೭. ಅಗ್ಗಿಕಭಾರದ್ವಾಜಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

ಏವಂ ಮೇ ಸುತನ್ತಿ ಅಗ್ಗಿಕಭಾರದ್ವಾಜಸುತ್ತಂ, ‘‘ವಸಲಸುತ್ತ’’ನ್ತಿಪಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಭಗವಾ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ವಿಹರತಿ ಜೇತವನೇ ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕಸ್ಸ ಆರಾಮೇ. ಕಸಿಭಾರದ್ವಾಜಸುತ್ತೇ ವುತ್ತನಯೇನ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಕಿಚ್ಚಾವಸಾನೇ ಬುದ್ಧಚಕ್ಖುನಾ ಲೋಕಂ ವೋಲೋಕೇನ್ತೋ ಅಗ್ಗಿಕಭಾರದ್ವಾಜಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಸರಣಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಂ ಉಪನಿಸ್ಸಯಸಮ್ಪನ್ನಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ತತ್ಥ ಮಯಿ ಗತೇ ಕಥಾ ಪವತ್ತಿಸ್ಸತಿ, ತತೋ ಕಥಾವಸಾನೇ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸುತ್ವಾ ಏಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಸರಣಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಿ ಸಮಾದಿಯಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಞತ್ವಾ, ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ, ಪವತ್ತಾಯ ಕಥಾಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇನ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಯಾಚಿತೋ ಇಮಂ ಸುತ್ತಂ ಅಭಾಸಿ. ತತ್ಥ ‘‘ಏವಂ ಮೇ ಸುತ’’ನ್ತಿಆದಿಂ ಮಙ್ಗಲಸುತ್ತವಣ್ಣನಾಯಂ ವಣ್ಣಯಿಸ್ಸಾಮ, ‘‘ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ಪುಬ್ಬಣ್ಹಸಮಯ’’ನ್ತಿಆದಿ ಕಸಿಭಾರದ್ವಾಜಸುತ್ತೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಅಗ್ಗಿಕಭಾರದ್ವಾಜಸ್ಸಾತಿ ಯಂ ಯಂ ಅವುತ್ತಪುಬ್ಬಂ, ತಂ ತದೇವ ವಣ್ಣಯಿಸ್ಸಾಮ. ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ – ಸೋ ಹಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಅಗ್ಗಿಂ ಜುಹತಿ ಪರಿಚರತೀತಿ ಕತ್ವಾ ಅಗ್ಗಿಕೋತಿ ನಾಮೇನ ಪಾಕಟೋ ಅಹೋಸಿ, ಭಾರದ್ವಾಜೋತಿ ಗೋತ್ತೇನ. ತಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಅಗ್ಗಿಕಭಾರದ್ವಾಜಸ್ಸಾ’’ತಿ. ನಿವೇಸನೇತಿ ಘರೇ. ತಸ್ಸ ಕಿರ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ನಿವೇಸನದ್ವಾರೇ ಅನ್ತರವೀಥಿಯಂ ಅಗ್ಗಿಹುತಸಾಲಾ ಅಹೋಸಿ. ತತೋ ‘‘ನಿವೇಸನದ್ವಾರೇ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ತಸ್ಸಪಿ ಪದೇಸಸ್ಸ ನಿವೇಸನೇಯೇವ ಪರಿಯಾಪನ್ನತ್ತಾ ‘‘ನಿವೇಸನೇ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಸಮೀಪತ್ಥೇ ವಾ ಭುಮ್ಮವಚನಂ, ನಿವೇಸನಸಮೀಪೇತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಗ್ಗಿ ಪಜ್ಜಲಿತೋ ಹೋತೀತಿ ಅಗ್ಗಿಯಾಧಾನೇ ಠಿತೋ ಅಗ್ಗಿ ಕತಬ್ಭುದ್ಧರಣೋ ಸಮಿಧಾಪಕ್ಖೇಪಂ ಬೀಜನವಾತಞ್ಚ ಲಭಿತ್ವಾ ಜಲಿತೋ ಉದ್ಧಂ ಸಮುಗ್ಗತಚ್ಚಿಸಮಾಕುಲೋ ಹೋತಿ. ಆಹುತಿ ಪಗ್ಗಹಿತಾತಿ ಸಸೀಸಂ ನ್ಹಾಯಿತ್ವಾ ಮಹತಾ ಸಕ್ಕಾರೇನ ಪಾಯಾಸಸಪ್ಪಿಮಧುಫಾಣಿತಾದೀನಿ ಅಭಿಸಙ್ಖತಾನಿ ಹೋನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯಞ್ಹಿ ಕಿಞ್ಚಿ ಅಗ್ಗಿಮ್ಹಿ ಜುಹಿತಬ್ಬಂ, ತಂ ಸಬ್ಬಂ ‘‘ಆಹುತೀ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಸಪದಾನನ್ತಿ ಅನುಘರಂ. ಭಗವಾ ಹಿ ಸಬ್ಬಜನಾನುಗ್ಗಹತ್ಥಾಯ ಆಹಾರಸನ್ತುಟ್ಠಿಯಾ ಚ ಉಚ್ಚನೀಚಕುಲಂ ಅವೋಕ್ಕಮ್ಮ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸಪದಾನಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಮಾನೋ’’ತಿ.

ಅಥ ಕಿಮತ್ಥಂ ಸಬ್ಬಾಕಾರಸಮ್ಪನ್ನಂ ಸಮನ್ತಪಾಸಾದಿಕಂ ಭಗವನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ನಪ್ಪಸೀದತಿ? ಕಸ್ಮಾ ಚ ಏವಂ ಫರುಸೇನ ವಚನೇನ ಭಗವನ್ತಂ ಸಮುದಾಚರತೀತಿ? ವುಚ್ಚತೇ – ಅಯಂ ಕಿರ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ‘‘ಮಙ್ಗಲಕಿಚ್ಚೇಸು ಸಮಣದಸ್ಸನಂ ಅವಮಙ್ಗಲ’’ನ್ತಿ ಏವಂದಿಟ್ಠಿಕೋ, ತತೋ ‘‘ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮುನೋ ಭುಞ್ಜನವೇಲಾಯ ಕಾಳಕಣ್ಣೀ ಮುಣ್ಡಕಸಮಣಕೋ ಮಮ ನಿವೇಸನಂ ಉಪಸಙ್ಕಮತೀ’’ತಿ ಮನ್ತ್ವಾ ಚಿತ್ತಂ ನಪ್ಪಸಾದೇಸಿ, ಅಞ್ಞದತ್ಥು ದೋಸವಸಂಯೇವ ಅಗಮಾಸಿ. ಅಥ ಕುದ್ಧೋ ಅನತ್ತಮನೋ ಅನತ್ತಮನವಾಚಂ ನಿಚ್ಛಾರೇಸಿ ‘‘ತತ್ರೇವ ಮುಣ್ಡಕಾ’’ತಿಆದಿ. ತತ್ರಾಪಿ ಚ ಯಸ್ಮಾ ‘‘ಮುಣ್ಡೋ ಅಸುದ್ಧೋ ಹೋತೀ’’ತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ದಿಟ್ಠಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಅಯಂ ಅಸುದ್ಧೋ, ತೇನ ದೇವಬ್ರಾಹ್ಮಣಪೂಜಕೋ ನ ಹೋತೀ’’ತಿ ಜಿಗುಚ್ಛನ್ತೋ ‘‘ಮುಣ್ಡಕಾ’’ತಿ ಆಹ. ಮುಣ್ಡಕತ್ತಾ ವಾ ಉಚ್ಛಿಟ್ಠೋ ಏಸ, ನ ಇಮಂ ಪದೇಸಂ ಅರಹತಿ ಆಗಚ್ಛಿತುನ್ತಿ ಸಮಣೋ ಹುತ್ವಾಪಿ ಈದಿಸಂ ಕಾಯಕಿಲೇಸಂ ನ ವಣ್ಣೇತೀತಿ ಚ ಸಮಣಭಾವಂ ಜಿಗುಚ್ಛನ್ತೋ ‘‘ಸಮಣಕಾ’’ತಿ ಆಹ. ನ ಕೇವಲಂ ದೋಸವಸೇನೇವ, ವಸಲೇ ವಾ ಪಬ್ಬಾಜೇತ್ವಾ ತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕತೋ ಸಮ್ಭೋಗಪರಿಭೋಗಕರಣೇನ ಪತಿತೋ ಅಯಂ ವಸಲತೋಪಿ ಪಾಪತರೋತಿ ಜಿಗುಚ್ಛನ್ತೋ ‘‘ವಸಲಕಾ’’ತಿ ಆಹ – ‘‘ವಸಲಜಾತಿಕಾನಂ ವಾ ಆಹುತಿದಸ್ಸನಮತ್ತಸವನೇನ ಪಾಪಂ ಹೋತೀ’’ತಿ ಮಞ್ಞಮಾನೋಪಿ ಏವಮಾಹ.

ಭಗವಾ ತಥಾ ವುತ್ತೋಪಿ ವಿಪ್ಪಸನ್ನೇನೇವ ಮುಖವಣ್ಣೇನ ಮಧುರೇನ ಸರೇನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಉಪರಿ ಅನುಕಮ್ಪಾಸೀತಲೇನ ಚಿತ್ತೇನ ಅತ್ತನೋ ಸಬ್ಬಸತ್ತೇಹಿ ಅಸಾಧಾರಣತಾದಿಭಾವಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಜಾನಾಸಿ ಪನ, ತ್ವಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ’’ತಿ. ಅಥ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಭಗವತೋ ಮುಖಪ್ಪಸಾದಸೂಚಿತಂ ತಾದಿಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಅನುಕಮ್ಪಾಸೀತಲೇನ ಚಿತ್ತೇನ ನಿಚ್ಛಾರಿತಂ ಮಧುರಸ್ಸರಂ ಸುತ್ವಾ ಅಮತೇನೇವ ಅಭಿಸಿತ್ತಹದಯೋ ಅತ್ತಮನೋ ವಿಪ್ಪಸನ್ನಿನ್ದ್ರಿಯೋ ನಿಹತಮಾನೋ ಹುತ್ವಾ ತಂ ಜಾತಿಸಭಾವಂ ವಿಸಉಗ್ಗಿರಸದಿಸಂ ಸಮುದಾಚಾರವಚನಂ ಪಹಾಯ ‘‘ನೂನ ಯಮಹಂ ಹೀನಜಚ್ಚಂ ವಸಲನ್ತಿ ಪಚ್ಚೇಮಿ, ನ ಸೋ ಪರಮತ್ಥತೋ ವಸಲೋ, ನ ಚ ಹೀನಜಚ್ಚತಾ ಏವ ವಸಲಕರಣೋ ಧಮ್ಮೋ’’ತಿ ಮಞ್ಞಮಾನೋ ‘‘ನ ಖ್ವಾಹಂ, ಭೋ ಗೋತಮಾ’’ತಿ ಆಹ. ಧಮ್ಮತಾ ಹೇಸಾ, ಯಂ ಹೇತುಸಮ್ಪನ್ನೋ ಪಚ್ಚಯಾಲಾಭೇನ ಫರುಸೋಪಿ ಸಮಾನೋ ಲದ್ಧಮತ್ತೇ ಪಚ್ಚಯೇ ಮುದುಕೋ ಹೋತೀತಿ.

ತತ್ಥ ಸಾಧೂತಿ ಅಯಂ ಸದ್ದೋ ಆಯಾಚನಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛನಸಮ್ಪಹಂಸನಸುನ್ದರದಳ್ಹೀಕಮ್ಮಾದೀಸು ದಿಸ್ಸತಿ. ‘‘ಸಾಧು ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ ಸಂಖಿತ್ತೇನ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತೂ’’ತಿಆದೀಸು (ಸಂ. ನಿ. ೪.೯೫; ಅ. ನಿ. ೭.೮೩) ಹಿ ಆಯಾಚನೇ. ‘‘ಸಾಧು, ಭನ್ತೇತಿ ಖೋ ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ಭಗವತೋ ಭಾಸಿತಂ ಅಭಿನನ್ದಿತ್ವಾ ಅನುಮೋದಿತ್ವಾ’’ತಿಆದೀಸು (ಮ. ನಿ. ೩.೮೬) ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛನೇ. ‘‘ಸಾಧು, ಸಾಧು, ಸಾರಿಪುತ್ತಾ’’ತಿಆದೀಸು (ದೀ. ನಿ. ೩.೩೪೯) ಸಮ್ಪಹಂಸನೇ.

‘‘ಸಾಧು ಧಮ್ಮರುಚೀ ರಾಜಾ, ಸಾಧು ಪಞ್ಞಾಣವಾ ನರೋ;

ಸಾಧು ಮಿತ್ತಾನಮದ್ದುಬ್ಭೋ, ಪಾಪಸ್ಸಾಕರಣಂ ಸುಖ’’ನ್ತಿ. (ಜಾ. ೨.೧೮.೧೦೧) –

ಆದೀಸು ಸುನ್ದರೇ. ‘‘ತಂ ಸುಣಾಥ, ಸಾಧುಕಂ ಮನಸಿ ಕರೋಥಾ’’ತಿಆದೀಸು (ಮ. ನಿ. ೧.೧) ದಳ್ಹೀಕಮ್ಮೇ. ಇಧ ಪನ ಆಯಾಚನೇ.

