೪. ಕಸಿಭಾರದ್ವಾಜಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

ಏವಂ ಮೇ ಸುತನ್ತಿ ಕಸಿಭಾರದ್ವಾಜಸುತ್ತಂ. ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಭಗವಾ ಮಗಧೇಸು ವಿಹರನ್ತೋ ದಕ್ಖಿಣಾಗಿರಿಸ್ಮಿಂ ಏಕನಾಲಾಯಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಾಮೇ ಪುರೇಭತ್ತಕಿಚ್ಚಂ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಕಿಚ್ಚನ್ತಿ ಇಮೇಸು ದ್ವೀಸು ಬುದ್ಧಕಿಚ್ಚೇಸು ಪುರೇಭತ್ತಕಿಚ್ಚಂ ನಿಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಕಿಚ್ಚಾವಸಾನೇ ಬುದ್ಧಚಕ್ಖುನಾ ಲೋಕಂ ವೋಲೋಕೇನ್ತೋ ಕಸಿಭಾರದ್ವಾಜಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಅರಹತ್ತಸ್ಸ ಉಪನಿಸ್ಸಯಸಮ್ಪನ್ನಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ತತ್ಥ ಮಯಿ ಗತೇ ಯಥಾ ಪವತ್ತಿಸ್ಸತಿ, ತತೋ ಕಥಾವಸಾನೇ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸುತ್ವಾ ಏಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಚ ಞತ್ವಾ, ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ, ಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ, ಇಮಂ ಸುತ್ತಂ ಅಭಾಸಿ.

ತತ್ಥ ಸಿಯಾ ‘‘ಕತಮಂ ಬುದ್ಧಾನಂ ಪುರೇಭತ್ತಕಿಚ್ಚಂ, ಕತಮಂ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಕಿಚ್ಚ’’ನ್ತಿ? ವುಚ್ಚತೇ – ಬುದ್ಧೋ ಭಗವಾ ಪಾತೋ ಏವ ಉಟ್ಠಾಯ ಉಪಟ್ಠಾಕಾನುಗ್ಗಹತ್ಥಂ ಸರೀರಫಾಸುಕತ್ಥಞ್ಚ ಮುಖಧೋವನಾದಿಸರೀರಪರಿಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಯಾವ ಭಿಕ್ಖಾಚಾರವೇಲಾ, ತಾವ ವಿವಿತ್ತಾಸನೇ ವೀತಿನಾಮೇತ್ವಾ, ಭಿಕ್ಖಾಚಾರವೇಲಾಯ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ, ಕಾಯಬನ್ಧನಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ, ಚೀವರಂ ಪಾರುಪಿತ್ವಾ, ಪತ್ತಮಾದಾಯ ಕದಾಚಿ ಏಕಕೋವ ಕದಾಚಿ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಪರಿವುತೋ ಗಾಮಂ ವಾ ನಿಗಮಂ ವಾ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪವಿಸತಿ, ಕದಾಚಿ ಪಕತಿಯಾ, ಕದಾಚಿ ಅನೇಕೇಹಿ ಪಾಟಿಹಾರಿಯೇಹಿ ವತ್ತಮಾನೇಹಿ. ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ – ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪವಿಸತೋ ಲೋಕನಾಥಸ್ಸ ಪುರತೋ ಪುರತೋ ಗನ್ತ್ವಾ ಮುದುಗತಿಯೋ ವಾತಾ ಪಥವಿಂ ಸೋಧೇನ್ತಿ; ವಲಾಹಕಾ ಉದಕಫುಸಿತಾನಿ ಮುಞ್ಚನ್ತಾ ಮಗ್ಗೇ ರೇಣುಂ ವೂಪಸಮೇತ್ವಾ ಉಪರಿ ವಿತಾನಂ ಹುತ್ವಾ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ. ಅಪರೇ ವಾತಾ ಪುಪ್ಫಾನಿ ಉಪಸಂಹರಿತ್ವಾ ಮಗ್ಗೇ ಓಕಿರನ್ತಿ, ಉನ್ನತಾ ಭೂಮಿಪ್ಪದೇಸಾ ಓನಮನ್ತಿ, ಓನತಾ ಉನ್ನಮನ್ತಿ, ಪಾದನಿಕ್ಖೇಪಸಮಯೇ ಸಮಾವ ಭೂಮಿ ಹೋತಿ, ಸುಖಸಮ್ಫಸ್ಸಾನಿ ರಥಚಕ್ಕಮತ್ತಾನಿ ಪದುಮಪುಪ್ಫಾನಿ ವಾ ಪಾದೇ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ತಿ, ಇನ್ದಖೀಲಸ್ಸ ಅನ್ತೋ ಠಪಿತಮತ್ತೇ ದಕ್ಖಿಣಪಾದೇ ಸರೀರಾ ಛಬ್ಬಣ್ಣರಸ್ಮಿಯೋ ನಿಚ್ಛರಿತ್ವಾ ಸುವಣ್ಣರಸಪಿಞ್ಜರಾನಿ ವಿಯ ಚಿತ್ರಪಟಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಾನಿ ವಿಯ ಚ ಪಾಸಾದಕೂಟಾಗಾರಾದೀನಿ ಕರೋನ್ತಿಯೋ ಇತೋ ಚಿತೋ ಚ ವಿಧಾವನ್ತಿ, ಹತ್ಥಿಅಸ್ಸವಿಹಙ್ಗಾದಯೋ ಸಕಸಕಟ್ಠಾನೇಸು ಠಿತಾಯೇವ ಮಧುರೇನಾಕಾರೇನ ಸದ್ದಂ ಕರೋನ್ತಿ, ತಥಾ ಭೇರಿವೀಣಾದೀನಿ ತೂರಿಯಾನಿ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಕಾಯೂಪಗಾನಿ ಚ ಆಭರಣಾನಿ, ತೇನ ಸಞ್ಞಾಣೇನ ಮನುಸ್ಸಾ ಜಾನನ್ತಿ ‘‘ಅಜ್ಜ ಭಗವಾ ಇಧ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪವಿಟ್ಠೋ’’ತಿ. ತೇ ಸುನಿವತ್ಥಾ ಸುಪಾರುತಾ ಗನ್ಧಪುಪ್ಫಾದೀನಿ ಆದಾಯ ಘರಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಅನ್ತರವೀಥಿಂ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಗನ್ಧಪುಪ್ಫಾದೀಹಿ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ಪೂಜೇತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ – ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ, ಭನ್ತೇ, ದಸ ಭಿಕ್ಖೂ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ವೀಸತಿ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಭಿಕ್ಖುಸತಂ ದೇಥಾ’’ತಿ ಯಾಚಿತ್ವಾ ಭಗವತೋಪಿ ಪತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ, ಆಸನಂ ಪಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತೇನ ಪಟಿಮಾನೇನ್ತಿ.

ಭಗವಾ ಕತಭತ್ತಕಿಚ್ಚೋ ತೇಸಂ ಸನ್ತಾನಾನಿ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ತಥಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ, ಯಥಾ ಕೇಚಿ ಸರಣಗಮನೇ ಪತಿಟ್ಠಹನ್ತಿ, ಕೇಚಿ ಪಞ್ಚಸು ಸೀಲೇಸು, ಕೇಚಿ ಸೋತಾಪತ್ತಿಸಕದಾಗಾಮಿಅನಾಗಾಮಿಫಲಾನಂ ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ, ಕೇಚಿ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಅಗ್ಗಫಲೇ ಅರಹತ್ತೇತಿ. ಏವಂ ತಥಾ ತಥಾ ಜನಂ ಅನುಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಉಟ್ಠಾಯಾಸನಾ ವಿಹಾರಂ ಗಚ್ಛತಿ. ತತ್ಥ ಮಣ್ಡಲಮಾಳೇ ಪಞ್ಞತ್ತವರಬುದ್ಧಾಸನೇ ನಿಸೀದತಿ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಭತ್ತಕಿಚ್ಚಪರಿಯೋಸಾನಂ ಆಗಮಯಮಾನೋ. ತತೋ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಭತ್ತಕಿಚ್ಚಪರಿಯೋಸಾನೇ ಉಪಟ್ಠಾಕೋ ಭಗವತೋ ನಿವೇದೇತಿ. ಅಥ ಭಗವಾ ಗನ್ಧಕುಟಿಂ ಪವಿಸತಿ. ಇದಂ ತಾವ ಪುರೇಭತ್ತಕಿಚ್ಚಂ. ಯಞ್ಚೇತ್ಥ ನ ವುತ್ತಂ, ತಂ ಬ್ರಹ್ಮಾಯುಸುತ್ತೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಗಹೇತಬ್ಬಂ.

ಅಥ ಭಗವಾ ಏವಂ ಕತಪುರೇಭತ್ತಕಿಚ್ಚೋ ಗನ್ಧಕುಟಿಯಾ ಉಪಟ್ಠಾನೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ, ಪಾದೇ ಪಕ್ಖಾಲೇತ್ವಾ, ಪಾದಪೀಠೇ ಠತ್ವಾ, ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ಓವದತಿ – ‘‘ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಪ್ಪಮಾದೇನ ಸಮ್ಪಾದೇಥ, ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೋ ದುಲ್ಲಭೋ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ, ಮನುಸ್ಸಪಟಿಲಾಭೋ ದುಲ್ಲಭೋ, ಸದ್ಧಾಸಮ್ಪತ್ತಿ ದುಲ್ಲಭಾ, ಪಬ್ಬಜ್ಜಾ ದುಲ್ಲಭಾ, ಸದ್ಧಮ್ಮಸ್ಸವನಂ ದುಲ್ಲಭಂ ಲೋಕಸ್ಮಿ’’ನ್ತಿ. ತತೋ ಭಿಕ್ಖೂ ಭಗವನ್ತಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಪುಚ್ಛನ್ತಿ. ಅಥ ಭಗವಾ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಚರಿಯವಸೇನ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ದೇತಿ. ತೇ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಉಗ್ಗಹೇತ್ವಾ, ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ, ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ; ಕೇಚಿ ಅರಞ್ಞಂ, ಕೇಚಿ ರುಕ್ಖಮೂಲಂ, ಕೇಚಿ ಪಬ್ಬತಾದೀನಂ ಅಞ್ಞತರಂ, ಕೇಚಿ ಚಾತುಮಹಾರಾಜಿಕಭವನಂ…ಪೇ… ಕೇಚಿ ವಸವತ್ತಿಭವನನ್ತಿ. ತತೋ ಭಗವಾ ಗನ್ಧಕುಟಿಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಸಚೇ ಆಕಙ್ಖತಿ, ದಕ್ಖಿಣೇನ ಪಸ್ಸೇನ ಸತೋ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಮುಹುತ್ತಂ ಸೀಹಸೇಯ್ಯಂ ಕಪ್ಪೇತಿ. ಅಥ ಸಮಸ್ಸಾಸಿತಕಾಯೋ ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ದುತಿಯಭಾಗೇ ಲೋಕಂ ವೋಲೋಕೇತಿ. ತತಿಯಭಾಗೇ ಯಂ ಗಾಮಂ ವಾ ನಿಗಮಂ ವಾ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ವಿಹರತಿ, ತತ್ಥ ಜನೋ ಪುರೇಭತ್ತಂ ದಾನಂ ದತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಂ ಸುನಿವತ್ಥೋ ಸುಪಾರುತೋ ಗನ್ಧಪುಪ್ಫಾದೀನಿ ಆದಾಯ ವಿಹಾರೇ ಸನ್ನಿಪತತಿ. ತತೋ ಭಗವಾ ಸಮ್ಪತ್ತಪರಿಸಾಯ ಅನುರೂಪೇನ ಪಾಟಿಹಾರಿಯೇನ ಗನ್ತ್ವಾ ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ಪಞ್ಞತ್ತವರಬುದ್ಧಾಸನೇ ನಿಸಜ್ಜ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ ಕಾಲಯುತ್ತಂ ಪಮಾಣಯುತ್ತಂ. ಅಥ ಕಾಲಂ ವಿದಿತ್ವಾ ಪರಿಸಂ ಉಯ್ಯೋಜೇತಿ.

ತತೋ ಸಚೇ ಗತ್ತಾನಿ ಓಸಿಞ್ಚಿತುಕಾಮೋ ಹೋತಿ. ಅಥ ಬುದ್ಧಾಸನಾ ಉಟ್ಠಾಯ ಉಪಟ್ಠಾಕೇನ ಉದಕಪಟಿಯಾದಿತೋಕಾಸಂ ಗನ್ತ್ವಾ, ಉಪಟ್ಠಾಕಹತ್ಥತೋ ಉದಕಸಾಟಿಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ, ನ್ಹಾನಕೋಟ್ಠಕಂ ಪವಿಸತಿ. ಉಪಟ್ಠಾಕೋಪಿ ಬುದ್ಧಾಸನಂ ಆನೇತ್ವಾ ಗನ್ಧಕುಟಿಪರಿವೇಣೇ ಪಞ್ಞಾಪೇತಿ. ಭಗವಾ ಗತ್ತಾನಿ ಓಸಿಞ್ಚಿತ್ವಾ, ಸುರತ್ತದುಪಟ್ಟಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ, ಕಾಯಬನ್ಧನಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ, ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗಂ ಕತ್ವಾ, ತತ್ಥ ಆಗನ್ತ್ವಾ, ನಿಸೀದತಿ ಏಕಕೋವ ಮುಹುತ್ತಂ ಪಟಿಸಲ್ಲೀನೋ. ಅಥ ಭಿಕ್ಖೂ ತತೋ ತತೋ ಆಗಮ್ಮ ಭಗವತೋ ಉಪಟ್ಠಾನಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ತತ್ಥ ಏಕಚ್ಚೇ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛನ್ತಿ, ಏಕಚ್ಚೇ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ, ಏಕಚ್ಚೇ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನಂ ಯಾಚನ್ತಿ. ಭಗವಾ ತೇಸಂ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಂ ಸಮ್ಪಾದೇನ್ತೋ ಪಠಮಂ ಯಾಮಂ ವೀತಿನಾಮೇತಿ.

ಮಜ್ಝಿಮಯಾಮೇ ಸಕಲದಸಸಹಸ್ಸಿಲೋಕಧಾತುದೇವತಾಯೋ ಓಕಾಸಂ ಲಭಮಾನಾ ಭಗವನ್ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛನ್ತಿ ಯಥಾಭಿಸಙ್ಖತಂ ಅನ್ತಮಸೋ ಚತುರಕ್ಖರಮ್ಪಿ. ಭಗವಾ ತಾಸಂ ದೇವತಾನಂ ಪಞ್ಹಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇನ್ತೋ ಮಜ್ಝಿಮಯಾಮಂ ವೀತಿನಾಮೇತಿ. ತತೋ ಪಚ್ಛಿಮಯಾಮಂ ಚತ್ತಾರೋ ಭಾಗೇ ಕತ್ವಾ ಏಕಂ ಭಾಗಂ ಚಙ್ಕಮಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತಿ, ದುತಿಯಭಾಗಂ ಗನ್ಧಕುಟಿಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ದಕ್ಖಿಣೇನ ಪಸ್ಸೇನ ಸತೋ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸೀಹಸೇಯ್ಯಂ ಕಪ್ಪೇತಿ, ತತಿಯಭಾಗಂ ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿಯಾ ವೀತಿನಾಮೇತಿ, ಚತುತ್ಥಭಾಗಂ ಮಹಾಕರುಣಾಸಮಾಪತ್ತಿಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಬುದ್ಧಚಕ್ಖುನಾ ಲೋಕಂ ವೋಲೋಕೇತಿ ಅಪ್ಪರಜಕ್ಖಮಹಾರಜಕ್ಖಾದಿಸತ್ತದಸ್ಸನತ್ಥಂ. ಇದಂ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಕಿಚ್ಚಂ.

ಏವಮಿಮಸ್ಸ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಕಿಚ್ಚಸ್ಸ ಲೋಕವೋಲೋಕನಸಙ್ಖಾತೇ ಚತುತ್ಥಭಾಗಾವಸಾನೇ ಬುದ್ಧಧಮ್ಮಸಙ್ಘೇಸು ದಾನಸೀಲಉಪೋಸಥಕಮ್ಮಾದೀಸು ಚ ಅಕತಾಧಿಕಾರೇ ಕತಾಧಿಕಾರೇ ಚ ಅನುಪನಿಸ್ಸಯಸಮ್ಪನ್ನೇ ಉಪನಿಸ್ಸಯಸಮ್ಪನ್ನೇ ಚ ಸತ್ತೇ ಪಸ್ಸಿತುಂ ಬುದ್ಧಚಕ್ಖುನಾ ಲೋಕಂ ವೋಲೋಕೇನ್ತೋ ಕಸಿಭಾರದ್ವಾಜಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಅರಹತ್ತಸ್ಸ ಉಪನಿಸ್ಸಯಸಮ್ಪನ್ನಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ತತ್ಥ ಮಯಿ ಗತೇ ಕಥಾ ಪವತ್ತಿಸ್ಸತಿ, ತತೋ ಕಥಾವಸಾನೇ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸುತ್ವಾ ಏಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಚ ಞತ್ವಾ, ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ, ಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ಇಮಂ ಸುತ್ತಮಭಾಸಿ.

ತತ್ಥ ಏವಂ ಮೇ ಸುತನ್ತಿಆದಿ ಆಯಸ್ಮತಾ ಆನನ್ದೇನ ಪಠಮಮಹಾಸಙ್ಗೀತಿಕಾಲೇ ಧಮ್ಮಸಙ್ಗೀತಿಂ ಕರೋನ್ತೇನ ಆಯಸ್ಮತಾ ಮಹಾಕಸ್ಸಪತ್ಥೇರೇನ ಪುಟ್ಠೇನ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಅರಹನ್ತಸತಾನಂ ವುತ್ತಂ, ‘‘ಅಹಂ, ಖೋ, ಸಮಣ ಕಸಾಮಿ ಚ ವಪಾಮಿ ಚಾ’’ತಿ ಕಸಿಭಾರದ್ವಾಜೇನ ವುತ್ತಂ, ‘‘ಅಹಮ್ಪಿ ಖೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಕಸಾಮಿ ಚ ವಪಾಮಿ ಚಾ’’ತಿಆದಿ ಭಗವತಾ ವುತ್ತಂ. ತದೇತಂ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ಸಮೋಧಾನೇತ್ವಾ ‘‘ಕಸಿಭಾರದ್ವಾಜಸುತ್ತ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ.

