೬. ಕಪಿಲಸುತ್ತ-(ಧಮ್ಮಚರಿಯಸುತ್ತ)-ವಣ್ಣನಾ

ಧಮ್ಮಚರಿಯನ್ತಿ ಕಪಿಲಸುತ್ತಂ. ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಹೇಮವತಸುತ್ತೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೇ ಕಸ್ಸಪೇ ಭಗವತಿ ದ್ವೇ ಕುಲಪುತ್ತಾ ಭಾತರೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಸಾವಕಾನಂ ಸನ್ತಿಕೇ ಪಬ್ಬಜಿಂಸು. ಜೇಟ್ಠೋ ಸೋಧನೋ ನಾಮ, ಕನಿಟ್ಠೋ ಕಪಿಲೋ ನಾಮ. ತೇಸಂ ಮಾತಾ ಸಾಧನೀ ನಾಮ, ಕನಿಟ್ಠಭಗಿನೀ ತಾಪನಾ ನಾಮ. ತಾಪಿ ಭಿಕ್ಖುನೀಸು ಪಬ್ಬಜಿಂಸು. ತತೋ ತೇ ದ್ವೇಪಿ ಹೇಮವತಸುತ್ತೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ‘‘ಸಾಸನೇ ಕತಿ ಧುರಾನೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಸುತ್ವಾ ಚ ಜೇಟ್ಠೋ ‘‘ವಾಸಧುರಂ ಪೂರೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಪಞ್ಚ ವಸ್ಸಾನಿ ಆಚರಿಯುಪಜ್ಝಾಯಾನಂ ಸನ್ತಿಕೇ ವಸಿತ್ವಾ ಪಞ್ಚವಸ್ಸೋ ಹುತ್ವಾ ಯಾವ ಅರಹತ್ತಂ, ತಾವ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಸುತ್ವಾ ಅರಞ್ಞಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ವಾಯಮನ್ತೋ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ. ಕಪಿಲೋ ‘‘ಅಹಂ ತಾವ ತರುಣೋ, ವುಡ್ಢಕಾಲೇ ವಾಸಧುರಂ ಪರಿಪೂರೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಗನ್ಥಧುರಂ ಆರಭಿತ್ವಾ ತೇಪಿಟಕೋ ಅಹೋಸಿ. ತಸ್ಸ ಪರಿಯತ್ತಿಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಪರಿವಾರೋ, ಪರಿವಾರಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಲಾಭೋ ಚ ಉದಪಾದಿ.

ಸೋ ಬಾಹುಸಚ್ಚಮದೇನ ಮತ್ತೋ ಪಣ್ಡಿತಮಾನೀ ಅನಞ್ಞಾತೇಪಿ ಅಞ್ಞಾತಮಾನೀ ಹುತ್ವಾ ಪರೇಹಿ ವುತ್ತಂ ಕಪ್ಪಿಯಮ್ಪಿ ಅಕಪ್ಪಿಯಂ, ಅಕಪ್ಪಿಯಮ್ಪಿ ಕಪ್ಪಿಯಂ, ಸಾವಜ್ಜಮ್ಪಿ ಅನವಜ್ಜಂ, ಅನವಜ್ಜಮ್ಪಿ ಸಾವಜ್ಜನ್ತಿ ಭಣತಿ. ಸೋ ಪೇಸಲೇಹಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ, ‘‘ಮಾ, ಆವುಸೋ ಕಪಿಲ, ಏವಂ ಅವಚಾ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಓವದಿಯಮಾನೋ ‘‘ತುಮ್ಹೇ ಕಿಂ ಜಾನಾಥ ರಿತ್ತಮುಟ್ಠಿಸದಿಸಾ’’ತಿಆದೀಹಿ ವಚನೇಹಿ ಖುಂಸೇನ್ತೋ ವಮ್ಭೇನ್ತೋಯೇವ ಚರತಿ. ಭಿಕ್ಖೂ ತಸ್ಸ ಭಾತುನೋ ಸೋಧನತ್ಥೇರಸ್ಸಾಪಿ ಏತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸುಂ. ಸೋಪಿ ನಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಆಹ – ‘‘ಆವುಸೋ ಕಪಿಲ, ಸಾಸನಸ್ಸ ಆಯು ನಾಮ ತುಮ್ಹಾದಿಸಾನಂ ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪತ್ತಿ. ಮಾ, ಆವುಸೋ ಕಪಿಲ, ಕಪ್ಪಿಯಮ್ಪಿ ಅಕಪ್ಪಿಯಂ, ಅಕಪ್ಪಿಯಮ್ಪಿ ಕಪ್ಪಿಯಂ, ಸಾವಜ್ಜಮ್ಪಿ ಅನವಜ್ಜಂ, ಅನವಜ್ಜಮ್ಪಿ ಸಾವಜ್ಜನ್ತಿ ವದೇಹೀ’’ತಿ. ಸೋ ತಸ್ಸಪಿ ವಚನಂ ನಾದಿಯಿ. ತತೋ ನಂ ಸೋಧನತ್ಥೇರೋ ದ್ವತ್ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ವತ್ವಾ –

