ಅಥ ಭಗವಾ ದಿಬ್ಬಾಯ ಸೋತಧಾತುಯಾ ತಂ ಕಥಾಸಲ್ಲಾಪಂ ಸುತ್ವಾ ಪಞ್ಞತ್ತವರಬುದ್ಧಾಸನೇ ನಿಸಿನ್ನಂಯೇವ ಅತ್ತಾನಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಕಾಯ ನುತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ’’ತಿ? ತೇ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಆಚಿಕ್ಖಿಂಸು. ತತೋ ಭಗವಾ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ದಿಸಂ ನಮಸ್ಸತಿ, ಯಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಸಾಸನಂ ಅಞ್ಞಾಸಿ, ತಂ ಅತ್ತನೋ ಆಚರಿಯಂ ವನ್ದತಿ ನಮಸ್ಸತಿ ಸಮ್ಮಾನೇತಿ, ಆಚರಿಯಪೂಜಕೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಾರಿಪುತ್ತೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತತ್ಥ ಸನ್ನಿಪತಿತಾನಂ ಧಮ್ಮದೇಸನತ್ಥಂ ಇಮಂ ಸುತ್ತಮಭಾಸಿ.

ತತ್ಥ ಯಸ್ಮಾ ಹಿ ಧಮ್ಮಂ ಪುರಿಸೋ ವಿಜಞ್ಞಾತಿ ಯತೋ ಪುಗ್ಗಲಾ ಪಿಟಕತ್ತಯಪ್ಪಭೇದಂ ಪರಿಯತ್ತಿಧಮ್ಮಂ ವಾ, ಪರಿಯತ್ತಿಂ ಸುತ್ವಾ ಅಧಿಗನ್ತಬ್ಬಂ ನವಲೋಕುತ್ತರಪ್ಪಭೇದಂ ಪಟಿವೇಧಧಮ್ಮಂ ವಾ ಪುರಿಸೋ ವಿಜಞ್ಞಾ ಜಾನೇಯ್ಯ ವೇದೇಯ್ಯ. ‘‘ಯಸ್ಸಾ’’ತಿಪಿ ಪಾಠೋ, ಸೋ ಏವತ್ಥೋ. ಇನ್ದಂವ ನಂ ದೇವತಾ ಪೂಜಯೇಯ್ಯಾತಿ ಯಥಾ ಸಕ್ಕಂ ದೇವಾನಮಿನ್ದಂ ದ್ವೀಸು ದೇವಲೋಕೇಸು ದೇವತಾ ಪೂಜೇನ್ತಿ, ಏವಂ ಸೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ತಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ಕಾಲಸ್ಸೇವ ವುಟ್ಠಾಯ ಉಪಾಹನಓಮುಞ್ಚನಾದಿಂ ಸಬ್ಬಂ ವತ್ತಪಟಿವತ್ತಂ ಕರೋನ್ತೋ ಪೂಜೇಯ್ಯ ಸಕ್ಕರೇಯ್ಯ ಗರುಕರೇಯ್ಯ. ಕಿಂ ಕಾರಣಂ? ಸೋ ಪೂಜಿತೋ…ಪೇ… ಪಾತುಕರೋತಿ ಧಮ್ಮಂ, ಸೋ ಆಚರಿಯೋ ಏವಂ ಪೂಜಿತೋ ತಸ್ಮಿಂ ಅನ್ತೇವಾಸಿಮ್ಹಿ ಪಸನ್ನಚಿತ್ತೋ ಪರಿಯತ್ತಿಪಟಿವೇಧವಸೇನ ಬಹುಸ್ಸುತೋ ದೇಸನಾವಸೇನೇವ ಪರಿಯತ್ತಿಧಮ್ಮಞ್ಚ, ದೇಸನಂ ಸುತ್ವಾ ಯಥಾನುಸಿಟ್ಠಂ ಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ಅಧಿಗನ್ತಬ್ಬಂ ಪಟಿವೇಧಧಮ್ಮಞ್ಚ ಪಾತುಕರೋತಿ ದೇಸೇತಿ, ದೇಸನಾಯ ವಾ ಪರಿಯತ್ತಿಧಮ್ಮಂ, ಉಪಮಾವಸೇನ ಅತ್ತನಾ ಅಧಿಗತಪಟಿವೇಧಧಮ್ಮಂ ಪಾತುಕರೋತಿ.