ತೇನ ಹೀತಿ ತಸ್ಸಾಧಿಪ್ಪಾಯನಿದಸ್ಸನಂ, ಸಚೇ ಞಾತುಕಾಮೋಸೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಕಾರಣವಚನಂ ವಾ, ತಸ್ಸ ಯಸ್ಮಾ ಞಾತುಕಾಮೋಸಿ, ತಸ್ಮಾ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಸುಣಾಹಿ, ಸಾಧುಕಂ ಮನಸಿ ಕರೋಹಿ, ತಥಾ ತೇ ಭಾಸಿಸ್ಸಾಮಿ, ಯಥಾ ತ್ವಂ ಜಾನಿಸ್ಸಸೀತಿ ಏವಂ ಪರಪದೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ತತ್ರ ಚ ಸುಣಾಹೀತಿ ಸೋತಿನ್ದ್ರಿಯವಿಕ್ಖೇಪವಾರಣಂ, ಸಾಧುಕಂ ಮನಸಿ ಕರೋಹೀತಿ ಮನಸಿಕಾರೇ ದಳ್ಹೀಕಮ್ಮನಿಯೋಜನೇನ ಮನಿನ್ದ್ರಿಯವಿಕ್ಖೇಪವಾರಣಂ. ಪುರಿಮಞ್ಚೇತ್ಥ ಬ್ಯಞ್ಜನವಿಪಲ್ಲಾಸಗ್ಗಾಹವಾರಣಂ, ಪಚ್ಛಿಮಂ ಅತ್ಥವಿಪಲ್ಲಾಸಗ್ಗಾಹವಾರಣಂ. ಪುರಿಮೇನ ಚ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನೇ ನಿಯೋಜೇತಿ, ಪಚ್ಛಿಮೇನ ಸುತಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಧಾರಣತ್ಥೂಪಪರಿಕ್ಖಾದೀಸು. ಪುರಿಮೇನ ಚ ‘‘ಸಬ್ಯಞ್ಜನೋ ಅಯಂ ಧಮ್ಮೋ, ತಸ್ಮಾ ಸವನೀಯೋ’’ತಿ ದೀಪೇತಿ, ಪಚ್ಛಿಮೇನ ‘‘ಸಾತ್ಥೋ, ತಸ್ಮಾ ಮನಸಿ ಕಾತಬ್ಬೋ’’ತಿ. ಸಾಧುಕಪದಂ ವಾ ಉಭಯಪದೇಹಿ ಯೋಜೇತ್ವಾ ‘‘ಯಸ್ಮಾ ಅಯಂ ಧಮ್ಮೋ ಧಮ್ಮಗಮ್ಭೀರೋ ಚ ದೇಸನಾಗಮ್ಭೀರೋ ಚ, ತಸ್ಮಾ ಸುಣಾಹಿ ಸಾಧುಕಂ. ಯಸ್ಮಾ ಅತ್ಥಗಮ್ಭೀರೋ ಪಟಿವೇಧಗಮ್ಭೀರೋ ಚ, ತಸ್ಮಾ ಸಾಧುಕಂ ಮನಸಿ ಕರೋಹೀ’’ತಿ ಏತಮತ್ಥಂ ದೀಪೇನ್ತೋ ಆಹ – ‘‘ಸುಣಾಹಿ ಸಾಧುಕಂ ಮನಸಿ ಕರೋಹೀ’’ತಿ.

ತತೋ ‘‘ಏವಂ ಗಮ್ಭೀರೇ ಕಥಮಹಂ ಪತಿಟ್ಠಂ ಲಭಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವಿಸೀದನ್ತಮಿವ ತಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಸಮುಸ್ಸಾಹೇನ್ತೋ ಆಹ – ‘‘ಭಾಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ತತ್ಥ ‘‘ಯಥಾ ತ್ವಂ ಞಸ್ಸಸಿ, ತಥಾ ಪರಿಮಣ್ಡಲೇಹಿ ಪದಬ್ಯಞ್ಜನೇಹಿ ಉತ್ತಾನೇನ ನಯೇನ ಭಾಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಏವಮಧಿಪ್ಪಾಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ತತೋ ಉಸ್ಸಾಹಜಾತೋ ಹುತ್ವಾ ‘‘ಏವಂ ಭೋ’’ತಿ ಖೋ ಅಗ್ಗಿಕಭಾರದ್ವಾಜೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಭಗವತೋ ಪಚ್ಚಸ್ಸೋಸಿ, ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿ ಪಟಿಗ್ಗಹೇಸೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ, ಯಥಾನುಸಿಟ್ಠಂ ವಾ ಪಟಿಪಜ್ಜನೇನ ಅಭಿಮುಖೋ ಅಸ್ಸೋಸೀತಿ. ಅಥಸ್ಸ ‘‘ಭಗವಾ ಏತದವೋಚಾ’’ತಿ ಇದಾನಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ ‘‘ಕೋಧನೋ ಉಪನಾಹೀ’’ತಿ ಏವಮಾದಿಕಂ.

೧೧೬. ತತ್ಥ ಕೋಧನೋತಿ ಕುಜ್ಝನಸೀಲೋ. ಉಪನಾಹೀತಿ ತಸ್ಸೇವ ಕೋಧಸ್ಸ ದಳ್ಹೀಕಮ್ಮೇನ ಉಪನಾಹೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ. ಪರೇಸಂ ಗುಣೇ ಮಕ್ಖೇತಿ ಪುಞ್ಛತೀತಿ ಮಕ್ಖೀ, ಪಾಪೋ ಚ ಸೋ ಮಕ್ಖೀ ಚಾತಿ ಪಾಪಮಕ್ಖೀ. ವಿಪನ್ನದಿಟ್ಠೀತಿ ವಿನಟ್ಠಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ, ವಿಪನ್ನಾಯ ವಾ ವಿರೂಪಂ ಗತಾಯ ದಸವತ್ಥುಕಾಯ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಯಾ ಸಮನ್ನಾಗತೋ. ಮಾಯಾವೀತಿ ಅತ್ತನಿ ವಿಜ್ಜಮಾನದೋಸಪಟಿಚ್ಛಾದನಲಕ್ಖಣಾಯ ಮಾಯಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತೋ. ತಂ ಜಞ್ಞಾ ವಸಲೋ ಇತೀತಿ ತಂ ಏವರೂಪಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ಏತೇಸಂ ಹೀನಧಮ್ಮಾನಂ ವಸ್ಸನತೋ ಸಿಞ್ಚನತೋ ಅನ್ವಾಸ್ಸವನತೋ ‘‘ವಸಲೋ’’ತಿ ಜಾನೇಯ್ಯಾತಿ, ಏತೇಹಿ ಸಬ್ಬೇಹಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಮತ್ಥಕೇ ಜಾತೋ. ಅಯಞ್ಹಿ ಪರಮತ್ಥತೋ ವಸಲೋ ಏವ, ಅತ್ತನೋ ಹದಯತುಟ್ಠಿಮತ್ತಂ, ನ ಪರನ್ತಿ. ಏವಮೇತ್ಥ ಭಗವಾ ಆದಿಪದೇನೇವ ತಸ್ಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಕೋಧನಿಗ್ಗಹಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ಕೋಧಾದಿಧಮ್ಮೋ ಹೀನಪುಗ್ಗಲೋ’’ತಿ ಪುಗ್ಗಲಾಧಿಟ್ಠಾನಾಯ ಚ ದೇಸನಾಯ ಕೋಧಾದಿಧಮ್ಮೇ ದೇಸೇನ್ತೋ ಏಕೇನ ತಾವ ಪರಿಯಾಯೇನ ವಸಲಞ್ಚ ವಸಲಕರಣೇ ಚ ಧಮ್ಮೇ ದೇಸೇಸಿ. ಏವಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ಚ ‘‘ತ್ವಂ ಅಹ’’ನ್ತಿ ಪರವಮ್ಭನಂ ಅತ್ತುಕ್ಕಂಸನಞ್ಚ ಅಕತ್ವಾ ಧಮ್ಮೇನೇವ ಸಮೇನ ಞಾಯೇನ ತಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ವಸಲಭಾವೇ, ಅತ್ತಾನಞ್ಚ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಭಾವೇ ಠಪೇಸಿ.

೧೧೭. ಇದಾನಿ ಯಾಯಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ದಿಟ್ಠಿ ‘‘ಕದಾಚಿ ಪಾಣಾತಿಪಾತಅದಿನ್ನಾದಾನಾದೀನಿ ಕರೋನ್ತೋಪಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಏವಾ’’ತಿ. ತಂ ದಿಟ್ಠಿಂ ಪಟಿಸೇಧೇನ್ತೋ, ಯೇ ಚ ಸತ್ತವಿಹಿಂಸಾದೀಸು ಅಕುಸಲಧಮ್ಮೇಸು ತೇಹಿ ತೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಾ ಆದೀನವಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತಾ ತೇ ಧಮ್ಮೇ ಉಪ್ಪಾದೇನ್ತಿ, ತೇಸಂ ‘‘ಹೀನಾ ಏತೇ ಧಮ್ಮಾ ವಸಲಕರಣಾ’’ತಿ ತತ್ಥ ಆದೀನವಞ್ಚ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಅಪರೇಹಿಪಿ ಪರಿಯಾಯೇಹಿ ವಸಲಞ್ಚ ವಸಲಕರಣೇ ಚ ಧಮ್ಮೇ ದೇಸೇತುಂ ‘‘ಏಕಜಂ ವಾ ದ್ವಿಜಂ ವಾ’’ತಿ ಏವಮಾದಿಗಾಥಾಯೋ ಅಭಾಸಿ.

ತತ್ಥ ಏಕಜೋತಿ ಠಪೇತ್ವಾ ಅಣ್ಡಜಂ ಅವಸೇಸಯೋನಿಜೋ. ಸೋ ಹಿ ಏಕದಾ ಏವ ಜಾಯತಿ. ದ್ವಿಜೋತಿ ಅಣ್ಡಜೋ. ಸೋ ಹಿ ಮಾತುಕುಚ್ಛಿತೋ ಅಣ್ಡಕೋಸತೋ ಚಾತಿ ದ್ವಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಜಾಯತಿ. ತಂ ಏಕಜಂ ವಾ ದ್ವಿಜಂ ವಾಪಿ. ಯೋಧ ಪಾಣನ್ತಿ ಯೋ ಇಧ ಸತ್ತಂ. ವಿಹಿಂಸತೀತಿ ಕಾಯದ್ವಾರಿಕಚೇತನಾಸಮುಟ್ಠಿತೇನ ವಾ ವಚೀದ್ವಾರಿಕಚೇತನಾಸಮುಟ್ಠಿತೇನ ವಾ ಪಯೋಗೇನ ಜೀವಿತಾ ವೋರೋಪೇತಿ. ‘‘ಪಾಣಾನಿ ಹಿಂಸತೀ’’ತಿಪಿ ಪಾಠೋ. ತತ್ಥ ಏಕಜಂ ವಾ ದ್ವಿಜಂ ವಾತಿ ಏವಂಪಭೇದಾನಿ ಯೋಧ ಪಾಣಾನಿ ಹಿಂಸತೀತಿ ಏವಂ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಯಸ್ಸ ಪಾಣೇ ದಯಾ ನತ್ಥೀತಿ ಏತೇನ ಮನಸಾ ಅನುಕಮ್ಪಾಯ ಅಭಾವಂ ಆಹ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ವುತ್ತನಯಮೇವ. ಇತೋ ಪರಾಸು ಚ ಗಾಥಾಸು, ಯತೋ ಏತ್ತಕಮ್ಪಿ ಅವತ್ವಾ ಇತೋ ಪರಂ ಉತ್ತಾನತ್ಥಾನಿ ಪದಾನಿ ಪರಿಹರನ್ತಾ ಅವಣ್ಣಿತಪದವಣ್ಣನಾಮತ್ತಮೇವ ಕರಿಸ್ಸಾಮ.

೧೧೮. ಹನ್ತೀತಿ ಹನತಿ ವಿನಾಸೇತಿ. ಪರಿರುನ್ಧತೀತಿ ಸೇನಾಯ ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ತಿಟ್ಠತಿ. ಗಾಮಾನಿ ನಿಗಮಾನಿ ಚಾತಿ ಏತ್ಥ ಚ-ಸದ್ದೇನ ನಗರಾನೀತಿಪಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ. ನಿಗ್ಗಾಹಕೋ ಸಮಞ್ಞಾತೋತಿ ಇಮಿನಾ ಹನನಪರಿರುನ್ಧನೇನ ಗಾಮನಿಗಮನಗರಘಾತಕೋತಿ ಲೋಕೇ ವಿದಿತೋ.

೧೧೯. ಗಾಮೇ ವಾ ಯದಿ ವಾರಞ್ಞೇತಿ ಗಾಮೋಪಿ ನಿಗಮೋಪಿ ನಗರಮ್ಪಿ ಸಬ್ಬೋವ ಇಧ ಗಾಮೋ ಸದ್ಧಿಂ ಉಪಚಾರೇನ, ತಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಸೇಸಂ ಅರಞ್ಞಂ. ತಸ್ಮಿಂ ಗಾಮೇ ವಾ ಯದಿ ವಾರಞ್ಞೇ ಯಂ ಪರೇಸಂ ಮಮಾಯಿತಂ, ಯಂ ಪರಸತ್ತಾನಂ ಪರಿಗ್ಗಹಿತಮಪರಿಚ್ಚತ್ತಂ ಸತ್ತೋ ವಾ ಸಙ್ಖಾರೋ ವಾ. ಥೇಯ್ಯಾ ಅದಿನ್ನಮಾದೇತೀತಿ ತೇಹಿ ಅದಿನ್ನಂ ಅನನುಞ್ಞಾತಂ ಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತೇನ ಆದಿಯತಿ, ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಪಯೋಗೇನ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಅವಹಾರೇನ ಅತ್ತನೋ ಗಹಣಂ ಸಾಧೇತಿ.