‘‘ಏಕವಾಚಮ್ಪಿ ದ್ವಿವಾಚಂ, ಭಣೇಯ್ಯ ಅನುಕಮ್ಪಕೋ;

ತತುತ್ತರಿಂ ನ ಭಾಸೇಯ್ಯ, ದಾಸೋವಯ್ಯಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ’’ತಿ. (ಜಾ. ೨.೧೯.೩೪) –

ಪರಿವಜ್ಜೇತ್ವಾ ‘‘ತ್ವಮೇವ, ಆವುಸೋ, ಸಕೇನ ಕಮ್ಮೇನ ಪಞ್ಞಾಯಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ ಪಕ್ಕಾಮಿ. ತತೋ ಪಭುತಿ ನಂ ಪೇಸಲಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಛಡ್ಡೇಸುಂ.

ಸೋ ದುರಾಚಾರೋ ಹುತ್ವಾ ದುರಾಚಾರಪರಿವುತೋ ವಿಹರನ್ತೋ ಏಕದಿವಸಂ ‘‘ಉಪೋಸಥಂ ಓಸಾರೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸೀಹಾಸನಂ ಅಭಿರುಯ್ಹ ಚಿತ್ರಬೀಜನಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನೋ ‘‘ವತ್ತತಿ, ಆವುಸೋ, ಏತ್ಥ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖೋ’’ತಿ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಆಹ. ಅಥೇಕೋ ಭಿಕ್ಖುಪಿ ‘‘ಮಯ್ಹಂ ವತ್ತತೀ’’ತಿ ನ ಅವೋಚ. ನ ಚ ತಸ್ಸ ತೇಸಂ ವಾ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖೋ ವತ್ತತಿ. ತತೋ ಸೋ ‘‘ಪಾತಿಮೋಕ್ಖೇ ಸುತೇಪಿ ಅಸುತೇಪಿ ವಿನಯೋ ನಾಮ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ಆಸನಾ ವುಟ್ಠಾಸಿ. ಏವಂ ಕಸ್ಸಪಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಸಾಸನಂ ಓಸಕ್ಕಾಪೇಸಿ ವಿನಾಸೇಸಿ. ಅಥ ಸೋಧನತ್ಥೇರೋ ತದಹೇವ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿ. ಸೋಪಿ ಕಪಿಲೋ ಏವಂ ತಂ ಸಾಸನಂ ಓಸಕ್ಕಾಪೇತ್ವಾ ಕಾಲಕತೋ ಅವೀಚಿಮಹಾನಿರಯೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ, ಸಾಪಿಸ್ಸ ಮಾತಾ ಚ ಭಗಿನೀ ಚ ತಸ್ಸೇವ ದಿಟ್ಠಾನುಗತಿಂ ಆಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಪೇಸಲೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಅಕ್ಕೋಸಮಾನಾ ಪರಿಭಾಸಮಾನಾ ಕಾಲಂ ಕತ್ವಾ ನಿರಯೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿಂಸು.

ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಚ ಕಾಲೇ ಪಞ್ಚಸತಾ ಪುರಿಸಾ ಗಾಮಘಾತಾದೀನಿ ಕತ್ವಾ ಚೋರಿಕಾಯ ಜೀವನ್ತಾ ಜನಪದಮನುಸ್ಸೇಹಿ ಅನುಬದ್ಧಾ ಪಲಾಯಮಾನಾ ಅರಞ್ಞಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ತತ್ಥ ಕಿಞ್ಚಿ ಗಹನಂ ವಾ ಪಟಿಸರಣಂ ವಾ ಅಪಸ್ಸನ್ತಾ ಅವಿದೂರೇ ಪಾಸಾಣೇ ವಸನ್ತಂ ಅಞ್ಞತರಂ ಆರಞ್ಞಿಕಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ದಿಸ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ, ಭನ್ತೇ, ಪಟಿಸರಣಂ ಹೋಥಾ’’ತಿ ಭಣಿಂಸು. ಥೇರೋ ‘‘ತುಮ್ಹಾಕಂ ಸೀಲಸದಿಸಂ ಪಟಿಸರಣಂ ನತ್ಥಿ, ಸಬ್ಬೇ ಪಞ್ಚ ಸೀಲಾನಿ ಸಮಾದಿಯಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ತೇ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ಸೀಲಾನಿ ಸಮಾದಿಯಿಂಸು. ಥೇರೋ ‘‘ತುಮ್ಹೇ ಸೀಲವನ್ತೋ, ಇದಾನಿ ಅತ್ತನೋ ಜೀವಿತಂ ವಿನಾಸೇನ್ತೇಸುಪಿ ಮಾ ಮನೋ ಪದೂಸಯಿತ್ಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ತೇ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿಂಸು. ಅಥ ತೇ ಜಾನಪದಾ ಸಮ್ಪತ್ತಾ ಇತೋ ಚಿತೋ ಚ ಮಗ್ಗಮಾನಾ ತೇ ಚೋರೇ ದಿಸ್ವಾ ಸಬ್ಬೇವ ಜೀವಿತಾ ವೋರೋಪೇಸುಂ. ತೇ ಕಾಲಂ ಕತ್ವಾ ಕಾಮಾವಚರದೇವಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿಂಸು. ತೇಸು ಜೇಟ್ಠಕಚೋರೋ ಜೇಟ್ಠಕದೇವಪುತ್ತೋ ಅಹೋಸಿ, ಇತರೇ ತಸ್ಸೇವ ಪರಿವಾರಾ.