೩೨೦. ತದಟ್ಠಿಕತ್ವಾನ ನಿಸಮ್ಮ ಧೀರೋತಿ ಏವಂ ಪಸನ್ನೇನ ಆಚರಿಯೇನ ಪಾತುಕತಂ ಧಮ್ಮಂ ಅಟ್ಠಿಕತ್ವಾನ ಸುಣಿತ್ವಾ ಉಪಧಾರಣಸಮತ್ಥತಾಯ ಧೀರೋ ಪುರಿಸೋ. ಧಮ್ಮಾನುಧಮ್ಮಂ ಪಟಿಪಜ್ಜಮಾನೋತಿ ಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮಸ್ಸ ಅನುಲೋಮತ್ತಾ ಅನುಧಮ್ಮಭೂತಂ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಭಾವಯಮಾನೋ. ವಿಞ್ಞೂ ವಿಭಾವೀ ನಿಪುಣೋ ಚ ಹೋತೀತಿ ವಿಞ್ಞುತಾಸಙ್ಖಾತಾಯ ಪಞ್ಞಾಯ ಅಧಿಗಮೇನ ವಿಞ್ಞೂ, ವಿಭಾವೇತ್ವಾ ಪರೇಸಮ್ಪಿ ಪಾಕಟಂ ಕತ್ವಾ ಞಾಪನಸಮತ್ಥತಾಯ ವಿಭಾವೀ, ಪರಮಸುಖುಮತ್ಥಪಟಿವೇಧತಾಯ ನಿಪುಣೋ ಚ ಹೋತಿ. ಯೋ ತಾದಿಸಂ ಭಜತಿ ಅಪ್ಪಮತ್ತೋತಿ ಯೋ ತಾದಿಸಂ ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಂ ಬಹುಸ್ಸುತಂ ಅಪ್ಪಮತ್ತೋ ತಪ್ಪಸಾದನಪರೋ ಹುತ್ವಾ ಭಜತಿ.

೩೨೧. ಏವಂ ಪಣ್ಡಿತಾಚರಿಯಸೇವನಂ ಪಸಂಸಿತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಬಾಲಾಚರಿಯಸೇವನಂ ನಿನ್ದನ್ತೋ ‘‘ಖುದ್ದಞ್ಚ ಬಾಲ’’ನ್ತಿ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ. ತತ್ಥ ಖುದ್ದನ್ತಿ ಖುದ್ದೇನ ಕಾಯಕಮ್ಮಾದಿನಾ ಸಮನ್ನಾಗತಂ, ಪಞ್ಞಾಭಾವತೋ ಬಾಲಂ. ಅನಾಗತತ್ಥನ್ತಿ ಅನಧಿಗತಪರಿಯತ್ತಿಪಟಿವೇಧತ್ಥಂ. ಉಸೂಯಕನ್ತಿ ಇಸ್ಸಾಮನಕತಾಯ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕಸ್ಸ ವುಡ್ಢಿಂ ಅಸಹಮಾನಂ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಪಾಕಟಮೇವ ಪದತೋ. ಅಧಿಪ್ಪಾಯತೋ ಪನ ಯೋ ಬಹುಚೀವರಾದಿಲಾಭೀ ಆಚರಿಯೋ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕಾನಂ ಚೀವರಾದೀನಿ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ ದಾತುಂ, ಧಮ್ಮದಾನೇ ಪನ ಅನಿಚ್ಚದುಕ್ಖಾನತ್ತವಚನಮತ್ತಮ್ಪಿ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ. ಏತೇಹಿ ಖುದ್ದತಾದಿಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತತ್ತಾ ತಂ ಖುದ್ದಂ ಬಾಲಂ ಅನಾಗತತ್ಥಂ ಉಸೂಯಕಂ ಆಚರಿಯಂ ಉಪಸೇವಮಾನೋ ‘‘ಪೂತಿಮಚ್ಛಂ ಕುಸಗ್ಗೇನಾ’’ತಿ (ಇತಿವು. ೭೬; ಜಾ. ೧.೧೫.೧೮೩) ವುತ್ತನಯೇನ ಸಯಮ್ಪಿ ಬಾಲೋ ಹೋತಿ. ತಸ್ಮಾ ಇಧ ಸಾಸನೇ ಕಿಞ್ಚಿ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕಮ್ಪಿ ಪರಿಯತ್ತಿಧಮ್ಮಂ ಪಟಿವೇಧಧಮ್ಮಂ ವಾ ಅವಿಭಾವಯಿತ್ವಾ ಚ ಅವಿಜಾನಿತ್ವಾ ಚ ಯಸ್ಸ ಧಮ್ಮೇಸು ಕಙ್ಖಾ, ತಂ ಅತರಿತ್ವಾ ಮರಣಂ ಉಪೇತೀತಿ ಏವಮಸ್ಸ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

