೩-೨. ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನತ್ಥೇರಅಪದಾನವಣ್ಣನಾ

ಅನೋಮದಸ್ಸೀ ಭಗವಾತ್ಯಾದಿಕಂ ಆಯಸ್ಮತೋ ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನತ್ಥೇರಸ್ಸ ಅಪದಾನಂ. ಅಯಞ್ಚ ಥೇರೋ ಪುರಿಮಬುದ್ಧೇಸು ಕತಾಧಿಕಾರೋ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಭವೇ ವಿವಟ್ಟೂಪನಿಸ್ಸಯಾನಿ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಉಪಚಿನನ್ತೋ ಅನೋಮದಸ್ಸಿಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇತಿಆದಿ ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರಸ್ಸ ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿನೋ ವತ್ಥುಮ್ಹಿ ವುತ್ತಮೇವ. ಥೇರೋ ಹಿ ಪಬ್ಬಜಿತದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸತ್ತಮೇ ದಿವಸೇ ಮಗಧರಟ್ಠೇ ಕಲ್ಲವಾಲಗಾಮಕಂ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತೋ ಥಿನಮಿದ್ಧೇ ಓಕ್ಕಮನ್ತೇ ಸತ್ಥಾರಾ ‘‘ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನ, ಮಾ ತುಚ್ಛೋ ತವ ವಾಯಾಮೋ’’ತಿಆದಿನಾ ಸಂವೇಜಿತೋ ಥಿನಮಿದ್ಧಂ ವಿನೋದೇತ್ವಾ ಭಗವತಾ ವುಚ್ಚಮಾನಂ ಧಾತುಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಸುಣನ್ತೋ ಏವ ವಿಪಸ್ಸನಾಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಉಪರಿಮಗ್ಗತ್ತಯಂ ಅಧಿಗನ್ತ್ವಾ ಅಗ್ಗಫಲಕ್ಖಣೇ ಸಾವಕಞಾಣಸ್ಸ ಮತ್ಥಕಂ ಪಾಪುಣಿ.

೩೭೫. ಏವಂ ದುತಿಯಸಾವಕಭಾವಂ ಪತ್ವಾ ಆಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನತ್ಥೇರೋ ಅತ್ತನೋ ಪುಬ್ಬಕಮ್ಮಂ ಸರಿತ್ವಾ ಸೋಮನಸ್ಸವಸೇನ ಪುಬ್ಬಚರಿಯಂ ಅಪದಾನಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ಅನೋಮದಸ್ಸೀ ಭಗವಾತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ನ ಓಮಂ ಅಲಾಮಕಂ ದಸ್ಸನಂ ಪಸ್ಸನಂ ಅಸ್ಸಾತಿ ಅನೋಮದಸ್ಸೀ. ತಸ್ಸ ಹಿ ದ್ವತ್ತಿಂಸಮಹಾಪುರಿಸಲಕ್ಖಣಪಟಿಮಣ್ಡಿತಸರೀರತ್ತಾ ಸಕಲಂ ದಿವಸಂ ಸಕಲಂ ಮಾಸಂ ಸಕಲಂ ಸಂವಚ್ಛರಂ ಸಂವಚ್ಛರಸತಸಹಸ್ಸಮ್ಪಿ ಪಸ್ಸನ್ತಾನಂ ದೇವಮನುಸ್ಸಾನಂ ಅತಿತ್ತಿಕರಂ ದಸ್ಸನನ್ತಿ, ಅನೋಮಂ ಅಲಾಮಕಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ದಸ್ಸನಸೀಲೋತಿ ವಾ ‘‘ಅನೋಮದಸ್ಸೀ’’ತಿ ಲದ್ಧನಾಮೋ ಭಾಗ್ಯವನ್ತತಾದೀಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ಭಗವಾ. ಲೋಕಜೇಟ್ಠೋತಿ ಸಕಲಸತ್ತಲೋಕಸ್ಸ ಜೇಟ್ಠೋ ಪಧಾನೋ. ಆಸಭಸದಿಸತ್ತಾ ಆಸಭೋ, ನರಾನಂ ಆಸಭೋ ನರಾಸಭೋ. ಸೋ ಲೋಕಜೇಟ್ಠೋ ನರಾಸಭೋ ಅನೋಮದಸ್ಸೀ ಭಗವಾ ದೇವಸಙ್ಘಪುರಕ್ಖತೋ ದೇವಸಮೂಹೇಹಿ ಪರಿವಾರಿತೋ. ಹಿಮವನ್ತಮ್ಹಿ ವಿಹಾಸೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ.

೩೭೬. ಯದಾ ದುತಿಯಸಾವಕಭಾವಾಯ ದುತಿಯವಾರೇ ಪತ್ಥನಂ ಅಕಾಸಿ, ತದಾ ನಾಮೇನ ವರುಣೋ ನಾಮ ಅಹಂ ನಾಗರಾಜಾ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ ಅಹೋಸಿನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ವರುಣೋ ನಾಮ ನಾಮೇನ, ನಾಗರಾಜಾ ಅಹಂ ತದಾ’’ತಿ. ಕಾಮರೂಪೀತಿ ಯದಿಚ್ಛಿತಕಾಮನಿಮ್ಮಾನಸೀಲೋ. ವಿಕುಬ್ಬಾಮೀತಿ ವಿವಿಧಂ ಇದ್ಧಿವಿಕುಬ್ಬನಂ ಕರೋಮಿ. ಮಹೋದಧಿನಿವಾಸಹನ್ತಿ ಮಞ್ಜೇರಿಕಾ ನಾಗಾ, ಭೂಮಿಗತಾ ನಾಗಾ, ಪಬ್ಬತಟ್ಠಾ ನಾಗಾ, ಗಙ್ಗಾವಹೇಯ್ಯಾ ನಾಗಾ, ಸಾಮುದ್ದಿಕಾ ನಾಗಾತಿ ಇಮೇಸಂ ನಾಗಾನಂ ಅನ್ತರೇ ಸಾಮುದ್ದಿಕನಾಗೋ ಅಹಂ ಮಹೋದಧಿಮ್ಹಿ ಸಮುದ್ದೇ ನಿವಾಸಿಂ, ವಾಸಂ ಕಪ್ಪೇಸಿನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ.

೩೭೭. ಸಙ್ಗಣಿಯಂ ಗಣಂ ಹಿತ್ವಾತಿ ನಿಚ್ಚಪರಿವಾರಭೂತಂ ಸಕಪರಿವಾರಂ ನಾಗಸಮೂಹಂ ಹಿತ್ವಾ ವಿನಾ ಹುತ್ವಾ. ತೂರಿಯಂ ಪಟ್ಠಪೇಸಹನ್ತಿ ಅಹಂ ತೂರಿಯಂ ಪಟ್ಠಪೇಸಿಂ, ವಜ್ಜಾಪೇಸಿನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಮ್ಬುದ್ಧಂ ಪರಿವಾರೇತ್ವಾತಿ ಅನೋಮದಸ್ಸಿಸಮ್ಬುದ್ಧಂ ಸಮನ್ತತೋ ಸೇವಮಾನಾ ಅಚ್ಛರಾ ನಾಗಮಾಣವಿಕಾ ವಾದೇಸುಂ ದಿಬ್ಬವಾದೇಹಿ ಗೀತಾ ವಾಕ್ಯಾದೀಹಿ ವಾದೇಸುಂ ಲದ್ಧಾನುರೂಪತೋ ವಜ್ಜೇಸುಂ ತದಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

೩೭೮. ವಜ್ಜಮಾನೇಸು ತೂರೇಸೂತಿ ಮನುಸ್ಸನಾಗತೂರಿಯೇಸು ಪಞ್ಚಙ್ಗಿಕೇಸು ವಜ್ಜಮಾನೇಸು. ದೇವಾ ತೂರಾನಿ ವಜ್ಜಯುನ್ತಿ ಚಾತುಮಹಾರಾಜಿಕಾ ದೇವಾ ದಿಬ್ಬತೂರಿಯಾನಿ ವಜ್ಜಿಂಸು ವಾದೇಸುನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಉಭಿನ್ನಂ ಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾನಾತಿ ಉಭಿನ್ನಂ ದೇವಮನುಸ್ಸಾನಂ ಭೇರಿಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ. ತಿಲೋಕಗರುಸಮಾನೋಪಿ ಬುದ್ಧೋ ಸಮ್ಪಬುಜ್ಝಥ ಜಾನಾತಿ ಸುಣಾತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

೩೭೯. ನಿಮನ್ತೇತ್ವಾನ ಸಮ್ಬುದ್ಧನ್ತಿ ಸಸಾವಕಸಙ್ಘಂ ಸಮ್ಬುದ್ಧಂ ಸ್ವಾತನಾಯ ನಿಮನ್ತೇತ್ವಾ ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ. ಸಕಭವನನ್ತಿ ಅತ್ತನೋ ನಾಗಭವನಂ ಉಪಾಗಮಿಂ. ಗನ್ತ್ವಾ ಚ ಆಸನಂ ಪಞ್ಞಪೇತ್ವಾನಾತಿ ರತ್ತಿಟ್ಠಾನದಿವಾಟ್ಠಾನಕುಟಿಮಣ್ಡಪಸಯನನಿಸೀದನಟ್ಠಾನಾನಿ ಪಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ ಸಜ್ಜೇತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕಾಲಮಾರೋಚಯಿಂ ಅಹನ್ತಿ ಏವಂ ಕತಪುಬ್ಬವಿಧಾನೋ ಅಹಂ ‘‘ಕಾಲೋ, ಭನ್ತೇ, ನಿಟ್ಠಿತಂ ಭತ್ತ’’ನ್ತಿ ಕಾಲಂ ಆರೋಚಯಿಂ ವಿಞ್ಞಾಪೇಸಿಂ.