ತೇ ಅನುಲೋಮಪಟಿಲೋಮಂ ಸಂಸರನ್ತಾ ಏಕಂ ಬುದ್ಧನ್ತರಂ ದೇವಲೋಕೇ ಖೇಪೇತ್ವಾ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ದೇವಲೋಕತೋ ಚವಿತ್ವಾ ಜೇಟ್ಠಕದೇವಪುತ್ತೋ ಸಾವತ್ಥಿದ್ವಾರೇ ಕೇವಟ್ಟಗಾಮೋ ಅತ್ಥಿ, ತತ್ಥ ಪಞ್ಚಸತಕುಲಜೇಟ್ಠಸ್ಸ ಕೇವಟ್ಟಸ್ಸ ಪಜಾಪತಿಯಾ ಕುಚ್ಛಿಮ್ಹಿ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಅಗ್ಗಹೇಸಿ, ಇತರೇ ಅವಸೇಸಕೇವಟ್ಟಪಜಾಪತೀನಂ. ಏವಂ ತೇಸಂ ಏಕದಿವಸಂಯೇವ ಪಟಿಸನ್ಧಿಗ್ಗಹಣಞ್ಚ ಗಬ್ಭವುಟ್ಠಾನಞ್ಚ ಅಹೋಸಿ. ಅಥ ಕೇವಟ್ಟಜೇಟ್ಠೋ ‘‘ಅತ್ಥಿ ನು ಖೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಗಾಮೇ ಅಞ್ಞೇಪಿ ದಾರಕಾ ಅಜ್ಜ ಜಾತಾ’’ತಿ ವಿಚಿನನ್ತೋ ತೇ ದಾರಕೇ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಇಮೇ ಮೇ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಸಹಾಯಕಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಪೋಸಾವನಿಕಂ ಅದಾಸಿ. ತೇ ಸಬ್ಬೇ ಸಹಾಯಕಾ ಸಹಪಂಸುಂ ಕೀಳನ್ತಾ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ವಯಪ್ಪತ್ತಾ ಅಹೇಸುಂ. ಯಸೋಜೋ ತೇಸಂ ಅಗ್ಗೋ ಅಹೋಸಿ.

ಕಪಿಲೋಪಿ ತದಾ ನಿರಯೇ ಪಕ್ಕಾವಸೇಸೇನ ಅಚಿರವತಿಯಾ ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣೋ ದುಗ್ಗನ್ಧಮುಖೋ ಮಚ್ಛೋ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಕೇವಟ್ಟದಾರಕಾ ಜಾಲಾನಿ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಮಚ್ಛೇ ಬನ್ಧಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ನದಿಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಜಾಲಾನಿ ಪಕ್ಖಿಪಿಂಸು. ತೇಸಂ ಜಾಲಂ ಸೋ ಮಚ್ಛೋ ಪಾವಿಸಿ. ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಸಬ್ಬೋ ಕೇವಟ್ಟಗಾಮೋ ಉಚ್ಚಾಸದ್ದಮಹಾಸದ್ದೋ ಅಹೋಸಿ – ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪುತ್ತಾ ಪಠಮಂ ಮಚ್ಛೇ ಬನ್ಧನ್ತಾ ಸುವಣ್ಣಮಚ್ಛಂ ಬನ್ಧಿಂಸು, ವುಡ್ಢಿ ನೇಸಂ ದಾರಕಾನಂ, ಇದಾನಿ ಚ ನೋ ರಾಜಾ ಪಹೂತಂ ಧನಂ ದಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ಅಥ ತೇ ಪಞ್ಚಸತಾಪಿ ದಾರಕಸಹಾಯಕಾ ಮಚ್ಛಂ ನಾವಾಯ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ನಾವಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಸನ್ತಿಕಂ ಅಗಮಂಸು. ರಾಜಾ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ ಏತಂ ಭಣೇ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಮಚ್ಛೋ ದೇವಾ’’ತಿ. ರಾಜಾ ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣಂ ಮಚ್ಛಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಭಗವಾ ಏತಸ್ಸ ವಣ್ಣಕಾರಣಂ ಜಾನಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಮಚ್ಛಂ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ಭಗವತೋ ಸನ್ತಿಕಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಮಚ್ಛಸ್ಸ ಮುಖವಿವರಣಕಾಲೇ ಜೇತವನಂ ಅತಿವಿಯ ದುಗ್ಗನ್ಧಂ ಹೋತಿ.