೧೨೦. ಇಣಮಾದಾಯಾತಿ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕಂ ಕಿಞ್ಚಿ ನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ನಿಕ್ಖೇಪಗ್ಗಹಣೇನ ವಾ, ಕಿಞ್ಚಿ ಅನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ‘‘ಏತ್ತಕೇನ ಕಾಲೇನ ಏತ್ತಕಂ ವಡ್ಢಿಂ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವಡ್ಢಿಗ್ಗಹಣೇನ ವಾ, ‘‘ಯಂ ಇತೋ ಉದಯಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ತಂ ಮಯ್ಹಂ ಮೂಲಂ ತವೇವ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಉದಯಂ ಉಭಿನ್ನಮ್ಪಿ ಸಾಧಾರಣ’’ನ್ತಿ ವಾ ಏವಂ ತಂತಂಆಯೋಗಗ್ಗಹಣೇನ ವಾ ಇಣಂ ಗಹೇತ್ವಾ. ಚುಜ್ಜಮಾನೋ ಪಲಾಯತಿ ನ ಹಿ ತೇ ಇಣಮತ್ಥೀತಿ ತೇನ ಇಣಾಯಿಕೇನ ‘‘ದೇಹಿ ಮೇ ಇಣ’’ನ್ತಿ ಚೋದಿಯಮಾನೋ ‘‘ನ ಹಿ ತೇ ಇಣಮತ್ಥಿ, ಮಯಾ ಗಹಿತನ್ತಿ ಕೋ ಸಕ್ಖೀ’’ತಿ ಏವಂ ಭಣನೇನ ಘರೇ ವಸನ್ತೋಪಿ ಪಲಾಯತಿ.

೧೨೧. ಕಿಞ್ಚಿಕ್ಖಕಮ್ಯತಾತಿ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕೇಪಿ ಕಿಸ್ಮಿಞ್ಚಿದೇವ ಇಚ್ಛಾಯ. ಪನ್ಥಸ್ಮಿಂ ವಜನ್ತಂ ಜನನ್ತಿ ಮಗ್ಗೇ ಗಚ್ಛನ್ತಂ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಇತ್ಥಿಂ ವಾ ಪುರಿಸಂ ವಾ. ಹನ್ತ್ವಾ ಕಿಞ್ಚಿಕ್ಖಮಾದೇತೀತಿ ಮಾರೇತ್ವಾ ಕೋಟ್ಟೇತ್ವಾ ತಂ ಭಣ್ಡಕಂ ಗಣ್ಹಾತಿ.

೧೨೨. ಅತ್ತಹೇತೂತಿ ಅತ್ತನೋ ಜೀವಿತಕಾರಣಾ, ತಥಾ ಪರಹೇತು. ಧನಹೇತೂತಿ ಸಕಧನಸ್ಸ ವಾ ಪರಧನಸ್ಸ ವಾ ಕಾರಣಾ. ಚ-ಕಾರೋ ಸಬ್ಬತ್ಥ ವಿಕಪ್ಪನತ್ಥೋ. ಸಕ್ಖಿಪುಟ್ಠೋತಿ ಯಂ ಜಾನಾಸಿ, ತಂ ವದೇಹೀತಿ ಪುಚ್ಛಿತೋ. ಮುಸಾ ಬ್ರೂತೀತಿ ಜಾನನ್ತೋ ವಾ ‘‘ನ ಜಾನಾಮೀ’’ತಿ ಅಜಾನನ್ತೋ ವಾ ‘‘ಜಾನಾಮೀ’’ತಿ ಭಣತಿ, ಸಾಮಿಕೇ ಅಸಾಮಿಕೇ, ಅಸಾಮಿಕೇ ಚ ಸಾಮಿಕೇ ಕರೋತಿ.

೧೨೩. ಞಾತೀನನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೀನಂ. ಸಖೀನನ್ತಿ ವಯಸ್ಸಾನಂ ದಾರೇಸೂತಿ ಪರಪರಿಗ್ಗಹಿತೇಸು. ಪಟಿದಿಸ್ಸತೀತಿ ಪಟಿಕೂಲೇನ ದಿಸ್ಸತಿ, ಅತಿಚರನ್ತೋ ದಿಸ್ಸತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಾಹಸಾತಿ ಬಲಕ್ಕಾರೇನ ಅನಿಚ್ಛಂ. ಸಮ್ಪಿಯೇನಾತಿ ತೇಹಿ ತೇಸಂ ದಾರೇಹಿ ಪತ್ಥಿಯಮಾನೋ ಸಯಞ್ಚ ಪತ್ಥಯಮಾನೋ, ಉಭಯಸಿನೇಹವಸೇನಾಪೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ.

೧೨೪. ಮಾತರಂ ಪಿತರಂ ವಾತಿ ಏವಂ ಮೇತ್ತಾಯ ಪದಟ್ಠಾನಭೂತಮ್ಪಿ, ಜಿಣ್ಣಕಂ ಗತಯೋಬ್ಬನನ್ತಿ ಏವಂ ಕರುಣಾಯ ಪದಟ್ಠಾನಭೂತಮ್ಪಿ. ಪಹು ಸನ್ತೋ ನ ಭರತೀತಿ ಅತ್ಥಸಮ್ಪನ್ನೋ ಉಪಕರಣಸಮ್ಪನ್ನೋ ಹುತ್ವಾಪಿ ನ ಪೋಸೇತಿ.

೧೨೫. ಸಸುನ್ತಿ ಸಸ್ಸುಂ. ಹನ್ತೀತಿ ಪಾಣಿನಾ ವಾ ಲೇಡ್ಡುನಾ ವಾ ಅಞ್ಞೇನ ವಾ ಕೇನಚಿ ಪಹರತಿ. ರೋಸೇತೀತಿ ಕೋಧಮಸ್ಸ ಸಞ್ಜನೇತಿ ವಾಚಾಯ ಫರುಸವಚನೇನ.

೧೨೬. ಅತ್ಥನ್ತಿ ಸನ್ದಿಟ್ಠಿಕಸಮ್ಪರಾಯಿಕಪರಮತ್ಥೇಸು ಯಂಕಿಞ್ಚಿ. ಪುಚ್ಛಿತೋ ಸನ್ತೋತಿ ಪುಟ್ಠೋ ಸಮಾನೋ. ಅನತ್ಥಮನುಸಾಸತೀತಿ ತಸ್ಸ ಅಹಿತಮೇವ ಆಚಿಕ್ಖತಿ. ಪಟಿಚ್ಛನ್ನೇನ ಮನ್ತೇತೀತಿ ಅತ್ಥಂ ಆಚಿಕ್ಖನ್ತೋಪಿ ಯಥಾ ಸೋ ನ ಜಾನಾತಿ, ತಥಾ ಅಪಾಕಟೇಹಿ ಪದಬ್ಯಞ್ಜನೇಹಿ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನೇನ ವಚನೇನ ಮನ್ತೇತಿ, ಆಚರಿಯಮುಟ್ಠಿಂ ವಾ ಕತ್ವಾ ದೀಘರತ್ತಂ ವಸಾಪೇತ್ವಾ ಸಾವಸೇಸಮೇವ ಮನ್ತೇತಿ.

೧೨೭. ಯೋ ಕತ್ವಾತಿ ಏತ್ಥ ಮಯಾ ಪುಬ್ಬಭಾಗೇ ಪಾಪಿಚ್ಛತಾ ವುತ್ತಾ. ಯಾ ಸಾ ‘‘ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಕಾಯೇನ ದುಚ್ಚರಿತಂ ಚರಿತ್ವಾ, ವಾಚಾಯ ದುಚ್ಚರಿತಂ ಚರಿತ್ವಾ, ಮನಸಾ ದುಚ್ಚರಿತಂ ಚರಿತ್ವಾ, ತಸ್ಸ ಪಟಿಚ್ಛಾದನಹೇತು ಪಾಪಿಕಂ ಇಚ್ಛಂ ಪಣಿದಹತಿ, ಮಾ ಮಂ ಜಞ್ಞಾತಿ ಇಚ್ಛತೀ’’ತಿ ಏವಂ ಆಗತಾ. ಯಥಾ ಅಞ್ಞೇ ನ ಜಾನನ್ತಿ, ತಥಾ ಕರಣೇನ ಕತಾನಞ್ಚ ಅವಿವರಣೇನ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾ ಅಸ್ಸ ಕಮ್ಮನ್ತಾತಿ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಕಮ್ಮನ್ತೋ.

೧೨೮. ಪರಕುಲನ್ತಿ ಞಾತಿಕುಲಂ ವಾ ಮಿತ್ತಕುಲಂ ವಾ. ಆಗತನ್ತಿ ಯಸ್ಸ ತೇನ ಕುಲೇ ಭುತ್ತಂ, ತಂ ಅತ್ತನೋ ಗೇಹಮಾಗತಂ ಪಾನಭೋಜನಾದೀಹಿ ನಪ್ಪಟಿಪೂಜೇತಿ, ನ ವಾ ದೇತಿ, ಅವಭುತ್ತಂ ವಾ ದೇತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

೧೨೯. ಯೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ವಾತಿ ಪರಾಭವಸುತ್ತೇ ವುತ್ತನಯಮೇವ.

೧೩೦. ಭತ್ತಕಾಲೇ ಉಪಟ್ಠಿತೇತಿ ಭೋಜನಕಾಲೇ ಜಾತೇ. ಉಪಟ್ಠಿತನ್ತಿಪಿ ಪಾಠೋ, ಭತ್ತಕಾಲೇ ಆಗತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ರೋಸೇತಿ ವಾಚಾ ನ ಚ ದೇತೀತಿ ‘‘ಅತ್ಥಕಾಮೋ ಮೇ ಅಯಂ ಬಲಕ್ಕಾರೇನ ಮಂ ಪುಞ್ಞಂ ಕಾರಾಪೇತುಂ ಆಗತೋ’’ತಿ ಅಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಅಪ್ಪತಿರೂಪೇನ ಫರುಸವಚನೇನ ರೋಸೇತಿ, ಅನ್ತಮಸೋ ಸಮ್ಮುಖಭಾವಮತ್ತಮ್ಪಿ ಚಸ್ಸ ನ ದೇತಿ, ಪಗೇವ ಭೋಜನನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

೧೩೧. ಅಸತಂ ಯೋಧ ಪಬ್ರೂತೀತಿ ಯೋ ಇಧ ಯಥಾ ನಿಮಿತ್ತಾನಿ ದಿಸ್ಸನ್ತಿ ‘‘ಅಸುಕದಿವಸೇ ಇದಞ್ಚಿದಞ್ಚ ತೇ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಏವಂ ಅಸಜ್ಜನಾನಂ ವಚನಂ ಪಬ್ರೂತಿ. ‘‘ಅಸನ್ತ’’ನ್ತಿಪಿ ಪಾಠೋ, ಅಭೂತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪಬ್ರೂತೀತಿ ಭಣತಿ ‘‘ಅಮುಕಸ್ಮಿಂ ನಾಮ ಗಾಮೇ ಮಯ್ಹಂ ಈದಿಸೋ ಘರವಿಭವೋ, ಏಹಿ ತತ್ಥ ಗಚ್ಛಾಮ, ಘರಣೀ ಮೇ ಭವಿಸ್ಸಸಿ, ಇದಞ್ಚಿದಞ್ಚ ತೇ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಪರಭರಿಯಂ ಪರದಾಸಿಂ ವಾ ವಞ್ಚೇನ್ತೋ ಧುತ್ತೋ ವಿಯ. ನಿಜಿಗೀಸಾನೋತಿ ನಿಜಿಗೀಸಮಾನೋ ಮಗ್ಗಮಾನೋ, ತಂ ವಞ್ಚೇತ್ವಾ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಲಾಯಿತುಕಾಮೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

೧೩೨. ಯೋ ಚತ್ತಾನನ್ತಿ ಯೋ ಚ ಅತ್ತಾನಂ. ಸಮುಕ್ಕಂಸೇತಿ ಜಾತಿಆದೀಹಿ ಸಮುಕ್ಕಂಸತಿ ಉಚ್ಚಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇತಿ. ಪರೇ ಚ ಮವಜಾನಾತೀತಿ ತೇಹಿಯೇವ ಪರೇ ಅವಜಾನಾತಿ, ನೀಚಂ ಕರೋತಿ. ಮ-ಕಾರೋ ಪದಸನ್ಧಿಕರೋ. ನಿಹೀನೋತಿ ಗುಣವುಡ್ಢಿತೋ ಪರಿಹೀನೋ, ಅಧಮಭಾವಂ ವಾ ಗತೋ. ಸೇನ ಮಾನೇನಾತಿ ತೇನ ಉಕ್ಕಂಸನಾವಜಾನನಸಙ್ಖಾತೇನ ಅತ್ತನೋ ಮಾನೇನ.

೧೩೩. ರೋಸಕೋತಿ ಕಾಯವಾಚಾಹಿ ಪರೇಸಂ ರೋಸಜನಕೋ. ಕದರಿಯೋತಿ ಥದ್ಧಮಚ್ಛರೀ, ಯೋ ಪರೇ ಪರೇಸಂ ದೇನ್ತೇ ಅಞ್ಞಂ ವಾ ಪುಞ್ಞಂ ಕರೋನ್ತೇ ವಾರೇತಿ, ತಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ. ಪಾಪಿಚ್ಛೋತಿ ಅಸನ್ತಗುಣಸಮ್ಭಾವನಿಚ್ಛಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತೋ. ಮಚ್ಛರೀತಿ ಆವಾಸಾದಿಮಚ್ಛರಿಯಯುತ್ತೋ. ಸಠೋತಿ ಅಸನ್ತಗುಣಪ್ಪಕಾಸನಲಕ್ಖಣೇನ ಸಾಠೇಯ್ಯೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ, ಅಸಮ್ಮಾಭಾಸೀ ವಾ ಅಕಾತುಕಾಮೋಪಿ ‘‘ಕರೋಮೀ’’ತಿಆದಿವಚನೇನ. ನಾಸ್ಸ ಪಾಪಜಿಗುಚ್ಛನಲಕ್ಖಣಾ ಹಿರೀ, ನಾಸ್ಸ ಉತ್ತಾಸನತೋ ಉಬ್ಬೇಗಲಕ್ಖಣಂ ಓತ್ತಪ್ಪನ್ತಿ ಅಹಿರಿಕೋ ಅನೋತ್ತಪ್ಪೀ.