೩೮೦. ಖೀಣಾಸವಸಹಸ್ಸೇಹೀತಿ ತದಾ ಸೋ ಭಗವಾ ಅರಹನ್ತಸಹಸ್ಸೇಹಿ ಪರಿವುತೋ ಲೋಕನಾಯಕೋ ಸಬ್ಬಾ ದಿಸಾ ಓಭಾಸೇನ್ತೋ ಮೇ ಭವನಂ ಉಪಾಗಮಿ ಸಮ್ಪತ್ತೋತಿ ಅತ್ಥೋ.

೩೮೧. ಅತ್ತನೋ ಭವನಂ ಪವಿಟ್ಠಂ ಭಗವನ್ತಂ ಭೋಜನಾಕಾರಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಉಪವಿಟ್ಠಂ ಮಹಾವೀರನ್ತಿಆದಿಮಾಹ. ತಂ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮೇವ.

೩೮೬. ಓಕ್ಕಾಕಕುಲಸಮ್ಭವೋತಿ ಓಕ್ಕಾಕರಞ್ಞೋ ಪರಮ್ಪರಾಗತರಾಜಕುಲೇ ಉಪ್ಪನ್ನೋ ಸಕಲಜಮ್ಬುದೀಪೇ ಪಾಕಟರಾಜಕುಲೇ ಉಪ್ಪನ್ನೋ ವಾ ಗೋತ್ತೇನ ಗೋತ್ತವಸೇನ ಗೋತಮೋ ನಾಮ ಸತ್ಥಾ ಮನುಸ್ಸಲೋಕೇ ಭವಿಸ್ಸತಿ.

೩೮೮. ಸೋ ಪಚ್ಛಾ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾನಾತಿ ಸೋ ನಾಗರಾಜಾ ಪಚ್ಛಾ ಪಚ್ಛಿಮಭವೇ ಕುಸಲಮೂಲೇನ ಪುಞ್ಞಸಮ್ಭಾರೇನ ಚೋದಿತೋ ಉಯ್ಯೋಜಿತೋ ಸಾಸನೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಗೋತಮಸ್ಸ ಭಗವತೋ ದುತಿಯೋ ಅಗ್ಗಸಾವಕೋ ಹೇಸ್ಸತೀತಿ ಬ್ಯಾಕರಣಮಕಾಸಿ.

೩೮೯. ಆರದ್ಧವೀರಿಯೋತಿ ಠಾನನಿಸಜ್ಜಾದೀಸು ಇರಿಯಾಪಥೇಸು ವೀರಿಯವಾ. ಪಹಿತತ್ತೋತಿ ನಿಬ್ಬಾನೇ ಪೇಸಿತಚಿತ್ತೋ. ಇದ್ಧಿಯಾ ಪಾರಮಿಂ ಗತೋತಿ ‘‘ಏತದಗ್ಗಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಮ ಸಾವಕಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಇದ್ಧಿಮನ್ತಾನಂ ಯದಿದಂ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೋ’’ತಿ (ಅ. ನಿ. ೧.೧೮೦, ೧೯೦) ಅಧಿಟ್ಠಾನಿದ್ಧಿವಿಕುಬ್ಬನಿದ್ಧಿಕಮ್ಮವಿಪಾಕಜಿದ್ಧಿಆದೀಸು ಪಾರಮಿಂ ಪರಿಯೋಸಾನಂ ಗತೋ ಪತ್ತೋ. ಸಬ್ಬಾಸವೇತಿ ಆ ಸಮನ್ತತೋ ಸವನತೋ ಪವತ್ತನತೋ ‘‘ಆಸವಾ’’ತಿ ಲದ್ಧನಾಮೇ ಕಾಮಭವದಿಟ್ಠಿಅವಿಜ್ಜಾಧಮ್ಮೇ ಸಬ್ಬೇ ಪರಿಞ್ಞಾಯ ಸಮನ್ತತೋ ಅಞ್ಞಾಯ ಜಾನಿತ್ವಾ ಪಜಹಿತ್ವಾ ಅನಾಸವೋ ನಿಕ್ಕಿಲೇಸೋ. ನಿಬ್ಬಾಯಿಸ್ಸತೀತಿ ಕಿಲೇಸಖನ್ಧಪರಿನಿಬ್ಬಾನೇನ ನಿಬ್ಬಾಯಿಸ್ಸತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ.

೩೯೦. ಏವಂ ಥೇರೋ ಅತ್ತನೋ ಪುಞ್ಞವಸೇನ ಲದ್ಧಬ್ಯಾಕರಣಂ ವತ್ವಾ ಪುನ ಪಾಪಚರಿಯಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ಪಾಪಮಿತ್ತೋಪನಿಸ್ಸಾಯಾತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಪಾಪಮಿತ್ತೇ ಪಾಪಕೇ ಲಾಮಕೇ ಮಿತ್ತೇ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ನಿಸ್ಸಯೇ ಕತ್ವಾ ತೇಹಿ ಸಂಸಗ್ಗೋ ಹುತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

ತತ್ರಾಯಮನುಪುಬ್ಬೀ ಕಥಾ – ಏಕಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ತಿತ್ಥಿಯಾ ಸನ್ನಿಪತಿತ್ವಾ ಮನ್ತೇಸುಂ – ‘‘ಜಾನಾಥಾವುಸೋ, ಕೇನ ಕಾರಣೇನ ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಲಾಭಸಕ್ಕಾರೋ ಮಹಾ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ’’ತಿ? ‘‘ನ ಜಾನಾಮ’’. ‘‘ತುಮ್ಹೇ ಪನ ನ ಜಾನಾಥಾ’’ತಿ? ‘‘ಆಮ, ಜಾನಾಮ’’ – ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನಂ ನಾಮ ಏಕಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಉಪ್ಪನ್ನೋ. ಸೋ ಹಿ ದೇವಲೋಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ದೇವತಾಹಿ ಕತಕಮ್ಮಂ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಕಥೇಸಿ – ‘‘ಇದಂ ನಾಮ ಕತ್ವಾ ಏವರೂಪಂ ಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಲಭನ್ತೀ’’ತಿ. ನಿರಯೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಾನಮ್ಪಿ ಕಮ್ಮಂ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಕಥೇಸಿ – ‘‘ಇದಂ ನಾಮ ಕತ್ವಾ ಏವರೂಪಂ ದುಕ್ಖಂ ಅನುಭವನ್ತೀ’’ತಿ. ಮನುಸ್ಸಾ ತಸ್ಸ ಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ಮಹನ್ತಂ ಲಾಭಸಕ್ಕಾರಂ ಅಭಿಹರನ್ತಿ. ಸಚೇ ತಂ ಮಾರೇತುಂ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮ, ಸೋ ಲಾಭಸಕ್ಕಾರೋ ಅಮ್ಹಾಕಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಿಸ್ಸತಿ, ಅತ್ಥೇಸೋ ಉಪಾಯೋತಿ ಸಬ್ಬೇ ಏಕಚ್ಛನ್ದಾ ಹುತ್ವಾ ‘‘ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಕತ್ವಾ ತಂ ಮಾರೇಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಅತ್ತನೋ ಉಪಟ್ಠಾಕೇ ಸಮಾದಪೇತ್ವಾ ಕಹಾಪಣಸಹಸ್ಸಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಪುರಿಸಘಾತಕೇ ಚೋರೇ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನತ್ಥೇರೋ ನಾಮ ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಸಾವಕೋ ಕಾಳಸಿಲಾಯಂ ವಸತಿ, ತುಮ್ಹೇ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ತಂ ಮಾರೇಥಾ’’ತಿ ತೇಸಂ ತಂ ಸಹಸ್ಸಂ ಅದಂಸು. ಚೋರಾ ಧನಲಾಭೇನ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಥೇರಂ ಮಾರೇಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಗನ್ತ್ವಾ ತಸ್ಸ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ಪರಿವಾರೇಸುಂ. ಥೇರೋ ತೇಹಿ ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಕುಞ್ಚಿಕಚ್ಛಿದ್ದೇನ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ. ಚೋರಾ ತಂ ದಿವಸಂ ಥೇರಂ ಅದಿಸ್ವಾ ಪುನೇಕದಿವಸಂ ತಸ್ಸ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ಪರಿಕ್ಖಿಪಿಂಸು. ಥೇರೋ ಞತ್ವಾ ಕಣ್ಣಿಕಾಮಣ್ಡಲಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಆಕಾಸಂ ಪಕ್ಖನ್ದಿ. ಏವಂ ತೇ ಪಠಮಮಾಸೇಪಿ, ಮಜ್ಝಿಮಮಾಸೇಪಿ ಥೇರಂ ಗಹೇತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿಂಸು. ಪಚ್ಛಿಮಮಾಸೇ ಪನ ಸಮ್ಪತ್ತೇ ಥೇರೋ ಅತ್ತನಾ ಕತಕಮ್ಮಸ್ಸ ಆಕಡ್ಢನಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ನ ಅಪಗಚ್ಛಿ. ಚೋರಾ ತಂ ಪಹರನ್ತಾ ತಣ್ಡುಲಕಮತ್ತಾನಿ ಅಟ್ಠೀನಿ ಕರೋನ್ತಾ ಭಿನ್ದಿಂಸು. ಅಥ ನಂ ‘‘ಮತೋ’’ತಿ ಸಞ್ಞಾಯ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಗುಮ್ಬಪಿಟ್ಠೇ ಖಿಪಿತ್ವಾ ಪಕ್ಕಮಿಂಸು.