ರಾಜಾ ಭಗವನ್ತಂ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಕಸ್ಮಾ, ಭನ್ತೇ, ಮಚ್ಛೋ ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣೋ ಜಾತೋ, ಕಸ್ಮಾ ಚಸ್ಸ ಮುಖತೋ ದುಗ್ಗನ್ಧೋ ವಾಯತೀ’’ತಿ? ಅಯಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಕಸ್ಸಪಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಪಾವಚನೇ ಕಪಿಲೋ ನಾಮ ಭಿಕ್ಖು ಅಹೋಸಿ, ಬಹುಸ್ಸುತೋ ಆಗತಾಗಮೋ. ಅತ್ತನೋ ವಚನಂ ಅಗಣ್ಹನ್ತಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಅಕ್ಕೋಸಕಪರಿಭಾಸಕೋ. ತಸ್ಸ ಚ ಭಗವತೋ ಸಾಸನವಿನಾಸಕೋ. ಯಂ ಸೋ ತಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಸಾಸನಂ ವಿನಾಸೇಸಿ, ತೇನ ಕಮ್ಮೇನ ಅವೀಚಿಮಹಾನಿರಯೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ, ವಿಪಾಕಾವಸೇಸೇನ ಚ ಇದಾನಿ ಮಚ್ಛೋ ಜಾತೋ. ಯಂ ದೀಘರತ್ತಂ ಬುದ್ಧವಚನಂ ವಾಚೇಸಿ, ಬುದ್ಧಸ್ಸ ವಣ್ಣಂ ಕಥೇಸಿ, ತಸ್ಸ ನಿಸ್ಸನ್ದೇನ ಈದಿಸಂ ವಣ್ಣಂ ಪಟಿಲಭಿ. ಯಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಅಕ್ಕೋಸಕಪರಿಭಾಸಕೋ ಅಹೋಸಿ, ತೇನಸ್ಸ ಮುಖತೋ ದುಗ್ಗನ್ಧೋ ವಾಯತಿ. ‘‘ಉಲ್ಲಪಾಪೇಮಿ ನಂ ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ? ‘‘ಆಮ ಭಗವಾ’’ತಿ. ಅಥ ಭಗವಾ ಮಚ್ಛಂ ಆಲಪಿ – ‘‘ತ್ವಂಸಿ ಕಪಿಲೋ’’ತಿ? ‘‘ಆಮ ಭಗವಾ, ಅಹಂ ಕಪಿಲೋ’’ತಿ. ‘‘ಕುತೋ ಆಗತೋಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಅವೀಚಿಮಹಾನಿರಯತೋ ಭಗವಾ’’ತಿ. ‘‘ಸೋಧನೋ ಕುಹಿಂ ಗತೋ’’ತಿ? ‘‘ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋ ಭಗವಾ’’ತಿ. ‘‘ಸಾಧನೀ ಕುಹಿಂ ಗತಾ’’ತಿ? ‘‘ಮಹಾನಿರಯೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ ಭಗವಾ’’ತಿ. ‘‘ತಾಪನಾ ಕುಹಿಂ ಗತಾ’’ತಿ? ‘‘ಮಹಾನಿರಯೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ ಭಗವಾ’’ತಿ. ‘‘ಇದಾನಿ ತ್ವಂ ಕುಹಿಂ ಗಮಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಮಹಾನಿರಯಂ ಭಗವಾ’’ತಿ. ತಾವದೇವ ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರಾಭಿಭೂತೋ ನಾವಂ ಸೀಸೇನ ಪಹರಿತ್ವಾ ಕಾಲಕತೋ ಮಹಾನಿರಯೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ಮಹಾಜನೋ ಸಂವಿಗ್ಗೋ ಅಹೋಸಿ ಲೋಮಹಟ್ಠಜಾತೋ. ಅಥ ಭಗವಾ ತತ್ಥ ಸಮ್ಪತ್ತಗಹಟ್ಠಪಬ್ಬಜಿತಪರಿಸಾಯ ತಙ್ಖಣಾನುರೂಪಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ಇಮಂ ಸುತ್ತಮಭಾಸಿ.