ತತ್ಥ ಏವನ್ತಿ ಅಯಂ ಆಕಾರನಿದಸ್ಸನಾವಧಾರಣತ್ಥೋ ಏವಂ-ಸದ್ದೋ. ಆಕಾರತ್ಥೇನ ಹಿ ಏತೇನ ಏತಮತ್ಥಂ ದೀಪೇತಿ – ನಾನಾನಯನಿಪುಣಮನೇಕಜ್ಝಾಸಯಸಮುಟ್ಠಾನಂ ಅತ್ಥಬ್ಯಞ್ಜನಸಮ್ಪನ್ನಂ ವಿವಿಧಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ಧಮ್ಮತ್ಥದೇಸನಾಪಟಿವೇಧಗಮ್ಭೀರಂ ಸಬ್ಬಸತ್ತೇಹಿ ಸಕಸಕಭಾಸಾನುರೂಪಮುಪಲಕ್ಖಣಿಯಸಭಾವಂ ತಸ್ಸ ಭಗವತೋ ವಚನಂ, ತಂ ಸಬ್ಬಾಕಾರೇನ ಕೋ ಸಮತ್ಥೋ ವಿಞ್ಞಾತುಂ; ಅಥ, ಖೋ, ‘‘ಏವಂ ಮೇ ಸುತಂ, ಮಯಾಪಿ ಏಕೇನಾಕಾರೇನ ಸುತ’’ನ್ತಿ. ನಿದಸ್ಸನತ್ಥೇನ ‘‘ನಾಹಂ ಸಯಮ್ಭೂ, ನ ಮಯಾ ಇದಂ ಸಚ್ಛಿಕತ’’ನ್ತಿ ಅತ್ತಾನಂ ಪರಿಮೋಚೇನ್ತೋ ‘‘ಏವಂ ಮೇ ಸುತಂ, ಮಯಾ ಏವಂ ಸುತ’’ನ್ತಿ ಇದಾನಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಸಕಲಸುತ್ತಂ ನಿದಸ್ಸೇತಿ. ಅವಧಾರಣತ್ಥೇನ ‘‘ಏತದಗ್ಗಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಮ ಸಾವಕಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಬಹುಸ್ಸುತಾನಂ ಯದಿದಂ ಆನನ್ದೋ, ಗತಿಮನ್ತಾನಂ, ಸತಿಮನ್ತಾನಂ, ಧಿತಿಮನ್ತಾನಂ, ಉಪಟ್ಠಾಕಾನಂ ಯದಿದಂ ಆನನ್ದೋ’’ತಿ (ಅ. ನಿ. ೧.೨೧೯-೨೨೩) ಏವಂ ಭಗವತಾ ಪಸತ್ಥಭಾವಾನುರೂಪಂ ಅತ್ತನೋ ಧಾರಣಬಲಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಸತ್ತಾನಂ ಸೋತುಕಮ್ಯತಂ ಜನೇತಿ ‘‘ಏವಂ ಮೇ ಸುತಂ ತಞ್ಚ ಅತ್ಥತೋ ವಾ ಬ್ಯಞ್ಜನತೋ ವಾ ಅನೂನಮನಧಿಕಂ, ಏವಮೇವ, ನ ಅಞ್ಞಥಾ ದಟ್ಠಬ್ಬ’’ನ್ತಿ. ಮೇ ಸುತನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಮಯಾಸದ್ದತ್ಥೋ ಮೇ-ಸದ್ದೋ, ಸೋತದ್ವಾರವಿಞ್ಞಾಣತ್ಥೋ ಸುತಸದ್ದೋ. ತಸ್ಮಾ ಏವಂ ಮೇ ಸುತನ್ತಿ ಏವಂ ಮಯಾ ಸೋತವಿಞ್ಞಾಣಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಾಯ ವಿಞ್ಞಾಣವೀಥಿಯಾ ಉಪಧಾರಿತನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ.

ಏಕಂ ಸಮಯನ್ತಿ ಏಕಂ ಕಾಲಂ. ಭಗವಾತಿ ಭಾಗ್ಯವಾ, ಭಗ್ಗವಾ, ಭತ್ತವಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಮಗಧೇಸು ವಿಹರತೀತಿ ಮಗಧಾ ನಾಮ ಜನಪದಿನೋ ರಾಜಕುಮಾರಾ, ತೇಸಂ ನಿವಾಸೋ ಏಕೋಪಿ ಜನಪದೋ ರುಳ್ಹೀಸದ್ದೇನ ‘‘ಮಗಧಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಮಗಧೇಸು ಜನಪದೇ. ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಯಸ್ಮಾ ಚೇತಿಯರಾಜಾ ಮುಸಾವಾದಂ ಭಣಿತ್ವಾ ಭೂಮಿಂ ಪವಿಸನ್ತೋ ‘ಮಾ ಗಧಂ ಪವಿಸಾ’ತಿ ವುತ್ತೋ, ಯಸ್ಮಾ ವಾ ತಂ ರಾಜಾನಂ ಮಗ್ಗನ್ತಾ ಭೂಮಿಂ ಖನನ್ತಾ ಪುರಿಸಾ ‘ಮಾ ಗಧಂ ಕರೋಥಾ’ತಿ ವುತ್ತಾ, ತಸ್ಮಾ ಮಗಧಾ’’ತಿ ಏವಮಾದೀಹಿ ನಯೇಹಿ ಬಹುಧಾ ಪಪಞ್ಚೇನ್ತಿ. ಯಂ ರುಚ್ಚತಿ, ತಂ ಗಹೇತಬ್ಬನ್ತಿ. ವಿಹರತೀತಿ ಏಕಂ ಇರಿಯಾಪಥಬಾಧನಂ ಅಪರೇನ ಇರಿಯಾಪಥೇನ ವಿಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಅಪರಿಪತನ್ತಂ ಅತ್ತಭಾವಂ ಹರತಿ, ಪವತ್ತೇತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ದಿಬ್ಬಬ್ರಹ್ಮಅರಿಯವಿಹಾರೇಹಿ ವಾ ಸತ್ತಾನಂ ವಿವಿಧಂ ಹಿತಂ ಹರತೀತಿ ವಿಹರತಿ. ಹರತೀತಿ ಉಪಸಂಹರತಿ, ಉಪನೇತಿ, ಜನೇತಿ, ಉಪ್ಪಾದೇತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ತಥಾ ಹಿ ಯದಾ ಸತ್ತಾ ಕಾಮೇಸು ವಿಪ್ಪಟಿಪಜ್ಜನ್ತಿ, ತದಾ ಕಿರ ಭಗವಾ ದಿಬ್ಬೇನ ವಿಹಾರೇನ ವಿಹರತಿ ತೇಸಂ ಅಲೋಭಕುಸಲಮೂಲುಪ್ಪಾದನತ್ಥಂ – ‘‘ಅಪ್ಪೇವ ನಾಮ ಇಮಂ ಪಟಿಪತ್ತಿಂ ದಿಸ್ವಾ ಏತ್ಥ ರುಚಿಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಕಾಮೇಸು ವಿರಜ್ಜೇಯ್ಯು’’ನ್ತಿ. ಯದಾ ಪನ ಇಸ್ಸರಿಯತ್ಥಂ ಸತ್ತೇಸು ವಿಪ್ಪಟಿಪಜ್ಜನ್ತಿ, ತದಾ ಬ್ರಹ್ಮವಿಹಾರೇನ ವಿಹರತಿ ತೇಸಂ ಅದೋಸಕುಸಲಮೂಲುಪ್ಪಾದನತ್ಥಂ – ‘‘ಅಪ್ಪೇವ ನಾಮ ಇಮಂ ಪಟಿಪತ್ತಿಂ ದಿಸ್ವಾ ಏತ್ಥ ರುಚಿಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಅದೋಸೇನ ದೋಸಂ ವೂಪಸಮೇಯ್ಯು’’ನ್ತಿ. ಯದಾ ಪನ ಪಬ್ಬಜಿತಾ ಧಮ್ಮಾಧಿಕರಣಂ ವಿವದನ್ತಿ, ತದಾ ಅರಿಯವಿಹಾರೇನ ವಿಹರತಿ ತೇಸಂ ಅಮೋಹಕುಸಲಮೂಲುಪ್ಪಾದನತ್ಥಂ – ‘‘ಅಪ್ಪೇವ ನಾಮ ಇಮಂ ಪಟಿಪತ್ತಿಂ ದಿಸ್ವಾ ಏತ್ಥ ರುಚಿಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಅಮೋಹೇನ ಮೋಹಂ ವೂಪಸಮೇಯ್ಯು’’ನ್ತಿ. ಇರಿಯಾಪಥವಿಹಾರೇನ ಪನ ನ ಕದಾಚಿ ನ ವಿಹರತಿ ತಂ ವಿನಾ ಅತ್ತಭಾವಪರಿಹರಣಾಭಾವತೋತಿ. ಅಯಮೇತ್ಥ ಸಙ್ಖೇಪೋ, ವಿತ್ಥಾರಂ ಪನ ಮಙ್ಗಲಸುತ್ತವಣ್ಣನಾಯಂ ವಕ್ಖಾಮ.

ದಕ್ಖಿಣಾಗಿರಿಸ್ಮಿನ್ತಿ ಯೋ ಸೋ ರಾಜಗಹಂ ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ಠಿತೋ ಗಿರಿ, ತಸ್ಸ ದಕ್ಖಿಣಪಸ್ಸೇ ಜನಪದೋ ‘‘ದಕ್ಖಿಣಾಗಿರೀ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಜನಪದೇತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ತತ್ಥ ವಿಹಾರಸ್ಸಾಪಿ ತದೇವ ನಾಮಂ. ಏಕನಾಳಾಯಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಾಮೇತಿ ಏಕನಾಳಾತಿ ತಸ್ಸ ಗಾಮಸ್ಸ ನಾಮಂ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಚೇತ್ಥ ಸಮ್ಬಹುಲಾ ಪಟಿವಸನ್ತಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಭೋಗೋ ವಾ ಸೋ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಾಮೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ.

ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನಾತಿ ಯಂ ಸಮಯಂ ಭಗವಾ ಅಪರಾಜಿತಪಲ್ಲಙ್ಕಂ ಆಭುಜಿತ್ವಾ ಅನುತ್ತರಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬೋಧಿಂ ಅಭಿಸಮ್ಬುಜ್ಝಿತ್ವಾ ಪವತ್ತಿತವರಧಮ್ಮಚಕ್ಕೋ ಮಗಧರಟ್ಠೇ ಏಕನಾಳಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಾಮಂ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ದಕ್ಖಿಣಾಗಿರಿಮಹಾವಿಹಾರೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಇನ್ದ್ರಿಯಪರಿಪಾಕಂ ಆಗಮಯಮಾನೋ ವಿಹರತಿ, ತೇನ ಸಮಯೇನ ಕರಣಭೂತೇನಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಖೋ ಪನಾತಿ ಇದಂ ಪನೇತ್ಥ ನಿಪಾತದ್ವಯಂ ಪದಪೂರಣಮತ್ತಂ, ಅಧಿಕಾರನ್ತರದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಕಸಿಭಾರದ್ವಾಜಸ್ಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸಾತಿ ಸೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಕಸಿಯಾ ಜೀವತಿ, ಭಾರದ್ವಾಜೋತಿ ಚಸ್ಸ ಗೋತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ಏವಂ ವುಚ್ಚತಿ. ಪಞ್ಚಮತ್ತಾನೀತಿ ಯಥಾ – ‘‘ಭೋಜನೇ ಮತ್ತಞ್ಞೂ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಮತ್ತಸದ್ದೋ ಪಮಾಣೇ ವತ್ತತಿ, ಏವಮಿಧಾಪಿ, ತಸ್ಮಾ ಪಞ್ಚಪಮಾಣಾನಿ ಅನೂನಾನಿ ಅನಧಿಕಾನಿ, ಪಞ್ಚನಙ್ಗಲಸತಾನೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಪಯುತ್ತಾನೀತಿ ಪಯೋಜಿತಾನಿ, ಬಲಿಬದ್ದಾನಂ ಖನ್ಧೇಸು ಠಪೇತ್ವಾ ಯುಗೇ ಯೋತ್ತೇಹಿ ಯೋಜಿತಾನಿ ಹೋನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ವಪ್ಪಕಾಲೇತಿ ವಪನಕಾಲೇ, ಬೀಜನಿಕ್ಖಿಪಕಾಲೇತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ತತ್ಥ ದ್ವೇ ವಪ್ಪಾನಿ ಕಲಲವಪ್ಪಞ್ಚ, ಪಂಸುವಪ್ಪಞ್ಚ. ಪಂಸುವಪ್ಪಂ ಇಧ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ. ತಞ್ಚ ಖೋ ಪಠಮದಿವಸೇ ಮಙ್ಗಲವಪ್ಪಂ. ತತ್ಥಾಯಂ ಉಪಕರಣಸಮ್ಪದಾ – ತೀಣಿ ಬಲಿಬದ್ದಸಹಸ್ಸಾನಿ ಉಪಟ್ಠಾಪಿತಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ಸಬ್ಬೇಸಂ ಸುವಣ್ಣಮಯಾನಿ ಸಿಙ್ಗಾನಿ ಪಟಿಮುಕ್ಕಾನಿ, ರಜತಮಯಾ ಖುರಾ, ಸಬ್ಬೇ ಸೇತಮಾಲಾಹಿ ಸಬ್ಬಗನ್ಧಸುಗನ್ಧೇಹಿ ಪಞ್ಚಙ್ಗುಲಿಕೇಹಿ ಚ ಅಲಙ್ಕತಾ ಪರಿಪುಣ್ಣಙ್ಗಪಚ್ಚಙ್ಗಾ ಸಬ್ಬಲಕ್ಖಣಸಮ್ಪನ್ನಾ, ಏಕಚ್ಚೇ ಕಾಳಾ ಅಞ್ಜನವಣ್ಣಾಯೇವ, ಏಕಚ್ಚೇ ಸೇತಾ ಫಲಿಕವಣ್ಣಾ, ಏಕಚ್ಚೇ ರತ್ತಾ ಪವಾಳವಣ್ಣಾ, ಏಕಚ್ಚೇ ಕಮ್ಮಾಸಾ ಮಸಾರಗಲ್ಲವಣ್ಣಾ. ಪಞ್ಚಸತಾ ಕಸ್ಸಕಪುರಿಸಾ ಸಬ್ಬೇ ಅಹತಸೇತವತ್ಥನಿವತ್ಥಾ ಮಾಲಾಲಙ್ಕತಾ ದಕ್ಖಿಣಅಂಸಕೂಟೇಸು ಠಪಿತಪುಪ್ಫಚುಮ್ಬಟಕಾ ಹರಿತಾಲಮನೋಸಿಲಾಲಞ್ಛನುಜ್ಜಲಿತಗತ್ತಭಾಗಾ ದಸ ದಸ ನಙ್ಗಲಾ ಏಕೇಕಗುಮ್ಬಾ ಹುತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ನಙ್ಗಲಾನಂ ಸೀಸಞ್ಚ ಯುಗಞ್ಚ ಪತೋದಾ ಚ ಸುವಣ್ಣವಿನದ್ಧಾ. ಪಠಮನಙ್ಗಲೇ ಅಟ್ಠ ಬಲಿಬದ್ದಾ ಯುತ್ತಾ, ಸೇಸೇಸು ಚತ್ತಾರೋ ಚತ್ತಾರೋ, ಅವಸೇಸಾ ಕಿಲನ್ತಪರಿವತ್ತನತ್ಥಂ ಆನೀತಾ. ಏಕೇಕಗುಮ್ಬೇ ಏಕಮೇಕಂ ಬೀಜಸಕಟಂ ಏಕೇಕೋ ಕಸತಿ, ಏಕೇಕೋ ವಪತಿ.

ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಪನ ಪಗೇವ ಮಸ್ಸುಕಮ್ಮಂ ಕಾರಾಪೇತ್ವಾ ನ್ಹತ್ವಾ ಸುಗನ್ಧಗನ್ಧೇಹಿ ವಿಲಿತ್ತೋ ಪಞ್ಚಸತಗ್ಘನಕಂ ವತ್ಥಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಸಹಸ್ಸಗ್ಘನಕಂ ಏಕಂಸಂ ಕರಿತ್ವಾ ಏಕಮೇಕಿಸ್ಸಾ ಅಙ್ಗುಲಿಯಾ ದ್ವೇ ದ್ವೇ ಕತ್ವಾ ವೀಸತಿ ಅಙ್ಗುಲಿಮುದ್ದಿಕಾಯೋ, ಕಣ್ಣೇಸು ಸೀಹಕುಣ್ಡಲಾನಿ, ಸೀಸೇ ಚ ಬ್ರಹ್ಮವೇಠನಂ ಪಟಿಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಸುವಣ್ಣಮಾಲಂ ಕಣ್ಠೇ ಕತ್ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಣಪರಿವುತೋ ಕಮ್ಮನ್ತಂ ವೋಸಾಸತಿ. ಅಥಸ್ಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೀ ಅನೇಕಸತಭಾಜನೇಸು ಪಾಯಾಸಂ ಪಚಾಪೇತ್ವಾ ಮಹಾಸಕಟೇಸು ಆರೋಪೇತ್ವಾ ಗನ್ಧೋದಕೇನ ನ್ಹಾಯಿತ್ವಾ ಸಬ್ಬಾಲಙ್ಕಾರವಿಭೂಸಿತಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೀಗಣಪರಿವುತಾ ಕಮ್ಮನ್ತಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಗೇಹಮ್ಪಿಸ್ಸ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಗನ್ಧೇಹಿ ಸುವಿಲಿತ್ತಂ ಪುಪ್ಫೇಹಿ ಸುಕತಬಲಿಕಮ್ಮಂ, ಖೇತ್ತಞ್ಚ ತೇಸು ತೇಸು ಠಾನೇಸು ಸಮುಸ್ಸಿತಪಟಾಕಂ ಅಹೋಸಿ. ಪರಿಜನಕಮ್ಮಕಾರೇಹಿ ಸಹ ಕಮ್ಮನ್ತಂ ಓಸಟಪರಿಸಾ ಅಡ್ಢತೇಯ್ಯಸಹಸ್ಸಾ ಅಹೋಸಿ. ಸಬ್ಬೇ ಅಹತವತ್ಥನಿವತ್ಥಾ, ಸಬ್ಬೇಸಞ್ಚ ಪಾಯಾಸಭೋಜನಂ ಪಟಿಯತ್ತಂ ಅಹೋಸಿ.