ಥೇರೋ, ‘‘ಸತ್ಥಾರಂ ಪಸ್ಸಿತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾವ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅತ್ತಭಾವಂ ಝಾನವೇಠನೇನ ವೇಠೇತ್ವಾ ಆಕಾಸೇನ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ‘‘ಭನ್ತೇ, ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿಸ್ಸಸಿ, ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನಾ’’ತಿ? ‘‘ಆಮ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ಕತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಕಾಳಸಿಲಾಪದೇಸಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ, ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನ, ಮಯ್ಹಂ ಧಮ್ಮಂ ಕಥೇತ್ವಾ ಯಾಹಿ. ತಾದಿಸಸ್ಸ ಹಿ ಮೇ ಸಾವಕಸ್ಸ ನ ದಾನಿ ದಸ್ಸನಂ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ. ಸೋ ‘‘ಏವಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಿ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಸತ್ಥಾರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಆಕಾಸಂ ಉಪ್ಪತಿತ್ವಾ ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರೋ ವಿಯ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನದಿವಸೇ ನಾನಪ್ಪಕಾರಾ ಇದ್ಧಿಯೋ ಕತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ಕಥೇತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಕಾಳಸಿಲಾಪದೇಸಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿ. ‘‘ಥೇರಂ ಕಿರ ಚೋರಾ ಮಾರೇಸು’’ನ್ತಿ ಅಯಂ ಕಥಾ ಸಕಲಜಮ್ಬುದೀಪೇ ಪತ್ಥರಿ.

ರಾಜಾ ಅಜಾತಸತ್ತು ಚೋರೇ ಪರಿಯೇಸನತ್ಥಾಯ ಚರಪುರಿಸೇ ಪಯೋಜೇಸಿ. ತೇಸು ಚೋರೇಸು ಸುರಾಪಾನೇ ಸುರಂ ಪಿವನ್ತೇಸು ಮದ್ದೇಸು ಏಕೋ ಏಕಸ್ಸ ಪಿಟ್ಠಿಂ ಪಹರಿತ್ವಾ ಪಾತೇಸಿ. ಸೋ ತಂ ಸನ್ತಜ್ಜೇನ್ತೋ ‘‘ಅಮ್ಭೋ ದುಬ್ಬಿನೀತ ತ್ವಂ, ಕಸ್ಮಾ ಮೇ ಪಿಟ್ಠಿಂ ಪಹರಿತ್ವಾ ಪಾತೇಸಿ, ಕಿಂ ಪನ, ಅರೇ ದುಟ್ಠಚೋರ, ತಯಾ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನತ್ಥೇರೋ ಪಠಮಂ ಪಹತೋ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಕಿಂ ಪನ ತ್ವಂ ಮಯಾ ಪಠಮಂ ಪಹತಭಾವಂ ನ ಜಾನಾಸೀ’’ತಿ? ಏವಂ ಏತೇಸಂ ‘‘ಮಯಾ ಪಹತೋ, ಮಯಾ ಪಹತೋ’’ತಿ ವದನ್ತಾನಂ ಸುತ್ವಾ ತೇ ಚರಪುರಿಸಾ ಸಬ್ಬೇ ತೇ ಚೋರೇ ಗಹೇತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಆರೋಚೇಸುಂ. ರಾಜಾ ತೇ ಚೋರೇ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ತುಮ್ಹೇಹಿ ಥೇರೋ ಮಾರಿತೋ’’ತಿ? ‘‘ಆಮ, ದೇವಾ’’ತಿ. ‘‘ಕೇಹಿ ತುಮ್ಹೇ ಉಯ್ಯೋಜಿತಾ’’ತಿ? ‘‘ನಗ್ಗಸಮಣೇಹಿ, ದೇವಾ’’ತಿ. ರಾಜಾ ಪಞ್ಚಸತೇ ನಗ್ಗಸಮಣೇ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ಪಞ್ಚಸತೇಹಿ ಚೋರೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ರಾಜಙ್ಗಣೇ ನಾಭಿಪಮಾಣೇಸು ಆವಾಟೇಸು ನಿಖಣಾಪೇತ್ವಾ ಪಲಾಲೇಹಿ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ ಅಗ್ಗಿಂ ದಾಪೇಸಿ. ಅಥ ನೇಸಂ ಝಾಮಭಾವಂ ಜಾನಿತ್ವಾ ಅಯನಙ್ಗಲೇಹಿ ಕಸಾಪೇತ್ವಾ ಸಬ್ಬೇ ಖಣ್ಡಾಖಣ್ಡಂ ಕಾರಾಪೇಸಿ. ತದಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸುಂ – ‘‘ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನತ್ಥೇರೋ ಅತ್ತನೋ ಅನನುರೂಪಮರಣಂ ಪತ್ತೋ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಾಯ ನುತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಾಯ ನಾಮ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನಸ್ಸ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇಮಸ್ಸೇವ ಅತ್ತಭಾವಸ್ಸ ಅನನುರೂಪಂ ಮರಣಂ, ಪುಬ್ಬೇ ಪನ ತೇನ ಕತಕಮ್ಮಸ್ಸ ಅನುರೂಪಮೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ ಪನಸ್ಸ, ಭನ್ತೇ, ಪುಬ್ಬಕಮ್ಮ’’ನ್ತಿ ಪುಟ್ಠೋ ತಂ ವಿತ್ಥಾರೇತ್ವಾ ಕಥೇಸಿ.

ಅತೀತೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಏಕೋ ಕುಲಪುತ್ತೋ ಸಯಮೇವ ಕೋಟ್ಟನಪಚನಾದೀನಿ ಕರೋನ್ತೋ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಪಟಿಜಗ್ಗಿ. ಅಥಸ್ಸ ಮಾತಾಪಿತರೋ ‘‘ತಾತ, ತ್ವಂ ಏಕಕೋವ ಗೇಹೇ ಚ ಅರಞ್ಞೇ ಚ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತೋ ಕಿಲಮಸಿ, ಏಕಂ ತೇ ಕುಮಾರಿಕಂ ಆನೇಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಅಮ್ಮತಾತಾ, ಯಾವ ತುಮ್ಹೇ ಜೀವಥ, ತಾವ ವೋ ಸಹತ್ಥಾ ಉಪಟ್ಠಹಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ತೇನ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಾಪಿ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಯಾಚಿತ್ವಾ ಕುಮಾರಿಕಂ ಆನೇಸುಂ. ಸಾ ಕತಿಪಾಹಮೇವ ತೇ ಉಪಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ತೇಸಂ ದಸ್ಸನಮಪಿ ಅನಿಚ್ಛನ್ತೀ – ‘‘ನ ಸಕ್ಕಾ ತವ ಮಾತಾಪಿತೂಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕಟ್ಠಾನೇ ವಸಿತು’’ನ್ತಿ ಉಜ್ಝಾಯಿತ್ವಾ ತಸ್ಮಿಂ ಅತ್ತನೋ ಕಥಂ ಅಗ್ಗಣ್ಹನ್ತೇ ತಸ್ಸ ಬಹಿಗತಕಾಲೇ ಮಕಚಿವಾಕಖಣ್ಡಾನಿ ಚ ಯಾಗುಫೇಣಕೇ ಚ ಗಹೇತ್ವಾ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಆಕಿರಿತ್ವಾ ತೇನಾಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ ಇದ’’ನ್ತಿ ಪುಟ್ಠಾ ‘‘ಇಮೇಸಂ ಮಹಲ್ಲಕಅನ್ಧಾನಂ ಏತಂ ಕಮ್ಮಂ, ಸಬ್ಬಂ ಗೇಹಂ ಕಿಲಿಟ್ಠಾ ಕರೋನ್ತಾ ವಿಚರನ್ತಿ, ನ ಸಕ್ಕಾ ಏತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕಟ್ಠಾನೇ ವಸಿತು’’ನ್ತಿ ಏವಂ ತಾಯ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಕಥಿಯಮಾನಾಯ ಏವರೂಪೋಪಿ ಪೂರಿತಪಾರಮೀ ಸತ್ತೋ ಮಾತಾಪಿತೂಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಭಿಜ್ಜಿ. ಸೋ ‘‘ಹೋತು, ಜಾನಿಸ್ಸಾಮಿ ನೇಸಂ ಕತ್ತಬ್ಬಕಮ್ಮ’’ನ್ತಿ ತೇ ಭೋಜೇತ್ವಾ ‘‘ಅಮ್ಮತಾತಾ, ಅಸುಕಟ್ಠಾನೇ ನಾಮ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಞಾತಕಾ ಆಗಮನಂ ಪಚ್ಚಾಸೀಸನ್ತಿ, ತತ್ಥ ಗಮಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ತೇ ಯಾನಕಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ಆದಾಯ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಅಟವಿಮಜ್ಝಂ ಪತ್ತಕಾಲೇ ‘‘ತಾತ, ರಸ್ಮಿಯೋ ಗಣ್ಹಥ, ಗೋಣಾ ದಣ್ಡಸಞ್ಞಾಯ ಗಮಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಚೋರಾ ವಸನ್ತಿ, ಅಹಂ ಓತರಿತ್ವಾ ಚರಾಮೀ’’ತಿ ಪಿತು ಹತ್ಥೇ ರಸ್ಮಿಯೋ ದತ್ವಾ ಓತರಿತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಸದ್ದಂ ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಚೋರಾನಂ ಉಟ್ಠಿತಸದ್ದಮಕಾಸಿ. ಮಾತಾಪಿತರೋ ಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಚೋರಾ ಉಟ್ಠಿತಾ’’ತಿ ಸಞ್ಞಾಯ ‘‘ತಾತ, ಚೋರಾ ಉಟ್ಠಿತಾ, ಮಹಲ್ಲಕಾ ಮಯಂ, ತ್ವಂ ಅತ್ತಾನಮೇವ ರಕ್ಖಾಹೀ’’ತಿ ಆಹಂಸು. ಸೋ ಮಾತಾಪಿತರೋ ವಿರವನ್ತೇಪಿ ಚೋರಸದ್ದಂ ಕರೋನ್ತೋ ಕೋಟ್ಟೇತ್ವಾ ಮಾರೇತ್ವಾ ಅಟವಿಯಂ ಖಿಪಿತ್ವಾ ಪಚ್ಚಾಗಮಿ.