೨೭೭-೮. ತತ್ಥ ಧಮ್ಮಚರಿಯನ್ತಿ ಕಾಯಸುಚರಿತಾದಿ ಧಮ್ಮಚರಿಯಂ. ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯನ್ತಿ ಮಗ್ಗಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ. ಏತದಾಹು ವಸುತ್ತಮನ್ತಿ ಏತಂ ಉಭಯಮ್ಪಿ ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರಂ ಸುಚರಿತಂ ಸಗ್ಗಮೋಕ್ಖಸುಖಸಮ್ಪಾಪಕತ್ತಾ ವಸುತ್ತಮನ್ತಿ ಆಹು ಅರಿಯಾ. ವಸುತ್ತಮಂ ನಾಮ ಉತ್ತಮರತನಂ, ಅನುಗಾಮಿಕಂ ಅತ್ತಾಧೀನಂ ರಾಜಾದೀನಂ ಅಸಾಧಾರಣನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

ಏತ್ತಾವತಾ ‘‘ಗಹಟ್ಠಸ್ಸ ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತಸ್ಸ ವಾ ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪತ್ತಿಯೇವ ಪಟಿಸರಣ’’ನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಪಟಿಪತ್ತಿವಿರಹಿತಾಯ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಯ ಅಸಾರಕತ್ತದಸ್ಸನೇನ ಕಪಿಲಂ ಅಞ್ಞೇ ಚ ತಥಾರೂಪೇ ಗರಹನ್ತೋ ‘‘ಪಬ್ಬಜಿತೋಪಿ ಚೇ ಹೋತೀ’’ತಿ ಏವಮಾದಿಮಾಹ.

ತತ್ರಾಯಂ ಅತ್ಥವಣ್ಣನಾ – ಯೋ ಹಿ ಕೋಚಿ ಗಿಹಿಬ್ಯಞ್ಜನಾನಿ ಅಪನೇತ್ವಾ ಭಣ್ಡುಕಾಸಾವಾದಿಗಹಣಮತ್ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮನೇನ ಪಬ್ಬಜಿತೋಪಿ ಚೇಹೋತಿ ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತತ್ಥಂ ಅಗಾರಸ್ಮಾ ಅನಗಾರಿಯಂ, ಸೋ ಚೇ ಮುಖರಜಾತಿಕೋ ಹೋತಿ ಫರುಸವಚನೋ, ನಾನಪ್ಪಕಾರಾಯ ವಿಹೇಸಾಯ ಅಭಿರತತ್ತಾ ವಿಹೇಸಾಭಿರತೋ, ಹಿರೋತ್ತಪ್ಪಾಭಾವೇನ ಮಗಸದಿಸತ್ತಾ ಮಗೋ, ಜೀವಿತಂ ತಸ್ಸ ಪಾಪಿಯೋ, ತಸ್ಸ ಏವರೂಪಸ್ಸ ಜೀವಿತಂ ಅತಿಪಾಪಂ ಅತಿಹೀನಂ. ಕಸ್ಮಾ? ಯಸ್ಮಾ ಇಮಾಯ ಮಿಚ್ಛಾಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ರಾಗಾದಿಮನೇಕಪ್ಪಕಾರಂ ರಜಂ ವಡ್ಢೇತಿ ಅತ್ತನೋ.

೨೭೯. ನ ಕೇವಲಞ್ಚ ಇಮಿನಾವ ಕಾರಣೇನಸ್ಸ ಜೀವಿತಂ ಪಾಪಿಯೋ, ಅಪಿಚ ಖೋ ಪನ ಅಯಂ ಏವರೂಪೋ ಮುಖರಜಾತಿಕತ್ತಾ ಕಲಹಾಭಿರತೋ ಭಿಕ್ಖು ಸುಭಾಸಿತಸ್ಸ ಅತ್ಥವಿಜಾನನಸಮ್ಮೋಹನೇನ ಮೋಹಧಮ್ಮೇನ ಆವುತೋ, ‘‘ಮಾ, ಆವುಸೋ ಕಪಿಲ, ಏವಂ ಅವಚ, ಇಮಿನಾಪಿ ಪರಿಯಾಯೇನ ತಂ ಗಣ್ಹಾಹೀ’’ತಿ ಏವಮಾದಿನಾ ನಯೇನ ಪೇಸಲೇಹಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಅಕ್ಖಾತಮ್ಪಿ ನ ಜಾನಾತಿ ಧಮ್ಮಂ ಬುದ್ಧೇನ ದೇಸಿತಂ. ಯೋ ಧಮ್ಮೋ ಬುದ್ಧೇನ ದೇಸಿತೋ, ತಂ ನಾನಪ್ಪಕಾರೇನ ಅತ್ತನೋ ವುಚ್ಚಮಾನಮ್ಪಿ ನ ಜಾನಾತಿ. ಏವಮ್ಪಿಸ್ಸ ಜೀವಿತಂ ಪಾಪಿಯೋ.