ಅಥ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಯತ್ಥ ಸಾಮಂ ಭುಞ್ಜತಿ, ತಂ ಸುವಣ್ಣಪಾತಿಂ ಧೋವಾಪೇತ್ವಾ ಪಾಯಾಸಸ್ಸ ಪೂರೇತ್ವಾ ಸಪ್ಪಿಮಧುಫಾಣಿತಾದೀನಿ ಅಭಿಸಙ್ಖರಿತ್ವಾ ನಙ್ಗಲಬಲಿಕಮ್ಮಂ ಕಾರಾಪೇಸಿ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣೀ ಪಞ್ಚ ಕಸ್ಸಕಸತಾನಿ ಸುವಣ್ಣರಜತಕಂಸತಮ್ಬಮಯಾನಿ ಭಾಜನಾನಿ ಗಹೇತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನಾನಿ ಸುವಣ್ಣಕಟಚ್ಛುಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಾಯಾಸೇನ ಪರಿವಿಸನ್ತೀ ಗಚ್ಛತಿ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಪನ ಬಲಿಕಮ್ಮಂ ಕಾರಾಪೇತ್ವಾ ರತ್ತಸುವಣ್ಣಬನ್ಧೂಪಾಹನಾಯೋ ಆರೋಹಿತ್ವಾ ರತ್ತಸುವಣ್ಣದಣ್ಡಂ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಇಧ ಪಾಯಾಸಂ ದೇಥ, ಇಧ ಸಪ್ಪಿಂ, ಇಧ ಸಕ್ಖರಂ ದೇಥಾ’’ತಿ ವೋಸಾಸಮಾನೋ ವಿಚರತಿ. ಅಥ ಭಗವಾ ಗನ್ಧಕುಟಿಯಂ ನಿಸಿನ್ನೋವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಪರಿವೇಸನಂ ವತ್ತಮಾನಂ ಞತ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ಕಾಲೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ದಮೇತು’’ನ್ತಿ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ, ಕಾಯಬನ್ಧನಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ, ಸಙ್ಘಾಟಿಂ ಪಾರುಪಿತ್ವಾ, ಪತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ, ಗನ್ಧಕುಟಿತೋ ನಿಕ್ಖಮಿ ಯಥಾ ತಂ ಅನುತ್ತರೋ ಪುರಿಸದಮ್ಮಸಾರಥಿ. ತೇನಾಹ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ‘‘ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ಪುಬ್ಬಣ್ಹಸಮಯಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಅಥ ಇತಿ ನಿಪಾತೋ ಅಞ್ಞಾಧಿಕಾರವಚನಾರಮ್ಭೇ ಖೋತಿ ಪದಪೂರಣೇ. ಭಗವಾತಿ ವುತ್ತನಯಮೇವ. ಪುಬ್ಬಣ್ಹಸಮಯನ್ತಿ ದಿವಸಸ್ಸ ಪುಬ್ಬಭಾಗಸಮಯಂ, ಪುಬ್ಬಣ್ಹಸಮಯೇತಿ ಅತ್ಥೋ, ಪುಬ್ಬಣ್ಹೇ ವಾ ಸಮಯಂ ಪುಬ್ಬಣ್ಹಸಮಯಂ, ಪುಬ್ಬಣ್ಹೇ ಏಕಂ ಖಣನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಏವಂ ಅಚ್ಚನ್ತಸಂಯೋಗೇ ಉಪಯೋಗವಚನಂ ಲಬ್ಭತಿ. ನಿವಾಸೇತ್ವಾತಿ ಪರಿದಹಿತ್ವಾ, ವಿಹಾರನಿವಾಸನಪರಿವತ್ತನವಸೇನೇತಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ನ ಹಿ ಭಗವಾ ತತೋ ಪುಬ್ಬೇ ಅನಿವತ್ಥೋ ಆಸಿ. ಪತ್ತಚೀವರಮಾದಾಯಾತಿ ಪತ್ತಂ ಹತ್ಥೇಹಿ, ಚೀವರಂ ಕಾಯೇನ ಆದಿಯಿತ್ವಾ, ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ಧಾರೇತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಭಗವತೋ ಕಿರ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪವಿಸಿತುಕಾಮಸ್ಸ ಭಮರೋ ವಿಯ ವಿಕಸಿತಪದುಮದ್ವಯಮಜ್ಝಂ, ಇನ್ದನೀಲಮಣಿವಣ್ಣಂ ಸೇಲಮಯಂ ಪತ್ತಂ ಹತ್ಥದ್ವಯಮಜ್ಝಂ ಆಗಚ್ಛತಿ. ತಸ್ಮಾ ಏವಮಾಗತಂ ಪತ್ತಂ ಹತ್ಥೇಹಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ಚೀವರಞ್ಚ ಪರಿಮಣ್ಡಲಂ ಪಾರುತಂ ಕಾಯೇನ ಧಾರೇತ್ವಾತಿ ಏವಮಸ್ಸ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಯೇನ ವಾ ತೇನ ವಾ ಹಿ ಪಕಾರೇನ ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಆದಾಯ ಇಚ್ಚೇವ ವುಚ್ಚತಿ ಯಥಾ ‘‘ಸಮಾದಾಯೇವ ಪಕ್ಕಮತೀ’’ತಿ.

ಯೇನಾತಿ ಯೇನ ಮಗ್ಗೇನ. ಕಮ್ಮನ್ತೋತಿ ಕಮ್ಮಕರಣೋಕಾಸೋ. ತೇನಾತಿ ತೇನ ಮಗ್ಗೇನ. ಉಪಸಙ್ಕಮೀತಿ ಗತೋ, ಯೇನ ಮಗ್ಗೇನ ಕಸಿಭಾರದ್ವಾಜಸ್ಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಕಮ್ಮನ್ತೋ ಗಮ್ಮತಿ, ತೇನ ಮಗ್ಗೇನ ಗತೋತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಅಥ ಕಸ್ಮಾ, ಭಿಕ್ಖೂ, ಭಗವನ್ತಂ ನಾನುಬನ್ಧಿಂಸೂತಿ? ವುಚ್ಚತೇ – ಯದಾ ಭಗವಾ ಏಕಕೋವ ಕತ್ಥಚಿ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತುಕಾಮೋ ಹೋತಿ, ಭಿಕ್ಖಾಚಾರವೇಲಾಯಂ ದ್ವಾರಂ ಪಿದಹಿತ್ವಾ ಅನ್ತೋಗನ್ಧಕುಟಿಂ ಪವಿಸತಿ. ತತೋ ಭಿಕ್ಖೂ ತಾಯ ಸಞ್ಞಾಯ ಜಾನನ್ತಿ – ‘‘ಅಜ್ಜ ಭಗವಾ ಏಕಕೋವ ಗಾಮಂ ಪವಿಸಿತುಕಾಮೋ, ಅದ್ಧಾ ಕಞ್ಚಿ ಏವ ವಿನೇತಬ್ಬಪುಗ್ಗಲಂ ಅದ್ದಸಾ’’ತಿ. ತೇ ಅತ್ತನೋ ಪತ್ತಚೀವರಂ ಗಹೇತ್ವಾ, ಗನ್ಧಕುಟಿಂ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕತ್ವಾ, ಭಿಕ್ಖಾಚಾರಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ತದಾ ಚ ಭಗವಾ ಏವಮಕಾಸಿ. ತಸ್ಮಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಭಗವನ್ತಂ ನಾನುಬನ್ಧಿಂಸೂತಿ.

ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನಾತಿ ಯೇನ ಸಮಯೇನ ಭಗವಾ ಕಮ್ಮನ್ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿ, ತೇನ ಸಮಯೇನ ತಸ್ಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಪರಿವೇಸನಾ ವತ್ತತಿ, ಭತ್ತವಿಸ್ಸಗ್ಗೋ ವತ್ತತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯಂ ಪುಬ್ಬೇ ಅವೋಚುಮ್ಹ – ‘‘ಬ್ರಾಹ್ಮಣೀ ಪಞ್ಚ ಕಸ್ಸಕಸತಾನಿ ಸುವಣ್ಣರಜತಕಂಸತಮ್ಬಮಯಾನಿ ಭಾಜನಾನಿ ಗಹೇತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನಾನಿ ಸುವಣ್ಣಕಟಚ್ಛುಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಾಯಾಸೇನ ಪರಿವಿಸನ್ತೀ ಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ. ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ಯೇನ ಪರಿವೇಸನಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ. ಕಿಂ ಕಾರಣಾತಿ? ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಅನುಗ್ಗಹಕರಣತ್ಥಂ. ನ ಹಿ ಭಗವಾ ಕಪಣಪುರಿಸೋ ವಿಯ ಭೋತ್ತುಕಾಮತಾಯ ಪರಿವೇಸನಂ ಉಪಸಙ್ಕಮತಿ. ಭಗವತೋ ಹಿ ದ್ವೇ ಅಸೀತಿಸಹಸ್ಸಸಙ್ಖ್ಯಾ ಸಕ್ಯಕೋಲಿಯರಾಜಾನೋ ಞಾತಯೋ, ತೇ ಅತ್ತನೋ ಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ನಿಬದ್ಧಭತ್ತಂ ದಾತುಂ ಉಸ್ಸಹನ್ತಿ. ನ ಪನ ಭಗವಾ ಭತ್ತತ್ಥಾಯ ಪಬ್ಬಜಿತೋ, ಅಪಿಚ ಖೋ ಪನ ‘‘ಅನೇಕಾನಿ ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯಾನಿ ಪಞ್ಚ ಮಹಾಪರಿಚ್ಚಾಗೇ ಪರಿಚ್ಚಜನ್ತೋ ಪಾರಮಿಯೋ ಪೂರೇತ್ವಾ ಮುತ್ತೋ ಮೋಚೇಸ್ಸಾಮಿ, ದನ್ತೋ ದಮೇಸ್ಸಾಮಿ; ಸನ್ತೋ ಸಮೇಸ್ಸಾಮಿ, ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಪೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಪಬ್ಬಜಿತೋ. ತಸ್ಮಾ ಅತ್ತನೋ ಮುತ್ತತ್ತಾ…ಪೇ… ಪರಿನಿಬ್ಬುತತ್ತಾ ಚ ಪರಂ ಮೋಚೇನ್ತೋ…ಪೇ… ಪರಿನಿಬ್ಬಾಪೇನ್ತೋ ಚ ಲೋಕೇ ವಿಚರನ್ತೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಅನುಗ್ಗಹಕರಣತ್ಥಂ ಯೇನ ಪರಿವೇಸನಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ಅಟ್ಠಾಸೀತಿ ಏವಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಚ ಏಕಮನ್ತಂ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಏಕಮನ್ತನ್ತಿ ಭಾವನಪುಂಸಕನಿದ್ದೇಸೋ, ಏಕೋಕಾಸಂ ಏಕಪಸ್ಸನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಭುಮ್ಮತ್ಥೇ ವಾ ಉಪಯೋಗವಚನಂ, ತಸ್ಸ ದಸ್ಸನೂಪಚಾರೇ ಕಥಾಸವನಟ್ಠಾನೇ, ಯತ್ಥ ಠಿತಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಪಸ್ಸತಿ, ತತ್ಥ ಉಚ್ಚಟ್ಠಾನೇ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಠತ್ವಾ ಚ ಸುವಣ್ಣರಸಪಿಞ್ಜರಂ ಸಹಸ್ಸಚನ್ದಸೂರಿಯೋಭಾಸಾತಿಭಾಸಯಮಾನಂ ಸರೀರಾಭಂ ಮುಞ್ಚಿ ಸಮನ್ತತೋ ಅಸೀತಿಹತ್ಥಪರಿಮಾಣಂ, ಯಾಯ ಅಜ್ಝೋತ್ಥರಿತತ್ತಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಕಮ್ಮನ್ತಸಾಲಾಭಿತ್ತಿರುಕ್ಖಕಸಿತಮತ್ತಿಕಾಪಿಣ್ಡಾದಯೋ ಸುವಣ್ಣಮಯಾ ವಿಯ ಅಹೇಸುಂ. ಅಥ ಮನುಸ್ಸಾ ಪಾಯಾಸಂ ಭುತ್ತಾ ಅಸೀತಿಅನುಬ್ಯಞ್ಜನಪರಿವಾರದ್ವತ್ತಿಂಸವರಲಕ್ಖಣಪಟಿಮಣ್ಡಿತಸರೀರಂ ಬ್ಯಾಮಪ್ಪಭಾಪರಿಕ್ಖೇಪವಿಭೂಸಿತಬಾಹುಯುಗಳಂ ಕೇತುಮಾಲಾಸಮುಜ್ಜಲಿತಸಸ್ಸಿರಿಕದಸ್ಸನಂ ಜಙ್ಗಮಮಿವ ಪದುಮಸ್ಸರಂ, ರಂಸಿಜಾಲುಜ್ಜಲಿತತಾರಾಗಣಮಿವ ಗಗನತಲಂ, ಆದಿತ್ತಮಿವ ಚ ಕನಕಗಿರಿಸಿಖರಂ ಸಿರಿಯಾ ಜಲಮಾನಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಂ ಏಕಮನ್ತಂ ಠಿತಂ ದಿಸ್ವಾ ಹತ್ಥಪಾದೇ ಧೋವಿತ್ವಾ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಪಗ್ಗಯ್ಹ ಸಮ್ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ಅಟ್ಠಂಸು. ಏವಂ ತೇಹಿ ಸಮ್ಪರಿವಾರಿತಂ ಅದ್ದಸ ಖೋ ಕಸಿಭಾರದ್ವಾಜೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಭಗವನ್ತಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಠಿತಂ. ದಿಸ್ವಾನ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ ‘‘ಅಹಂ ಖೋ, ಸಮಣ, ಕಸಾಮಿ ಚ ವಪಾಮಿ ಚಾ’’ತಿ.

ಕಸ್ಮಾ ಪನಾಯಂ ಏವಮಾಹ? ಕಿಂ ಸಮನ್ತಪಾಸಾದಿಕೇ ಪಸಾದನೀಯೇ ಉತ್ತಮದಮಥಸಮಥಮನುಪ್ಪತ್ತೇಪಿ ಭಗವತಿ ಅಪ್ಪಸಾದೇನ, ಉದಾಹು ಅಡ್ಢತೇಯ್ಯಾನಂ ಜನಸಹಸ್ಸಾನಂ ಪಾಯಾಸಂ ಪಟಿಯಾದೇತ್ವಾಪಿ ಕಟಚ್ಛುಭಿಕ್ಖಾಯ ಮಚ್ಛೇರೇನಾತಿ? ಉಭಯಥಾಪಿ ನೋ, ಅಪಿಚ ಖ್ವಾಸ್ಸ ಭಗವತೋ ದಸ್ಸನೇನ ಅತಿತ್ತಂ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಕಮ್ಮನ್ತಂ ಜನಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಕಮ್ಮಭಙ್ಗಂ ಮೇ ಕಾತುಂ ಆಗತೋ’’ತಿ ಅನತ್ತಮನತಾ ಅಹೋಸಿ. ತಸ್ಮಾ ಏವಮಾಹ. ಭಗವತೋ ಚ ಲಕ್ಖಣಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಸಚಾಯಂ ಕಮ್ಮನ್ತೇ ಪಯೋಜಯಿಸ್ಸ, ಸಕಲಜಮ್ಬುದೀಪೇ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಸೀಸೇ ಚೂಳಾಮಣಿ ವಿಯ ಅಭವಿಸ್ಸ, ಕೋ ನಾಮಸ್ಸ ಅತ್ಥೋ ನ ಸಮ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸ, ಏವಮೇವಂ ಅಲಸತಾಯ ಕಮ್ಮನ್ತೇ ಅಪ್ಪಯೋಜೇತ್ವಾ ವಪ್ಪಮಙ್ಗಲಾದೀಸು ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತ್ವಾ ಭುಞ್ಜನ್ತೋ ಕಾಯದಳ್ಹೀಬಹುಲೋ ವಿಚರತೀ’’ತಿಪಿಸ್ಸ ಅಹೋಸಿ. ತೇನಾಹ – ‘‘ಅಹಂ ಖೋ, ಸಮಣ, ಕಸಾಮಿ ಚ ವಪಾಮಿ ಚ, ಕಸಿತ್ವಾ ಚ ವಪಿತ್ವಾ ಚ ಭುಞ್ಜಾಮೀ’’ತಿ. ನ ಮೇ ಕಮ್ಮನ್ತಾ ಬ್ಯಾಪಜ್ಜನ್ತಿ, ನ ಚಮ್ಹಿ ಯಥಾ ತ್ವಂ ಏವಂ ಲಕ್ಖಣಸಮ್ಪನ್ನೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ತ್ವಮ್ಪಿ ಸಮಣ…ಪೇ… ಭುಞ್ಜಸ್ಸು, ಕೋ ತೇ ಅತ್ಥೋ ನ ಸಮ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯ ಏವಂ ಲಕ್ಖಣಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

ಅಪಿಚಾಯಂ ಅಸ್ಸೋಸಿ – ‘‘ಸಕ್ಯರಾಜಕುಲೇ ಕಿರ ಕುಮಾರೋ ಉಪ್ಪನ್ನೋ, ಸೋ ಚಕ್ಕವತ್ತಿರಜ್ಜಂ ಪಹಾಯ ಪಬ್ಬಜಿತೋ’’ತಿ. ತಸ್ಮಾ ‘‘ಇದಾನಿ ಅಯಂ ಸೋ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ‘‘ಚಕ್ಕವತ್ತಿರಜ್ಜಂ ಕಿರ ಪಹಾಯ ಕಿಲನ್ತೋಸೀ’’ತಿ ಉಪಾರಮ್ಭಂ ಕರೋನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಅಹಂ ಖೋ ಸಮಣಾ’’ತಿ. ಅಪಿಚಾಯಂ ತಿಕ್ಖಪಞ್ಞೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ, ನ ಭಗವನ್ತಂ ಅವಕ್ಖಿಪನ್ತೋ ಭಣತಿ, ಭಗವತೋ ಪನ ರೂಪಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಞ್ಞಾಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಸಮ್ಭಾವಯಮಾನೋ ಕಥಾಪವತ್ತನತ್ಥಮ್ಪಿ ಏವಮಾಹ – ‘‘ಅಹಂ ಖೋ ಸಮಣಾ’’ತಿ. ತತೋ ಭಗವಾ ವೇನೇಯ್ಯವಸೇನ ಸದೇವಕೇ ಲೋಕೇ ಅಗ್ಗಕಸ್ಸಕವಪ್ಪಕಭಾವಂ ಅತ್ತನೋ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಅಹಮ್ಪಿ ಖೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ’’ತಿ.

ಅಥ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಚಿನ್ತಾ ಉದಪಾದಿ – ‘‘ಅಯಂ ಸಮಣೋ ‘ಕಸಾಮಿ ಚ ವಪಾಮಿ ಚಾ’ತಿ ಆಹ. ನ ಚಸ್ಸ ಓಳಾರಿಕಾನಿ ಯುಗನಙ್ಗಲಾದೀನಿ ಕಸಿಭಣ್ಡಾನಿ ಪಸ್ಸಾಮಿ, ಸೋ ಮುಸಾ ನು ಖೋ ಭಣತಿ, ನೋ’’ತಿ ಭಗವನ್ತಂ ಪಾದತಲಾ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವ ಉಪರಿ ಕೇಸನ್ತಾ ಸಮ್ಮಾಲೋಕಯಮಾನೋ ಅಙ್ಗವಿಜ್ಜಾಯ ಕತಾಧಿಕಾರತ್ತಾ ದ್ವತ್ತಿಂಸವರಲಕ್ಖಣಸಮ್ಪತ್ತಿಮಸ್ಸ ಞತ್ವಾ ‘‘ಅಟ್ಠಾನಮೇತಂ ಅನವಕಾಸೋ, ಯಂ ಏವರೂಪೋ ಮುಸಾ ಭಣೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ತಾವದೇವ ಸಞ್ಜಾತಬಹುಮಾನೋ ಭಗವತಿ ಸಮಣವಾದಂ ಪಹಾಯ ಗೋತ್ತೇನ ಭಗವನ್ತಂ ಸಮುದಾಚರಮಾನೋ ಆಹ ‘‘ನ ಖೋ ಪನ ಮಯಂ ಪಸ್ಸಾಮ ಭೋತೋ ಗೋತಮಸ್ಸಾ’’ತಿ.