ಸತ್ಥಾ ಇದಂ ತಸ್ಸ ಪುಬ್ಬಕಮ್ಮಂ ಕಥೇತ್ವಾ ‘‘ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೋ ಏತ್ತಕಂ ಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಅನೇಕವಸ್ಸಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ ನಿರಯೇ ಪಚ್ಚಿತ್ವಾ ತಾವ ಪಕ್ಕಾವಸೇಸೇನ ಅತ್ತಭಾವಸತೇ ಏವಮೇವ ಕೋಟ್ಟೇತ್ವಾ ಸಂಚುಣ್ಣೋ ಮರಣಂ ಪತ್ತೋ, ಏವಂ ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೇನ ಅತ್ತನೋ ಕಮ್ಮಾನುರೂಪಮೇವ ಮರಣಂ ಲದ್ಧಂ. ಪಞ್ಚಹಿ ಚೋರಸತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಪಞ್ಚತಿತ್ಥಿಯಸತಾನಿಪಿ ಮಮ ಪುತ್ತಂ ಅಪ್ಪದುಟ್ಠಂ ದುಸ್ಸೇತ್ವಾ ಅನುರೂಪಮೇವ ಮರಣಂ ಲಭಿಂಸು. ಅಪ್ಪದುಟ್ಠೇಸು ಹಿ ಪದುಸ್ಸನ್ತೋ ದಸಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ಅನಯಬ್ಯಸನಂ ಪಾಪುಣಾತಿಯೇವಾ’’ತಿ ಅನುಸನ್ಧಿಂ ಘಟೇತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ –

‘‘ಯೋ ದಣ್ಡೇನ ಅದಣ್ಡೇಸು, ಅಪ್ಪದುಟ್ಠೇಸು ದುಸ್ಸತಿ;

ದಸನ್ನಮಞ್ಞತರಂ ಠಾನಂ, ಖಿಪ್ಪಮೇವ ನಿಗಚ್ಛತಿ.

‘‘ವೇದನಂ ಫರುಸಂ ಜಾನಿಂ, ಸರೀರಸ್ಸ ವ ಭೇದನಂ;

ಗರುಕಂ ವಾಪಿ ಆಬಾಧಂ, ಚಿತ್ತಕ್ಖೇಪಂ ವ ಪಾಪುಣೇ.

‘‘ರಾಜತೋ ವಾ ಉಪಸಗ್ಗಂ, ಅಬ್ಭಕ್ಖಾನಂ ವ ದಾರುಣಂ;

ಪರಿಕ್ಖಯಂ ವ ಞಾತೀನಂ, ಭೋಗಾನಂ ವ ಪಭಙ್ಗುನಂ.

‘‘ಅಥವಸ್ಸ ಅಗಾರಾನಿ, ಅಗ್ಗಿ ಡಹತಿ ಪಾವಕೋ;

ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ದುಪ್ಪಞ್ಞೋ, ನಿರಯಂ ಸೋಪಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ. (ಧ. ಪ. ೧೩೭-೧೪೦);

೩೯೩. ಪವಿವೇಕಮನುಯುತ್ತೋತಿ ಪಕಾರೇನ ವಿವೇಕಂ ಏಕೀಭಾವಂ ಅನುಯುತ್ತೋ ಯೋಜಿತೋ ಯುತ್ತಪ್ಪಯುತ್ತೋ. ಸಮಾಧಿಭಾವನಾರತೋತಿ ಪಠಮಜ್ಝಾನಾದಿಭಾವನಾಯ ರತೋ ಅಲ್ಲೀನೋ ಚ. ಸಬ್ಬಾಸವೇ ಸಕಲಕಿಲೇಸೇ, ಪರಿಞ್ಞಾಯ ಜಾನಿತ್ವಾ ಪಜಹಿತ್ವಾ, ಅನಾಸವೋ ನಿಕ್ಕಿಲೇಸೋ ವಿಹರಾಮೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ.

೩೯೪. ಇದಾನಿ ಅತ್ತನೋ ಪುಞ್ಞಸಮ್ಭಾರವಸೇನ ಪುಬ್ಬಚರಿತಸ್ಸ ಫಲಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಧರಣಿಮ್ಪಿ ಸುಗಮ್ಭೀರನ್ತಿಆದಿಮಾಹ.

ತತ್ರಾಯಮನುಪುಬ್ಬೀಕಥಾ – ಬುದ್ಧೇನ ಚೋದಿತೋತಿ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೇನ ಚೋದಿತೋ ಉಯ್ಯೋಜಿತೋ. ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಪೇಕ್ಖತೋತಿ ಮಹತೋ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಪಸ್ಸನ್ತಸ್ಸ. ಮಿಗಾರಮಾತುಪಾಸಾದಂ, ಪಾದಙ್ಗುಟ್ಠೇನ ಕಮ್ಪಯೀತಿ ಪುಬ್ಬಾರಾಮೇ ವಿಸಾಖಾಯ ಮಹಾಉಪಾಸಿಕಾಯ ಕಾರಿತಂ ಸಹಸ್ಸತ್ಥಮ್ಭಪಟಿಮಣ್ಡಿತಂ ಮಹಾಪಾಸಾದಂ ಅತ್ತನೋ ಪಾದಙ್ಗುಟ್ಠೇನ ಕಮ್ಪೇಸಿಂ. ಏಕಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಸಮಯೇ ಪುಬ್ಬಾರಾಮೇ ಯಥಾವುತ್ತಪಾಸಾದೇ ಭಗವತಿ ವಿಹರನ್ತೇ ಸಮ್ಬಹುಲಾ ನವಕತರಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಉಪರಿಪಾಸಾದೇ ನಿಸಿನ್ನಾ ಸತ್ಥಾರಮ್ಪಿ ಅಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ತಿರಚ್ಛಾನಕಥಂ ಕಥೇತುಮಾರದ್ಧಾ. ತಂ ಸುತ್ವಾ ಭಗವಾ ತೇ ಸಂವೇಜೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಧಮ್ಮದೇಸನಾಯ ಭಾಜನಭೂತೇ ಕಾತುಕಾಮೋ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನತ್ಥೇರಂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಪಸ್ಸಸಿ ತ್ವಂ, ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನ, ನವೇ ಭಿಕ್ಖೂ ತಿರಚ್ಛಾನಕಥಮನುಯುತ್ತೇ’’ತಿ ತಂ ಸುತ್ವಾ ಥೇರೋ ಸತ್ಥು ಅಜ್ಝಾಸಯಂ ಞತ್ವಾ ಅಭಿಞ್ಞಾಪಾದಕಂ ಆಪೋಕಸಿಣಾರಮ್ಮಣಂ ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ವುಟ್ಠಾಯ ‘‘ಪಾಸಾದಸ್ಸ ಪತಿಟ್ಠಿತೋಕಾಸಂ ಉದಕಂ ಹೋತೂ’’ತಿ ಅಧಿಟ್ಠಾಯ ಪಾಸಾದಮತ್ಥಕೇ ಥುಪಿಕಂ ಪಾದಙ್ಗುಟ್ಠೇನ ಪಹರಿ, ಪಾಸಾದೋ ಓನಮಿತ್ವಾ ಏಕೇನ ಪಸ್ಸೇನ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಪುನಪಿ ಪಹರಿ, ಅಪರೇನಪಿ ಪಸ್ಸೇನ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಭೀತಾ ಸಂವಿಗ್ಗಾ ಪಾಸಾದಸ್ಸ ಪತನಭಯೇನ ತತೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಭಗವತೋ ಸಮೀಪೇ ಅಟ್ಠಂಸು. ಸತ್ಥಾ ತೇಸಂ ಅಜ್ಝಾಸಯಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸಿ. ತಂ ಸುತ್ವಾ ತೇಸು ಕೇಚಿ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿಂಸು, ಕೇಚಿ ಸಕದಾಗಾಮಿಫಲೇ, ಕೇಚಿ ಅನಾಗಾಮಿಫಲೇ, ಕೇಚಿ ಅರಹತ್ತಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿಂಸು. ಸ್ವಾಯಮತ್ಥೋ ಪಾಸಾದಕಮ್ಪನಸುತ್ತೇನ ದೀಪೇತಬ್ಬೋ.

ವೇಜಯನ್ತಪಾಸಾದನ್ತಿ ಸೋ ವೇಜಯನ್ತಪಾಸಾದೋ ತಾವತಿಂಸಭವನೇ ಯೋಜನಸಹಸ್ಸುಬ್ಬೇಧೋ ಅನೇಕಸಹಸ್ಸನಿಯ್ಯೂಹಕೂಟಾಗಾರಪಟಿಮಣ್ಡಿತೋ ದೇವಾಸುರಸಙ್ಗಾಮೇ ಅಸುರೇ ಜಿನಿತ್ವಾ ಸಕ್ಕೇ ದೇವಾನಮಿನ್ದೇ ನಗರಮಜ್ಝೇ ಠಿತೇ ಉಟ್ಠಿತೋ ವಿಜಯನ್ತೇನ ನಿಬ್ಬತ್ತತ್ತಾ ‘‘ವೇಜಯನ್ತೋ’’ತಿ ಲದ್ಧನಾಮೋ ಪಾಸಾದೋ, ತಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ – ‘‘ವೇಜಯನ್ತಪಾಸಾದ’’ನ್ತಿ, ತಮ್ಪಿ ಅಯಂ ಥೇರೋ ಪಾದಙ್ಗುಟ್ಠೇನ ಕಮ್ಪೇತಿ. ಏಕಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಸಮಯೇ ಭಗವನ್ತಂ ಪುಬ್ಬಾರಾಮೇ ವಿಹರನ್ತಂ ಸಕ್ಕೋ ದೇವರಾಜಾ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ತಣ್ಹಾಸಙ್ಖಯವಿಮುತ್ತಿಂ ಪುಚ್ಛಿ. ತಸ್ಸ ಭಗವಾ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸಿ. ಸೋ ತಂ ಸುತ್ವಾ ಅತ್ತಮನೋ ಪಮುದಿತೋ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ದೇವಲೋಕಮೇವ ಗತೋ. ಅಥಾಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೋ ಏವಂ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅಯಂ ಸಕ್ಕೋ ಭಗವನ್ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಏವರೂಪಂ ಗಮ್ಭೀರನಿಬ್ಬಾನಪಟಿಸಂಯುತ್ತಂ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛಿ, ಭಗವತಾ ಚ ಪಞ್ಹೋ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಿತೋ, ಕಿಂ ನು ಖೋ ಜಾನಿತ್ವಾ ಗತೋ, ಉದಾಹು ಅಜಾನಿತ್ವಾ. ಯಂನೂನಾಹಂ ದೇವಲೋಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತಮತ್ಥಂ ಜಾನೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ? ಸೋ ತಾವದೇವ ತಾವತಿಂಸಭವನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸಕ್ಕಂ ದೇವಾನಮಿನ್ದಂ ತಮತ್ಥಂ ಪುಚ್ಛಿ. ಸಕ್ಕೋ ದಿಬ್ಬಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಪಮತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ವಿಕ್ಖೇಪಂ ಅಕಾಸಿ. ಥೇರೋ ತಸ್ಸ ಸಂವೇಗಜನನತ್ಥಂ ವೇಜಯನ್ತಪಾಸಾದಂ ಪಾದಙ್ಗುಟ್ಠೇನ ಕಮ್ಪೇಸಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ –

‘‘ಯೋ ವೇಜಯನ್ತಪಾಸಾದಂ, ಪಾದಙ್ಗುಟ್ಠೇನ ಕಮ್ಪಯಿ;

ಇದ್ಧಿಬಲೇನುಪತ್ಥದ್ಧೋ, ಸಂವೇಜೇಸಿ ಚ ದೇವತಾ’’ತಿ. (ಮ. ನಿ. ೧.೫೧೩);

ಅಯಂ ಪನತ್ಥೋ – ಚೂಳತಣ್ಹಾಸಙ್ಖಯವಿಮುತ್ತಿಸುತ್ತೇನ (ಮ. ನಿ. ೧.೩೯೦ ಆದಯೋ) ದೀಪೇತಬ್ಬೋ. ಕಮ್ಪಿತಾಕಾರೋ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತೋಯೇವ. ‘‘ಸಕ್ಕಂ ಸೋ ಪರಿಪುಚ್ಛತೀ’’ತಿ (ಮ. ನಿ. ೧.೫೧೩) ಯಥಾವುತ್ತಮೇವ ಥೇರಸ್ಸ ತಣ್ಹಾಸಙ್ಖಯವಿಮುತ್ತಿಪುಚ್ಛಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ತೇನಾಹ – ‘‘ಅಪಾವುಸೋ, ಜಾನಾಸಿ, ತಣ್ಹಕ್ಖಯವಿಮುತ್ತಿಯೋ’’ತಿ? ತಸ್ಸ ಸಕ್ಕೋ ವಿಯಾಕಾಸಿ. ಇದಂ ಥೇರೇನ ಪಾಸಾದಕಮ್ಪನೇ ಕತೇ ಸಂವಿಗ್ಗಹದಯೇನ ಪಮಾದಂ ಪಹಾಯ ಯೋನಿಸೋ ಮನಸಿ ಕರಿತ್ವಾ ಪಞ್ಹಸ್ಸ ಬ್ಯಾಕತಭಾವಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಸತ್ಥಾರಾ ದೇಸಿತನಿಯಾಮೇನೇವ ಹಿ ಸೋ ತದಾ ಕಥೇಸಿ. ತೇನಾಹ – ‘‘ಪಞ್ಹಂ ಪುಟ್ಠೋ ಯಥಾತಥ’’ನ್ತಿ (ಮ. ನಿ. ೧.೫೧೩). ತತ್ಥ ಸಕ್ಕಂ ಸೋ ಪರಿಪುಚ್ಛತೀತಿ ಸಕ್ಕಂ ದೇವರಾಜಂ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನತ್ಥೇರೋ ಸತ್ಥಾರಾ ದೇಸಿತಾಯ ತಣ್ಹಾಸಙ್ಖಯವಿಮುತ್ತಿಯಾ ಸಮ್ಮದೇವ ಗಹಿತಭಾವಂ ಪುಚ್ಛಿ. ಅತೀತತ್ಥೇ ಹಿ ಇದಂ ವತ್ತಮಾನವಚನಂ. ಅಪಾವುಸೋ, ಜಾನಾಸೀತಿ ಆವುಸೋ, ಅಪಿ ಜಾನಾಸಿ, ಕಿಂ ಜಾನಾಸಿ? ತಣ್ಹಕ್ಖಯವಿಮುತ್ತಿಯೋತಿ (ಮ. ನಿ. ೧.೫೧೩) ತಣ್ಹಾಸಙ್ಖಯವಿಮುತ್ತಿಯೋ ಸತ್ಥಾರಾ ತುಯ್ಹಂ ದೇಸಿತಾ, ತಥಾ ‘‘ಕಿಂ ಜಾನಾಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛತಿ. ತಣ್ಹಕ್ಖಯವಿಮುತ್ತಿಯೋತಿ ವಾ ತಣ್ಹಾಸಙ್ಖಯವಿಮುತ್ತಿಸುತ್ತಸ್ಸ ದೇಸನಂ ಪುಚ್ಛತಿ.

ಬ್ರಹ್ಮಾನನ್ತಿ ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮಾನಂ. ಸುಧಮ್ಮಾಯಾಭಿತೋ ಸಭನ್ತಿ (ಮ. ನಿ. ೧.೫೧೩) ಸುಧಮ್ಮಾಯ ಸಭಾಯ. ಅಯಂ ಪನ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇ ಸುಧಮ್ಮಾ ಸಭಾ, ನ ತಾವತಿಂಸಭವನೇ. ಸುಧಮ್ಮಾಸಭಾವಿರಹಿತೋ ದೇವಲೋಕೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ. ‘‘ಅಜ್ಜಾಪಿ ತೇ, ಆವುಸೋ, ಸಾ ದಿಟ್ಠಿ, ಯಾ ತೇ ದಿಟ್ಠಿ ಪುರೇ ಅಹೂ’’ತಿ ಇಮಂ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಂ ಉಪಗನ್ತುಂ ಸಮತ್ಥೋ ನತ್ಥಿ ಕೋಚಿ ಸಮಣೋ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ವಾ. ಸತ್ಥು ಇಧಾಗಮನತೋ ಪುಬ್ಬೇ ಯಾ ತುಯ್ಹಂ ದಿಟ್ಠಿ ಅಹೋಸಿ, ಕಿಂ ಅಜ್ಜಾಪಿ ಇದಾನಿಪಿ ಸಾ ದಿಟ್ಠಿ ನ ವಿಗತಾತಿ? ಪಸ್ಸಸಿ ವೀತಿವತ್ತನ್ತಂ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇ ಪಭಸ್ಸರನ್ತಿ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇ ವೀತಿಪತನ್ತಂ ಮಹಾಕಪ್ಪಿನಮಹಾಕಸ್ಸಪಾದೀಹಿ ಸಾವಕೇಹಿ ಪರಿವಾರಿತಸ್ಸ ತೇಜೋಧಾತುಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸ ಸಸಾವಕಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಓಕಾಸಂ ಪಸ್ಸಸೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏಕಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಸಮಯೇ ಭಗವಾ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇ ಸುಧಮ್ಮಾಯ ಸಭಾಯ ಸನ್ನಿಪತಿತ್ವಾ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸ ‘‘ಅತ್ಥಿ ನು ಖೋ ಕೋಚಿ ಸಮಣೋ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ವಾ ಏವಂಮಹಿದ್ಧಿಕೋ, ಸೋ ಇಧ ಆಗನ್ತುಂ ಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇನ್ತಸ್ಸ ಬ್ರಹ್ಮುನೋ ಚಿತ್ತಮಞ್ಞಾಯ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ಬ್ರಹ್ಮುನೋ ಮತ್ಥಕೇ ಆಕಾಸೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ತೇಜೋಧಾತುಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಓಭಾಸಂ ಮುಞ್ಚನ್ತೋ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನಾದೀನಂ ಆಗಮನಂ ಚಿನ್ತೇಸಿ. ಸಹ ಚಿನ್ತನೇನ ತೇಪಿ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಅಜ್ಝಾಸಯಂ ಞತ್ವಾ ತೇಜೋಧಾತುಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಪಚ್ಚೇಕದಿಸಾಸು ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಓಭಾಸಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸುಂ. ಸಕಲಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೋ ಏಕೋಭಾಸೋ ಅಹೋಸಿ. ಸತ್ಥಾ ಬ್ರಹ್ಮುನೋ ಕಲ್ಲಚಿತ್ತತಂ ಞತ್ವಾ ಚತುಸಚ್ಚಪಕಾಸನಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸಿ. ದೇಸನಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ಅನೇಕಾನಿ ಬ್ರಹ್ಮಸಹಸ್ಸಾನಿ ಮಗ್ಗಫಲೇಸು ಪತಿಟ್ಠಹಿಂಸು. ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ಚೋದೇನ್ತೋ ಅಜ್ಜಾಪಿ ತೇ, ಆವುಸೋ, ಸಾ ದಿಟ್ಠೀತಿ ಗಾಥಮಾಹ. ಅಯಂ ಪನತ್ಥೋ ಬಕಬ್ರಹ್ಮಸುತ್ತೇನ (ಸಂ. ನಿ. ೧.೧೭೫) ದೀಪೇತಬ್ಬೋ. ವುತ್ತಂ ಹೇತಂ (ಸಂ. ನಿ. ೧.೧೭೬) –

‘‘ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಭಗವಾ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ವಿಹರತಿ ಜೇತವನೇ ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕಸ್ಸ ಆರಾಮೇ. ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಅಞ್ಞತರಸ್ಸ ಬ್ರಹ್ಮುನೋ ಏವರೂಪಂ ಪಾಪಕಂ ದಿಟ್ಠಿಗತಂ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಹೋತಿ – ‘ನತ್ಥಿ ಸಮಣೋ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ವಾ ಯೋ ಇಧ ಆಗಚ್ಛೇಯ್ಯಾ’ತಿ. ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ತಸ್ಸ ಬ್ರಹ್ಮುನೋ ಚೇತಸಾ ಚೇತೋಪರಿವಿತಕ್ಕಮಞ್ಞಾಯ ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ನಾಮ ಬಲವಾ ಪುರಿಸೋ ಸಮಿಞ್ಜಿತಂ ವಾ ಬಾಹಂ ಪಸಾರೇಯ್ಯ, ಪಸಾರಿತಂ ವಾ ಬಾಹಂ ಸಮಿಞ್ಜೇಯ್ಯ; ಏವಮೇವ ಜೇತವನೇ ಅನ್ತರಹಿತೋ ತಸ್ಮಿಂ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇ ಪಾತುರಹೋಸಿ. ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ತಸ್ಸ ಬ್ರಹ್ಮುನೋ ಉಪರಿವೇಹಾಸಂ ಪಲ್ಲಙ್ಕೇನ ನಿಸೀದಿ ತೇಜೋಧಾತುಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ.