೧೩೪. ಬುದ್ಧನ್ತಿ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಂ. ಪರಿಭಾಸತೀತಿ ‘‘ಅಸಬ್ಬಞ್ಞೂ’’ತಿಆದೀಹಿ ಅಪವದತಿ, ಸಾವಕಞ್ಚ ‘‘ದುಪ್ಪಟಿಪನ್ನೋ’’ತಿಆದೀಹಿ. ಪರಿಬ್ಬಾಜಂ ಗಹಟ್ಠಂ ವಾತಿ ಸಾವಕವಿಸೇಸನಮೇವೇತಂ ಪಬ್ಬಜಿತಂ ವಾ ತಸ್ಸ ಸಾವಕಂ, ಗಹಟ್ಠಂ ವಾ ಪಚ್ಚಯದಾಯಕನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಬಾಹಿರಕಂ ವಾ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಂ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಗಹಟ್ಠಂ ವಾ ಅಭೂತೇನ ದೋಸೇನ ಪರಿಭಾಸತೀತಿ ಏವಮ್ಪೇತ್ಥ ಅತ್ಥಂ ಇಚ್ಛನ್ತಿ ಪೋರಾಣಾ.

೧೩೫. ಅನರಹಂ ಸನ್ತೋತಿ ಅಖೀಣಾಸವೋ ಸಮಾನೋ. ಅರಹಂ ಪಟಿಜಾನಾತೀತಿ ‘‘ಅಹಂ ಅರಹಾ’’ತಿ ಪಟಿಜಾನಾತಿ, ಯಥಾ ನಂ ‘‘ಅರಹಾ ಅಯ’’ನ್ತಿ ಜಾನನ್ತಿ, ತಥಾ ವಾಚಂ ನಿಚ್ಛಾರೇತಿ, ಕಾಯೇನ ಪರಕ್ಕಮತಿ, ಚಿತ್ತೇನ ಇಚ್ಛತಿ ಅಧಿವಾಸೇತಿ. ಚೋರೋತಿ ಥೇನೋ. ಸಬ್ರಹ್ಮಕೇ ಲೋಕೇತಿ ಉಕ್ಕಟ್ಠವಸೇನ ಆಹ – ಸಬ್ಬಲೋಕೇತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಲೋಕೇ ಹಿ ಸನ್ಧಿಚ್ಛೇದನನಿಲ್ಲೋಪಹರಣಏಕಾಗಾರಿಕಕರಣಪರಿಪನ್ಥತಿಟ್ಠನಾದೀಹಿ ಪರೇಸಂ ಧನಂ ವಿಲುಮ್ಪನ್ತಾ ಚೋರಾತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ಸಾಸನೇ ಪನ ಪರಿಸಸಮ್ಪತ್ತಿಆದೀಹಿ ಪಚ್ಚಯಾದೀನಿ ವಿಲುಮ್ಪನ್ತಾ. ಯಥಾಹ –

‘‘ಪಞ್ಚಿಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಹಾಚೋರಾ ಸನ್ತೋ ಸಂವಿಜ್ಜಮಾನಾ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ. ಕತಮೇ ಪಞ್ಚ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏಕಚ್ಚಸ್ಸ ಮಹಾಚೋರಸ್ಸ ಏವಂ ಹೋತಿ ‘ಕುದಾಸ್ಸು ನಾಮಾಹಂ ಸತೇನ ವಾ ಸಹಸ್ಸೇನ ವಾ ಪರಿವುತೋ ಗಾಮನಿಗಮರಾಜಧಾನೀಸು ಆಹಿಣ್ಡಿಸ್ಸಾಮಿ ಹನನ್ತೋ, ಘಾತೇನ್ತೋ, ಛಿನ್ದನ್ತೋ, ಛೇದಾಪೇನ್ತೋ, ಪಚನ್ತೋ ಪಾಚೇನ್ತೋತಿ, ಸೋ ಅಪರೇನ ಸಮಯೇನ ಸತೇನ ವಾ ಸಹಸ್ಸೇನ ವಾ ಪರಿವುತೋ ಗಾಮನಿಗಮರಾಜಧಾನೀಸು ಆಹಿಣ್ಡತಿ ಹನನ್ತೋ…ಪೇ… ಪಾಚೇನ್ತೋ. ಏವಮೇವ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇಧೇಕಚ್ಚಸ್ಸ ಪಾಪಭಿಕ್ಖುನೋ ಏವಂ ಹೋತಿ ‘ಕುದಾಸ್ಸು ನಾಮಾಹಂ ಸತೇನ ವಾ…ಪೇ… ರಾಜಧಾನೀಸು ಚಾರಿಕಂ ಚರಿಸ್ಸಾಮಿ ಸಕ್ಕತೋ, ಗರುಕತೋ, ಮಾನಿತೋ, ಪೂಜಿತೋ, ಅಪಚಿತೋ, ಗಹಟ್ಠಾನಞ್ಚೇವ ಪಬ್ಬಜಿತಾನಞ್ಚ ಲಾಭೀ ಚೀವರ…ಪೇ… ಪರಿಕ್ಖಾರಾನ’ನ್ತಿ. ಸೋ ಅಪರೇನ ಸಮಯೇನ ಸತೇನ ವಾ ಸಹಸ್ಸೇನ ವಾ ಪರಿವುತೋ ಗಾಮನಿಗಮರಾಜಧಾನೀಸು ಚಾರಿಕಂ ಚರತಿ ಸಕ್ಕತೋ…ಪೇ… ಪರಿಕ್ಖಾರಾನಂ. ಅಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಠಮೋ ಮಹಾಚೋರೋ ಸನ್ತೋ ಸಂವಿಜ್ಜಮಾನೋ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಪಾಪಭಿಕ್ಖು ತಥಾಗತಪ್ಪವೇದಿತಂ ಧಮ್ಮವಿನಯಂ ಪರಿಯಾಪುಣಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ದಹತಿ, ಅಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದುತಿಯೋ…ಪೇ… ಲೋಕಸ್ಮಿಂ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಪಾಪಭಿಕ್ಖು ಸುದ್ಧಂ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಂ ಪರಿಸುದ್ಧಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಚರನ್ತಂ ಅಮೂಲಕೇನ ಅಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯೇನ ಅನುದ್ಧಂಸೇತಿ. ಅಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತತಿಯೋ…ಪೇ… ಲೋಕಸ್ಮಿಂ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇಧೇಕಚ್ಚೋ, ಪಾಪಭಿಕ್ಖು ಯಾನಿ ತಾನಿ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಗರುಭಣ್ಡಾನಿ ಗರುಪರಿಕ್ಖಾರಾನಿ, ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ – ಆರಾಮೋ, ಆರಾಮವತ್ಥು, ವಿಹಾರೋ, ವಿಹಾರವತ್ಥು, ಮಞ್ಚೋ, ಪೀಠಂ, ಭಿಸಿ, ಬಿಮ್ಬೋಹನಂ, ಲೋಹಕುಮ್ಭೀ, ಲೋಹಭಾಣಕಂ, ಲೋಹವಾರಕೋ, ಲೋಹಕಟಾಹಂ, ವಾಸಿ, ಫರಸು, ಕುಠಾರೀ, ಕುದಾಲೋ, ನಿಖಾದನಂ, ವಲ್ಲಿ, ವೇಳು, ಮುಞ್ಜಂ, ಪಬ್ಬಜಂ, ತಿಣಂ, ಮತ್ತಿಕಾ, ದಾರುಭಣ್ಡಂ, ಮತ್ತಿಕಾಭಣ್ಡಂ, ತೇಹಿ ಗಿಹಿಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ ಉಪಲಾಪೇತಿ. ಅಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚತುತ್ಥೋ…ಪೇ… ಲೋಕಸ್ಮಿಂ.

‘‘ಸದೇವಕೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಲೋಕೇ…ಪೇ… ಸದೇವಮನುಸ್ಸಾಯ ಅಯಂ ಅಗ್ಗೋ ಮಹಾಚೋರೋ, ಯೋ ಅಸನ್ತಂ ಅಭೂತಂ ಉತ್ತರಿಮನುಸ್ಸಧಮ್ಮಂ ಉಲ್ಲಪತೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ೧೯೫).

ತತ್ಥ ಲೋಕಿಯಚೋರಾ ಲೋಕಿಯಮೇವ ಧನಧಞ್ಞಾದಿಂ ಥೇನೇನ್ತಿ. ಸಾಸನೇ ವುತ್ತಚೋರೇಸು ಪಠಮೋ ತಥಾರೂಪಮೇವ ಚೀವರಾದಿಪಚ್ಚಯಮತ್ತಂ, ದುತಿಯೋ ಪರಿಯತ್ತಿಧಮ್ಮಂ, ತತಿಯೋ ಪರಸ್ಸ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ, ಚತುತ್ಥೋ ಸಙ್ಘಿಕಗರುಭಣ್ಡಂ, ಪಞ್ಚಮೋ ಝಾನಸಮಾಧಿಸಮಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗಫಲಪ್ಪಭೇದಂ ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರಗುಣಧನಂ, ಲೋಕಿಯಞ್ಚ ಚೀವರಾದಿಪಚ್ಚಯಜಾತಂ. ಯಥಾಹ – ‘‘ಥೇಯ್ಯಾಯ ವೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ರಟ್ಠಪಿಣ್ಡೋ ಭುತ್ತೋ’’ತಿ. ತತ್ಥ ಯ್ವಾಯಂ ಪಞ್ಚಮೋ ಮಹಾಚೋರೋ, ತಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ ಭಗವಾ ‘‘ಚೋರೋ ಸಬ್ರಹ್ಮಕೇ ಲೋಕೇ’’ತಿ. ಸೋ ಹಿ ‘‘ಸದೇವಕೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಲೋಕೇ…ಪೇ… ಸದೇವಮನುಸ್ಸಾಯ ಅಯಂ ಅಗ್ಗೋ ಮಹಾಚೋರೋ, ಯೋ ಅಸನ್ತಂ ಅಭೂತಂ ಉತ್ತರಿಮನುಸ್ಸಧಮ್ಮಂ ಉಲ್ಲಪತೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ೧೯೫) ಏವಂ ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರಧನಥೇನನತೋ ಅಗ್ಗೋ ಮಹಾಚೋರೋತಿ ವುತ್ತೋ, ತಸ್ಮಾ ತಂ ಇಧಾಪಿ ‘‘ಸಬ್ರಹ್ಮಕೇ ಲೋಕೇ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಉಕ್ಕಟ್ಠಪರಿಚ್ಛೇದೇನ ಪಕಾಸೇಸಿ.

ಏಸೋ ಖೋ ವಸಲಾಧಮೋತಿ. ಏತ್ಥ ಖೋತಿ ಅವಧಾರಣತ್ಥೋ, ತೇನ ಏಸೋ ಏವ ವಸಲಾಧಮೋ. ವಸಲಾನಂ ಹೀನೋ ಸಬ್ಬಪಚ್ಛಿಮಕೋತಿ ಅವಧಾರೇತಿ. ಕಸ್ಮಾ? ವಿಸಿಟ್ಠವತ್ಥುಮ್ಹಿ ಥೇಯ್ಯಧಮ್ಮವಸ್ಸನತೋ, ಯಾವ ತಂ ಪಟಿಞ್ಞಂ ನ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತಿ, ತಾವ ಅವಿಗತವಸಲಕರಣಧಮ್ಮತೋ ಚಾತಿ.

ಏತೇ ಖೋ ವಸಲಾತಿ. ಇದಾನಿ ಯೇ ತೇ ಪಠಮಗಾಥಾಯ ಆಸಯವಿಪತ್ತಿವಸೇನ ಕೋಧನಾದಯೋ ಪಞ್ಚ, ಪಾಪಮಕ್ಖಿಂ ವಾ ದ್ವಿಧಾ ಕತ್ವಾ ಛ, ದುತಿಯಗಾಥಾಯ ಪಯೋಗವಿಪತ್ತಿವಸೇನ ಪಾಣಹಿಂಸಕೋ ಏಕೋ, ತತಿಯಾಯ ಪಯೋಗವಿಪತ್ತಿವಸೇನೇವ ಗಾಮನಿಗಮನಿಗ್ಗಾಹಕೋ ಏಕೋ, ಚತುತ್ಥಾಯ ಥೇಯ್ಯಾವಹಾರವಸೇನ ಏಕೋ, ಪಞ್ಚಮಾಯ ಇಣವಞ್ಚನವಸೇನ ಏಕೋ, ಛಟ್ಠಾಯ ಪಸಯ್ಹಾವಹಾರವಸೇನ ಪನ್ಥದೂಸಕೋ ಏಕೋ, ಸತ್ತಮಾಯ ಕೂಟಸಕ್ಖಿವಸೇನ ಏಕೋ, ಅಟ್ಠಮಾಯ ಮಿತ್ತದುಬ್ಭಿವಸೇನ ಏಕೋ, ನವಮಾಯ ಅಕತಞ್ಞುವಸೇನ ಏಕೋ, ದಸಮಾಯ ಕತನಾಸನವಿಹೇಸನವಸೇನ ಏಕೋ, ಏಕಾದಸಮಾಯ ಹದಯವಞ್ಚನವಸೇನ ಏಕೋ, ದ್ವಾದಸಮಾಯ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಕಮ್ಮನ್ತವಸೇನ ದ್ವೇ, ತೇರಸಮಾಯ ಅಕತಞ್ಞುವಸೇನ ಏಕೋ, ಚುದ್ದಸಮಾಯ ವಞ್ಚನವಸೇನ ಏಕೋ, ಪನ್ನರಸಮಾಯ ವಿಹೇಸನವಸೇನ ಏಕೋ, ಸೋಳಸಮಾಯ ವಞ್ಚನವಸೇನ ಏಕೋ, ಸತ್ತರಸಮಾಯ ಅತ್ತುಕ್ಕಂಸನಪರವಮ್ಭನವಸೇನ ದ್ವೇ, ಅಟ್ಠಾರಸಮಾಯ ಪಯೋಗಾಸಯವಿಪತ್ತಿವಸೇನ ರೋಸಕಾದಯೋ ಸತ್ತ, ಏಕೂನವೀಸತಿಮಾಯ ಪರಿಭಾಸನವಸೇನ ದ್ವೇ, ವೀಸತಿಮಾಯ ಅಗ್ಗಮಹಾಚೋರವಸೇನ ಏಕೋತಿ ಏವಂ ತೇತ್ತಿಂಸ ಚತುತ್ತಿಂಸ ವಾ ವಸಲಾ ವುತ್ತಾ. ತೇ ನಿದ್ದಿಸನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಏತೇ ಖೋ ವಸಲಾ ವುತ್ತಾ, ಮಯಾ ಯೇ ತೇ ಪಕಾಸಿತಾ’’ತಿ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಯೇ ತೇ ಮಯಾ ಪುಬ್ಬೇ ‘‘ಜಾನಾಸಿ ಪನ ತ್ವಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ವಸಲ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ಸಙ್ಖೇಪತೋ ವಸಲಾ ವುತ್ತಾ, ತೇ ವಿತ್ಥಾರತೋ ಏತೇ ಖೋ ಪಕಾಸಿತಾತಿ. ಅಥ ವಾ ಯೇ ತೇ ಮಯಾ ಪುಗ್ಗಲವಸೇನ ವುತ್ತಾ, ತೇ ಧಮ್ಮವಸೇನಾಪಿ ಏತೇ ಖೋ ಪಕಾಸಿತಾ. ಅಥ ವಾ ಏತೇ ಖೋ ವಸಲಾ ವುತ್ತಾ ಅರಿಯೇಹಿ ಕಮ್ಮವಸೇನ, ನ ಜಾತಿವಸೇನ, ಮಯಾ ಯೇ ತೇ ಪಕಾಸಿತಾ ‘‘ಕೋಧನೋ ಉಪನಾಹೀ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ.