ಏವಞ್ಚ ಪನ ವತ್ವಾ ತಿಕ್ಖಪಞ್ಞೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ‘‘ಗಮ್ಭೀರತ್ಥಂ ಸನ್ಧಾಯ ಇಮಿನಾ ಏತಂ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ಞತ್ವಾ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ತಮತ್ಥಂ ಞಾತುಕಾಮೋ ಭಗವನ್ತಂ ಗಾಥಾಯ ಅಜ್ಝಭಾಸಿ. ತೇನಾಹ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ‘‘ಅಥ ಖೋ ಕಸಿಭಾರದ್ವಾಜೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಭಗವನ್ತಂ ಗಾಥಾಯ ಅಜ್ಝಭಾಸೀ’’ತಿ. ತತ್ಥ ಗಾಥಾಯಾತಿ ಅಕ್ಖರಪದನಿಯಮಿತೇನ ವಚನೇನ. ಅಜ್ಝಭಾಸೀತಿ ಅಭಾಸಿ.

೭೬-೭೭. ತತ್ಥ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ‘‘ಕಸಿ’’ನ್ತಿ ಯುಗನಙ್ಗಲಾದಿಕಸಿಸಮ್ಭಾರಸಮಾಯೋಗಂ ವದತಿ. ಭಗವಾ ಪನ ಯಸ್ಮಾ ಪುಬ್ಬಧಮ್ಮಸಭಾಗೇನ ರೋಪೇತ್ವಾ ಕಥನಂ ನಾಮ ಬುದ್ಧಾನಂ ಆನುಭಾವೋ, ತಸ್ಮಾ ಬುದ್ಧಾನುಭಾವಂ ದೀಪೇನ್ತೋ ಪುಬ್ಬಧಮ್ಮಸಭಾಗೇನ ರೋಪೇನ್ತೋ ಆಹ – ‘‘ಸದ್ಧಾ ಬೀಜ’’ನ್ತಿ. ಕೋ ಪನೇತ್ಥ ಪುಬ್ಬಧಮ್ಮಸಭಾಗೋ, ನನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇನ ಭಗವಾ ಯುಗನಙ್ಗಲಾದಿಕಸಿಸಮ್ಭಾರಸಮಾಯೋಗಂ ಪುಚ್ಛಿತೋ ಅಥ ಚ ಪನ ಅಪುಚ್ಛಿತಸ್ಸ ಬೀಜಸ್ಸ ಸಭಾಗೇನ ರೋಪೇನ್ತೋ ಆಹ – ‘‘ಸದ್ಧಾ ಬೀಜ’’ನ್ತಿ, ಏವಞ್ಚ ಸತಿ ಅನನುಸನ್ಧಿಕಾವ ಅಯಂ ಕಥಾ ಹೋತೀತಿ? ವುಚ್ಚತೇ – ನ ಬುದ್ಧಾನಂ ಅನನುಸನ್ಧಿಕಾ ನಾಮ ಕಥಾ ಅತ್ಥಿ, ನಾಪಿ ಬುದ್ಧಾ ಪುಬ್ಬಧಮ್ಮಸಭಾಗಂ ಅನಾರೋಪೇತ್ವಾ ಕಥೇನ್ತಿ. ಏವಞ್ಚೇತ್ಥ ಅನುಸನ್ಧಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ – ಅನೇನ ಹಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇನ ಭಗವಾ ಯುಗನಙ್ಗಲಾದಿಕಸಿಸಮ್ಭಾರವಸೇನ ಕಸಿಂ ಪುಚ್ಛಿತೋ. ಸೋ ತಸ್ಸ ಅನುಕಮ್ಪಾಯ ‘‘ಇದಂ ಅಪುಚ್ಛಿತ’’ನ್ತಿ ಅಪರಿಹಾಪೇತ್ವಾ ಸಮೂಲಂ ಸಉಪಕಾರಂ ಸಸಮ್ಭಾರಂ ಸಫಲಂ ಕಸಿಂ ಞಾಪೇತುಂ ಮೂಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಕಸಿಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ – ‘‘ಸದ್ಧಾ ಬೀಜ’’ನ್ತಿ. ಬೀಜಞ್ಹಿ ಕಸಿಯಾ ಮೂಲಂ ತಸ್ಮಿಂ ಸತಿ ಕತ್ತಬ್ಬತೋ, ಅಸತಿ ಅಕತ್ತಬ್ಬತೋ, ತಪ್ಪಮಾಣೇನ ಚ ಕತ್ತಬ್ಬತೋ. ಬೀಜೇ ಹಿ ಸತಿ ಕಸಿಂ ಕರೋನ್ತಿ, ಅಸತಿ ನ ಕರೋನ್ತಿ. ಬೀಜಪ್ಪಮಾಣೇನ ಚ ಕುಸಲಾ ಕಸ್ಸಕಾ ಖೇತ್ತಂ ಕಸನ್ತಿ, ನ ಊನಂ ‘‘ಮಾ ನೋ ಸಸ್ಸಂ ಪರಿಹಾಯೀ’’ತಿ, ನ ಅಧಿಕಂ ‘‘ಮಾ ನೋ ಮೋಘೋ ವಾಯಾಮೋ ಅಹೋಸೀ’’ತಿ. ಯಸ್ಮಾ ಚ ಬೀಜಮೇವ ಮೂಲಂ, ತಸ್ಮಾ ಭಗವಾ ಮೂಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಕಸಿಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ತಸ್ಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಕಸಿಯಾ ಪುಬ್ಬಧಮ್ಮಸ್ಸ ಬೀಜಸ್ಸ ಸಭಾಗೇನ ಅತ್ತನೋ ಕಸಿಯಾ ಪುಬ್ಬಧಮ್ಮಂ ರೋಪೇನ್ತೋ ಆಹ – ‘‘ಸದ್ಧಾ ಬೀಜ’’ನ್ತಿ. ಏವಮೇತ್ಥ ಪುಬ್ಬಧಮ್ಮಸಭಾಗೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಪುಚ್ಛಿತಂಯೇವ ವತ್ವಾ ಅಪುಚ್ಛಿತಂ ಪಚ್ಛಾ ಕಿಂ ನ ವುತ್ತನ್ತಿ ಚೇ? ತಸ್ಸ ಉಪಕಾರಭಾವತೋ ಧಮ್ಮಸಮ್ಬನ್ಧಸಮತ್ಥಭಾವತೋ ಚ. ಅಯಞ್ಹಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಪಞ್ಞವಾ, ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಕುಲೇ ಪನ ಜಾತತ್ತಾ ಸದ್ಧಾವಿರಹಿತೋ. ಸದ್ಧಾವಿರಹಿತೋ ಚ ಪಞ್ಞವಾ ಪರೇಸಂ ಸದ್ಧಾಯ ಅತ್ತನೋ ವಿಸಯೇ ಅಪಟಿಪಜ್ಜಮಾನೋ ವಿಸೇಸಂ ನಾಧಿಗಚ್ಛತಿ, ಕಿಲೇಸಕಾಲುಸ್ಸಿಯಭಾವಾಪಗಮಪ್ಪಸಾದಮತ್ತಲಕ್ಖಣಾಪಿ ಚಸ್ಸ ದುಬ್ಬಲಾ ಸದ್ಧಾ ಬಲವತಿಯಾ ಪಞ್ಞಾಯ ಸಹ ವತ್ತಮಾನಾ ಅತ್ಥಸಿದ್ಧಿಂ ನ ಕರೋತಿ, ಹತ್ಥಿನಾ ಸಹ ಏಕಧುರೇ ಯುತ್ತಗೋಣೋ ವಿಯ. ತಸ್ಮಾ ತಸ್ಸ ಸದ್ಧಾ ಉಪಕಾರಿಕಾ. ಏವಂ ತಸ್ಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಸಉಪಕಾರಭಾವತೋ ತಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಸದ್ಧಾಯ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇನ್ತೇನ ಪಚ್ಛಾಪಿ ವತ್ತಬ್ಬೋ ಅಯಮತ್ಥೋ ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತೋ ದೇಸನಾಕುಸಲತಾಯ ಯಥಾ ಅಞ್ಞತ್ರಾಪಿ ‘‘ಸದ್ಧಾ ಬನ್ಧತಿ ಪಾಥೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೧.೭೯) ಚ, ‘‘ಸದ್ಧಾ ದುತಿಯಾ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಹೋತೀ’’ತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೧.೫೯) ಚ, ‘‘ಸದ್ಧೀಧ ವಿತ್ತಂ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಸೇಟ್ಠ’’ನ್ತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೧.೭೩, ೨೪೬; ಸು. ನಿ. ೧೮೪) ಚ, ‘‘ಸದ್ಧಾಯ ತರತಿ ಓಘ’’ನ್ತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೧.೨೪೬) ಚ, ‘‘ಸದ್ಧಾಹತ್ಥೋ ಮಹಾನಾಗೋ’’ತಿ (ಅ. ನಿ. ೬.೪೩; ಥೇರಗಾ. ೬೯೪) ಚ, ‘‘ಸದ್ಧೇಸಿಕೋ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅರಿಯಸಾವಕೋತಿ ಚಾ’’ತಿ (ಅ. ನಿ. ೭.೬೭). ಬೀಜಸ್ಸ ಚ ಉಪಕಾರಿಕಾ ವುಟ್ಠಿ, ಸಾ ತದನನ್ತರಞ್ಞೇವ ವುಚ್ಚಮಾನಾ ಸಮತ್ಥಾ ಹೋತಿ. ಏವಂ ಧಮ್ಮಸಮ್ಬನ್ಧಸಮತ್ಥಭಾವತೋ ಪಚ್ಛಾಪಿ ವತ್ತಬ್ಬೋ ಅಯಮತ್ಥೋ ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತೋ, ಅಞ್ಞೋ ಚ ಏವಂವಿಧೋ ಈಸಾಯೋತ್ತಾದಿ.

ತತ್ಥ ಸಮ್ಪಸಾದನಲಕ್ಖಣಾ ಸದ್ಧಾ, ಓಕಪ್ಪನಲಕ್ಖಣಾ ವಾ, ಪಕ್ಖನ್ದನರಸಾ, ಅಧಿಮುತ್ತಿಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನಾ, ಅಕಾಲುಸ್ಸಿಯಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನಾ ವಾ, ಸೋತಾಪತ್ತಿಯಙ್ಗಪದಟ್ಠಾನಾ, ಸದ್ದಹಿತಬ್ಬಧಮ್ಮಪದಟ್ಠಾನಾ ವಾ, ಆದಾಸಜಲತಲಾದೀನಂ ಪಸಾದೋ ವಿಯ ಚೇತಸೋ ಪಸಾದಭೂತಾ, ಉದಕಪ್ಪಸಾದಕಮಣಿ ವಿಯ ಉದಕಸ್ಸ, ಸಮ್ಪಯುತ್ತಧಮ್ಮಾನಂ ಪಸಾದಿಕಾ. ಬೀಜನ್ತಿ ಪಞ್ಚವಿಧಂ – ಮೂಲಬೀಜಂ, ಖನ್ಧಬೀಜಂ, ಫಲುಬೀಜಂ, ಅಗ್ಗಬೀಜಂ, ಬೀಜಬೀಜಮೇವ ಪಞ್ಚಮನ್ತಿ. ತಂ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ವಿರುಹನಟ್ಠೇನ ಬೀಜಂತ್ವೇವ ಸಙ್ಖಂ ಗಚ್ಛತಿ. ಯಥಾಹ – ‘‘ಬೀಜಞ್ಚೇತಂ ವಿರುಹನಟ್ಠೇನಾ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಯಥಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಕಸಿಯಾ ಮೂಲಭೂತಂ ಬೀಜಂ ದ್ವೇ ಕಿಚ್ಚಾನಿ ಕರೋತಿ, ಹೇಟ್ಠಾ ಮೂಲೇನ ಪತಿಟ್ಠಾತಿ, ಉಪರಿ ಅಙ್ಕುರಂ ಉಟ್ಠಾಪೇತಿ; ಏವಂ ಭಗವತೋ ಕಸಿಯಾ ಮೂಲಭೂತಾ ಸದ್ಧಾ ಹೇಟ್ಠಾ ಸೀಲಮೂಲೇನ ಪತಿಟ್ಠಾತಿ, ಉಪರಿ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಙ್ಕುರಂ ಉಟ್ಠಾಪೇತಿ. ಯಥಾ ಚ ತಂ ಮೂಲೇನ ಪಥವಿರಸಂ ಆಪೋರಸಂ ಗಹೇತ್ವಾ ನಾಳೇನ ಧಞ್ಞಪರಿಪಾಕಗಹಣತ್ಥಂ ವಡ್ಢತಿ; ಏವಮಯಂ ಸೀಲಮೂಲೇನ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾರಸಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅರಿಯಮಗ್ಗನಾಳೇನ ಅರಿಯಫಲಧಞ್ಞಪರಿಪಾಕಗಹಣತ್ಥಂ ವಡ್ಢತಿ. ಯಥಾ ಚ ತಂ ಸುಭೂಮಿಯಂ ಪತಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಮೂಲಙ್ಕುರಪಣ್ಣನಾಳಕಣ್ಡಪ್ಪಸವೇಹಿ ವುಡ್ಢಿಂ ವಿರೂಳ್ಹಿಂ ವೇಪುಲ್ಲಂ ಪತ್ವಾ, ಖೀರಂ ಜನೇತ್ವಾ, ಅನೇಕಸಾಲಿಫಲಭರಿತಂ ಸಾಲಿಸೀಸಂ ನಿಪ್ಫಾದೇತಿ; ಏವಮಯಂ ಚಿತ್ತಸನ್ತಾನೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಸೀಲಚಿತ್ತದಿಟ್ಠಿಕಙ್ಖಾವಿತರಣಮಗ್ಗಾಮಗ್ಗಞಾಣದಸ್ಸನಪಟಿಪದಾಞಾಣದಸ್ಸನವಿಸುದ್ಧೀಹಿ ವುಡ್ಢಿಂ ವಿರೂಳ್ಹಿಂ ವೇಪುಲ್ಲಂ ಪತ್ವಾ ಞಾಣದಸ್ಸನವಿಸುದ್ಧಿಖೀರಂ ಜನೇತ್ವಾ ಅನೇಕಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಭಿಞ್ಞಾಭರಿತಂ ಅರಹತ್ತಫಲಂ ನಿಪ್ಫಾದೇತಿ. ತೇನಾಹ ಭಗವಾ – ‘‘ಸದ್ಧಾ ಬೀಜ’’ನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ಸಿಯಾ ‘‘ಪರೋಪಞ್ಞಾಸಕುಸಲಧಮ್ಮೇಸು ಏಕತೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನೇಸು ಕಸ್ಮಾ ಸದ್ಧಾವ ಬೀಜನ್ತಿ ವುತ್ತಾ’’ತಿ? ವುಚ್ಚತೇ – ಬೀಜಕಿಚ್ಚಕರಣತೋ. ಯಥಾ ಹಿ ತೇಸು ವಿಞ್ಞಾಣಂಯೇವ ವಿಜಾನನಕಿಚ್ಚಂ ಕರೋತಿ, ಏವಂ ಸದ್ಧಾ ಬೀಜಕಿಚ್ಚಂ, ಸಾ ಚ ಸಬ್ಬಕುಸಲಾನಂ ಮೂಲಭೂತಾ. ಯಥಾಹ –

‘‘ಸದ್ಧಾಜಾತೋ ಉಪಸಙ್ಕಮತಿ, ಉಪಸಙ್ಕಮನ್ತೋ ಪಯಿರುಪಾಸತಿ, ಪಯಿರುಪಾಸನ್ತೋ ಸೋತಂ ಓದಹತಿ, ಓಹಿತಸೋತೋ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣಾತಿ, ಸುತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ಧಾರೇತಿ, ಧತಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಅತ್ಥಂ ಉಪಪರಿಕ್ಖತಿ, ಅತ್ಥಂ ಉಪಪರಿಕ್ಖತೋ ಧಮ್ಮಾ ನಿಜ್ಝಾನಂ ಖಮನ್ತಿ, ಧಮ್ಮನಿಜ್ಝಾನಕ್ಖನ್ತಿಯಾ ಸತಿ ಛನ್ದೋ ಜಾಯತಿ, ಛನ್ದಜಾತೋ ಉಸ್ಸಹತಿ, ಉಸ್ಸಾಹೇತ್ವಾ ತುಲಯತಿ, ತುಲಯಿತ್ವಾ ಪದಹತಿ, ಪಹಿತತ್ತೋ ಸಮಾನೋ ಕಾಯೇನ ಚೇವ ಪರಮಸಚ್ಚಂ ಸಚ್ಛಿಕರೋತಿ, ಪಞ್ಞಾಯ ಚ ನಂ ಅತಿವಿಜ್ಝಪಸ್ಸತೀ’’ತಿ (ಮ. ನಿ. ೨.೧೮೩, ೪೩೨).