‘‘ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮತೋ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನಸ್ಸ ಏತದಹೋಸಿ ‘ಕಹಂ ನು ಖೋ ಭಗವಾ ಏತರಹಿ ವಿಹರತೀ’ತಿ? ಅದ್ದಸ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೋ ಭಗವನ್ತಂ ದಿಬ್ಬೇನ ಚಕ್ಖುನಾ ವಿಸುದ್ಧೇನ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಮಾನುಸಕೇನ ತಸ್ಸ ಬ್ರಹ್ಮುನೋ ಉಪರಿವೇಹಾಸಂ ಪಲ್ಲಙ್ಕೇನ ನಿಸಿನ್ನಂ ತೇಜೋಧಾತುಂ ಸಮಾಪನ್ನಂ. ದಿಸ್ವಾನ ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ನಾಮ ಬಲವಾ ಪುರಿಸೋ ಸಮಿಞ್ಜಿತಂ ವಾ ಬಾಹಂ ಪಸಾರೇಯ್ಯ, ಪಸಾರಿತಂ ವಾ ಬಾಹಂ ಸಮಿಞ್ಜೇಯ್ಯ; ಏವಮೇವ ಜೇತವನೇ ಅನ್ತರಹಿತೋ ತಸ್ಮಿಂ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇ ಪಾತುರಹೋಸಿ. ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೋ ಪುರತ್ಥಿಮಂ ದಿಸಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ತಸ್ಸ ಬ್ರಹ್ಮುನೋ ಉಪರಿವೇಹಾಸಂ ಪಲ್ಲಙ್ಕೇನ ನಿಸೀದಿ ತೇಜೋಧಾತುಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ನೀಚತರಂ ಭಗವತೋ.

‘‘ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮತೋ ಮಹಾಕಸ್ಸಪಸ್ಸ ಏತದಹೋಸಿ – ‘ಕಹಂ ನು ಖೋ ಭಗವಾ ಏತರಹಿ ವಿಹರತೀ’ತಿ? ಅದ್ದಸ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಕಸ್ಸಪೋ ಭಗವನ್ತಂ ದಿಬ್ಬೇನ ಚಕ್ಖುನಾ ವಿಸುದ್ಧೇನ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಮಾನುಸಕೇನ ತಸ್ಸ ಬ್ರಹ್ಮುನೋ ಉಪರಿವೇಹಾಸಂ ಪಲ್ಲಙ್ಕೇನ ನಿಸಿನ್ನಂ ತೇಜೋಧಾತುಂ ಸಮಾಪನ್ನಂ. ದಿಸ್ವಾನ ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ನಾಮ ಬಲವಾ ಪುರಿಸೋ…ಪೇ… ಏವಮೇವ ಜೇತವನೇ ಅನ್ತರಹಿತೋ ತಸ್ಮಿಂ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇ ಪಾತುರಹೋಸಿ. ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಕಸ್ಸಪೋ ದಕ್ಖಿಣಂ ದಿಸಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ತಸ್ಸ ಬ್ರಹ್ಮುನೋ ಉಪರಿವೇಹಾಸಂ ಪಲ್ಲಙ್ಕೇನ ನಿಸೀದಿ ತೇಜೋಧಾತುಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ನೀಚತರಂ ಭಗವತೋ.

‘‘ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮತೋ ಮಹಾಕಪ್ಪಿನಸ್ಸ ಏತದಹೋಸಿ – ‘ಕಹಂ ನು ಖೋ ಭಗವಾ ಏತರಹಿ ವಿಹರತೀ’ತಿ? ಅದ್ದಸ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಕಪ್ಪಿನೋ ಭಗವನ್ತಂ ದಿಬ್ಬೇನ ಚಕ್ಖುನಾ ವಿಸುದ್ಧೇನ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಮಾನುಸಕೇನ ತಸ್ಸ ಬ್ರಹ್ಮುನೋ ಉಪರಿವೇಹಾಸಂ ಪಲ್ಲಙ್ಕೇನ ನಿಸಿನ್ನಂ ತೇಜೋಧಾತುಂ ಸಮಾಪನ್ನಂ. ದಿಸ್ವಾನ ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ನಾಮ ಬಲವಾ ಪುರಿಸೋ…ಪೇ… ಏವಮೇವ ಜೇತವನೇ ಅನ್ತರಹಿತೋ ತಸ್ಮಿಂ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇ ಪಾತುರಹೋಸಿ. ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಕಪ್ಪಿನೋ ಪಚ್ಛಿಮಂ ದಿಸಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ತಸ್ಸ ಬ್ರಹ್ಮುನೋ ಉಪರಿವೇಹಾಸಂ ಪಲ್ಲಙ್ಕೇನ ನಿಸೀದಿ ತೇಜೋಧಾತುಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ನೀಚತರಂ ಭಗವತೋ.

‘‘ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮತೋ ಅನುರುದ್ಧಸ್ಸ ಏತದಹೋಸಿ – ‘ಕಹಂ ನು ಖೋ ಭಗವಾ ಏತರಹಿ ವಿಹರತೀ’ತಿ? ಅದ್ದಸ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಅನುರುದ್ಧೋ ಭಗವನ್ತಂ ದಿಬ್ಬೇನ ಚಕ್ಖುನಾ ವಿಸುದ್ಧೇನ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಮಾನುಸಕೇನ ತಸ್ಸ ಬ್ರಹ್ಮುನೋ ಉಪರಿವೇಹಾಸಂ ಪಲ್ಲಙ್ಕೇನ ನಿಸಿನ್ನಂ ತೇಜೋಧಾತುಂ ಸಮಾಪನ್ನಂ. ದಿಸ್ವಾನ ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ನಾಮ ಬಲವಾ ಪುರಿಸೋ…ಪೇ… ಏವಮೇವ ಜೇತವನೇ ಅನ್ತರಹಿತೋ ತಸ್ಮಿಂ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇ ಪಾತುರಹೋಸಿ. ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಅನುರುದ್ಧೋ ಉತ್ತರಂ ದಿಸಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ತಸ್ಸ ಬ್ರಹ್ಮುನೋ ಉಪರಿವೇಹಾಸಂ ಪಲ್ಲಙ್ಕೇನ ನಿಸೀದಿ ತೇಜೋಧಾತುಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ನೀಚತರಂ ಭಗವತೋ’’.

ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೋ ತಂ ಬ್ರಹ್ಮಾನಂ ಗಾಥಾಯ ಅಜ್ಝಭಾಸಿ –

‘‘ಅಜ್ಜಾಪಿ ತೇ ಆವುಸೋ ಸಾ ದಿಟ್ಠಿ, ಯಾ ತೇ ದಿಟ್ಠಿ ಪುರೇ ಅಹು;

ಪಸ್ಸಸಿ ವೀತಿವತ್ತನ್ತಂ, ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇ ಪಭಸ್ಸರ’’ನ್ತಿ.

‘‘ನ ಮೇ ಮಾರಿಸ ಸಾ ದಿಟ್ಠಿ, ಯಾ ಮೇ ದಿಟ್ಠಿ ಪುರೇ ಅಹು;

ಪಸ್ಸಾಮಿ ವೀತಿವತ್ತನ್ತಂ, ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇ ಪಭಸ್ಸರಂ;

ಸ್ವಾಹಂ ಅಜ್ಜ ಕಥಂ ವಜ್ಜಂ, ಅಹಂ ನಿಚ್ಚೋಮ್ಹಿ ಸಸ್ಸತೋ’’ತಿ.

‘‘ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ತಂ ಬ್ರಹ್ಮಾನಂ ಸಂವೇಜೇತ್ವಾ ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ನಾಮ ಬಲವಾ ಪುರಿಸೋ…ಪೇ… ಏವಮೇವ ತಸ್ಮಿಂ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇ ಅನ್ತರಹಿತೋ ಜೇತವನೇ ಪಾತುರಹೋಸಿ. ಅಥ ಖೋ ಸೋ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಅಞ್ಞತರಂ ಬ್ರಹ್ಮಪಾರಿಸಜ್ಜಂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘ಏಹಿ ತ್ವಂ, ಮಾರಿಸ, ಯೇನಾಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮ, ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನಂ ಏವಂ ವದೇಹಿ – ‘‘ಅತ್ಥಿ ನು ಖೋ, ಮಾರಿಸ ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನ, ಅಞ್ಞೇಪಿ ತಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಸಾವಕಾ ಏವಂಮಹಿದ್ಧಿಕಾ ಏವಂಮಹಾನುಭಾವಾ ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಭವಂ ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೋ ಕಸ್ಸಪೋ ಕಪ್ಪಿನೋ ಅನುರುದ್ಧೋ’’ತಿ? ‘ಏವಂ, ಮಾರಿಸಾ’ತಿ ಖೋ ಸೋ ಬ್ರಹ್ಮಪಾರಿಸಜ್ಜೋ ತಸ್ಸ ಬ್ರಹ್ಮುನೋ ಪಟಿಸ್ಸುತ್ವಾ ಯೇನಾಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ, ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನಂ ಏತದವೋಚ – ‘ಅತ್ಥಿ ನು ಖೋ, ಮಾರಿಸ ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನ, ಅಞ್ಞೇಪಿ ತಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಸಾವಕಾ ಏವಂಮಹಿದ್ಧಿಕಾ ಏವಂಮಹಾನುಭಾವಾ ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಭವಂ ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೋ ಕಸ್ಸಪೋ ಕಪ್ಪಿನೋ ಅನುರುದ್ಧೋ’ತಿ? ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೋ ತಂ ಬ್ರಹ್ಮಪಾರಿಸಜ್ಜಂ ಗಾಥಾಯ ಅಜ್ಝಭಾಸಿ –

‘‘ತೇವಿಜ್ಜಾ ಇದ್ಧಿಪತ್ತಾ ಚ, ಚೇತೋಪರಿಯಾಯಕೋವಿದಾ;

ಖೀಣಾಸವಾ ಅರಹನ್ತೋ, ಬಹೂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾವಕಾ’’ತಿ.