೨೮೦. ತಥಾ ಸೋ ಏವರೂಪೋ ವಿಹೇಸಾಭಿರತತ್ತಾ ವಿಹೇಸಂ ಭಾವಿತತ್ತಾನಂ ಭಾವಿತತ್ತೇ ಖೀಣಾಸವಭಿಕ್ಖೂ ಸೋಧನತ್ಥೇರಪಭುತಿಕೇ ‘‘ನ ತುಮ್ಹೇ ವಿನಯಂ ಜಾನಾಥ, ನ ಸುತ್ತಂ ನ ಅಭಿಧಮ್ಮಂ, ವುಡ್ಢಪಬ್ಬಜಿತಾ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ವಿಹೇಸನ್ತೋ. ಉಪಯೋಗಪ್ಪವತ್ತಿಯಞ್ಹಿ ಇದಂ ಸಾಮಿವಚನಂ. ಅಥ ವಾ ಯಥಾವುತ್ತೇನೇವ ನಯೇನ ‘‘ವಿಹೇಸಂ ಭಾವಿತತ್ತಾನಂ ಕರೋನ್ತೋ’’ತಿ ಪಾಠಸೇಸೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಏವಂ ನಿಪ್ಪರಿಯಾಯಮೇವ ಸಾಮಿವಚನಂ ಸಿಜ್ಝತಿ. ಅವಿಜ್ಜಾಯ ಪುರಕ್ಖತೋತಿ ಭಾವಿತತ್ತವಿಹೇಸನೇ ಆದೀನವದಸ್ಸನಪಟಿಚ್ಛಾದಿಕಾಯ ಅವಿಜ್ಜಾಯ ಪುರಕ್ಖತೋ ಪೇಸಿತೋ ಪಯೋಜಿತೋ ಸೇಸಪಬ್ಬಜಿತಾನಂ ಭಾವಿತತ್ತಾನಂ ವಿಹೇಸಭಾವೇನ ಪವತ್ತಂ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ಚಿತ್ತವಿಬಾಧನೇನ ಸಙ್ಕಿಲೇಸಂ, ಆಯತಿಞ್ಚ ನಿರಯಸಮ್ಪಾಪನೇನ ಮಗ್ಗಂ ನಿರಯಗಾಮಿನಂ ನ ಜಾನಾತಿ.

೨೮೧. ಅಜಾನನ್ತೋ ಚ ತೇನ ಮಗ್ಗೇನ ಚತುಬ್ಬಿಧಾಪಾಯಭೇದಂ ವಿನಿಪಾತಂ ಸಮಾಪನ್ನೋ. ತತ್ಥ ಚ ವಿನಿಪಾತೇ ಗಬ್ಭಾ ಗಬ್ಭಂ ತಮಾ ತಮಂ ಏಕೇಕನಿಕಾಯೇ ಸತಕ್ಖತ್ತುಂ ಸಹಸ್ಸಕ್ಖತ್ತುಮ್ಪಿ ಮಾತುಕುಚ್ಛಿತೋ ಮಾತುಕುಚ್ಛಿಂ ಚನ್ದಿಮಸೂರಿಯೇಹಿಪಿ ಅವಿದ್ಧಂಸನೀಯಾ ಅಸುರಕಾಯತಮಾ ತಮಞ್ಚ ಸಮಾಪನ್ನೋ. ಸ ವೇ ತಾದಿಸಕೋ ಭಿಕ್ಖು ಪೇಚ್ಚ ಇತೋ ಪರಲೋಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಅಯಂ ಕಪಿಲಮಚ್ಛೋ ವಿಯ ನಾನಪ್ಪಕಾರಂ ದುಕ್ಖಂ ನಿಗಚ್ಛತಿ.