ತಪತಿ ಅಕುಸಲೇ ಧಮ್ಮೇ ಕಾಯಞ್ಚಾತಿ ತಪೋ; ಇನ್ದ್ರಿಯಸಂವರವೀರಿಯಧುತಙ್ಗದುಕ್ಕರಕಾರಿಕಾನಂ ಏತಂ ಅಧಿವಚನಂ. ಇಧ ಪನ ಇನ್ದ್ರಿಯಸಂವರೋ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ. ವುಟ್ಠೀತಿ ವಸ್ಸವುಟ್ಠಿವಾತವುಟ್ಠೀತಿಆದಿನಾ ಅನೇಕವಿಧಾ. ಇಧ ವಸ್ಸವುಟ್ಠಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ. ಯಥಾ ಹಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ವಸ್ಸವುಟ್ಠಿಸಮನುಗ್ಗಹಿತಂ ಬೀಜಂ ಬೀಜಮೂಲಕಞ್ಚ ಸಸ್ಸಂ ವಿರುಹತಿ ನ ಮಿಲಾಯತಿ ನಿಪ್ಫತ್ತಿಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಏವಂ ಭಗವತೋ ಇನ್ದ್ರಿಯಸಂವರಸಮನುಗ್ಗಹಿತಾ ಸದ್ಧಾ ಸದ್ಧಾಮೂಲಾ ಚ ಸೀಲಾದಯೋ ಧಮ್ಮಾ ವಿರುಹನ್ತಿ ನ ಮಿಲಾಯನ್ತಿ ನಿಪ್ಫತ್ತಿಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ತೇನಾಹ – ‘‘ತಪೋ ವುಟ್ಠೀ’’ತಿ. ‘‘ಪಞ್ಞಾ ಮೇ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಚ ವುತ್ತೋ ಮೇ-ಸದ್ದೋ ಇಮೇಸುಪಿ ಪದೇಸು ಯೋಜೇತಬ್ಬೋ ‘‘ಸದ್ಧಾ ಮೇ ಬೀಜಂ, ತಪೋ ಮೇ ವುಟ್ಠೀ’’ತಿ. ತೇನ ಕಿಂ ದೀಪೇತಿ? ಯಥಾ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ತಯಾ ವಪಿತೇ ಬೀಜೇ ಸಚೇ ವುಟ್ಠಿ ಅತ್ಥಿ, ಸಾಧು, ನೋ ಚೇ ಅತ್ಥಿ, ಉದಕಮ್ಪಿ ದಾತಬ್ಬಂ ಹೋತಿ, ತಥಾ ಮಯಾ ಹಿರಿ-ಈಸೇ ಪಞ್ಞಾಯುಗನಙ್ಗಲೇ ಮನೋಯೋತ್ತೇನ ಏಕಾಬದ್ಧೇ ಕತೇ ವೀರಿಯಬಲಿಬದ್ದೇ ಯೋಜೇತ್ವಾ ಸತಿಪಾಚನೇನ ವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಚಿತ್ತಸನ್ತಾನಖೇತ್ತೇ ಸದ್ಧಾಬೀಜೇ ವಪಿತೇ ವುಟ್ಠಿ-ಅಭಾವೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ. ಅಯಂ ಪನ ಮೇ ಸತತಂ ಸಮಿತಂ ತಪೋ ವುಟ್ಠೀತಿ.

ಪಜಾನಾತಿ ಏತಾಯ ಪುಗ್ಗಲೋ, ಸಯಂ ವಾ ಪಜಾನಾತೀತಿ ಪಞ್ಞಾ, ಸಾ ಕಾಮಾವಚರಾದಿಭೇದತೋ ಅನೇಕವಿಧಾ. ಇಧ ಪನ ಸಹ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಮಗ್ಗಪಞ್ಞಾ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ. ಯುಗನಙ್ಗಲನ್ತಿ ಯುಗಞ್ಚ ನಙ್ಗಲಞ್ಚ. ಯಥಾ ಹಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಯುಗನಙ್ಗಲಂ, ಏವಂ ಭಗವತೋ ದುವಿಧಾಪಿ ಪಞ್ಞಾ. ತತ್ಥ ಯಥಾ ಯುಗಂ ಈಸಾಯ ಉಪನಿಸ್ಸಯಂ ಹೋತಿ, ಪುರತೋ ಹೋತಿ, ಈಸಾಬದ್ಧಂ ಹೋತಿ, ಯೋತ್ತಾನಂ ನಿಸ್ಸಯಂ ಹೋತಿ, ಬಲಿಬದ್ದಾನಂ ಏಕತೋ ಗಮನಂ ಧಾರೇತಿ, ಏವಂ ಪಞ್ಞಾ ಹಿರಿಪಮುಖಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಉಪನಿಸ್ಸಯಾ ಹೋತಿ. ಯಥಾಹ – ‘‘ಪಞ್ಞುತ್ತರಾ ಸಬ್ಬೇ ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ’’ತಿ (ಅ. ನಿ. ೮.೮೩) ಚ, ‘‘ಪಞ್ಞಾ ಹಿ ಸೇಟ್ಠಾ ಕುಸಲಾ ವದನ್ತಿ, ನಕ್ಖತ್ತರಾಜಾರಿವ ತಾರಕಾನ’’ನ್ತಿ (ಜಾ. ೨.೧೭.೮೧) ಚ. ಕುಸಲಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಟ್ಠೇನ ಪುರತೋ ಚ ಹೋತಿ. ಯಥಾಹ – ‘‘ಸೀಲಂ ಹಿರೀ ಚಾಪಿ ಸತಞ್ಚ ಧಮ್ಮೋ, ಅನ್ವಾಯಿಕಾ ಪಞ್ಞವತೋ ಭವನ್ತೀ’’ತಿ. ಹಿರಿವಿಪ್ಪಯೋಗೇನ ಅನುಪ್ಪತ್ತಿತೋ ಈಸಾಬದ್ಧಾ ಹೋತಿ, ಮನೋಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಸಮಾಧಿಯೋತ್ತಸ್ಸ ನಿಸ್ಸಯಪಚ್ಚಯತೋ ಯೋತ್ತಾನಂ ನಿಸ್ಸಯೋ ಹೋತಿ, ಅಚ್ಚಾರದ್ಧಾತಿಲೀನಭಾವಪಟಿಸೇಧನತೋ ವೀರಿಯಬಲಿಬದ್ದಾನಂ ಏಕತೋ ಗಮನಂ ಧಾರೇತಿ. ಯಥಾ ಚ ನಙ್ಗಲಂ ಫಾಲಯುತ್ತಂ ಕಸನಕಾಲೇ ಪಥವಿಘನಂ ಭಿನ್ದತಿ, ಮೂಲಸನ್ತಾನಕಾನಿ ಪದಾಲೇತಿ, ಏವಂ ಸತಿಯುತ್ತಾ ಪಞ್ಞಾ ವಿಪಸ್ಸನಾಕಾಲೇ ಧಮ್ಮಾನಂ ಸನ್ತತಿಸಮೂಹಕಿಚ್ಚಾರಮ್ಮಣಘನಂ ಭಿನ್ದತಿ, ಸಬ್ಬಕಿಲೇಸಮೂಲಸನ್ತಾನಕಾನಿ ಪದಾಲೇತಿ. ಸಾ ಚ ಖೋ ಲೋಕುತ್ತರಾವ ಇತರಾ ಪನ ಲೋಕಿಯಾಪಿ ಸಿಯಾ. ತೇನಾಹ – ‘‘ಪಞ್ಞಾ ಮೇ ಯುಗನಙ್ಗಲ’’ನ್ತಿ.

ಹಿರೀಯತಿ ಏತಾಯ ಪುಗ್ಗಲೋ, ಸಯಂ ವಾ ಹಿರೀಯತಿ ಅಕುಸಲಪ್ಪವತ್ತಿಂ ಜಿಗುಚ್ಛತೀತಿ ಹಿರೀ. ತಗ್ಗಹಣೇನ ಸಹಚರಣಭಾವತೋ ಓತ್ತಪ್ಪಂ ಗಹಿತಂಯೇವ ಹೋತಿ. ಈಸಾತಿ ಯುಗನಙ್ಗಲಸನ್ಧಾರಿಕಾ ದಾರುಯಟ್ಠಿ. ಯಥಾ ಹಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಈಸಾ ಯುಗನಙ್ಗಲಂ ಸನ್ಧಾರೇತಿ, ಏವಂ ಭಗವತೋಪಿ ಹಿರೀ ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರಪಞ್ಞಾಸಙ್ಖಾತಂ ಯುಗನಙ್ಗಲಂ ಸನ್ಧಾರೇತಿ ಹಿರಿಯಾ ಅಸತಿ ಪಞ್ಞಾಯ ಅಭಾವತೋ. ಯಥಾ ಚ ಈಸಾಪಟಿಬದ್ಧಂ ಯುಗನಙ್ಗಲಂ ಕಿಚ್ಚಕರಂ ಹೋತಿ ಅಚಲಂ ಅಸಿಥಿಲಂ, ಏವಂ ಹಿರಿಪಟಿಬದ್ಧಾ ಚ ಪಞ್ಞಾ ಕಿಚ್ಚಕಾರೀ ಹೋತಿ ಅಚಲಾ ಅಸಿಥಿಲಾ ಅಬ್ಬೋಕಿಣ್ಣಾ ಅಹಿರಿಕೇನ. ತೇನಾಹ ‘‘ಹಿರೀ ಈಸಾ’’ತಿ.

ಮುನಾತೀತಿ ಮನೋ, ಚಿತ್ತಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ. ಇಧ ಪನ ಮನೋಸೀಸೇನ ತಂಸಮ್ಪಯುತ್ತೋ ಸಮಾಧಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ. ಯೋತ್ತನ್ತಿ ರಜ್ಜುಬನ್ಧನಂ. ತಂ ತಿವಿಧಂ ಈಸಾಯ ಸಹ ಯುಗಸ್ಸ ಬನ್ಧನಂ, ಯುಗೇನ ಸಹ ಬಲಿಬದ್ದಾನಂ ಬನ್ಧನಂ, ಸಾರಥಿನಾ ಸಹ ಬಲಿಬದ್ದಾನಂ ಬನ್ಧನನ್ತಿ. ತತ್ಥ ಯಥಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಯೋತ್ತಂ ಈಸಾಯುಗಬಲಿಬದ್ದೇ ಏಕಾಬದ್ಧೇ ಕತ್ವಾ ಸಕಕಿಚ್ಚೇ ಪಟಿಪಾದೇತಿ, ಏವಂ ಭಗವತೋ ಸಮಾಧಿ ಸಬ್ಬೇವ ತೇ ಹಿರಿಪಞ್ಞಾವೀರಿಯಧಮ್ಮೇ ಏಕಾರಮ್ಮಣೇ ಅವಿಕ್ಖೇಪಭಾವೇನ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಸಕಕಿಚ್ಚೇ ಪಟಿಪಾದೇತಿ. ತೇನಾಹ – ‘‘ಮನೋ ಯೋತ್ತ’’ನ್ತಿ.

ಸರತಿ ಏತಾಯ ಚಿರಕತಾದಿಮತ್ಥಂ ಪುಗ್ಗಲೋ, ಸಯಂ ವಾ ಸರತೀತಿ ಸತಿ, ಸಾ ಅಸಮ್ಮುಸ್ಸನಲಕ್ಖಣಾ. ಫಾಲೇತೀತಿ ಫಾಲೋ. ಪಾಜೇತಿ ಏತೇನಾತಿ ಪಾಜನಂ. ತಂ ಇಧ ‘‘ಪಾಚನ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಪತೋದಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ. ಫಾಲೋ ಚ ಪಾಚನಞ್ಚ ಫಾಲಪಾಚನಂ. ಯಥಾ ಹಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಫಾಲಪಾಚನಂ, ಏವಂ ಭಗವತೋ ವಿಪಸ್ಸನಾಯುತ್ತಾ ಮಗ್ಗಯುತ್ತಾ ಚ ಸತಿ. ತತ್ಥ ಯಥಾ ಫಾಲೋ ನಙ್ಗಲಮನುರಕ್ಖತಿ, ಪುರತೋ ಚಸ್ಸ ಗಚ್ಛತಿ, ಏವಂ ಸತಿ ಕುಸಲಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಗತಿಯೋ ಸಮನ್ವೇಸಮಾನಾ ಆರಮ್ಮಣೇ ವಾ ಉಪಟ್ಠಾಪಯಮಾನಾ ಪಞ್ಞಾನಙ್ಗಲಂ ರಕ್ಖತಿ, ತಥಾ ಹಿ ‘‘ಸತಾರಕ್ಖೇನ ಚೇತಸಾ ವಿಹರತೀ’’ತಿಆದೀಸು (ಅ. ನಿ. ೧೦.೨೦) ‘‘ಆರಕ್ಖಾ’’ತಿ ವುತ್ತಾ. ಅಸಮ್ಮುಸ್ಸನವಸೇನ ಚಸ್ಸ ಪುರತೋ ಹೋತಿ. ಸತಿಪರಿಚಿತೇ ಹಿ ಧಮ್ಮೇ ಪಞ್ಞಾ ಪಜಾನಾತಿ, ನೋ ಸಮ್ಮುಟ್ಠೇ. ಯಥಾ ಚ ಪಾಚನಂ ಬಲಿಬದ್ದಾನಂ ವಿಜ್ಝನಭಯಂ ದಸ್ಸೇನ್ತಂ ಸಂಸೀದನಂ ನ ದೇತಿ, ಉಪ್ಪಥಗಮನಞ್ಚ ವಾರೇತಿ, ಏವಂ ಸತಿ ವೀರಿಯಬಲಿಬದ್ದಾನಂ ಅಪಾಯಭಯಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೀ ಕೋಸಜ್ಜಸಂಸೀದನಂ ನ ದೇತಿ, ಕಾಮಗುಣಸಙ್ಖಾತೇ ಅಗೋಚರೇ ಚಾರಂ ನಿವಾರೇತ್ವಾ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನೇ ನಿಯೋಜೇನ್ತೀ ಉಪ್ಪಥಗಮನಞ್ಚ ವಾರೇತಿ. ತೇನಾಹ – ‘‘ಸತಿ ಮೇ ಫಾಲಪಾಚನ’’ನ್ತಿ.

೭೮. ಕಾಯಗುತ್ತೋತಿ ತಿವಿಧೇನ ಕಾಯಸುಚರಿತೇನ ಗುತ್ತೋ. ವಚೀಗುತ್ತೋತಿ ಚತುಬ್ಬಿಧೇನ ವಚೀಸುಚರಿತೇನ ಗುತ್ತೋ. ಏತ್ತಾವತಾ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಸಂವರಸೀಲಂ ವುತ್ತಂ. ಆಹಾರೇ ಉದರೇ ಯತೋತಿ ಏತ್ಥ ಆಹಾರಮುಖೇನ ಸಬ್ಬಪಚ್ಚಯಾನಂ ಸಙ್ಗಹಿತತ್ತಾ ಚತುಬ್ಬಿಧೇಪಿ ಪಚ್ಚಯೇ ಯತೋ ಸಂಯತೋ ನಿರುಪಕ್ಕಿಲೇಸೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇಮಿನಾ ಆಜೀವಪಾರಿಸುದ್ಧಿಸೀಲಂ ವುತ್ತಂ. ಉದರೇ ಯತೋತಿ ಉದರೇ ಯತೋ ಸಂಯತೋ ಮಿತಭೋಜೀ, ಆಹಾರೇ ಮತ್ತಞ್ಞೂತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಇಮಿನಾ ಭೋಜನೇ ಮತ್ತಞ್ಞುತಾಮುಖೇನ ಪಚ್ಚಯಪಟಿಸೇವನಸೀಲಂ ವುತ್ತಂ. ತೇನ ಕಿಂ ದೀಪೇತಿ? ಯಥಾ ತ್ವಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಬೀಜಂ ವಪಿತ್ವಾ ಸಸ್ಸಪರಿಪಾಲನತ್ಥಂ ಕಣ್ಟಕವತಿಂ ವಾ ರುಕ್ಖವತಿಂ ವಾ ಪಾಕಾರಪರಿಕ್ಖೇಪಂ ವಾ ಕರೋಸಿ, ತೇನ ತೇ ಗೋಮಹಿಂಸಮಿಗಗಣಾ ಪವೇಸಂ ಅಲಭನ್ತಾ ಸಸ್ಸಂ ನ ವಿಲುಮ್ಪನ್ತಿ, ಏವಮಹಮ್ಪಿ ಸದ್ಧಾಬೀಜಂ ವಪಿತ್ವಾ ನಾನಪ್ಪಕಾರಕುಸಲಸಸ್ಸಪರಿಪಾಲನತ್ಥಂ ಕಾಯವಚೀಆಹಾರಗುತ್ತಿಮಯಂ ತಿವಿಧಪರಿಕ್ಖೇಪಂ ಕರೋಮಿ. ತೇನ ಮೇ ರಾಗಾದಿಅಕುಸಲಧಮ್ಮಗೋಮಹಿಂಸಮಿಗಗಣಾ ಪವೇಸಂ ಅಲಭನ್ತಾ ನಾನಪ್ಪಕಾರಕುಸಲಸಸ್ಸಂ ನ ವಿಲುಮ್ಪನ್ತೀತಿ.

ಸಚ್ಚಂ ಕರೋಮಿ ನಿದ್ದಾನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ದ್ವೀಹಿ ದ್ವಾರೇಹಿ ಅವಿಸಂವಾದನಂ ಸಚ್ಚಂ. ನಿದ್ದಾನನ್ತಿ ಛೇದನಂ ಲುನನಂ ಉಪ್ಪಾಟನಂ, ಕರಣತ್ಥೇ ಚೇತಂ ಉಪಯೋಗವಚನಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಅಯಞ್ಹಿ ಏತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ‘‘ಸಚ್ಚೇನ ಕರೋಮಿ ನಿದ್ದಾನ’’ನ್ತಿ. ಕಿಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ? ಯಥಾ ತ್ವಂ ಬಾಹಿರಂ ಕಸಿಂ ಕಸಿತ್ವಾ ಸಸ್ಸದೂಸಕಾನಂ ತಿಣಾನಂ ಹತ್ಥೇನ ವಾ ಅಸಿತೇನ ವಾ ನಿದ್ದಾನಂ ಕರೋಸಿ; ಏವಮಹಮ್ಪಿ ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಂ ಕಸಿಂ ಕಸಿತ್ವಾ ಕುಸಲಸಸ್ಸದೂಸಕಾನಂ ವಿಸಂವಾದನತಿಣಾನಂ ಸಚ್ಚೇನ ನಿದ್ದಾನಂ ಕರೋಮಿ. ಞಾಣಸಚ್ಚಂ ವಾ ಏತ್ಥ ಸಚ್ಚನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ, ಯಂ ತಂ ಯಥಾಭೂತಞಾಣನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ತೇನ ಅತ್ತಸಞ್ಞಾದೀನಂ ತಿಣಾನಂ ನಿದ್ದಾನಂ ಕರೋಮೀತಿ ಏವಂ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ. ಅಥ ವಾ ನಿದ್ದಾನನ್ತಿ ಛೇದಕಂ ಲಾವಕಂ, ಉಪ್ಪಾಟಕನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏವಂ ಸನ್ತೇ ಯಥಾ ತ್ವಂ ದಾಸಂ ವಾ ಕಮ್ಮಕರಂ ವಾ ನಿದ್ದಾನಂ ಕರೋಸಿ, ‘‘ನಿದ್ದೇಹಿ ತಿಣಾನೀ’’ತಿ ತಿಣಾನಂ ಛೇದಕಂ ಲಾವಕಂ ಉಪ್ಪಾಟಕಂ ಕರೋಸಿ; ಏವಮಹಂ ಸಚ್ಚಂ ಕರೋಮೀತಿ ಉಪಯೋಗವಚನೇನೇವ ವತ್ತುಂ ಯುಜ್ಜತಿ. ಅಥ ವಾ ಸಚ್ಚನ್ತಿ ದಿಟ್ಠಿಸಚ್ಚಂ. ತಮಹಂ ನಿದ್ದಾನಂ ಕರೋಮಿ, ಛಿನ್ದಿತಬ್ಬಂ ಲುನಿತಬ್ಬಂ ಉಪ್ಪಾಟೇತಬ್ಬಂ ಕರೋಮೀತಿ ಏವಮ್ಪಿ ಉಪಯೋಗವಚನೇನೇವ ವತ್ತುಂ ಯುಜ್ಜತಿ.