೩೨೨-೩. ಇದಾನಿ ತಸ್ಸೇವತ್ಥಸ್ಸ ಪಾಕಟಕರಣತ್ಥಂ ‘‘ಯಥಾ ನರೋ’’ತಿ ಗಾಥಾದ್ವಯಮಾಹ. ತತ್ಥ ಆಪಗನ್ತಿ ನದಿಂ. ಮಹೋದಕನ್ತಿ ಬಹುಉದಕಂ. ಸಲಿಲನ್ತಿ ಇತೋ ಚಿತೋ ಚ ಗತಂ, ವಿತ್ಥಿಣ್ಣನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ‘‘ಸರಿತ’’ನ್ತಿಪಿ ಪಾಠೋ, ಸೋ ಏವತ್ಥೋ. ಸೀಘಸೋತನ್ತಿ ಹಾರಹಾರಿಕಂ, ವೇಗವತಿನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಕಿಂ ಸೋತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಸೋ ವುಯ್ಹಮಾನೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಚ ಸೋಕಾರೇನ ತಸ್ಸ ನರಸ್ಸ ನಿದ್ದಿಟ್ಠತ್ತಾ ನಿಪಾತಮತ್ತೋ ಸೋಕಾರೋ. ಕಿಂ ಸೂತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ ಯಥಾ ‘‘ನ ಭವಿಸ್ಸಾಮಿ ನಾಮ ಸೋ, ವಿನಸ್ಸಿಸ್ಸಾಮಿ ನಾಮ ಸೋ’’ತಿ. ಧಮ್ಮನ್ತಿ ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತಂ ದುವಿಧಮೇವ. ಅನಿಸಾಮಯತ್ಥನ್ತಿ ಅನಿಸಾಮೇತ್ವಾ ಅತ್ಥಂ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಪಾಕಟಮೇವ ಪದತೋ.

ಅಧಿಪ್ಪಾಯತೋ ಪನ ಯಥಾ ಯೋ ಕೋಚಿದೇವ ನರೋ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಂ ನದಿಂ ಓತರಿತ್ವಾ ತಾಯ ನದಿಯಾ ವುಯ್ಹಮಾನೋ ಅನುಸೋತಗಾಮೀ ಸೋತಮೇವ ಅನುಗಚ್ಛನ್ತೋ ಪರೇ ಪಾರತ್ಥಿಕೇ ಕಿಂ ಸಕ್ಖತಿ ಪಾರಂ ನೇತುಂ. ‘‘ಸಕ್ಕತೀ’’ತಿಪಿ ಪಾಠೋ. ತಥೇವ ದುವಿಧಮ್ಪಿ ಧಮ್ಮಂ ಅತ್ತನೋ ಪಞ್ಞಾಯ ಅವಿಭಾವಯಿತ್ವಾ ಬಹುಸ್ಸುತಾನಞ್ಚ ಸನ್ತಿಕೇ ಅತ್ಥಂ ಅನಿಸಾಮೇತ್ವಾ ಸಯಂ ಅವಿಭಾವಿತತ್ತಾ ಅಜಾನನ್ತೋ ಅನಿಸಾಮಿತತ್ತಾ ಚ ಅವಿತಿಣ್ಣಕಙ್ಖೋ ಪರೇ ಕಿಂ ಸಕ್ಖತಿ ನಿಜ್ಝಾಪೇತುಂ ಪೇಕ್ಖಾಪೇತುನ್ತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ‘‘ಸೋ ವತ, ಚುನ್ದ, ಅತ್ತನಾ ಪಲಿಪಪಲಿಪನ್ನೋ’’ತಿಆದಿಕಞ್ಚೇತ್ಥ (ಮ. ನಿ. ೧.೮೭) ಸುತ್ತಪದಂ ಅನುಸ್ಸರಿತಬ್ಬಂ.