೨೮೨. ಕಿಂ ಕಾರಣಾ? ಗೂಥಕೂಪೋ ಯಥಾ ಅಸ್ಸ, ಸಮ್ಪುಣ್ಣೋ ಗಣವಸ್ಸಿಕೋ,ಯಥಾ ವಚ್ಚಕುಟಿಗೂಥಕೂಪೋ ಗಣವಸ್ಸಿಕೋ ಅನೇಕವಸ್ಸಿಕೋ ಬಹೂನಿ ವಸ್ಸಾನಿ ಮುಖತೋ ಗೂಥೇನ ಪೂರಿಯಮಾನೋ ಸಮ್ಪುಣ್ಣೋ ಅಸ್ಸ, ಸೋ ಉದಕಕುಮ್ಭಸತೇಹಿ ಉದಕಕುಮ್ಭಸಹಸ್ಸೇಹಿ ಧೋವಿಯಮಾನೋಪಿ ದುಗ್ಗನ್ಧದುಬ್ಬಣ್ಣಿಯಾನಪಗಮಾ ದುಬ್ಬಿಸೋಧೋ ಹೋತಿ, ಏವಮೇವ ಯೋ ಏವರೂಪೋ ಅಸ್ಸ ದೀಘರತ್ತಂ ಸಂಕಿಲಿಟ್ಠಕಮ್ಮನ್ತೋ ಗೂಥಕೂಪೋ ವಿಯ ಗೂಥೇನ ಪಾಪೇನ ಸಮ್ಪುಣ್ಣತ್ತಾ ಸಮ್ಪುಣ್ಣೋ ಪುಗ್ಗಲೋ, ಸೋ ದುಬ್ಬಿಸೋಧೋ ಹಿ ಸಾಙ್ಗಣೋ, ಚಿರಕಾಲಂ ತಸ್ಸ ಅಙ್ಗಣಸ್ಸ ವಿಪಾಕಂ ಪಚ್ಚನುಭೋನ್ತೋಪಿ ನ ಸುಜ್ಝತಿ. ತಸ್ಮಾ ವಸ್ಸಗಣನಾಯ ಅಪರಿಮಾಣಮ್ಪಿ ಕಾಲಂ ಸ ವೇ ತಾದಿಸಕೋ ಭಿಕ್ಖು ಪೇಚ್ಚ ದುಕ್ಖಂ ನಿಗಚ್ಛತೀತಿ. ಅಥ ವಾ ಅಯಂ ಇಮಿಸ್ಸಾ ಗಾಥಾಯ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ – ಯಂ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸ ವೇ ತಾದಿಸಕೋ ಭಿಕ್ಖು, ಪೇಚ್ಚ ದುಕ್ಖಂ ನಿಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ, ತತ್ರ ಸಿಯಾ ತುಮ್ಹಾಕಂ ‘‘ಸಕ್ಕಾ ಪನಾಯಂ ತಥಾ ಕಾತುಂ, ಯಥಾ ಪೇಚ್ಚ ದುಕ್ಖಂ ನ ನಿಗಚ್ಛೇಯ್ಯಾ’’ತಿ. ನ ಸಕ್ಕಾ. ಕಸ್ಮಾ? ಯಸ್ಮಾ ಗೂಥಕೂಪೋ…ಪೇ… ಸಾಙ್ಗಣೋತಿ.

೨೮೩-೪. ಯತೋ ಪಟಿಕಚ್ಚೇವ ಯಂ ಏವರೂಪಂ ಜಾನಾಥ, ಭಿಕ್ಖವೋ ಗೇಹನಿಸ್ಸಿತಂ, ಯಂ ಏವರೂಪಂ ಪಞ್ಚಕಾಮಗುಣನಿಸ್ಸಿತಂ ಜಾನೇಯ್ಯಾಥ ಅಭೂತಗುಣಪತ್ಥನಾಕಾರಪ್ಪವತ್ತಾಯ ಪಾಪಿಕಾಯ ಇಚ್ಛಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತತ್ತಾ ಪಾಪಿಚ್ಛಂ, ಕಾಮವಿತಕ್ಕಾದೀಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತತ್ತಾ ಪಾಪಸಙ್ಕಪ್ಪಂ, ಕಾಯಿಕವೀತಿಕ್ಕಮಾದಿನಾ ವೇಳುದಾನಾದಿಭೇದೇನ ಚ ಪಾಪಾಚಾರೇನ ಸಮನ್ನಾಗತತ್ತಾ ಪಾಪಾಚಾರಂ, ವೇಸಿಯಾದಿಪಾಪಗೋಚರತೋ ಪಾಪಗೋಚರಂ, ಸಬ್ಬೇ ಸಮಗ್ಗಾ ಹುತ್ವಾನ ಅಭಿನಿಬ್ಬಜ್ಜಿಯಾಥ ನಂ. ತತ್ಥ ಅಭಿನಿಬ್ಬಜ್ಜಿಯಾಥಾತಿ ವಿವಜ್ಜೇಯ್ಯಾಥ ಮಾ ಭಜೇಯ್ಯಾಥ, ಮಾ ಚಸ್ಸ ಅಭಿನಿಬ್ಬಜ್ಜನಮತ್ತೇನೇವ ಅಪ್ಪೋಸ್ಸುಕ್ಕತಂ ಆಪಜ್ಜೇಯ್ಯಾಥ, ಅಪಿಚ ಖೋ ಪನ ಕಾರಣ್ಡವಂ ನಿದ್ಧಮಥ, ಕಸಮ್ಬುಂ ಅಪಕಸ್ಸಥ, ತಂ ಕಚವರಭೂತಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ಕಚವರಮಿವ ಅನಪೇಕ್ಖಾ ನಿದ್ಧಮಥ, ಕಸಟಭೂತಞ್ಚ ನಂ ಖತ್ತಿಯಾದೀನಂ ಮಜ್ಝೇ ಪವಿಟ್ಠಂ ಪಭಿನ್ನಪಗ್ಘರಿತಕುಟ್ಠಂ ಚಣ್ಡಾಲಂ ವಿಯ ಅಪಕಸ್ಸಥ, ಹತ್ಥೇ ವಾ ಸೀಸೇ ವಾ ಗಹೇತ್ವಾ ನಿಕ್ಕಡ್ಢಥ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಆಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೋ ತಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ಪಾಪಧಮ್ಮಂ ಬಾಹಾಯ ಗಹೇತ್ವಾ ಬಹಿದ್ವಾರಕೋಟ್ಠಕಾ ನಿಕ್ಖಾಮೇತ್ವಾ ಸೂಚಿಘಟಿಕಂ ಅದಾಸಿ, ಏವಂ ಅಪಕಸ್ಸಥಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಕಿಂ ಕಾರಣಾ? ಸಙ್ಘಾರಾಮೋ ನಾಮ ಸೀಲವನ್ತಾನಂ ಕತೋ, ನ ದುಸ್ಸೀಲಾನಂ.