ಸೋರಚ್ಚಂ ಮೇ ಪಮೋಚನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಯಂ ತಂ ‘‘ಕಾಯಿಕೋ ಅವೀತಿಕ್ಕಮೋ, ವಾಚಸಿಕೋ ಅವೀತಿಕ್ಕಮೋ’’ತಿ, ಏವಂ ಸೀಲಮೇವ ‘‘ಸೋರಚ್ಚ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ, ನ ತಂ ಇಧ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ, ವುತ್ತಮೇವ ಏತಂ ‘‘ಕಾಯಗುತ್ತೋ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ, ಅರಹತ್ತಫಲಂ ಪನ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ. ತಮ್ಪಿ ಹಿ ಸುನ್ದರೇ ನಿಬ್ಬಾನೇ ರತಭಾವತೋ ‘‘ಸೋರಚ್ಚ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಪಮೋಚನನ್ತಿ ಯೋಗ್ಗವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ. ಕಿಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ? ಯಥಾ ತವ ಪಮೋಚನಂ ಪುನಪಿ ಸಾಯನ್ಹೇ ವಾ ದುತಿಯದಿವಸೇ ವಾ ಅನಾಗತಸಂವಚ್ಛರೇ ವಾ ಯೋಜೇತಬ್ಬತೋ ಅಪ್ಪಮೋಚನಮೇವ ಹೋತಿ, ನ ಮಮ ಏವಂ. ನ ಹಿ ಮಮ ಅನ್ತರಾ ಮೋಚನಂ ನಾಮ ಅತ್ಥಿ. ಅಹಞ್ಹಿ ದೀಪಙ್ಕರದಸಬಲಕಾಲತೋ ಪಭುತಿ ಪಞ್ಞಾನಙ್ಗಲೇ ವೀರಿಯಬಲಿಬದ್ದೇ ಯೋಜೇತ್ವಾ ಚತ್ತಾರಿ ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯಾನಿ ಕಪ್ಪಸತಸಹಸ್ಸಞ್ಚ ಮಹಾಕಸಿಂ ಕಸನ್ತೋ ತಾವ ನ ಮುಞ್ಚಿಂ, ಯಾವ ನ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬೋಧಿಂ ಅಭಿಸಮ್ಬುಜ್ಝಿ. ಯದಾ ಚ ಮೇ ಸಬ್ಬಂ ತಂ ಕಾಲಂ ಖೇಪೇತ್ವಾ ಬೋಧಿರುಕ್ಖಮೂಲೇ ಅಪರಾಜಿತಪಲ್ಲಙ್ಕೇ ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸ ಸಬ್ಬಗುಣಪರಿವಾರಂ ಅರಹತ್ತಫಲಂ ಉದಪಾದಿ, ತದಾ ಮಯಾ ತಂ ಸಬ್ಬುಸ್ಸುಕ್ಕಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಪಮುತ್ತಂ, ನ ದಾನಿ ಪುನ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ. ಏತಮತ್ಥಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ ಭಗವಾ – ‘‘ಸೋರಚ್ಚಂ ಮೇ ಪಮೋಚನ’’ನ್ತಿ.

೭೯. ವೀರಿಯಂ ಮೇ ಧುರಧೋರಯ್ಹನ್ತಿ ಏತ್ಥ ವೀರಿಯನ್ತಿ ‘‘ಕಾಯಿಕೋ ವಾ, ಚೇತಸಿಕೋ ವಾ ವೀರಿಯಾರಮ್ಭೋ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ವುತ್ತಪಧಾನಂ. ಧುರಾಯಂ ಧೋರಯ್ಹಂ ಧುರಧೋರಯ್ಹಂ, ಧುರಂ ವಹತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯಥಾ ಹಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಧುರಾಯಂ ಧೋರಯ್ಹಾಕಡ್ಢಿತಂ ನಙ್ಗಲಂ ಭೂಮಿಘನಂ ಭಿನ್ದತಿ, ಮೂಲಸನ್ತಾನಕಾನಿ ಚ ಪದಾಲೇತಿ, ಏವಂ ಭಗವತೋ ವೀರಿಯಾಕಡ್ಢಿತಂ ಪಞ್ಞಾನಙ್ಗಲಂ ಯಥಾವುತ್ತಂ ಘನಂ ಭಿನ್ದತಿ, ಕಿಲೇಸಸನ್ತಾನಕಾನಿ ಚ ಪದಾಲೇತಿ. ತೇನಾಹ – ‘‘ವೀರಿಯಂ ಮೇ ಧುರಧೋರಯ್ಹ’’ನ್ತಿ. ಅಥ ವಾ ಪುರಿಮಧುರಂ ವಹನ್ತಾ ಧುರಾ, ಮೂಲಧುರಂ ವಹನ್ತಾ ಧೋರಯ್ಹಾ; ಧುರಾ ಚ ಧೋರಯ್ಹಾ ಚ ಧುರಧೋರಯ್ಹಾ. ತತ್ಥ ಯಥಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಏಕಮೇಕಸ್ಮಿಂ ನಙ್ಗಲೇ ಚತುಬಲಿಬದ್ದಪ್ಪಭೇದಂ ಧುರಧೋರಯ್ಹಂ ವಹನ್ತಂ ಉಪ್ಪನ್ನಾನುಪ್ಪನ್ನತಿಣಮೂಲಘಾತಂ ಸಸ್ಸಸಮ್ಪತ್ತಿಞ್ಚ ಸಾಧೇತಿ, ಏವಂ ಭಗವತೋ ಚತುಸಮ್ಮಪ್ಪಧಾನವೀರಿಯಪ್ಪಭೇದಂ ಧುರಧೋರಯ್ಹಂ ವಹನ್ತಂ ಉಪ್ಪನ್ನಾನುಪ್ಪನ್ನಾಕುಸಲಮೂಲಘಾತಂ ಕುಸಲಸಮ್ಪತ್ತಿಞ್ಚ ಸಾಧೇತಿ. ತೇನಾಹ – ‘‘ವೀರಿಯಂ ಮೇ ಧುರಧೋರಯ್ಹ’’ನ್ತಿ.

ಯೋಗಕ್ಖೇಮಾಧಿವಾಹನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಯೋಗೇಹಿ ಖೇಮತ್ತಾ ‘‘ಯೋಗಕ್ಖೇಮ’’ನ್ತಿ ನಿಬ್ಬಾನಂ ವುಚ್ಚತಿ, ತಂ ಅಧಿಕತ್ವಾ ವಾಹೀಯತಿ, ಅಭಿಮುಖಂ ವಾ ವಾಹೀಯತೀತಿ ಅಧಿವಾಹನಂ. ಯೋಗಕ್ಖೇಮಸ್ಸ ಅಧಿವಾಹನಂ ಯೋಗಕ್ಖೇಮಾಧಿವಾಹನಂ. ತೇನ ಕಿಂ ದೀಪೇತಿ? ಯಥಾ ತವ ಧುರಧೋರಯ್ಹಂ ಪುರತ್ಥಿಮಂ ದಿಸಂ ಪಚ್ಛಿಮಾದೀಸು ವಾ ಅಞ್ಞತರಂ ಅಭಿಮುಖಂ ವಾಹೀಯತಿ, ತಥಾ ಮಮ ಧುರಧೋರಯ್ಹಂ ನಿಬ್ಬಾನಾಭಿಮುಖಂ ವಾಹೀಯತಿ.

ಏವಂ ವಾಹಿಯಮಾನಞ್ಚ ಗಚ್ಛತಿ ಅನಿವತ್ತನ್ತಂ. ಯಥಾ ತವ ನಙ್ಗಲಂ ವಹನ್ತಂ ಧುರಧೋರಯ್ಹಂ ಖೇತ್ತಕೋಟಿಂ ಪತ್ವಾ ಪುನ ನಿವತ್ತತಿ, ಏವಂ ಅನಿವತ್ತನ್ತಂ ದೀಪಙ್ಕರಕಾಲತೋ ಪಭುತಿ ಗಚ್ಛತೇವ. ಯಸ್ಮಾ ವಾ ತೇನ ತೇನ ಮಗ್ಗೇನ ಪಹೀನಾ ಕಿಲೇಸಾ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಪಹಾತಬ್ಬಾ ನ ಹೋನ್ತಿ, ಯಥಾ ತವ ನಙ್ಗಲೇನ ಛಿನ್ನಾನಿ ತಿಣಾನಿ ಪುನಪಿ ಅಪರಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಛಿನ್ದಿತಬ್ಬಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾಪಿ ಏತಂ ಪಠಮಮಗ್ಗವಸೇನ ದಿಟ್ಠೇಕಟ್ಠೇ ಕಿಲೇಸೇ, ದುತಿಯವಸೇನ ಓಳಾರಿಕೇ, ತತಿಯವಸೇನ ಅನುಸಹಗತೇ ಕಿಲೇಸೇ, ಚತುತ್ಥವಸೇನ ಸಬ್ಬಕಿಲೇಸೇ ಪಜಹನ್ತಂ ಗಚ್ಛತಿ ಅನಿವತ್ತನ್ತಂ. ಅಥ ವಾ ಗಚ್ಛತಿ ಅನಿವತ್ತನ್ತಿ ನಿವತ್ತನರಹಿತಂ ಹುತ್ವಾ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ನ್ತಿ ತಂ ಧುರಧೋರಯ್ಹಂ. ಏವಮ್ಪೇತ್ಥ ಪದಚ್ಛೇದೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಏವಂ ಗಚ್ಛನ್ತಞ್ಚ ಯಥಾ ತವ ಧುರಧೋರಯ್ಹಂ ನ ತಂ ಠಾನಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಯತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ಕಸ್ಸಕೋ ಅಸೋಕೋ ನಿಸ್ಸೋಕೋ ವಿರಜೋ ಹುತ್ವಾ ನ ಸೋಚತಿ, ಏತಂ ಪನ ತಂ ಠಾನಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಯತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ನ ಸೋಚತಿ. ಯತ್ಥ ಸತಿಪಾಚನೇನ ಏತಂ ವೀರಿಯಧುರಧೋರಯ್ಹಂ ಚೋದೇನ್ತೋ ಗನ್ತ್ವಾ ಮಾದಿಸೋ ಕಸ್ಸಕೋ ಅಸೋಕೋ ನಿಸ್ಸೋಕೋ ವಿರಜೋ ಹುತ್ವಾ ನ ಸೋಚತಿ, ತಂ ಸಬ್ಬಸೋಕಸಲ್ಲಸಮುಗ್ಘಾತಭೂತಂ ನಿಬ್ಬಾನಾಮತಸಙ್ಖಾತಂ ಠಾನಂ ಗಚ್ಛತೀತಿ.

೮೦. ಇದಾನಿ ನಿಗಮನಂ ಕರೋನ್ತೋ ಭಗವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

‘‘ಏವಮೇಸಾ ಕಸೀ ಕಟ್ಠಾ, ಸಾ ಹೋತಿ ಅಮತಪ್ಫಲಾ;

ಏತಂ ಕಸಿಂ ಕಸಿತ್ವಾನ, ಸಬ್ಬದುಕ್ಖಾ ಪಮುಚ್ಚತೀ’’ತಿ.

ತಸ್ಸಾಯಂ ಸಙ್ಖೇಪತ್ಥೋ – ಮಯಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಏಸಾ ಸದ್ಧಾಬೀಜಾ ತಪೋವುಟ್ಠಿಯಾ ಅನುಗ್ಗಹಿತಾ ಕಸಿ, ಪಞ್ಞಾಮಯಂ ಯುಗನಙ್ಗಲಂ, ಹಿರಿಮಯಞ್ಚ ಈಸಂ, ಮನೋಮಯೇನ ಯೋತ್ತೇನ, ಏಕಾಬದ್ಧಂ ಕತ್ವಾ, ಪಞ್ಞಾನಙ್ಗಲೇ ಸತಿಫಾಲಂ ಆಕೋಟೇತ್ವಾ, ಸತಿಪಾಚನಂ ಗಹೇತ್ವಾ, ಕಾಯವಚೀಆಹಾರಗುತ್ತಿಯಾ ಗೋಪೇತ್ವಾ, ಸಚ್ಚಂ ನಿದ್ದಾನಂ ಕತ್ವಾ, ಸೋರಚ್ಚಂ ಪಮೋಚನಂ ವೀರಿಯಂ ಧುರಧೋರಯ್ಹಂ ಯೋಗಕ್ಖೇಮಾಭಿಮುಖಂ ಅನಿವತ್ತನ್ತಂ ವಾಹೇನ್ತೇನ ಕಟ್ಠಾ, ಕಸಿಕಮ್ಮಪರಿಯೋಸಾನಂ ಚತುಬ್ಬಿಧಂ ಸಾಮಞ್ಞಫಲಂ ಪಾಪಿತಾ, ಸಾ ಹೋತಿ ಅಮತಪ್ಫಲಾ, ಸಾ ಏಸಾ ಕಸಿ ಅಮತಪ್ಫಲಾ ಹೋತಿ. ಅಮತಂ ವುಚ್ಚತಿ ನಿಬ್ಬಾನಂ, ನಿಬ್ಬಾನಾನಿಸಂಸಾ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಾ ಖೋ ಪನೇಸಾ ಕಸಿ ನ ಮಮೇವೇಕಸ್ಸ ಅಮತಪ್ಫಲಾ ಹೋತಿ, ಅಪಿಚ, ಖೋ, ಪನ ಯೋ ಕೋಚಿ ಖತ್ತಿಯೋ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ವಾ ವೇಸ್ಸೋ ವಾ ಸುದ್ದೋ ವಾ ಗಹಟ್ಠೋ ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತೋ ವಾ ಏತಂ ಕಸಿಂ ಕಸತಿ, ಸೋ ಸಬ್ಬೋಪಿ ಏತಂ ಕಸಿಂ ಕಸಿತ್ವಾನ, ಸಬ್ಬದುಕ್ಖಾ ಪಮುಚ್ಚತಿ, ಸಬ್ಬಸ್ಮಾ ವಟ್ಟದುಕ್ಖದುಕ್ಖದುಕ್ಖಸಙ್ಖಾರದುಕ್ಖವಿಪರಿಣಾಮದುಕ್ಖಾ ಪಮುಚ್ಚತೀತಿ. ಏವಂ ಭಗವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಅರಹತ್ತನಿಕೂಟೇನ ನಿಬ್ಬಾನಪರಿಯೋಸಾನಂ ಕತ್ವಾ ದೇಸನಂ ನಿಟ್ಠಾಪೇಸಿ.

ತತೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಗಮ್ಭೀರತ್ಥಂ ದೇಸನಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಮಮ ಕಸಿಫಲಂ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಅಪರಜ್ಜು ಏವ ಛಾತೋ ಹೋತಿ, ಇಮಸ್ಸ ಪನ ಕಸಿ ಅಮತಪ್ಫಲಾ, ತಸ್ಸಾ ಫಲಂ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಸಬ್ಬದುಕ್ಖಾ ಪಮುಚ್ಚತೀ’’ತಿ ಚ ವಿದಿತ್ವಾ ಪಸನ್ನೋ ಪಸನ್ನಾಕಾರಂ ಕಾತುಂ ಪಾಯಾಸಂ ದಾತುಮಾರದ್ಧೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಅಥ ಖೋ ಕಸಿಭಾರದ್ವಾಜೋ’’ತಿ. ತತ್ಥ ಮಹತಿಯಾತಿ ಮಹತಿಯನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕಂಸಪಾತಿಯಾತಿ ಸುವಣ್ಣಪಾತಿಯಂ, ಸತಸಹಸ್ಸಗ್ಘನಕೇ ಅತ್ತನೋ ಸುವಣ್ಣಥಾಲೇ. ವಡ್ಢೇತ್ವಾತಿ ಛುಪಿತ್ವಾ, ಆಕಿರಿತ್ವಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಭಗವತೋ ಉಪನಾಮೇಸೀತಿ ಸಪ್ಪಿಮಧುಫಾಣಿತಾದೀಹಿ ವಿಚಿತ್ರಂ ಕತ್ವಾ, ದುಕೂಲವಿತಾನೇನ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ, ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ, ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಅಭಿಹರಿ. ಕಿನ್ತಿ? ‘‘ಭುಞ್ಜತು ಭವಂ ಗೋತಮೋ ಪಾಯಾಸಂ, ಕಸ್ಸಕೋ ಭವ’’ನ್ತಿ. ತತೋ ಕಸ್ಸಕಭಾವಸಾಧಕಂ ಕಾರಣಮಾಹ ‘‘ಯಞ್ಹಿ…ಪೇ… ಕಸತೀ’’ತಿ, ಯಸ್ಮಾ ಭವಂ…ಪೇ… ಕಸತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಅಥ ಭಗವಾ ‘‘ಗಾಥಾಭಿಗೀತಂ ಮೇ’’ತಿ ಆಹ.