೧೩೬. ಏವಂ ಭಗವಾ ವಸಲಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಯಸ್ಮಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಸಕಾಯ ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಅತೀವ ಅಭಿನಿವಿಟ್ಠೋ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ತಂ ದಿಟ್ಠಿಂ ಪಟಿಸೇಧೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ನ ಜಚ್ಚಾ ವಸಲೋ ಹೋತೀ’’ತಿ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಪರಮತ್ಥತೋ ಹಿ ನ ಜಚ್ಚಾ ವಸಲೋ ಹೋತಿ, ನ ಜಚ್ಚಾ ಹೋತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ, ಅಪಿಚ ಖೋ ಕಮ್ಮುನಾ ವಸಲೋ ಹೋತಿ, ಕಮ್ಮುನಾ ಹೋತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ, ಅಪರಿಸುದ್ಧಕಮ್ಮವಸ್ಸನತೋ ವಸಲೋ ಹೋತಿ, ಪರಿಸುದ್ಧೇನ ಕಮ್ಮುನಾ ಅಪರಿಸುದ್ಧವಾಹನತೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಹೋತಿ. ಯಸ್ಮಾ ವಾ ತುಮ್ಹೇ ಹೀನಂ ವಸಲಂ ಉಕ್ಕಟ್ಠಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಮಞ್ಞಿತ್ಥ, ತಸ್ಮಾ ಹೀನೇನ ಕಮ್ಮುನಾ ವಸಲೋ ಹೋತಿ, ಉಕ್ಕಟ್ಠೇನ ಕಮ್ಮುನಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಹೋತೀತಿ ಏವಮ್ಪಿ ಅತ್ಥಂ ಞಾಪೇನ್ತೋ ಏವಮಾಹ.

೧೩೭-೧೩೯. ಇದಾನಿ ತಮೇವತ್ಥಂ ನಿದಸ್ಸನೇನ ಸಾಧೇತುಂ ‘‘ತದಮಿನಾಪಿ ಜಾನಾಥಾ’’ತಿಆದಿಕಾ ತಿಸ್ಸೋ ಗಾಥಾಯೋ ಆಹ. ತಾಸು ದ್ವೇ ಚತುಪ್ಪಾದಾ, ಏಕಾ ಛಪ್ಪಾದಾ, ತಾಸಂ ಅತ್ಥೋ – ಯಂ ಮಯಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ನ ಜಚ್ಚಾ ವಸಲೋ ಹೋತೀ’’ತಿಆದಿ, ತದಮಿನಾಪಿ ಜಾನಾಥ, ಯಥಾ ಮೇದಂ ನಿದಸ್ಸನಂ, ತಂ ಇಮಿನಾಪಿ ಪಕಾರೇನ ಜಾನಾಥ, ಯೇನ ಮೇ ಪಕಾರೇನ ಯೇನ ಸಾಮಞ್ಞೇನ ಇದಂ ನಿದಸ್ಸನನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಕತಮಂ ನಿದಸ್ಸನನ್ತಿ ಚೇ? ಚಣ್ಡಾಲಪುತ್ತೋ ಸೋಪಾಕೋ…ಪೇ… ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೂಪಪತ್ತಿಯಾತಿ.

ಚಣ್ಡಾಲಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ ಚಣ್ಡಾಲಪುತ್ತೋ. ಅತ್ತನೋ ಖಾದನತ್ಥಾಯ ಮತೇ ಸುನಖೇ ಲಭಿತ್ವಾ ಪಚತೀತಿ ಸೋಪಾಕೋ. ಮಾತಙ್ಗೋತಿ ಏವಂನಾಮೋ ವಿಸ್ಸುತೋತಿ ಏವಂ ಹೀನಾಯ ಜಾತಿಯಾ ಚ ಜೀವಿಕಾಯ ಚ ನಾಮೇನ ಚ ಪಾಕಟೋ.

ಸೋತಿ ಪುರಿಮಪದೇನ ಸಮ್ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಸೋ ಮಾತಙ್ಗೋ ಯಸಂ ಪರಮಂ ಪತ್ತೋ, ಅಬ್ಭುತಂ ಉತ್ತಮಂ ಅತಿವಿಸಿಟ್ಠಂ ಯಸಂ ಕಿತ್ತಿಂ ಪಸಂಸಂ ಪತ್ತೋ. ಯಂ ಸುದುಲ್ಲಭನ್ತಿ ಯಂ ಉಳಾರಕುಲೂಪಪನ್ನೇನಾಪಿ ದುಲ್ಲಭಂ, ಹೀನಕುಲೂಪಪನ್ನೇನ ಸುದುಲ್ಲಭಂ. ಏವಂ ಯಸಪ್ಪತ್ತಸ್ಸ ಚ ಆಗಚ್ಛುಂ ತಸ್ಸುಪಟ್ಠಾನಂ, ಖತ್ತಿಯಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಬಹೂ, ತಸ್ಸ ಮಾತಙ್ಗಸ್ಸ ಪಾರಿಚರಿಯತ್ಥಂ ಖತ್ತಿಯಾ ಚ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಚ ಅಞ್ಞೇ ಚ ಬಹೂ ವೇಸ್ಸಸುದ್ದಾದಯೋ ಜಮ್ಬುದೀಪಮನುಸ್ಸಾ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಉಪಟ್ಠಾನಂ ಆಗಮಿಂಸೂತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಏವಂ ಉಪಟ್ಠಾನಸಮ್ಪನ್ನೋ ಸೋ ಮಾತಙ್ಗೋ ವಿಗತಕಿಲೇಸರಜತ್ತಾ ವಿರಜಂ, ಮಹನ್ತೇಹಿ ಬುದ್ಧಾದೀಹಿ ಪಟಿಪನ್ನತ್ತಾ ಮಹಾಪಥಂ, ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಸಙ್ಖಾತಂ ದೇವಲೋಕಂ ಯಾಪೇತುಂ ಸಮತ್ಥತ್ತಾ ದೇವಲೋಕಯಾನಸಞ್ಞಿತಂ ಅಟ್ಠಸಮಾಪತ್ತಿಯಾನಂ ಅಭಿರುಯ್ಹ, ತಾಯ ಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ಕಾಮರಾಗಂ ವಿರಾಜೇತ್ವಾ, ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೂಪಗೋ ಅಹು, ಸಾ ತಥಾ ಹೀನಾಪಿ ನ ನಂ ಜಾತಿ ನಿವಾರೇಸಿ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೂಪಪತ್ತಿಯಾ, ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೂಪಪತ್ತಿತೋತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ.

ಅಯಂ ಪನತ್ಥೋ ಏವಂ ವೇದಿತಬ್ಬೋ – ಅತೀತೇ ಕಿರ ಮಹಾಪುರಿಸೋ ತೇನ ತೇನುಪಾಯೇನ ಸತ್ತಹಿತಂ ಕರೋನ್ತೋ ಸೋಪಾಕಜೀವಿಕೇ ಚಣ್ಡಾಲಕುಲೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ. ಸೋ ನಾಮೇನ ಮಾತಙ್ಗೋ, ರೂಪೇನ ದುದ್ದಸಿಕೋ ಹುತ್ವಾ ಬಹಿನಗರೇ ಚಮ್ಮಕುಟಿಕಾಯ ವಸತಿ, ಅನ್ತೋನಗರೇ ಭಿಕ್ಖಂ ಚರಿತ್ವಾ ಜೀವಿಕಂ ಕಪ್ಪೇತಿ. ಅಥೇಕದಿವಸಂ ತಸ್ಮಿಂ ನಗರೇ ಸುರಾನಕ್ಖತ್ತೇ ಘೋಸಿತೇ ಧುತ್ತಾ ಯಥಾಸಕೇನ ಪರಿವಾರೇನ ಕೀಳನ್ತಿ. ಅಞ್ಞತರಾಪಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಮಹಾಸಾಲಧೀತಾ ಪನ್ನರಸಸೋಳಸವಸ್ಸುದ್ದೇಸಿಕಾ ದೇವಕಞ್ಞಾ ವಿಯ ರೂಪೇನ ದಸ್ಸನೀಯಾ ಪಾಸಾದಿಕಾ ‘‘ಅತ್ತನೋ ಕುಲವಂಸಾನುರೂಪಂ ಕೀಳಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಪಹೂತಂ ಖಜ್ಜಭೋಜ್ಜಾದಿಕೀಳನಸಮ್ಭಾರಂ ಸಕಟೇಸು ಆರೋಪೇತ್ವಾ ಸಬ್ಬಸೇತವಳವಯುತ್ತಂ ಯಾನಮಾರುಯ್ಹ ಮಹಾಪರಿವಾರೇನ ಉಯ್ಯಾನಭೂಮಿಂ ಗಚ್ಛತಿ ದಿಟ್ಠಮಙ್ಗಲಿಕಾತಿ ನಾಮೇನ. ಸಾ ಕಿರ ‘‘ದುಸ್ಸಣ್ಠಿತಂ ರೂಪಂ ಅವಮಙ್ಗಲ’’ನ್ತಿ ದಟ್ಠುಂ ನ ಇಚ್ಛತಿ, ತೇನಸ್ಸಾ ದಿಟ್ಠಮಙ್ಗಲಿಕಾತ್ವೇವ ಸಙ್ಖಾ ಉದಪಾದಿ.

ತದಾ ಸೋ ಮಾತಙ್ಗೋ ಕಾಲಸ್ಸೇವ ವುಟ್ಠಾಯ ಪಟಪಿಲೋತಿಕಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ, ಕಂಸತಾಳಂ ಹತ್ಥೇ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ, ಭಾಜನಹತ್ಥೋ ನಗರಂ ಪವಿಸತಿ, ಮನುಸ್ಸೇ ದಿಸ್ವಾ ದೂರತೋ ಏವ ಕಂಸತಾಳಂ ಆಕೋಟೇನ್ತೋ. ಅಥ ದಿಟ್ಠಮಙ್ಗಲಿಕಾ ‘‘ಉಸ್ಸರಥ, ಉಸ್ಸರಥಾ’’ತಿ ಪುರತೋ ಪುರತೋ ಹೀನಜನಂ ಅಪನೇನ್ತೇಹಿ ಪುರಿಸೇಹಿ ನೀಯಮಾನಾ ನಗರದ್ವಾರಮಜ್ಝೇ ಮಾತಙ್ಗಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಕೋ ಏಸೋ’’ತಿ ಆಹ. ಅಹಂ ಮಾತಙ್ಗಚಣ್ಡಾಲೋತಿ. ಸಾ ‘‘ಈದಿಸಂ ದಿಸ್ವಾ ಗತಾನಂ ಕುತೋ ವುಡ್ಢೀ’’ತಿ ಯಾನಂ ನಿವತ್ತಾಪೇಸಿ. ಮನುಸ್ಸಾ ‘‘ಯಂ ಮಯಂ ಉಯ್ಯಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಖಜ್ಜಭೋಜ್ಜಾದಿಂ ಲಭೇಯ್ಯಾಮ, ತಸ್ಸ ನೋ ಮಾತಙ್ಗೇನ ಅನ್ತರಾಯೋ ಕತೋ’’ತಿ ಕುಪಿತಾ ‘‘ಗಣ್ಹಥ ಚಣ್ಡಾಲ’’ನ್ತಿ ಲೇಡ್ಡೂಹಿ ಪಹರಿತ್ವಾ ‘‘ಮತೋ’’ತಿ ಪಾದೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತೇ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಕಚವರೇನ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ ಅಗಮಂಸು. ಸೋ ಸತಿಂ ಪಟಿಲಭಿತ್ವಾ ಉಟ್ಠಾಯ ಮನುಸ್ಸೇ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಕಿಂ, ಅಯ್ಯಾ, ದ್ವಾರಂ ನಾಮ ಸಬ್ಬಸಾಧಾರಣಂ, ಉದಾಹು ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂಯೇವ ಕತ’’ನ್ತಿ? ಮನುಸ್ಸಾ ಆಹಂಸು – ‘‘ಸಬ್ಬೇಸಂ ಸಾಧಾರಣ’’ನ್ತಿ. ‘‘ಏವಂ ಸಬ್ಬಸಾಧಾರಣದ್ವಾರೇನ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖಾಹಾರೇನ ಯಾಪೇನ್ತಂ ಮಂ ದಿಟ್ಠಮಙ್ಗಲಿಕಾಯ ಮನುಸ್ಸಾ ಇಮಂ ಅನಯಬ್ಯಸನಂ ಪಾಪೇಸು’’ನ್ತಿ ರಥಿಕಾಯ ರಥಿಕಂ ಆಹಿಣ್ಡನ್ತೋ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಆರೋಚೇತ್ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಘರದ್ವಾರೇ ನಿಪಜ್ಜಿ – ‘‘ದಿಟ್ಠಮಙ್ಗಲಿಕಂ ಅಲದ್ಧಾ ನ ವುಟ್ಠಹಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ.

ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ‘‘ಘರದ್ವಾರೇ ಮಾತಙ್ಗೋ ನಿಪನ್ನೋ’’ತಿ ಸುತ್ವಾ ‘‘ತಸ್ಸ ಕಾಕಣಿಕಂ ದೇಥ, ತೇಲೇನ ಅಙ್ಗಂ ಮಕ್ಖೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛತೂ’’ತಿ ಆಹ. ಸೋ ತಂ ನ ಇಚ್ಛತಿ, ‘‘ದಿಟ್ಠಮಙ್ಗಲಿಕಂ ಅಲದ್ಧಾ ನ ವುಟ್ಠಹಿಸ್ಸಾಮಿ’’ಚ್ಚೇವ ಆಹ. ತತೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ‘‘ದ್ವೇ ಕಾಕಣಿಕಾಯೋ ದೇಥ, ಕಾಕಣಿಕಾಯ ಪೂವಂ ಖಾದತು, ಕಾಕಣಿಕಾಯ ತೇಲೇನ ಅಙ್ಗಂ ಮಕ್ಖೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛತೂ’’ತಿ ಆಹ. ಸೋ ತಂ ನ ಇಚ್ಛತಿ, ತಥೇವ ವದತಿ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಮಾಸಕಂ ದೇಥ, ಪಾದಂ, ಉಪಡ್ಢಕಹಾಪಣಂ, ಕಹಾಪಣಂ ದ್ವೇ ತೀಣೀ’’ತಿ ಯಾವ ಸತಂ ಆಣಾಪೇಸಿ. ಸೋ ನ ಇಚ್ಛತಿ, ತಥೇವ ವದತಿ. ಏವಂ ಯಾಚನ್ತಾನಂಯೇವ ಸೂರಿಯೋ ಅತ್ಥಙ್ಗತೋ. ಅಥ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೀ ಪಾಸಾದಾ ಓರುಯ್ಹ ಸಾಣಿಪಾಕಾರಂ ಪರಿಕ್ಖಿಪಾಪೇತ್ವಾ ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಯಾಚಿ – ‘‘ತಾತ ಮಾತಙ್ಗ, ದಿಟ್ಠಮಙ್ಗಲಿಕಾಯ ಅಪರಾಧಂ ಖಮ, ಸಹಸ್ಸಂ ಗಣ್ಹಾಹಿ, ದ್ವೇ ತೀಣೀ’’ತಿ ಯಾವ ‘‘ಸತಸಹಸ್ಸಂ ಗಣ್ಹಾಹೀ’’ತಿ ಆಹ. ಸೋ ತುಣ್ಹೀಭೂತೋ ನಿಪಜ್ಜಿಯೇವ.

ಏವಂ ಚತೂಹಪಞ್ಚಾಹೇ ವೀತಿವತ್ತೇ ಬಹುಮ್ಪಿ ಪಣ್ಣಾಕಾರಂ ದತ್ವಾ ದಿಟ್ಠಮಙ್ಗಲಿಕಂ ಅಲಭನ್ತಾ ಖತ್ತಿಯಕುಮಾರಾದಯೋ ಮಾತಙ್ಗಸ್ಸ ಉಪಕಣ್ಣಕೇ ಆರೋಚಾಪೇಸುಂ – ‘‘ಪುರಿಸಾ ನಾಮ ಅನೇಕಾನಿಪಿ ಸಂವಚ್ಛರಾನಿ ವೀರಿಯಂ ಕತ್ವಾ ಇಚ್ಛಿತತ್ಥಂ ಪಾಪುಣನ್ತಿ, ಮಾ ಖೋ ತ್ವಂ ನಿಬ್ಬಿಜ್ಜಿ, ಅದ್ಧಾ ದ್ವೀಹತೀಹಚ್ಚಯೇನ ದಿಟ್ಠಮಙ್ಗಲಿಕಂ ಲಚ್ಛಸೀ’’ತಿ. ಸೋ ತುಣ್ಹೀಭೂತೋ ನಿಪಜ್ಜಿಯೇವ. ಅಥ ಸತ್ತಮೇ ದಿವಸೇ ಸಮನ್ತಾ ಪಟಿವಿಸ್ಸಕಾ ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ‘‘ತುಮ್ಹೇ ಮಾತಙ್ಗಂ ವಾ ಉಟ್ಠಾಪೇಥ, ದಾರಿಕಂ ವಾ ದೇಥ, ಮಾ ಅಮ್ಹೇ ಸಬ್ಬೇ ನಾಸಯಿತ್ಥಾ’’ತಿ ಆಹಂಸು. ತೇಸಂ ಕಿರ ಅಯಂ ದಿಟ್ಠಿ ‘‘ಯಸ್ಸ ಘರದ್ವಾರೇ ಏವಂ ನಿಪನ್ನೋ ಚಣ್ಡಾಲೋ ಮರತಿ, ತಸ್ಸ ಘರೇನ ಸಹ ಸಮನ್ತಾ ಸತ್ತಸತ್ತಘರವಾಸಿನೋ ಚಣ್ಡಾಲಾ ಹೋನ್ತೀ’’ತಿ. ತತೋ ದಿಟ್ಠಮಙ್ಗಲಿಕಂ ನೀಲಪಟಪಿಲೋತಿಕಂ ನಿವಾಸಾಪೇತ್ವಾ ಉಳುಙ್ಕಕಳೋಪಿಕಾದೀನಿ ದತ್ವಾ ಪರಿದೇವಮಾನಂ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ನೇತ್ವಾ ‘‘ಗಣ್ಹ ದಾರಿಕಂ, ಉಟ್ಠಾಯ ಗಚ್ಛಾಹೀ’’ತಿ ಅದಂಸು. ಸಾ ಪಸ್ಸೇ ಠತ್ವಾ ‘‘ಉಟ್ಠಾಹೀ’’ತಿ ಆಹ, ಸೋ ‘‘ಹತ್ಥೇನ ಮಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಉಟ್ಠಾಪೇಹೀ’’ತಿ ಆಹ. ಸಾ ನಂ ಉಟ್ಠಾಪೇಸಿ. ಸೋ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಆಹ – ‘‘ಮಯಂ ಅನ್ತೋನಗರೇ ವಸಿತುಂ ನ ಲಭಾಮ, ಏಹಿ ಮಂ ಬಹಿನಗರೇ ಚಮ್ಮಕುಟಿಂ ನೇಹೀ’’ತಿ. ಸಾ ನಂ ಹತ್ಥೇ ಗಹೇತ್ವಾ ತತ್ಥ ನೇಸಿ. ‘‘ಪಿಟ್ಠಿಯಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾ’’ತಿ ಜಾತಕಭಾಣಕಾ. ನೇತ್ವಾ ಚಸ್ಸ ಸರೀರಂ ತೇಲೇನ ಮಕ್ಖೇತ್ವಾ, ಉಣ್ಹೋದಕೇನ ನ್ಹಾಪೇತ್ವಾ, ಯಾಗುಂ ಪಚಿತ್ವಾ ಅದಾಸಿ. ಸೋ ‘‘ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕಞ್ಞಾ ಅಯಂ ಮಾ ವಿನಸ್ಸೀ’’ತಿ ಜಾತಿಸಮ್ಭೇದಂ ಅಕತ್ವಾವ ಅಡ್ಢಮಾಸಮತ್ತಂ ಬಲಂ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಅಹಂ ವನಂ ಗಚ್ಛಾಮಿ, ‘ಅತಿಚಿರಾಯತೀ’ತಿ ಮಾ ತ್ವಂ ಉಕ್ಕಣ್ಠೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಘರಮಾನುಸಕಾನಿ ಚ ‘‘ಇಮಂ ಮಾ ಪಮಜ್ಜಿತ್ಥಾ’’ತಿ ಆಣಾಪೇತ್ವಾ ಘರಾ ನಿಕ್ಖಮ್ಮ ತಾಪಸಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ, ಕಸಿಣಪರಿಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ, ಕತಿಪಾಹೇನೇವ ಅಟ್ಠ ಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ಪಞ್ಚ ಚ ಅಭಿಞ್ಞಾಯೋ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಇದಾನಾಹಂ ದಿಟ್ಠಮಙ್ಗಲಿಕಾಯ ಮನಾಪೋ ಭವಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆಕಾಸೇನಾಗನ್ತ್ವಾ ನಗರದ್ವಾರೇ ಓರೋಹಿತ್ವಾ ದಿಟ್ಠಮಙ್ಗಲಿಕಾಯ ಸನ್ತಿಕಂ ಪೇಸೇಸಿ.

ಸಾ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಕೋಚಿ ಮಞ್ಞೇ ಮಮ ಞಾತಕೋ ಪಬ್ಬಜಿತೋ ಮಂ ದುಕ್ಖಿತಂ ಞತ್ವಾ ದಟ್ಠುಂ ಆಗತೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತಯಮಾನಾ ಗನ್ತ್ವಾ, ತಂ ಞತ್ವಾ, ಪಾದೇಸು ನಿಪತಿತ್ವಾ ‘‘ಕಿಸ್ಸ ಮಂ ಅನಾಥಂ ತುಮ್ಹೇ ಅಕತ್ಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ಮಹಾಪುರಿಸೋ ‘‘ಮಾ ತ್ವಂ ದಿಟ್ಠಮಙ್ಗಲಿಕೇ ದುಕ್ಖಿನೀ ಅಹೋಸಿ, ಸಕಲಜಮ್ಬುದೀಪವಾಸೀಹಿ ತೇ ಸಕ್ಕಾರಂ ಕಾರೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಗಚ್ಛ ತ್ವಂ ಘೋಸನಂ ಕರೋಹಿ – ‘ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮಾ ಮಮ ಸಾಮಿಕೋ ನ ಮಾತಙ್ಗೋ, ಸೋ ಚನ್ದವಿಮಾನಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಸತ್ತಮೇ ದಿವಸೇ ಮಮ ಸನ್ತಿಕಂ ಆಗಮಿಸ್ಸತೀ’’’ತಿ. ಸಾ ಆಹ – ‘‘ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಮಹಾಸಾಲಧೀತಾ ಹುತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಪಾಪಕಮ್ಮೇನ ಇಮಂ ಚಣ್ಡಾಲಭಾವಂ ಪತ್ತಾ, ನ ಸಕ್ಕೋಮಿ ಏವಂ ವತ್ತು’’ನ್ತಿ. ಮಹಾಪುರಿಸೋ ‘‘ನ ತ್ವಂ ಮಾತಙ್ಗಸ್ಸ ಆನುಭಾವಂ ಜಾನಾಸೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಯಥಾ ಸಾ ಸದ್ದಹತಿ, ತಥಾ ಅನೇಕಾನಿ ಪಾಟಿಹಾರಿಯಾನಿ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ತಥೇವ ತಂ ಆಣಾಪೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ವಸತಿಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಸಾ ತಥಾ ಅಕಾಸಿ.

ಮನುಸ್ಸಾ ಉಜ್ಝಾಯನ್ತಿ ಹಸನ್ತಿ – ‘‘ಕಥಞ್ಹಿ ನಾಮಾಯಂ ಅತ್ತನೋ ಪಾಪಕಮ್ಮೇನ ಚಣ್ಡಾಲಭಾವಂ ಪತ್ವಾ ಪುನ ತಂ ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮಾನಂ ಕರಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ಸಾ ಅಧಿಮಾನಾ ಏವ ಹುತ್ವಾ ದಿವಸೇ ದಿವಸೇ ಘೋಸನ್ತೀ ನಗರಂ ಆಹಿಣ್ಡತಿ ‘‘ಇತೋ ಛಟ್ಠೇ ದಿವಸೇ, ಪಞ್ಚಮೇ, ಚತುತ್ಥೇ, ತತಿಯೇ, ಸುವೇ, ಅಜ್ಜ ಆಗಮಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ಮನುಸ್ಸಾ ತಸ್ಸಾ ವಿಸ್ಸತ್ಥವಾಚಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಕದಾಚಿ ಏವಮ್ಪಿ ಸಿಯಾ’’ತಿ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ಘರದ್ವಾರೇಸು ಮಣ್ಡಪಂ ಕಾರಾಪೇತ್ವಾ, ಸಾಣಿಪಾಕಾರಂ ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ, ವಯಪ್ಪತ್ತಾ ದಾರಿಕಾಯೋ ಅಲಙ್ಕರಿತ್ವಾ ‘‘ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮನಿ ಆಗತೇ ಕಞ್ಞಾದಾನಂ ದಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಆಕಾಸಂ ಉಲ್ಲೋಕೇನ್ತಾ ನಿಸೀದಿಂಸು. ಅಥ ಮಹಾಪುರಿಸೋ ಪುಣ್ಣಮದಿವಸೇ ಗಗನತಲಂ ಉಪಾರೂಳ್ಹೇ ಚನ್ದೇ ಚನ್ದವಿಮಾನಂ ಫಾಲೇತ್ವಾ ಪಸ್ಸತೋ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮರೂಪೇನ ನಿಗ್ಗಚ್ಛಿ. ಮಹಾಜನೋ ‘‘ದ್ವೇ ಚನ್ದಾ ಜಾತಾ’’ತಿ ಅತಿಮಞ್ಞಿ. ತತೋ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ಆಗತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಸಚ್ಚಂ ದಿಟ್ಠಮಙ್ಗಲಿಕಾ ಆಹ, ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮಾವ ಅಯಂ ದಿಟ್ಠಮಙ್ಗಲಿಕಂ ದಮೇತುಂ ಪುಬ್ಬೇ ಮಾತಙ್ಗವೇಸೇನಾಗಚ್ಛೀ’’ತಿ ನಿಟ್ಠಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಏವಂ ಸೋ ಮಹಾಜನೇನ ದಿಸ್ಸಮಾನೋ ದಿಟ್ಠಮಙ್ಗಲಿಕಾಯ ವಸನಟ್ಠಾನೇ ಏವ ಓತರಿ. ಸಾ ಚ ತದಾ ಉತುನೀ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ತಸ್ಸಾ ನಾಭಿಂ ಅಙ್ಗುಟ್ಠಕೇನ ಪರಾಮಸಿ. ತೇನ ಫಸ್ಸೇನ ಗಬ್ಭೋ ಪತಿಟ್ಠಾಸಿ. ತತೋ ನಂ ‘‘ಗಬ್ಭೋ ತೇ ಸಣ್ಠಿತೋ, ಪುತ್ತಮ್ಹಿ ಜಾತೇ ತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಜೀವಾಹೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪಸ್ಸತೋ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಪುನ ಚನ್ದವಿಮಾನಂ ಪಾವಿಸಿ.

ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ‘‘ದಿಟ್ಠಮಙ್ಗಲಿಕಾ ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮುನೋ ಪಜಾಪತಿ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಮಾತಾ ಜಾತಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತತೋ ತತೋ ಆಗಚ್ಛನ್ತಿ. ತಂ ಸಕ್ಕಾರಂ ಕಾತುಕಾಮಾನಂ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಸಮ್ಪೀಳನೇನ ನಗರದ್ವಾರಾನಿ ಅನೋಕಾಸಾನಿ ಅಹೇಸುಂ. ತೇ ದಿಟ್ಠಮಙ್ಗಲಿಕಂ ಹಿರಞ್ಞರಾಸಿಮ್ಹಿ ಠಪೇತ್ವಾ, ನ್ಹಾಪೇತ್ವಾ, ಮಣ್ಡೇತ್ವಾ, ರಥಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾ, ಮಹಾಸಕ್ಕಾರೇನ ನಗರಂ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕಾರಾಪೇತ್ವಾ, ನಗರಮಜ್ಝೇ ಮಣ್ಡಪಂ ಕಾರಾಪೇತ್ವಾ, ತತ್ರ ನಂ ‘‘ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮುನೋ ಪಜಾಪತೀ’’ತಿ ದಿಟ್ಠಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇತ್ವಾ ವಸಾಪೇನ್ತಿ ‘‘ಯಾವಸ್ಸಾ ಪತಿರೂಪಂ ವಸನೋಕಾಸಂ ಕರೋಮ, ತಾವ ಇಧೇವ ವಸತೂ’’ತಿ. ಸಾ ಮಣ್ಡಪೇ ಏವ ಪುತ್ತಂ ವಿಜಾಯಿ. ತಂ ವಿಸುದ್ಧದಿವಸೇ ಸದ್ಧಿಂ ಪುತ್ತೇನ ಸಸೀಸಂ ನ್ಹಾಪೇತ್ವಾ ಮಣ್ಡಪೇ ಜಾತೋತಿ ದಾರಕಸ್ಸ ‘‘ಮಣ್ಡಬ್ಯಕುಮಾರೋ’’ತಿ ನಾಮಂ ಅಕಂಸು. ತತೋ ಪಭುತಿ ಚ ನಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ‘‘ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮುನೋ ಪುತ್ತೋ’’ತಿ ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ಚರನ್ತಿ. ತತೋ ಅನೇಕಸತಸಹಸ್ಸಪ್ಪಕಾರಾ ಪಣ್ಣಾಕಾರಾ ಆಗಚ್ಛನ್ತಿ, ತೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಕುಮಾರಸ್ಸಾರಕ್ಖಂ ಠಪೇಸುಂ, ಆಗತಾ ಲಹುಂ ಕುಮಾರಂ ದಟ್ಠುಂ ನ ಲಭನ್ತಿ.

ಕುಮಾರೋ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ವುಡ್ಢಿಮನ್ವಾಯ ದಾನಂ ದಾತುಂ ಆರದ್ಧೋ. ಸೋ ಸಾಲಾಯ ಸಮ್ಪತ್ತಾನಂ ಕಪಣದ್ಧಿಕಾನಂ ಅದತ್ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂಯೇವ ದೇತಿ. ಮಹಾಪುರಿಸೋ ‘‘ಕಿಂ ಮಮ ಪುತ್ತೋ ದಾನಂ ದೇತೀ’’ತಿ ಆವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂಯೇವ ದಾನಂ ದೇನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಯಥಾ ಸಬ್ಬೇಸಂ ದಸ್ಸತಿ, ತಥಾ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚೀವರಂ ಪಾರುಪಿತ್ವಾ ಪತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಕಾಸೇನ ಆಗಮ್ಮ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಘರದ್ವಾರೇ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಕುಮಾರೋ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಕುತೋ ಅಯಂ ಏವಂ ವಿರೂಪವೇಸೋ ವಸಲೋ ಆಗತೋ’’ತಿ ಕುದ್ಧೋ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

‘‘ಕುತೋ ನು ಆಗಚ್ಛಸಿ ದುಮ್ಮವಾಸೀ, ಓತಲ್ಲಕೋ ಪಂಸುಪಿಸಾಚಕೋವ;

ಸಙ್ಕಾರಚೋಳಂ ಪಟಿಮುಞ್ಚ ಕಣ್ಠೇ, ಕೋ ರೇ ತುವಂ ಹೋಸಿ ಅದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯೋ’’ತಿ.

ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ‘‘ಗಣ್ಹಥ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಕೋಟೇತ್ವಾ ಅನಯಬ್ಯಸನಂ ಪಾಪೇಸುಂ. ಸೋ ಆಕಾಸೇನ ಗನ್ತ್ವಾ ಬಹಿನಗರೇ ಪಚ್ಚಟ್ಠಾಸಿ. ದೇವತಾ ಕುಪಿತಾ ಕುಮಾರಂ ಗಲೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಉದ್ಧಂಪಾದಂ ಅಧೋಸಿರಂ ಠಪೇಸುಂ. ಸೋ ಅಕ್ಖೀಹಿ ನಿಗ್ಗತೇಹಿ ಮುಖೇನ ಖೇಳಂ ಪಗ್ಘರನ್ತೇನ ಘರುಘರುಪಸ್ಸಾಸೀ ದುಕ್ಖಂ ವೇದಯತಿ. ದಿಟ್ಠಮಙ್ಗಲಿಕಾ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಕೋಚಿ ಆಗತೋ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ಆಮ, ಪಬ್ಬಜಿತೋ ಆಗಚ್ಛೀ’’ತಿ. ‘‘ಕುಹಿಂ ಗತೋ’’ತಿ? ‘‘ಏವಂ ಗತೋ’’ತಿ. ಸಾ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಖಮಥ, ಭನ್ತೇ, ಅತ್ತನೋ ದಾಸಸ್ಸಾ’’ತಿ ಯಾಚನ್ತೀ ತಸ್ಸ ಪಾದಮೂಲೇ ಭೂಮಿಯಾ ನಿಪಜ್ಜಿ. ತೇನ ಚ ಸಮಯೇನ ಮಹಾಪುರಿಸೋ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತ್ವಾ, ಯಾಗುಂ ಲಭಿತ್ವಾ, ತಂ ಪಿವನ್ತೋ ತತ್ಥ ನಿಸಿನ್ನೋ ಹೋತಿ, ಸೋ ಅವಸಿಟ್ಠಂ ಥೋಕಂ ಯಾಗುಂ ದಿಟ್ಠಮಙ್ಗಲಿಕಾಯ ಅದಾಸಿ. ‘‘ಗಚ್ಛ ಇಮಂ ಯಾಗುಂ ಉದಕಕುಮ್ಭಿಯಾ ಆಲೋಲೇತ್ವಾ ಯೇಸಂ ಭೂತವಿಕಾರೋ ಅತ್ಥಿ, ತೇಸಂ ಅಕ್ಖಿಮುಖಕಣ್ಣನಾಸಾಬಿಲೇಸು ಆಸಿಞ್ಚ, ಸರೀರಞ್ಚ ಪರಿಪ್ಫೋಸೇಹಿ, ಏವಂ ನಿಬ್ಬಿಕಾರಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ. ಸಾ ತಥಾ ಅಕಾಸಿ. ತತೋ ಕುಮಾರೇ ಪಕತಿಸರೀರೇ ಜಾತೇ ‘‘ಏಹಿ, ತಾತ ಮಣ್ಡಬ್ಯ, ತಂ ಖಮಾಪೇಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಪುತ್ತಞ್ಚ ಸಬ್ಬೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇ ಚ ತಸ್ಸ ಪಾದಮೂಲೇ ನಿಕ್ಕುಜ್ಜಿತ್ವಾ ನಿಪಜ್ಜಾಪೇತ್ವಾ ಖಮಾಪೇಸಿ.

ಸೋ ‘‘ಸಬ್ಬಜನಸ್ಸ ದಾನಂ ದಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಓವದಿತ್ವಾ, ಧಮ್ಮಕಥಂ ಕತ್ವಾ, ಅತ್ತನೋ ವಸನಟ್ಠಾನಂಯೇವ ಗನ್ತ್ವಾ, ಚಿನ್ತೇಸಿ ‘‘ಇತ್ಥೀಸು ಪಾಕಟಾ ದಿಟ್ಠಮಙ್ಗಲಿಕಾ ದಮಿತಾ, ಪುರಿಸೇಸು ಪಾಕಟೋ ಮಣ್ಡಬ್ಯಕುಮಾರೋ, ಇದಾನಿ ಕೋ ದಮೇತಬ್ಬೋ’’ತಿ. ತತೋ ಜಾತಿಮನ್ತತಾಪಸಂ ಅದ್ದಸ ಬನ್ಧುಮತೀನಗರಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಕುಮ್ಭವತೀನದೀತೀರೇ ವಿಹರನ್ತಂ. ಸೋ ‘‘ಅಹಂ ಜಾತಿಯಾ ವಿಸಿಟ್ಠೋ, ಅಞ್ಞೇಹಿ ಪರಿಭುತ್ತೋದಕಂ ನ ಪರಿಭುಞ್ಜಾಮೀ’’ತಿ ಉಪರಿನದಿಯಾ ವಸತಿ. ಮಹಾಪುರಿಸೋ ತಸ್ಸ ಉಪರಿಭಾಗೇ ವಾಸಂ ಕಪ್ಪೇತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಉದಕಪರಿಭೋಗವೇಲಾಯಂ ದನ್ತಕಟ್ಠಂ ಖಾದಿತ್ವಾ ಉದಕೇ ಪಕ್ಖಿಪಿ. ತಾಪಸೋ ತಂ ಉದಕೇನ ವುಯ್ಹಮಾನಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಕೇನಿದಂ ಖಿತ್ತ’’ನ್ತಿ ಪಟಿಸೋತಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಮಹಾಪುರಿಸಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಕೋ ಏತ್ಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಮಾತಙ್ಗಚಣ್ಡಾಲೋ, ಆಚರಿಯಾ’’ತಿ. ‘‘ಅಪೇಹಿ, ಚಣ್ಡಾಲ, ಮಾ ಉಪರಿನದಿಯಾ ವಸೀ’’ತಿ. ಮಹಾಪುರಿಸೋ ‘‘ಸಾಧು, ಆಚರಿಯಾ’’ತಿ ಹೇಟ್ಠಾನದಿಯಾ ವಸತಿ, ಪಟಿಸೋತಮ್ಪಿ ದನ್ತಕಟ್ಠಂ ತಾಪಸಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಆಗಚ್ಛತಿ. ತಾಪಸೋ ಪುನ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಅಪೇಹಿ, ಚಣ್ಡಾಲ, ಮಾ ಹೇಟ್ಠಾನದಿಯಂ ವಸ, ಉಪರಿನದಿಯಾಯೇವ ವಸಾ’’ತಿ ಆಹ. ಮಹಾಪುರಿಸೋ ‘‘ಸಾಧು, ಆಚರಿಯಾ’’ತಿ ತಥಾ ಅಕಾಸಿ, ಪುನಪಿ ತಥೇವ ಅಹೋಸಿ. ತಾಪಸೋ ಪುನಪಿ ‘‘ತಥಾ ಕರೋತೀ’’ತಿ ದುಟ್ಠೋ ಮಹಾಪುರಿಸಂ ಸಪಿ ‘‘ಸೂರಿಯಸ್ಸ ತೇ ಉಗ್ಗಮನವೇಲಾಯ ಸತ್ತಧಾ ಮುದ್ಧಾ ಫಲತೂ’’ತಿ. ಮಹಾಪುರಿಸೋಪಿ ‘‘ಸಾಧು, ಆಚರಿಯ, ಅಹಂ ಪನ ಸೂರಿಯುಟ್ಠಾನಂ ನ ದೇಮೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಸೂರಿಯುಟ್ಠಾನಂ ನಿವಾರೇಸಿ. ತತೋ ರತ್ತಿ ನ ವಿಭಾಯತಿ, ಅನ್ಧಕಾರೋ ಜಾತೋ, ಭೀತಾ ಬನ್ಧುಮತೀವಾಸಿನೋ ತಾಪಸಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಅತ್ಥಿ ನು ಖೋ, ಆಚರಿಯ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಸೋತ್ಥಿಭಾವೋ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿಂಸು. ತೇ ಹಿ ತಂ ‘‘ಅರಹಾ’’ತಿ ಮಞ್ಞನ್ತಿ. ಸೋ ತೇಸಂ ಸಬ್ಬಮಾಚಿಕ್ಖಿ. ತೇ ಮಹಾಪುರಿಸಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ‘‘ಸೂರಿಯಂ, ಭನ್ತೇ, ಮುಞ್ಚಥಾ’’ತಿ ಯಾಚಿಂಸು. ಮಹಾಪುರಿಸೋ ‘‘ಯದಿ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಅರಹಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಮಂ ಖಮಾಪೇತಿ, ಮುಞ್ಚಾಮೀ’’ತಿ ಆಹ.