೩೨೪-೫. ಏವಂ ಬಾಲಸೇವನಾಯ ಬಾಲಸ್ಸ ಪರಂ ನಿಜ್ಝಾಪೇತುಂ ಅಸಮತ್ಥತಾಯ ಪಾಕಟಕರಣತ್ಥಂ ಉಪಮಂ ವತ್ವಾ ಇದಾನಿ ‘‘ಯೋ ತಾದಿಸಂ ಭಜತಿ ಅಪ್ಪಮತ್ತೋ’’ತಿ ಏತ್ಥ ವುತ್ತಸ್ಸ ಪಣ್ಡಿತಸ್ಸ ಪರೇ ನಿಜ್ಝಾಪೇತುಂ ಸಮತ್ಥತಾಯ ಪಾಕಟಕರಣತ್ಥಂ ‘‘ಯಥಾಪಿ ನಾವ’’ನ್ತಿ ಗಾಥಾದ್ವಯಮಾಹ. ತತ್ಥ ಫಿಯೇನಾತಿ ದಬ್ಬಿಪದರೇನ. ರಿತ್ತೇನಾತಿ ವೇಳುದಣ್ಡೇನ. ತತ್ಥಾತಿ ತಸ್ಸಂ ನಾವಾಯಂ. ತತ್ರೂಪಯಞ್ಞೂತಿ ತಸ್ಸಾ ನಾವಾಯ ಆಹರಣಪಟಿಹರಣಾದಿಉಪಾಯಜಾನನೇನ ಮಗ್ಗಪಟಿಪಾದನೇನ ಉಪಾಯಞ್ಞೂ. ಸಿಕ್ಖಿತಸಿಕ್ಖತಾಯ ಸುಕುಸಲಹತ್ಥತಾಯ ಚ ಕುಸಲೋ. ಉಪ್ಪನ್ನುಪದ್ದವಪಟಿಕಾರಸಮತ್ಥತಾಯ ಮುತೀಮಾ. ವೇದಗೂತಿ ವೇದಸಙ್ಖಾತೇಹಿ ಚತೂಹಿ ಮಗ್ಗಞಾಣೇಹಿ ಗತೋ. ಭಾವಿತತ್ತೋತಿ ತಾಯೇವ ಮಗ್ಗಭಾವನಾಯ ಭಾವಿತಚಿತ್ತೋ. ಬಹುಸ್ಸುತೋತಿ ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ. ಅವೇಧಧಮ್ಮೋತಿ ಅಟ್ಠಹಿ ಲೋಕಧಮ್ಮೇಹಿ ಅಕಮ್ಪನಿಯಸಭಾವೋ. ಸೋತಾವಧಾನೂಪನಿಸೂಪಪನ್ನೇತಿ ಸೋತಓದಹನೇನ ಚ ಮಗ್ಗಫಲಾನಂ ಉಪನಿಸ್ಸಯೇನ ಚ ಉಪಪನ್ನೇ. ಸೇಸಂ ಉತ್ತಾನಪದತ್ಥಮೇವ. ಅಧಿಪ್ಪಾಯಯೋಜನಾಪಿ ಸಕ್ಕಾ ಪುರಿಮನಯೇನೇವ ಜಾನಿತುನ್ತಿ ನ ವಿತ್ಥಾರಿತಾ.

೩೨೬. ಏವಂ ಪಣ್ಡಿತಸ್ಸ ಪರೇ ನಿಜ್ಝಾಪೇತುಂ ಸಮತ್ಥಭಾವಪಾಕಟಕರಣತ್ಥಂ ಉಪಮಂ ವತ್ವಾ ತಸ್ಸಾ ಪಣ್ಡಿತಸೇವನಾಯ ನಿಯೋಜೇನ್ತೋ ‘‘ತಸ್ಮಾ ಹವೇ’’ತಿ ಇಮಂ ಅವಸಾನಗಾಥಮಾಹ. ತತ್ರಾಯಂ ಸಙ್ಖೇಪತ್ಥೋ – ಯಸ್ಮಾ ಉಪನಿಸ್ಸಯಸಮ್ಪನ್ನಾ ಪಣ್ಡಿತಸೇವನೇನ ವಿಸೇಸಂ ಪಾಪುಣನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಹವೇ ಸಪ್ಪುರಿಸಂ ಭಜೇಥ. ಕೀದಿಸಂ ಸಪ್ಪುರಿಸಂ ಭಜೇಥ? ಮೇಧಾವಿನಞ್ಚೇವ ಬಹುಸ್ಸುತಞ್ಚ, ಪಞ್ಞಾಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಚ ಮೇಧಾವಿನಂ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಸುತದ್ವಯೇನ ಚ ಬಹುಸ್ಸುತಂ. ತಾದಿಸಞ್ಹಿ ಭಜಮಾನೋ ತೇನ ಭಾಸಿತಸ್ಸ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಅಞ್ಞಾಯ ಅತ್ಥಂ ಏವಂ ಞತ್ವಾ ಚ ಯಥಾನುಸಿಟ್ಠಂ ಪಟಿಪಜ್ಜಮಾನೋ ತಾಯ ಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ಪಟಿವೇಧವಸೇನ ವಿಞ್ಞಾತಧಮ್ಮೋ ಸೋ ಮಗ್ಗಫಲನಿಬ್ಬಾನಪ್ಪಭೇದಂ ಲೋಕುತ್ತರಸುಖಂ ಲಭೇಥ ಅಧಿಗಚ್ಛೇಯ್ಯ ಪಾಪುಣೇಯ್ಯಾತಿ ಅರಹತ್ತನಿಕೂಟೇನ ದೇಸನಂ ಸಮಾಪೇಸೀತಿ.

ಪರಮತ್ಥಜೋತಿಕಾಯ ಖುದ್ದಕ-ಅಟ್ಠಕಥಾಯ

ಸುತ್ತನಿಪಾತ-ಅಟ್ಠಕಥಾಯ ಧಮ್ಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.