೮೧. ತತ್ಥ ಗಾಥಾಭಿಗೀತನ್ತಿ ಗಾಥಾಹಿ ಅಭಿಗೀತಂ, ಗಾಥಾಯೋ ಭಾಸಿತ್ವಾ ಲದ್ಧನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಮೇತಿ ಮಯಾ. ಅಭೋಜನೇಯ್ಯನ್ತಿ ಭುಞ್ಜನಾರಹಂ ನ ಹೋತಿ. ಸಮ್ಪಸ್ಸತನ್ತಿ ಸಮ್ಮಾ ಆಜೀವಸುದ್ಧಿಂ ಪಸ್ಸತಂ, ಸಮನ್ತಾ ವಾ ಪಸ್ಸತಂ ಸಮ್ಪಸ್ಸತಂ, ಬುದ್ಧಾನನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ನೇಸ ಧಮ್ಮೋತಿ ‘‘ಗಾಥಾಭಿಗೀತಂ ಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಏಸ ಧಮ್ಮೋ ಏತಂ ಚಾರಿತ್ತಂ ನ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಗಾಥಾಭಿಗೀತಂ ಪನುದನ್ತಿ ಬುದ್ಧಾ ಪಟಿಕ್ಖಿಪನ್ತಿ ನ ಭುಞ್ಜನ್ತೀತಿ. ಕಿಂ ಪನ ಭಗವತಾ ಪಾಯಾಸತ್ಥಂ ಗಾಥಾ ಅಭಿಗೀತಾ, ಯೇನ ಏವಮಾಹಾತಿ? ನ ಏತದತ್ಥಂ ಅಭಿಗೀತಾ, ಅಪಿಚ, ಖೋ, ಪನ ಪಾತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಖೇತ್ತಸಮೀಪೇ ಠತ್ವಾ ಕಟಚ್ಛುಭಿಕ್ಖಮ್ಪಿ ಅಲಭಿತ್ವಾ ಪುನ ಸಕಲಬುದ್ಧಗುಣೇ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ಲದ್ಧಂ ತದೇತಂ ನಟನಚ್ಚಕಾದೀಹಿ ನಚ್ಚಿತ್ವಾ ಗಾಯಿತ್ವಾ ಚ ಲದ್ಧಸದಿಸಂ ಹೋತಿ, ತೇನ ‘‘ಗಾಥಾಭಿಗೀತ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ತಾದಿಸಞ್ಚ ಯಸ್ಮಾ ಬುದ್ಧಾನಂ ನ ಕಪ್ಪತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಅಭೋಜನೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಅಪ್ಪಿಚ್ಛತಾನುರೂಪಞ್ಚೇತಂ ನ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾಪಿ ಪಚ್ಛಿಮಂ ಜನತಂ ಅನುಕಮ್ಪಮಾನೇನ ಚ ಏವಂ ವುತ್ತಂ. ಯತ್ರ ಚ ನಾಮ ಪರಪ್ಪಕಾಸಿತೇನಾಪಿ ಅತ್ತನೋ ಗುಣೇನ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಲಾಭಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪನ್ತಿ ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛೋ ಘಟಿಕಾರೋ ಕುಮ್ಭಕಾರೋ, ತತ್ರ ಕಥಂ ಕೋಟಿಪ್ಪತ್ತಾಯ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛತಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಭಗವಾ ಅತ್ತನಾವ ಅತ್ತನೋ ಗುಣಪ್ಪಕಾಸನೇನ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಲಾಭಂ ಸಾದಿಯಿಸ್ಸತಿ, ಯತೋ ಯುತ್ತಮೇವ ಏತಂ ಭಗವತೋ ವತ್ತುನ್ತಿ.

ಏತ್ತಾವತಾ ‘‘ಅಪ್ಪಸನ್ನಂ ಅದಾತುಕಾಮಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಗಾಥಾಗಾಯನೇನ ದಾತುಕಾಮಂ ಕತ್ವಾ, ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ಭೋಜನಂ ಪಟಿಗ್ಗಹೇಸಿ, ಆಮಿಸಕಾರಣಾ ಇಮಸ್ಸ ದೇಸನಾ’’ತಿ ಇಮಮ್ಹಾ ಲೋಕಾಪವಾದಾ ಅತ್ತಾನಂ ಮೋಚೇನ್ತೋ ದೇಸನಾಪಾರಿಸುದ್ಧಿಂ ದೀಪೇತ್ವಾ, ಇದಾನಿ ಆಜೀವಪಾರಿಸುದ್ಧಿಂ ದೀಪೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಧಮ್ಮೇ ಸತೀ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ವುತ್ತಿರೇಸಾ’’ತಿ ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಆಜೀವಪಾರಿಸುದ್ಧಿಧಮ್ಮೇ ವಾ ದಸವಿಧಸುಚರಿತಧಮ್ಮೇ ವಾ ಬುದ್ಧಾನಂ ಚಾರಿತ್ತಧಮ್ಮೇ ವಾ ಸತಿ ಸಂವಿಜ್ಜಮಾನೇ ಅನುಪಹತೇ ವತ್ತಮಾನೇ ವುತ್ತಿರೇಸಾ ಏಕನ್ತವೋದಾತಾ ಆಕಾಸೇ ಪಾಣಿಪ್ಪಸಾರಣಕಪ್ಪಾ ಏಸನಾ ಪರಿಯೇಸನಾ ಜೀವಿತವುತ್ತಿ ಬುದ್ಧಾನಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾತಿ.

೮೨. ಏವಂ ವುತ್ತೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ‘‘ಪಾಯಾಸಂ ಮೇ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ, ಅಕಪ್ಪಿಯಂ ಕಿರೇತಂ ಭೋಜನಂ, ಅಧಞ್ಞೋ ವತಸ್ಮಿಂ, ದಾನಂ ದಾತುಂ ನ ಲಭಾಮೀ’’ತಿ ದೋಮನಸ್ಸಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ‘‘ಅಪ್ಪೇವ ನಾಮ ಅಞ್ಞಂ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಚ ಚಿನ್ತೇಸಿ. ತಂ ಞತ್ವಾ ಭಗವಾ ‘‘ಅಹಂ ಭಿಕ್ಖಾಚಾರವೇಲಂ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಆಗತೋ – ‘ಏತ್ತಕೇನ ಕಾಲೇನ ಇಮಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಪಸಾದೇಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಚ ದೋಮನಸ್ಸಂ ಅಕಾಸಿ. ಇದಾನಿ ತೇನ ದೋಮನಸ್ಸೇನ ಮಯಿ ಚಿತ್ತಂ ಪಕೋಪೇತ್ವಾ ಅಮತವರಧಮ್ಮಂ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿತುಂ ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಪಸಾದಜನನತ್ಥಂ ತೇನ ಪತ್ಥಿತಮನೋರಥಂ ಪೂರೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಅಞ್ಞೇನ ಚ ಕೇವಲಿನ’’ನ್ತಿ. ತತ್ಥ ಕೇವಲಿನನ್ತಿ ಸಬ್ಬಗುಣಪರಿಪುಣ್ಣಂ, ಸಬ್ಬಯೋಗವಿಸಂಯುತ್ತಂ ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಮಹನ್ತಾನಂ ಸೀಲಕ್ಖನ್ಧಾದೀನಂ ಗುಣಾನಂ ಏಸನತೋ ಮಹೇಸಿಂ. ಪರಿಕ್ಖೀಣಸಬ್ಬಾಸವತ್ತಾ ಖೀಣಾಸವಂ. ಹತ್ಥಪಾದಕುಕ್ಕುಚ್ಚಮಾದಿಂ ಕತ್ವಾ ವೂಪಸನ್ತಸಬ್ಬಕುಕ್ಕುಚ್ಚತ್ತಾ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚವೂಪಸನ್ತಂ. ಉಪಟ್ಠಹಸ್ಸೂತಿ ಪರಿವಿಸಸ್ಸು ಪಟಿಮಾನಯಸ್ಸು. ಏವಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇನ ಚಿತ್ತೇ ಉಪ್ಪಾದಿತೇಪಿ ಪರಿಯಾಯಮೇವ ಭಣತಿ, ನ ತು ಭಣತಿ ‘‘ದೇಹಿ, ಆಹರಾಹೀ’’ತಿ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವ.

ಅಥ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ‘‘ಅಯಂ ಪಾಯಾಸೋ ಭಗವತೋ ಆನೀತೋ ನಾಹಂ ಅರಹಾಮಿ ತಂ ಅತ್ತನೋ ಛನ್ದೇನ ಕಸ್ಸಚಿ ದಾತು’’ನ್ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಆಹ ‘‘ಅಥ ಕಸ್ಸ ಚಾಹ’’ನ್ತಿ. ತತೋ ಭಗವಾ ‘‘ತಂ ಪಾಯಾಸಂ ಠಪೇತ್ವಾ ತಥಾಗತಂ ತಥಾಗತಸಾವಕಞ್ಚ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಅಜೀರಣಧಮ್ಮೋ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ಆಹ – ‘‘ನ ಖ್ವಾಹಂ ತ’’ನ್ತಿ. ತತ್ಥ ಸದೇವಕವಚನೇನ ಪಞ್ಚಕಾಮಾವಚರದೇವಗ್ಗಹಣಂ, ಸಮಾರಕವಚನೇನ ಛಟ್ಠಕಾಮಾವಚರದೇವಗ್ಗಹಣಂ, ಸಬ್ರಹ್ಮಕವಚನೇನ ರೂಪಾವಚರಬ್ರಹ್ಮಗ್ಗಹಣಂ ಅರೂಪಾವಚರಾ ಪನ ಭುಞ್ಜೇಯ್ಯುನ್ತಿ ಅಸಮ್ಭಾವನೇಯ್ಯಾ. ಸಸ್ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಿವಚನೇನ ಸಾಸನಪಚ್ಚತ್ಥಿಕಪಚ್ಚಾಮಿತ್ತಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಗ್ಗಹಣಂ ಸಮಿತಪಾಪಬಾಹಿತಪಾಪಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಗ್ಗಹಣಞ್ಚ. ಪಜಾವಚನೇನ ಸತ್ತಲೋಕಗ್ಗಹಣಂ, ಸದೇವಮನುಸ್ಸವಚನೇನ ಸಮ್ಮುತಿದೇವಅವಸೇಸಮನುಸ್ಸಗ್ಗಹಣಂ. ಏವಮೇತ್ಥ ತೀಹಿ ವಚನೇಹಿ ಓಕಾಸಲೋಕೋ, ದ್ವೀಹಿ ಪಜಾವಸೇನ ಸತ್ತಲೋಕೋ ಗಹಿತೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಏಸ ಸಙ್ಖೇಪೋ, ವಿತ್ಥಾರಂ ಪನ ಆಳವಕಸುತ್ತೇ ವಣ್ಣಯಿಸ್ಸಾಮ.

ಕಸ್ಮಾ ಪನ ಸದೇವಕಾದೀಸು ಕಸ್ಸಚಿ ನ ಸಮ್ಮಾ ಪರಿಣಾಮಂ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯಾತಿ? ಓಳಾರಿಕೇ ಸುಖುಮೋಜಾಪಕ್ಖಿಪನತೋ. ಇಮಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಪಾಯಾಸೇ ಭಗವನ್ತಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಗಹಿತಮತ್ತೇಯೇವ ದೇವತಾಹಿ ಓಜಾ ಪಕ್ಖಿತ್ತಾ ಯಥಾ ಸುಜಾತಾಯ ಪಾಯಾಸೇ, ಚುನ್ದಸ್ಸ ಚ ಸೂಕರಮದ್ದವೇ ಪಚ್ಚಮಾನೇ, ವೇರಞ್ಜಾಯಞ್ಚ ಭಗವತಾ ಗಹಿತಗಹಿತಾಲೋಪೇ, ಭೇಸಜ್ಜಕ್ಖನ್ಧಕೇ ಚ ಕಚ್ಚಾನಸ್ಸ ಗುಳ್ಹಕುಮ್ಭಸ್ಮಿಂ ಅವಸಿಟ್ಠಗುಳ್ಹೇ. ಸೋ ಓಳಾರಿಕೇ ಸುಖುಮೋಜಾಪಕ್ಖಿಪನತೋ ದೇವಾನಂ ನ ಪರಿಣಮತಿ. ದೇವಾ ಹಿ ಸುಖುಮಸರೀರಾ, ತೇಸಂ ಓಳಾರಿಕೋ ಮನುಸ್ಸಾಹಾರೋ ನ ಸಮ್ಮಾ ಪರಿಣಮತಿ. ಮನುಸ್ಸಾನಮ್ಪಿ ನ ಪರಿಣಮತಿ. ಮನುಸ್ಸಾ ಹಿ ಓಳಾರಿಕಸರೀರಾ, ತೇಸಂ ಸುಖುಮಾ ದಿಬ್ಬೋಜಾ ನ ಸಮ್ಮಾ ಪರಿಣಮತಿ. ತಥಾಗತಸ್ಸ ಪನ ಪಕತಿಅಗ್ಗಿನಾವ ಪರಿಣಮತಿ, ಸಮ್ಮಾ ಜೀರತಿ. ಕಾಯಬಲಞಾಣಬಲಪ್ಪಭಾವೇನಾತಿ ಏಕೇ ತಥಾಗತಸಾವಕಸ್ಸ ಖೀಣಾಸವಸ್ಸೇತಂ ಸಮಾಧಿಬಲೇನ ಮತ್ತಞ್ಞುತಾಯ ಚ ಪರಿಣಮತಿ, ಇತರೇಸಂ ಇದ್ಧಿಮನ್ತಾನಮ್ಪಿ ನ ಪರಿಣಮತಿ. ಅಚಿನ್ತನೀಯಂ ವಾ ಏತ್ಥ ಕಾರಣಂ, ಬುದ್ಧವಿಸಯೋ ಏಸೋತಿ.

ತೇನ ಹಿ ತ್ವನ್ತಿ ಯಸ್ಮಾ ಅಞ್ಞಂ ನ ಪಸ್ಸಾಮಿ, ಮಮ ನ ಕಪ್ಪತಿ, ಮಮ ಅಕಪ್ಪನ್ತಂ ಸಾವಕಸ್ಸಾಪಿ ಮೇ ನ ಕಪ್ಪತಿ, ತಸ್ಮಾ ತ್ವಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಅಪ್ಪಹರಿತೇತಿ ಪರಿತ್ತಹರಿತತಿಣೇ, ಅಪ್ಪರುಳ್ಹರಿತತಿಣೇ ವಾ ಪಾಸಾಣಪಿಟ್ಠಿಸದಿಸೇ. ಅಪ್ಪಾಣಕೇತಿ ನಿಪ್ಪಾಣಕೇ, ಪಾಯಾಸಜ್ಝೋತ್ಥರಣಕಾರಣೇನ ಮರಿತಬ್ಬಪಾಣರಹಿತೇ ವಾ ಮಹಾಉದಕಕ್ಖನ್ಧೇ. ಸಹ ತಿಣನಿಸ್ಸಿತೇಹಿ ಪಾಣೇಹಿ ತಿಣಾನಂ ಪಾಣಕಾನಞ್ಚ ಅನುರಕ್ಖಣತ್ಥಾಯ ಏತಂ ವುತ್ತಂ. ಚಿಚ್ಚಿಟಾಯತಿ ಚಿಟಿಚಿಟಾಯತೀತಿ ಏವಂ ಸದ್ದಂ ಕರೋತಿ. ಸಂಧೂಪಾಯತೀತಿ ಸಮನ್ತಾ ಧೂಪಾಯತಿ. ಸಮ್ಪಧೂಪಾಯತೀತಿ ತಥೇವ ಅಧಿಮತ್ತಂ ಧೂಪಾಯತಿ. ಕಸ್ಮಾ ಏವಂ ಅಹೋಸೀತಿ? ಭಗವತೋ ಆನುಭಾವೇನ, ನ ಉದಕಸ್ಸ, ನ ಪಾಯಾಸಸ್ಸ, ನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ, ನ ಅಞ್ಞೇಸಂ ದೇವಯಕ್ಖಾದೀನಂ. ಭಗವಾ ಹಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಧಮ್ಮಸಂವೇಗತ್ಥಂ ತಥಾ ಅಧಿಟ್ಠಾಸಿ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ನಾಮಾತಿ ಓಪಮ್ಮನಿದಸ್ಸನಮತ್ತಮೇತಂ, ಯಥಾ ಫಾಲೋತಿ ಏತ್ತಕಮೇವ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಸಂವಿಗ್ಗೋ ಚಿತ್ತೇನ, ಲೋಮಹಟ್ಠಜಾತೋ ಸರೀರೇನ. ಸರೀರೇ ಕಿರಸ್ಸ ನವನವುತಿಲೋಮಕೂಪಸಹಸ್ಸಾನಿ ಸುವಣ್ಣಭಿತ್ತಿಯಾ ಆಹತಮಣಿನಾಗದನ್ತಾ ವಿಯ ಉದ್ಧಗ್ಗಾ ಅಹೇಸುಂ. ಸೇಸಂ ಪಾಕಟಮೇವ.

ಪಾದೇಸು ಪನ ನಿಪತಿತ್ವಾ ಭಗವತೋ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಅಬ್ಭನುಮೋದಮಾನೋ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ ‘‘ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಂ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಂ, ಭೋ ಗೋತಮಾ’’ತಿ. ಅಬ್ಭನುಮೋದನೇ ಹಿ ಅಯಮಿಧ ಅಭಿಕ್ಕನ್ತ ಸದ್ದೋ. ವಿತ್ಥಾರತೋ ಪನಸ್ಸ ಮಙ್ಗಲಸುತ್ತವಣ್ಣನಾಯಂ ಅತ್ಥವಣ್ಣನಾ ಆವಿ ಭವಿಸ್ಸತಿ. ಯಸ್ಮಾ ಚ ಅಬ್ಭನುಮೋದನತ್ಥೇ, ತಸ್ಮಾ ಸಾಧು ಸಾಧು ಭೋ ಗೋತಮಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

‘‘ಭಯೇ ಕೋಧೇ ಪಸಂಸಾಯಂ, ತುರಿತೇ ಕೋತೂಹಲಚ್ಛರೇ;

ಹಾಸೇ ಸೋಕೇ ಪಸಾದೇ ಚ, ಕರೇ ಆಮೇಡಿತಂ ಬುಧೋ’’ತಿ. –

ಇಮಿನಾ ಚ ಲಕ್ಖಣೇನ ಇಧ ಪಸಾದವಸೇನ ಪಸಂಸಾವಸೇನ ಚಾಯಂ ದ್ವಿಕ್ಖತ್ತುಂ ವುತ್ತೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಅಥ ವಾ ಅಭಿಕ್ಕನ್ತನ್ತಿ ಅಭಿಕನ್ತಂ ಅತಿಇಟ್ಠಂ, ಅತಿಮನಾಪಂ, ಅತಿಸುನ್ದರನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ.

ತತ್ಥ ಏಕೇನ ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಸದ್ದೇನ ದೇಸನಂ ಥೋಮೇತಿ, ಏಕೇನ ಅತ್ತನೋ ಪಸಾದಂ. ಅಯಞ್ಹಿ ಏತ್ಥ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ – ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಂ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಯದಿದಂ ಭೋತೋ ಗೋತಮಸ್ಸ ಧಮ್ಮದೇಸನಾ, ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಂ ಯದಿದಂ ಭೋತೋ ಗೋತಮಸ್ಸ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಗಮ್ಮ ಮಮ ಪಸಾದೋತಿ. ಭಗವತೋ ಏವ ವಾ ವಚನಂ ದ್ವೇ ದ್ವೇ ಅತ್ಥೇ ಸನ್ಧಾಯ ಥೋಮೇತಿ – ಭೋತೋ ಗೋತಮಸ್ಸ ವಚನಂ ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಂ ದೋಸನಾಸನತೋ, ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಂ ಗುಣಾಧಿಗಮನತೋ, ತಥಾ ಸದ್ಧಾಜನನತೋ, ಪಞ್ಞಾಜನನತೋ, ಸಾತ್ಥತೋ, ಸಬ್ಯಞ್ಜನತೋ, ಉತ್ತಾನಪದತೋ, ಗಮ್ಭೀರತ್ಥತೋ, ಕಣ್ಣಸುಖತೋ, ಹದಯಙ್ಗಮತೋ, ಅನತ್ತುಕ್ಕಂಸನತೋ, ಅಪರವಮ್ಭನತೋ, ಕರುಣಾಸೀತಲತೋ, ಪಞ್ಞಾವದಾತತೋ, ಆಪಾಥರಮಣೀಯತೋ, ವಿಮದ್ದಕ್ಖಮತೋ, ಸುಯ್ಯಮಾನಸುಖತೋ, ವೀಮಂಸಿಯಮಾನಹಿತತೋತಿ ಏವಮಾದೀಹಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ.