ಮನುಸ್ಸಾ ಗನ್ತ್ವಾ ತಾಪಸಂ ಆಹಂಸು – ‘‘ಏಹಿ, ಭನ್ತೇ, ಮಾತಙ್ಗಪಣ್ಡಿತಂ ಖಮಾಪೇಹಿ, ಮಾ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಕಲಹಕಾರಣಾ ಮಯಂ ನಸ್ಸಿಮ್ಹಾ’’ತಿ. ಸೋ ‘‘ನಾಹಂ ಚಣ್ಡಾಲಂ ಖಮಾಪೇಮೀ’’ತಿ ಆಹ. ಮನುಸ್ಸಾ ‘‘ಅಮ್ಹೇ ತ್ವಂ ನಾಸೇಸೀ’’ತಿ ತಂ ಹತ್ಥಪಾದೇಸು ಗಹೇತ್ವಾ ಮಹಾಪುರಿಸಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ನೇಸುಂ. ಮಹಾಪುರಿಸೋ ‘‘ಮಮ ಪಾದಮೂಲೇ ಕುಚ್ಛಿಯಾ ನಿಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಖಮಾಪೇನ್ತೇ ಖಮಾಮೀ’’ತಿ ಆಹ. ಮನುಸ್ಸಾ ‘‘ಏವಂ ಕರೋಹೀ’’ತಿ ಆಹಂಸು. ತಾಪಸೋ ‘‘ನಾಹಂ ಚಣ್ಡಾಲಂ ವನ್ದಾಮೀ’’ತಿ. ಮನುಸ್ಸಾ ‘‘ತವ ಛನ್ದೇನ ನ ವನ್ದಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ ಹತ್ಥಪಾದಮಸ್ಸುಗೀವಾದೀಸು ಗಹೇತ್ವಾ ಮಹಾಪುರಿಸಸ್ಸ ಪಾದಮೂಲೇ ಸಯಾಪೇಸುಂ. ಸೋ ‘‘ಖಮಾಮಹಂ ಇಮಸ್ಸ, ಅಪಿಚಾಹಂ ತಸ್ಸೇವಾನುಕಮ್ಪಾಯ ಸೂರಿಯಂ ನ ಮುಞ್ಚಾಮಿ, ಸೂರಿಯೇ ಹಿ ಉಗ್ಗತಮತ್ತೇ ಮುದ್ಧಾ ಅಸ್ಸ ಸತ್ತಧಾ ಫಲಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಆಹ. ಮನುಸ್ಸಾ ‘‘ಇದಾನಿ, ಭನ್ತೇ, ಕಿಂ ಕಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಆಹಂಸು. ಮಹಾಪುರಿಸೋ ‘‘ತೇನ ಹಿ ಇಮಂ ಗಲಪ್ಪಮಾಣೇ ಉದಕೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಮತ್ತಿಕಾಪಿಣ್ಡೇನಸ್ಸ ಸೀಸಂ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇಥ, ಸೂರಿಯರಸ್ಮೀಹಿ ಫುಟ್ಠೋ ಮತ್ತಿಕಾಪಿಣ್ಡೋ ಸತ್ತಧಾ ಫಲಿಸ್ಸತಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಫಲಿತೇ ಏಸ ಅಞ್ಞತ್ರ ಗಚ್ಛತೂ’’ತಿ ಆಹ. ತೇ ತಾಪಸಂ ಹತ್ಥಪಾದಾದೀಸು ಗಹೇತ್ವಾ ತಥಾ ಅಕಂಸು. ಸೂರಿಯೇ ಮುಞ್ಚಿತಮತ್ತೇ ಮತ್ತಿಕಾಪಿಣ್ಡೋ ಸತ್ತಧಾ ಫಲಿತ್ವಾ ಪತಿ, ತಾಪಸೋ ಭೀತೋ ಪಲಾಯಿ. ಮನುಸ್ಸಾ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಪಸ್ಸಥ, ಭೋ, ಸಮಣಸ್ಸ ಆನುಭಾವ’’ನ್ತಿ ದನ್ತಕಟ್ಠಪಕ್ಖಿಪನಮಾದಿಂ ಕತ್ವಾ ಸಬ್ಬಂ ವಿತ್ಥಾರೇತ್ವಾ ‘‘ನತ್ಥಿ ಈದಿಸೋ ಸಮಣೋ’’ತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಪಸೀದಿಂಸು. ತತೋ ಪಭುತಿ ಸಕಲಜಮ್ಬುದೀಪೇ ಖತ್ತಿಯಬ್ರಾಹ್ಮಣಾದಯೋ ಗಹಟ್ಠಪಬ್ಬಜಿತಾ ಮಾತಙ್ಗಪಣ್ಡಿತಸ್ಸ ಉಪಟ್ಠಾನಂ ಅಗಮಂಸು. ಸೋ ಯಾವತಾಯುಕಂ ಠತ್ವಾ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ. ತೇನಾಹ ಭಗವಾ ‘‘ತದಮಿನಾಪಿ ಜಾನಾಥ…ಪೇ… ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೂಪಪತ್ತಿಯಾ’’ತಿ.

೧೪೦-೧೪೧. ಏವಂ ‘‘ನ ಜಚ್ಚಾ ವಸಲೋ ಹೋತಿ, ಕಮ್ಮುನಾ ವಸಲೋ ಹೋತೀ’’ತಿ ಸಾಧೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ‘‘ನ ಜಚ್ಚಾ ಹೋತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ, ಕಮ್ಮುನಾ ಹೋತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ’’ತಿ ಏತಂ ಸಾಧೇತುಂ ಆಹ ‘‘ಅಜ್ಝಾಯಕಕುಲೇ ಜಾತಾ …ಪೇ… ದುಗ್ಗತ್ಯಾ ಗರಹಾಯವಾ’’ತಿ. ತತ್ಥ ಅಜ್ಝಾಯಕಕುಲೇ ಜಾತಾತಿ ಮನ್ತಜ್ಝಾಯಕೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲೇ ಜಾತಾ. ‘‘ಅಜ್ಝಾಯಕಾಕುಳೇ ಜಾತಾ’’ತಿಪಿ ಪಾಠೋ. ಮನ್ತಾನಂ ಅಜ್ಝಾಯಕೇ ಅನುಪಕುಟ್ಠೇ ಚ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲೇ ಜಾತಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಮನ್ತಾ ಬನ್ಧವಾ ಏತೇಸನ್ತಿ ಮನ್ತಬನ್ಧವಾ. ವೇದಬನ್ಧೂ ವೇದಪಟಿಸ್ಸರಣಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ತೇ ಚ ಪಾಪೇಸು ಕಮ್ಮೇಸು ಅಭಿಣ್ಹಮುಪದಿಸ್ಸರೇತಿ ತೇ ಏವಂ ಕುಲೇ ಜಾತಾ ಮನ್ತಬನ್ಧವಾ ಚ ಸಮಾನಾಪಿ ಯದಿ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾದೀಸು ಪಾಪಕಮ್ಮೇಸು ಪುನಪ್ಪುನಂ ಉಪದಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಅಥ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ಗಾರಯ್ಹಾ ಸಮ್ಪರಾಯೇ ಚ ದುಗ್ಗತಿ ತೇ ಏವಮುಪದಿಸ್ಸಮಾನಾ ಇಮಸ್ಮಿಂಯೇವ ಅತ್ತಭಾವೇ ಮಾತಾಪಿತೂಹಿಪಿ ‘‘ನಯಿಮೇ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪುತ್ತಾ, ದುಜ್ಜಾತಾ ಏತೇ ಕುಲಸ್ಸ ಅಙ್ಗಾರಭೂತಾ, ನಿಕ್ಕಡ್ಢಥ ನೇ’’ತಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಹಿಪಿ ‘‘ಗಹಪತಿಕಾ ಏತೇ, ನ ಏತೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ, ಮಾ ನೇಸಂ ಸದ್ಧಯಞ್ಞಥಾಲಿಪಾಕಾದೀಸು ಪವೇಸಂ ದೇಥ, ಮಾ ನೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸಲ್ಲಪಥಾ’’ತಿ, ಅಞ್ಞೇಹಿಪಿ ಮನುಸ್ಸೇಹಿ ‘‘ಪಾಪಕಮ್ಮನ್ತಾ ಏತೇ, ನ ಏತೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ’’ತಿ ಏವಂ ಗಾರಯ್ಹಾ ಹೋನ್ತಿ. ಸಮ್ಪರಾಯೇ ಚ ನೇಸಂ ದುಗ್ಗತಿ ನಿರಯಾದಿಭೇದಾ, ದುಗ್ಗತಿ ಏತೇಸಂ ಪರಲೋಕೇ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಮ್ಪರಾಯೇ ವಾತಿಪಿ ಪಾಠೋ. ಪರಲೋಕೇ ಏತೇಸಂ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಗತಿ ದುಗ್ಗತಿ, ದುಕ್ಖಪ್ಪತ್ತಿಯೇವ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ನ ನೇ ಜಾತಿ ನಿವಾರೇತಿ, ದುಗ್ಗತ್ಯಾ ಗರಹಾಯ ವಾತಿ ಸಾ ತಥಾ ಉಕ್ಕಟ್ಠಾಪಿ ಯಂ ತ್ವಂ ಸಾರತೋ ಪಚ್ಚೇಸಿ, ಜಾತಿ ಏತೇ ಪಾಪಕಮ್ಮೇಸು ಪದಿಸ್ಸನ್ತೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇ ‘‘ಸಮ್ಪರಾಯೇ ಚ ದುಗ್ಗತೀ’’ತಿ ಏತ್ಥ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಾಯ ದುಗ್ಗತಿಯಾ ವಾ, ‘‘ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ಗಾರಯ್ಹಾ’’ತಿ ಏತ್ಥ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಾಯ ಗರಹಾಯ ವಾ ನ ನಿವಾರೇತಿ.

೧೪೨. ಏವಂ ಭಗವಾ ಅಜ್ಝಾಯಕಕುಲೇ ಜಾತಾನಮ್ಪಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಗಾರಯ್ಹಾದಿಕಮ್ಮವಸೇನ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ಪತಿತಭಾವಂ ದೀಪೇನ್ತೋ ದುಗ್ಗತಿಗಮನೇನ ಚ ಸಮ್ಪರಾಯೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಜಾತಿಯಾ ಅಭಾವಂ ದೀಪೇನ್ತೋ ‘‘ನ ಜಚ್ಚಾ ಹೋತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ, ಕಮ್ಮುನಾ ಹೋತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ’’ತಿ ಏತಮ್ಪಿ ಅತ್ಥಂ ಸಾಧೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ದುವಿಧಮ್ಪಿ ಅತ್ಥಂ ನಿಗಮೇನ್ತೋ ಆಹ, ಏವಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ –

‘‘ನ ಜಚ್ಚಾ ವಸಲೋ ಹೋತಿ, ನ ಜಚ್ಚಾ ಹೋತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ;

ಕಮ್ಮುನಾ ವಸಲೋ ಹೋತಿ, ಕಮ್ಮುನಾ ಹೋತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ’’ತಿ.

ಸೇಸಂ ಕಸಿಭಾರದ್ವಾಜಸುತ್ತೇ ವುತ್ತನಯಮೇವ. ವಿಸೇಸತೋ ವಾ ಏತ್ಥ ನಿಕ್ಕುಜ್ಜಿತಂ ವಾತಿಆದೀನಂ ಏವಂ ಯೋಜನಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ – ಯಥಾ ಕೋಚಿ ನಿಕ್ಕುಜ್ಜಿತಂ ವಾ ಉಕ್ಕುಜ್ಜೇಯ್ಯ, ಏವಂ ಮಂ ಕಮ್ಮವಿಮುಖಂ ಜಾತಿವಾದೇ ಪತಿತಂ ‘‘ಜಾತಿಯಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣವಸಲಭಾವೋ ಹೋತೀ’’ತಿ ದಿಟ್ಠಿತೋ ವುಟ್ಠಾಪೇನ್ತೇನ, ಯಥಾ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಂ ವಿವರೇಯ್ಯ, ಏವಂ ಜಾತಿವಾದಪಟಿಚ್ಛನ್ನಂ ಕಮ್ಮವಾದಂ ವಿವರನ್ತೇನ, ಯಥಾ ಮೂಳ್ಹಸ್ಸ ಮಗ್ಗಂ ಆಚಿಕ್ಖೇಯ್ಯ, ಏವಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣವಸಲಭಾವಸ್ಸ ಅಸಮ್ಭಿನ್ನಉಜುಮಗ್ಗಂ ಆಚಿಕ್ಖನ್ತೇನ, ಯಥಾ ಅನ್ಧಕಾರೇ ವಾ ತೇಲಪಜ್ಜೋತಂ ಧಾರೇಯ್ಯ, ಏವಂ ಮಾತಙ್ಗಾದಿನಿದಸ್ಸನಪಜ್ಜೋತಧಾರಣೇನ ಮಯ್ಹಂ ಭೋತಾ ಗೋತಮೇನ ಏತೇಹಿ ಪರಿಯಾಯೇಹಿ ಪಕಾಸಿತತ್ತಾ ಅನೇಕಪರಿಯಾಯೇನ ಧಮ್ಮೋ ಪಕಾಸಿತೋತಿ.

ಪರಮತ್ಥಜೋತಿಕಾಯ ಖುದ್ದಕ-ಅಟ್ಠಕಥಾಯ

ಸುತ್ತನಿಪಾತ-ಅಟ್ಠಕಥಾಯ ಅಗ್ಗಿಕಭಾರದ್ವಾಜಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.