೨೮೫-೬. ಯತೋ ಏತದೇವ ತತೋ ಪಲಾಪೇ ವಾಹೇಥ, ಅಸ್ಸಮಣೇ ಸಮಣಮಾನಿನೇ, ಯಥಾ ಹಿ ಪಲಾಪಾ ಅನ್ತೋ ತಣ್ಡುಲರಹಿತಾಪಿ ಬಹಿ ಥುಸೇಹಿ ವೀಹೀ ವಿಯ ದಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಏವಂ ಪಾಪಭಿಕ್ಖೂ ಅನ್ತೋ ಸೀಲಾದಿವಿರಹಿತಾಪಿ ಬಹಿ ಕಾಸಾವಾದಿಪರಿಕ್ಖಾರೇನ ಭಿಕ್ಖೂ ವಿಯ ದಿಸ್ಸನ್ತಿ. ತಸ್ಮಾ ‘‘ಪಲಾಪಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ತೇ ಪಲಾಪೇ ವಾಹೇಥ, ಓಪುನಾಥ, ವಿಧಮಥ ಪರಮತ್ಥತೋ ಅಸ್ಸಮಣೇ ವೇಸಮತ್ತೇನ ಸಮಣಮಾನಿನೇ. ಏವಂ ನಿದ್ಧಮಿತ್ವಾನ…ಪೇ… ಪತಿಸ್ಸತಾ. ತತ್ಥ ಕಪ್ಪಯವ್ಹೋತಿ ಕಪ್ಪೇಥ, ಕರೋಥಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಪತಿಸ್ಸತಾತಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಸಗಾರವಾ ಸಪ್ಪತಿಸ್ಸಾ. ತತೋ ಸಮಗ್ಗಾ ನಿಪಕಾ, ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಂ ಕರಿಸ್ಸಥಾತಿ ಅಥೇವಂ ತುಮ್ಹೇ ಸುದ್ಧಾ ಸುದ್ಧೇಹಿ ಸಂವಾಸಂ ಕಪ್ಪೇನ್ತಾ, ದಿಟ್ಠಿಸೀಲಸಾಮಞ್ಞತಾಯ ಸಮಗ್ಗಾ, ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಪರಿಪಾಕಗತಾಯ ಪಞ್ಞಾಯ ನಿಪಕಾ, ಸಬ್ಬಸ್ಸೇವಿಮಸ್ಸ ವಟ್ಟದುಕ್ಖಾದಿನೋ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಅನ್ತಂ ಕರಿಸ್ಸಥಾತಿ ಅರಹತ್ತನಿಕೂಟೇನೇವ ದೇಸನಂ ನಿಟ್ಠಪೇಸಿ.

ದೇಸನಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ತೇ ಪಞ್ಚಸತಾ ಕೇವಟ್ಟಪುತ್ತಾ ಸಂವೇಗಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಕಿರಿಯಂ ಪತ್ಥಯಮಾನಾ ಭಗವತೋ ಸನ್ತಿಕೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ನಚಿರಸ್ಸೇವ ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಂ ಕತ್ವಾ ಭಗವತಾ ಸದ್ಧಿಂ ಆನೇಞ್ಜವಿಹಾರಸಮಾಪತ್ತಿಧಮ್ಮಪರಿಭೋಗೇನ ಏಕಪರಿಭೋಗಾ ಅಹೇಸುಂ. ಸಾ ಚ ನೇಸಂ ಏವಂ ಭಗವತಾ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕಪರಿಭೋಗತಾ ಉದಾನೇ ವುತ್ತಯಸೋಜಸುತ್ತವಸೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಾತಿ.

ಪರಮತ್ಥಜೋತಿಕಾಯ ಖುದ್ದಕ-ಅಟ್ಠಕಥಾಯ

ಸುತ್ತನಿಪಾತ-ಅಟ್ಠಕಥಾಯ ಕಪಿಲಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.