ತತೋ ಪರಮ್ಪಿ ಚತೂಹಿ ಉಪಮಾಹಿ ದೇಸನಂಯೇವ ಥೋಮೇತಿ. ತತ್ಥ ನಿಕ್ಕುಜ್ಜಿತನ್ತಿ ಅಧೋಮುಖಟ್ಠಪಿತಂ, ಹೇಟ್ಠಾ ಮುಖಜಾತಂ ವಾ. ಉಕ್ಕುಜ್ಜೇಯ್ಯಾತಿ ಉಪರಿಮುಖಂ ಕರೇಯ್ಯ. ಪಟಿಚ್ಛನ್ನನ್ತಿ ತಿಣಪಣ್ಣಾದಿಚ್ಛಾದಿತಂ. ವಿವರೇಯ್ಯಾತಿ ಉಗ್ಘಾಟೇಯ್ಯ. ಮೂಳ್ಹಸ್ಸಾತಿ ದಿಸಾಮೂಳ್ಹಸ್ಸ. ಮಗ್ಗಂ ಆಚಿಕ್ಖೇಯ್ಯಾತಿ ಹತ್ಥೇ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಏಸ ಮಗ್ಗೋ’’ತಿ ವದೇಯ್ಯ. ಅನ್ಧಕಾರೇತಿ ಕಾಳಪಕ್ಖಚಾತುದ್ದಸೀಅಡ್ಢರತ್ತಘನವನಸಣ್ಡಮೇಘಪಟಲೇಹಿ ಚತುರಙ್ಗೇ ತಮಸಿ. ಅಯಂ ತಾವ ಪದತ್ಥೋ.

ಅಯಂ ಪನ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಯೋಜನಾ – ಯಥಾ ಕೋಚಿ ನಿಕ್ಕುಜ್ಜಿತಂ ಉಕ್ಕುಜ್ಜೇಯ್ಯ, ಏವಂ ಸದ್ಧಮ್ಮವಿಮುಖಂ ಅಸದ್ಧಮ್ಮಪತಿತಂ ಮಂ ಅಸದ್ಧಮ್ಮಾ ವುಟ್ಠಾಪೇನ್ತೇನ, ಯಥಾ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಂ ವಿವರೇಯ್ಯ; ಏವಂ ಕಸ್ಸಪಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಸಾಸನನ್ತರಧಾನಾ ಪಭುತಿ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಗಹನಪಟಿಚ್ಛನ್ನಂ ಸಾಸನಂ ವಿವರನ್ತೇನ, ಯಥಾ ಮೂಳ್ಹಸ್ಸ ಮಗ್ಗಂ ಆಚಿಕ್ಖೇಯ್ಯ, ಏವಂ ಕುಮ್ಮಗ್ಗಮಿಚ್ಛಾಮಗ್ಗಪಟಿಪನ್ನಸ್ಸ ಮೇ ಸಗ್ಗಮೋಕ್ಖಮಗ್ಗಂ ಆಚಿಕ್ಖನ್ತೇನ, ಯಥಾ ಅನ್ಧಕಾರೇ ತೇಲಪಜ್ಜೋತಂ ಧಾರೇಯ್ಯ, ಏವಂ ಮೋಹನ್ಧಕಾರನಿಮುಗ್ಗಸ್ಸ ಮೇ ಬುದ್ಧಾದಿರತನರೂಪಾನಿ ಅಪಸ್ಸತೋ ತಪ್ಪಟಿಚ್ಛಾದಕಮೋಹನ್ಧಕಾರವಿದ್ಧಂಸಕದೇಸನಾಪಜ್ಜೋತಧಾರಣೇನ ಮಯ್ಹಂ ಭೋತಾ ಗೋತಮೇನ ಏತೇಹಿ ಪರಿಯಾಯೇಹಿ ದೇಸಿತತ್ತಾ ಅನೇಕಪರಿಯಾಯೇನ ಧಮ್ಮೋ ಪಕಾಸಿತೋ.

ಅಥ ವಾ ಏಕಚ್ಚಿಯೇನ ಮತ್ತೇನ ಯಸ್ಮಾ ಅಯಂ ಧಮ್ಮೋ ದುಕ್ಖದಸ್ಸನೇನ ಅಸುಭೇ ‘‘ಸುಭ’’ನ್ತಿ ವಿಪಲ್ಲಾಸಪ್ಪಹಾನೇನ ಚ ನಿಕ್ಕುಜ್ಜಿತುಕ್ಕುಜ್ಜಿತಸದಿಸೋ, ಸಮುದಯದಸ್ಸನೇನ ದುಕ್ಖೇ ‘‘ಸುಖ’’ನ್ತಿ ವಿಪಲ್ಲಾಸಪ್ಪಹಾನೇನ ಚ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನವಿವರಣಸದಿಸೋ, ನಿರೋಧದಸ್ಸನೇನ ಅನಿಚ್ಚೇ ‘‘ನಿಚ್ಚ’’ನ್ತಿ ವಿಪಲ್ಲಾಸಪ್ಪಹಾನೇನ ಚ ಮೂಳ್ಹಸ್ಸ ಮಗ್ಗಾಚಿಕ್ಖಣಸದಿಸೋ, ಮಗ್ಗದಸ್ಸನೇನ ಅನತ್ತನಿ ‘‘ಅತ್ತಾ’’ತಿ ವಿಪಲ್ಲಾಸಪ್ಪಹಾನೇನ ಚ ಅನ್ಧಕಾರೇ ಪಜ್ಜೋತಸದಿಸೋ, ತಸ್ಮಾ ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ನಾಮ ನಿಕ್ಕುಜ್ಜಿತಂ ವಾ ಉಕ್ಕುಜ್ಜೇಯ್ಯ…ಪೇ… ಪಜ್ಜೋತಂ ಧಾರೇಯ್ಯ ‘‘ಚಕ್ಖುಮನ್ತೋ ರೂಪಾನಿ ದಕ್ಖನ್ತೀ’’ತಿ, ಏವಂ ಪಕಾಸಿತೋ ಹೋತಿ.

ಯಸ್ಮಾ ಪನೇತ್ಥ ಸದ್ಧಾತಪಕಾಯಗುತ್ತತಾದೀಹಿ ಸೀಲಕ್ಖನ್ಧೋ ಪಕಾಸಿತೋ ಹೋತಿ, ಪಞ್ಞಾಯ ಪಞ್ಞಾಕ್ಖನ್ಧೋ, ಹಿರಿಮನಾದೀಹಿ ಸಮಾಧಿಕ್ಖನ್ಧೋ, ಯೋಗಕ್ಖೇಮೇನ ನಿರೋಧೋತಿ ಏವಂ ತಿಕ್ಖನ್ಧೋ ಅರಿಯಮಗ್ಗೋ ನಿರೋಧೋ ಚಾತಿ ಸರೂಪೇನೇವ ದ್ವೇ ಅರಿಯಸಚ್ಚಾನಿ ಪಕಾಸಿತಾನಿ. ತತ್ಥ ಮಗ್ಗೋ ಪಟಿಪಕ್ಖೋ ಸಮುದಯಸ್ಸ, ನಿರೋಧೋ ದುಕ್ಖಸ್ಸಾತಿ ಪಟಿಪಕ್ಖೇನ ದ್ವೇ. ಇತಿ ಇಮಿನಾ ಪರಿಯಾಯೇನ ಚತ್ತಾರಿ ಸಚ್ಚಾನಿ ಪಕಾಸಿತಾನಿ. ತಸ್ಮಾ ಅನೇಕಪರಿಯಾಯೇನ ಪಕಾಸಿತೋ ಹೋತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಏಸಾಹನ್ತಿಆದೀಸು ಏಸೋ ಅಹನ್ತಿ ಏಸಾಹಂ. ಸರಣಂ ಗಚ್ಛಾಮೀತಿ ಪಾದೇಸು ನಿಪತಿತ್ವಾ ಪಣಿಪಾತೇನ ಸರಣಗಮನೇನ ಗತೋಪಿ ಇದಾನಿ ವಾಚಾಯ ಸಮಾದಿಯನ್ತೋ ಆಹ. ಅಥ ವಾ ಪಣಿಪಾತೇನ ಬುದ್ಧಂಯೇವ ಸರಣಂ ಗತೋತಿ ಇದಾನಿ ತಂ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ಸೇಸೇ ಧಮ್ಮಸಙ್ಘೇಪಿ ಗನ್ತುಂ ಆಹ. ಅಜ್ಜತಗ್ಗೇತಿ ಅಜ್ಜತಂ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ, ಅಜ್ಜದಗ್ಗೇತಿ ವಾ ಪಾಠೋ, ದ-ಕಾರೋ ಪದಸನ್ಧಿಕರೋ, ಅಜ್ಜ ಅಗ್ಗಂ ಕತ್ವಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಪಾಣೇಹಿ ಉಪೇತಂ ಪಾಣುಪೇತಂ, ಯಾವ ಮೇ ಜೀವಿತಂ ಪವತ್ತತಿ, ತಾವ ಉಪೇತಂ, ಅನಞ್ಞಸತ್ಥುಕಂ ತೀಹಿ ಸರಣಗಮನೇಹಿ ಸರಣಂ ಗತಂ ಮಂ ಭವಂ ಗೋತಮೋ ಧಾರೇತು ಜಾನಾತೂತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಏತ್ತಾವತಾ ಅನೇನ ಸುತಾನುರೂಪಾ ಪಟಿಪತ್ತಿ ದಸ್ಸಿತಾ ಹೋತಿ. ನಿಕ್ಕುಜ್ಜಿತಾದೀಹಿ ವಾ ಸತ್ಥುಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇಮಿನಾ ‘‘ಏಸಾಹ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ಸಿಸ್ಸಸಮ್ಪತ್ತಿ ದಸ್ಸಿತಾ. ತೇನ ವಾ ಪಞ್ಞಾಪಟಿಲಾಭಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇಮಿನಾ ಸದ್ಧಾಪಟಿಲಾಭೋ ದಸ್ಸಿತೋ. ಇದಾನಿ ಏವಂ ಪಟಿಲದ್ಧಸದ್ಧೇನ ಪಞ್ಞವತಾ ಯಂ ಕತ್ತಬ್ಬಂ, ತಂ ಕತ್ತುಕಾಮೋ ಭಗವನ್ತಂ ಯಾಚತಿ ‘‘ಲಭೇಯ್ಯಾಹ’’ನ್ತಿ. ತತ್ಥ ಭಗವತೋ ಇದ್ಧಿಯಾದೀಹಿ ಅಭಿಪ್ಪಸಾದಿತಚಿತ್ತೋ ‘‘ಭಗವಾಪಿ ಚಕ್ಕವತ್ತಿರಜ್ಜಂ ಪಹಾಯ ಪಬ್ಬಜಿತೋ, ಕಿಮಙ್ಗಂ ಪನಾಹ’’ನ್ತಿ ಸದ್ಧಾಯ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಯಾಚತಿ, ತತ್ಥ ಪರಿಪೂರಕಾರಿತಂ ಪತ್ಥೇನ್ತೋ ಪಞ್ಞಾಯ ಉಪಸಮ್ಪದಂ. ಸೇಸಂ ಪಾಕಟಮೇವ.

ಏಕೋ ವೂಪಕಟ್ಠೋತಿಆದೀಸು ಪನ ಏಕೋ ಕಾಯವಿವೇಕೇನ, ವೂಪಕಟ್ಠೋ ಚಿತ್ತವಿವೇಕೇನ, ಅಪ್ಪಮತ್ತೋ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನೇ ಸತಿಅವಿಜಹನೇನ, ಆತಾಪೀ ಕಾಯಿಕಚೇತಸಿಕವೀರಿಯಸಙ್ಖಾತೇನ ಆತಾಪೇನ, ಪಹಿತತ್ತೋ ಕಾಯೇ ಚ ಜೀವಿತೇ ಚ ಅನಪೇಕ್ಖತಾಯ ವಿಹರನ್ತೋ ಅಞ್ಞತರಇರಿಯಾಪಥವಿಹಾರೇನ. ನ ಚಿರಸ್ಸೇವಾತಿ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಉಪಾದಾಯ ವುಚ್ಚತಿ. ಕುಲಪುತ್ತಾತಿ ದುವಿಧಾ ಕುಲಪುತ್ತಾ, ಜಾತಿಕುಲಪುತ್ತಾ, ಆಚಾರಕುಲಪುತ್ತಾ ಚ. ಅಯಂ ಪನ ಉಭಯಥಾಪಿ ಕುಲಪುತ್ತೋ. ಅಗಾರಸ್ಮಾತಿ ಘರಾ. ಅಗಾರಾನಂ ಹಿತಂ ಅಗಾರಿಯಂ ಕಸಿಗೋರಕ್ಖಾದಿಕುಟುಮ್ಬಪೋಸನಕಮ್ಮಂ ವುಚ್ಚತಿ. ನತ್ಥಿ ಏತ್ಥ ಅಗಾರಿಯನ್ತಿ ಅನಗಾರಿಯಂ, ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಯೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ ಪಬ್ಬಜನ್ತೀತಿ ಉಪಗಚ್ಛನ್ತಿ ಉಪಸಙ್ಕಮನ್ತಿ. ತದನುತ್ತರನ್ತಿ ತಂ ಅನುತ್ತರಂ. ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಪರಿಯೋಸಾನನ್ತಿ ಮಗ್ಗಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಸ್ಸ ಪರಿಯೋಸಾನಂ, ಅರಹತ್ತಫಲನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ತಸ್ಸ ಹಿ ಅತ್ಥಾಯ ಕುಲಪುತ್ತಾ ಪಬ್ಬಜನ್ತಿ. ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇತಿ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಅತ್ತಭಾವೇ. ಸಯಂ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಸಚ್ಛಿಕತ್ವಾತಿ ಅತ್ತನಾಯೇವ ಪಞ್ಞಾಯ ಪಚ್ಚಕ್ಖಂ ಕತ್ವಾ, ಅಪರಪ್ಪಚ್ಚಯಂ ಞತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹಾಸೀತಿ ಪಾಪುಣಿತ್ವಾ ಸಮ್ಪಾದೇತ್ವಾ ವಾ ವಿಹಾಸಿ. ಏವಂ ವಿಹರನ್ತೋ ಚ ಖೀಣಾ ಜಾತಿ…ಪೇ… ಅಬ್ಭಞ್ಞಾಸಿ. ಏತೇನಸ್ಸ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಭೂಮಿಂ ದಸ್ಸೇತಿ.

ಕತಮಾ ಪನಸ್ಸ ಜಾತಿ ಖೀಣಾ, ಕಥಞ್ಚ ನಂ ಅಬ್ಭಞ್ಞಾಸೀತಿ? ವುಚ್ಚತೇ – ನ ತಾವಸ್ಸ ಅತೀತಾ ಜಾತಿ ಖೀಣಾ ಪುಬ್ಬೇವ ಖೀಣತ್ತಾ, ನ ಅನಾಗತಾ ಅನಾಗತೇ ವಾಯಾಮಾಭಾವತೋ, ನ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಾ ವಿಜ್ಜಮಾನತ್ತಾ. ಯಾ ಪನ ಮಗ್ಗಸ್ಸ ಅಭಾವಿತತ್ತಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯ ಏಕಚತುಪಞ್ಚವೋಕಾರಭವೇಸು ಏಕಚತುಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧಪ್ಪಭೇದಾ ಜಾತಿ, ಸಾ ಮಗ್ಗಸ್ಸ ಭಾವಿತತ್ತಾ ಅನುಪ್ಪಾದಧಮ್ಮತಂ ಆಪಜ್ಜನೇನ ಖೀಣಾ. ತಂ ಸೋ ಮಗ್ಗಭಾವನಾಯ ಪಹೀನಕಿಲೇಸೇ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಕಿಲೇಸಾಭಾವೇ ವಿಜ್ಜಮಾನಮ್ಪಿ ಕಮ್ಮಂ ಆಯತಿಂ ಅಪಟಿಸನ್ಧಿಕಂ ಹೋತೀತಿ ಜಾನನ್ತೋ ಜಾನಾತಿ.

ವುಸಿತನ್ತಿ ವುತ್ಥಂ ಪರಿವುತ್ಥಂ, ಕತಂ ಚರಿತಂ ನಿಟ್ಠಾಪಿತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯನ್ತಿ ಮಗ್ಗಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ. ಕತಂ ಕರಣೀಯನ್ತಿ ಚತೂಸು ಸಚ್ಚೇಸು ಚತೂಹಿ ಮಗ್ಗೇಹಿ ಪರಿಞ್ಞಾಪಹಾನಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಭಾವನಾವಸೇನ ಸೋಳಸವಿಧಮ್ಪಿ ಕಿಚ್ಚಂ ನಿಟ್ಠಾಪಿತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ನಾಪರಂ ಇತ್ಥತ್ತಾಯಾತಿ ಇದಾನಿ ಪುನ ಇತ್ಥಭಾವಾಯ ಏವಂ ಸೋಳಸಕಿಚ್ಚಭಾವಾಯ ಕಿಲೇಸಕ್ಖಯಾಯ ವಾ ಮಗ್ಗಭಾವನಾ ನತ್ಥೀತಿ. ಅಥ ವಾ ಇತ್ಥತ್ತಾಯಾತಿ ಇತ್ಥಭಾವತೋ, ಇಮಸ್ಮಾ ಏವಂಪಕಾರಾ ಇದಾನಿ ವತ್ತಮಾನಕ್ಖನ್ಧಸನ್ತಾನಾ ಅಪರಂ ಖನ್ಧಸನ್ತಾನಂ ನತ್ಥಿ. ಇಮೇ ಪನ ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧಾ ಪರಿಞ್ಞಾತಾ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ ಛಿನ್ನಮೂಲಕೋ ರುಕ್ಖೋ ವಿಯಾತಿ ಅಬ್ಭಞ್ಞಾಸಿ. ಅಞ್ಞತರೋತಿ ಏಕೋ. ಅರಹತನ್ತಿ ಅರಹನ್ತಾನಂ. ಮಹಾಸಾವಕಾನಂ ಅಬ್ಭನ್ತರೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಭಾರದ್ವಾಜೋ ಅಹೋಸೀತಿ ಅಯಂ ಕಿರೇತ್ಥ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋತಿ.

ಪರಮತ್ಥಜೋತಿಕಾಯ ಖುದ್ದಕ-ಅಟ್ಠಕಥಾಯ

ಸುತ್ತನಿಪಾತ-ಅಟ್ಠಕಥಾಯ ಕಸಿಭಾರದ್ವಾಜಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.