‘‘ಅಥ ಖೋ ಸೋ ಬ್ರಹ್ಮಪಾರಿಸಜ್ಜೋ ಆಯಸ್ಮತೋ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನಸ್ಸ ಭಾಸಿತಂ ಅಭಿನನ್ದಿತ್ವಾ ಅನುಮೋದಿತ್ವಾ ಯೇನ ಸೋ ಬ್ರಹ್ಮಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ, ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ತಂ ಬ್ರಹ್ಮಾನಂ ಏತದವೋಚ – ‘ಆಯಸ್ಮಾ ಮಾರಿಸ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೋ ಏವಮಾಹ –

‘‘‘ತೇವಿಜ್ಜಾ ಇದ್ಧಿಪತ್ತಾ ಚ, ಚೇತೋಪರಿಯಾಯಕೋವಿದಾ;

ಖೀಣಾಸವಾ ಅರಹನ್ತೋ, ಬಹೂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾವಕಾ’’’ತಿ. –

ಇದಮವೋಚ ಸೋ ಬ್ರಹ್ಮಪಾರಿಸಜ್ಜೋ. ಅತ್ತಮನೋ ಚ ಸೋ ಬ್ರಹ್ಮಾ ತಸ್ಸ ಬ್ರಹ್ಮಪಾರಿಸಜ್ಜಸ್ಸ ಭಾಸಿತಂ ಅಭಿನನ್ದೀತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೧.೧೭೬).

ಇದಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಅಯಂ ಪನತ್ಥೋ ಬಕಬ್ರಹ್ಮಸುತ್ತೇನ ದೀಪೇತಬ್ಬೋ’’ತಿ.

ಮಹಾನೇರುನೋ ಕೂಟನ್ತಿ (ಮ. ನಿ. ೧.೫೧೩) ಕೂಟಸೀಸೇನ ಸಕಲಮೇವ ಸಿನೇರುಪಬ್ಬತರಾಜಂ ವದಸಿ. ವಿಮೋಕ್ಖೇನ ಅಪಸ್ಸಯೀತಿ (ಮ. ನಿ. ೧.೫೧೩) ಝಾನವಿಮೋಕ್ಖೇನ ನಿಸ್ಸಯೇನ ಅಭಿಞ್ಞಾಯೇನ ಪಸ್ಸಯೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ವನನ್ತಿ (ಮ. ನಿ. ೧.೫೧೩) ಜಮ್ಬುದೀಪಂ. ಸೋ ಹಿ ವನಬಾಹುಲ್ಲತಾಯ ‘‘ವನ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಜಮ್ಬುಮಣ್ಡಸ್ಸ ಇಸ್ಸರೋ’’ತಿ. ಪುಬ್ಬವಿದೇಹಾನನ್ತಿ (ಮ. ನಿ. ೧.೫೧೩) ಪುಬ್ಬವಿದೇಹಟ್ಠಾನಞ್ಚ ಪುಬ್ಬವಿದೇಹನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯೇ ಚ ಭೂಮಿಸಯಾ ನರಾತಿ (ಮ. ನಿ. ೧.೫೧೩) ಭೂಮಿಸಯಾ ನರಾ ನಾಮ ಅಪರಗೋಯಾನಉತ್ತರಕುರುಕಾ ಚ ಮನುಸ್ಸಾ. ತೇ ಹಿ ಗೇಹಾಭಾವತೋ ‘‘ಭೂಮಿಸಯಾ’’ತಿ ವುತ್ತಾ. ತೇಪಿ ಸಬ್ಬೇ ಅಪಸ್ಸಯೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಅಯಂ ಪನತ್ಥೋ ನನ್ದೋಪನನ್ದದಮನೇನ ದೀಪೇತಬ್ಬೋ – ಏಕಸ್ಮಿಂ ಕಿರ ಸಮಯೇ ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕೋ ಗಹಪತಿ ಭಗವತೋ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಸ್ವೇ, ಭನ್ತೇ, ಪಞ್ಚಹಿ ಭಿಕ್ಖುಸತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಮಯ್ಹಂ ಗೇಹೇ ಭಿಕ್ಖಂ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ ನಿಮನ್ತೇತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ. ತಂದಿವಸಞ್ಚ ಭಗವತೋ ಪಚ್ಚೂಸಸಮಯೇ ದಸಸಹಸ್ಸಿಲೋಕಧಾತುಂ ಓಲೋಕೇನ್ತಸ್ಸ ನನ್ದೋಪನನ್ದೋ ನಾಮ ನಾಗರಾಜಾ ಞಾಣಮುಖೇ ಆಪಾಥಂ ಆಗಚ್ಛಿ. ಭಗವಾ ‘‘ಅಯಂ ನಾಗರಾಜಾ ಮಯ್ಹಂ ಞಾಣಮುಖೇ ಆಪಾಥಂ ಆಗಚ್ಛತಿ, ಕಿಂ ನು ಖೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಆವಜ್ಜೇನ್ತೋ ಸರಣಗಮನಸ್ಸ ಉಪನಿಸ್ಸಯಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಕೋ ತೀಸು ರತನೇಸು ಅಪ್ಪಸನ್ನೋ, ಕೋ ನು ಖೋ ಇಮಂ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಕೋ ವಿಮೋಚೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಆವಜ್ಜೇನ್ತೋ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನತ್ಥೇರಂ ಅದ್ದಸ. ತತೋ ಪಭಾತಾಯ ರತ್ತಿಯಾ ಸರೀರಪಟಿಜಗ್ಗನಂ ಕತ್ವಾ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಆನನ್ದಂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಆನನ್ದ, ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಭಿಕ್ಖುಸತಾನಂ ಆರೋಚೇಹಿ – ‘ತಥಾಗತೋ ದೇವಚಾರಿಕಂ ಗಚ್ಛತೀ’’’ತಿ. ತಂದಿವಸಞ್ಚ ನನ್ದೋಪನನ್ದಸ್ಸ ಆಪಾನಭೂಮಿಂ ಸಜ್ಜಯಿಂಸು. ಸೋ ದಿಬ್ಬರತನಪಲ್ಲಙ್ಕೇ ದಿಬ್ಬೇನ ಸೇತಚ್ಛತ್ತೇನ ಧಾರಿಯಮಾನೋ ತಿವಿಧನಾಟಕೇಹಿ ಚೇವ ನಾಗಪರಿಸಾಯ ಚ ಪರಿವುತೋ ದಿಬ್ಬಭಾಜನೇಸು ಉಪಟ್ಠಾಪಿತಅನ್ನಪಾನಂ ಓಲೋಕಯಮಾನೋ ನಿಸಿನ್ನೋ ಹೋತಿ. ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ಯಥಾ ನಾಗರಾಜಾ ಪಸ್ಸತಿ, ತಥಾ ಕತ್ವಾ ತಸ್ಸ ವಿಮಾನಮತ್ಥಕೇನೇವ ಪಞ್ಚಹಿ ಭಿಕ್ಖುಸತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ತಾವತಿಂಸದೇವಲೋಕಾಭಿಮುಖೋ ಪಾಯಾಸಿ.

ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ನನ್ದೋಪನನ್ದಸ್ಸ ನಾಗರಾಜಸ್ಸ ಏವರೂಪಂ ಪಾಪಕಂ ದಿಟ್ಠಿಗತಂ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಹೋತಿ ‘‘ಇಮೇ ಹಿ ನಾಮ ಮುಣ್ಡಸಮಣಕಾ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಉಪರಿಭವನೇನ ದೇವಾನಂ ತಾವತಿಂಸಾನಂ ಭವನಂ ಪವಿಸನ್ತಿಪಿ ನಿಕ್ಖಮನ್ತಿಪಿ, ನ ದಾನಿ ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಇಮೇಸಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಮತ್ಥಕೇ ಪಾದಪಂಸುಂ ಓಕಿರನ್ತಾನಂ ಗನ್ತುಂ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಉಟ್ಠಾಯ ಸಿನೇರುಪಾದಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತಂ ಅತ್ತಭಾವಂ ವಿಜಹಿತ್ವಾ ಸಿನೇರುಂ ಸತ್ತಕ್ಖತ್ತುಂ ಭೋಗೇಹಿ ಪರಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಉಪರಿ ಫಣಂ ಕತ್ವಾ ತಾವತಿಂಸಭವನಂ ಅವಕುಜ್ಜೇನ ಫಣೇನ ಪರಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಅದಸ್ಸನಂ ಗಮೇಸಿ.

ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ರಟ್ಠಪಾಲೋ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಪುಬ್ಬೇ, ಭನ್ತೇ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪದೇಸೇ ಠಿತೋ ಸಿನೇರುಂ ಪಸ್ಸಾಮಿ, ಸಿನೇರುಪರಿಭಣ್ಡಂ ಪಸ್ಸಾಮಿ, ತಾವತಿಂಸಂ ಪಸ್ಸಾಮಿ, ವೇಜಯನ್ತಂ ಪಸ್ಸಾಮಿ, ವೇಜಯನ್ತಸ್ಸ ಪಾಸಾದಸ್ಸ ಉಪರಿಧಜಂ ಪಸ್ಸಾಮಿ. ಕೋ ನು ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಹೇತು ಕೋ ಪಚ್ಚಯೋ, ಯಂ ಏತರಹಿ ನೇವ ಸಿನೇರುಂ ಪಸ್ಸಾಮಿ…ಪೇ… ನ ವೇಜಯನ್ತಸ್ಸ ಪಾಸಾದಸ್ಸ ಉಪರಿಧಜಂ ಪಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ಅಯಂ, ರಟ್ಠಪಾಲ, ನನ್ದೋಪನನ್ದೋ ನಾಮ ನಾಗರಾಜಾ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಕುಪಿತೋ ಸಿನೇರುಂ ಸತ್ತಕ್ಖತ್ತುಂ ಭೋಗೇಹಿ ಪರಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಉಪರಿ ಫಣೇನ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ ಅನ್ಧಕಾರಂ ಕತ್ವಾ ಠಿತೋ’’ತಿ. ‘‘ದಮೇಮಿ ನಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ನ ಭಗವಾ ನಂ ಅನುಜಾನಿ. ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಭದ್ದಿಯೋ, ಆಯಸ್ಮಾ ರಾಹುಲೋತಿ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಭಿಕ್ಖೂ ಉಟ್ಠಹಿಂಸು. ಭಗವಾ ಅನುಜಾನಿ.

ಅವಸಾನೇ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನತ್ಥೇರೋ – ‘‘ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ, ದಮೇಮಿ ನ’’ನ್ತಿ ಆಹ. ‘‘ದಮೇಹಿ, ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನಾ’’ತಿ ಭಗವಾ ಅನುಜಾನಿ. ಥೇರೋ ಅತ್ತಭಾವಂ ವಿಜಹಿತ್ವಾ ಮಹನ್ತಂ ನಾಗರಾಜವಣ್ಣಂ ಅಭಿನಿಮ್ಮಿನಿತ್ವಾ ನನ್ದೋಪನನ್ದಂ ಚುದ್ದಸಕ್ಖತ್ತುಂ ಭೋಗೇಹಿ ಪರಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಫಣಮತ್ಥಕೇ ಅತ್ತನೋ ಫಣಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಸಿನೇರುನಾ ಸದ್ಧಿಂ ಅಭಿನಿಪ್ಪೀಳೇಸಿ. ನಾಗರಾಜಾ ಧೂಮಾಯಿ. ಥೇರೋಪಿ ‘‘ನ ತುಯ್ಹಂಯೇವ ಸರೀರೇ ಧೂಮೋ ಅತ್ಥಿ, ಮಯ್ಹಮ್ಪಿ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ ಧೂಮಾಯಿ. ನಾಗರಾಜಸ್ಸ ಧೂಮೋ ಥೇರಂ ನ ಬಾಧತಿ, ಥೇರಸ್ಸ ಪನ ಧೂಮೋ ನಾಗರಾಜಂ ಬಾಧತಿ. ತತೋ ನಾಗರಾಜಾ ಪಜ್ಜಲಿ, ಥೇರೋಪಿ ‘‘ನ ತುಯ್ಹಂಯೇವ ಸರೀರೇ ಅಗ್ಗಿ ಅತ್ಥಿ, ಮಯ್ಹಮ್ಪಿ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ ಪಜ್ಜಲಿ. ನಾಗರಾಜಸ್ಸ ತೇಜೋ ಥೇರಂ ನ ಬಾಧತಿ, ಥೇರಸ್ಸ ಪನ ತೇಜೋ ನಾಗರಾಜಾನಂ ಬಾಧತಿ. ನಾಗರಾಜಾ – ‘‘ಅಯಂ ಮಂ ಸಿನೇರುನಾ ಅಭಿನಿಪ್ಪೀಳೇತ್ವಾ ಧೂಮಾಯತಿ ಚೇವ ಪಜ್ಜಲತಿ ಚಾ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಭೋ, ತುವಂ ಕೋಸೀ’’ತಿ ಪಟಿಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ಅಹಂ ಖೋ, ನನ್ದ, ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೋ’’ತಿ. ‘‘ಭನ್ತೇ, ಅತ್ತನೋ ಭಿಕ್ಖುಭಾವೇನ ತಿಟ್ಠಾಹೀ’’ತಿ.

ಥೇರೋ ತಂ ಅತ್ತಭಾವಂ ವಿಜಹಿತ್ವಾ ತಸ್ಸ ದಕ್ಖಿಣಕಣ್ಣಸೋತೇನ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ವಾಮಕಣ್ಣಸೋತೇನ ನಿಕ್ಖಮಿ, ವಾಮಕಣ್ಣಸೋತೇನ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ದಕ್ಖಿಣಕಣ್ಣಸೋತೇನ ನಿಕ್ಖಮಿ. ತಥಾ ದಕ್ಖಿಣನಾಸಸೋತೇನ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ವಾಮನಾಸಸೋತೇನ ನಿಕ್ಖಮಿ, ವಾಮನಾಸಸೋತೇನ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ದಕ್ಖಿಣನಾಸಸೋತೇನ ನಿಕ್ಖಮಿ. ತತೋ ನಾಗರಾಜಾ ಮುಖಂ ವಿವರಿ, ಥೇರೋ ಮುಖೇನ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಅನ್ತೋಕುಚ್ಛಿಯಂ ಪಾಚೀನೇನ ಚ ಪಚ್ಛಿಮೇನ ಚ ಚಙ್ಕಮತಿ. ಭಗವಾ – ‘‘ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನ, ಮನಸಿ ಕರೋಹಿ, ಮಹಿದ್ಧಿಕೋ ನಾಗೋ’’ತಿ ಆಹ. ಥೇರೋ ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಚತ್ತಾರೋ ಇದ್ಧಿಪಾದಾ ಭಾವಿತಾ ಬಹುಲೀಕತಾ ಯಾನೀಕತಾ ವತ್ಥುಕತಾ ಅನುಟ್ಠಿತಾ ಪರಿಚಿತಾ ಸುಸಮಾರದ್ಧಾ, ತಿಟ್ಠತು, ಭನ್ತೇ, ನನ್ದೋಪನನ್ದೋ, ಅಹಂ ನನ್ದೋಪನನ್ದಸದಿಸಾನಂ ನಾಗರಾಜಾನಂ ಸತಮ್ಪಿ ಸಹಸ್ಸಮ್ಪಿ ದಮೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿಆದಿಮಾಹ.

ನಾಗರಾಜಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಪವಿಸನ್ತೋ ತಾವ ಮೇ ನ ದಿಟ್ಠೋ, ನಿಕ್ಖಮನಕಾಲೇ ದಾನಿ ನಂ ದಾಠನ್ತರೇ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಖಾದಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ನಿಕ್ಖಮಥ, ಭನ್ತೇ, ಮಾ ಮಂ ಅನ್ತೋಕುಚ್ಛಿಯಂ ಅಪರಾಪರಂ ಚಙ್ಕಮನ್ತೋ ಬಾಧಯಿತ್ಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ಥೇರೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಬಹಿ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ನಾಗರಾಜಾ ‘‘ಅಯಂ ಸೋ’’ತಿ ದಿಸ್ವಾ ನಾಸವಾತಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಿ, ಥೇರೋ ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿ, ಲೋಮಕೂಪಮ್ಪಿಸ್ಸ ವಾತೋ ಚಾಲೇತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿ. ಅವಸೇಸಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಕಿರ ಆದಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸಬ್ಬಪಾಟಿಹಾರಿಯಾನಿ ಕಾತುಂ ಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯುಂ, ಇಮಂ ಪನ ಠಾನಂ ಪತ್ವಾ ಏವಂ ಖಿಪ್ಪನಿಸನ್ತಿನೋ ಹುತ್ವಾ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತುಂ ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ನೇಸಂ ಭಗವಾ ನಾಗರಾಜದಮನಂ ನಾನುಜಾನಿ.

ನಾಗರಾಜಾ ‘‘ಅಹಂ ಇಮಸ್ಸ ಸಮಣಸ್ಸ ನಾಸವಾತೇನ ಲೋಮಕೂಪಮ್ಪಿ ಚಾಲೇತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿ, ಮಹಿದ್ಧಿಕೋ ಸೋ ಸಮಣೋ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇಸಿ. ಥೇರೋ ಅತ್ತಭಾವಂ ವಿಜಹಿತ್ವಾ ಸುಪಣ್ಣರೂಪಂ ಅಭಿನಿಮ್ಮಿನಿತ್ವಾ ಸುಪಣ್ಣವಾತಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ನಾಗರಾಜಾನಂ ಅನುಬನ್ಧಿ. ನಾಗರಾಜಾ ತಂ ಅತ್ತಭಾವಂ ವಿಜಹಿತ್ವಾ ಮಾಣವಕವಣ್ಣಂ ಅಭಿನಿಮ್ಮಿನಿತ್ವಾ ‘‘ಭನ್ತೇ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ಸರಣಂ ಗಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ ವದನ್ತೋ ಥೇರಸ್ಸ ಪಾದೇ ವನ್ದಿ. ಥೇರೋ ‘‘ಸತ್ಥಾ, ನನ್ದ, ಆಗತೋ, ಏಹಿ ಗಮಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ನಾಗರಾಜಾನಂ ದಮೇತ್ವಾ ನಿಬ್ಬಿಸಂ ಕತ್ವಾ ಗಹೇತ್ವಾ ಭಗವತೋ ಸನ್ತಿಕಂ ಅಗಮಾಸಿ. ನಾಗರಾಜಾ ಭಗವನ್ತಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ‘‘ಭನ್ತೇ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ಸರಣಂ ಗಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ ಆಹ. ಭಗವಾ ‘‘ಸುಖೀ ಹೋಹಿ, ನಾಗರಾಜಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಪರಿವುತೋ ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕಸ್ಸ ನಿವೇಸನಂ ಅಗಮಾಸಿ.

ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕೋ ‘‘ಕಿಂ, ಭನ್ತೇ, ಅತಿದಿವಾ ಆಗತತ್ಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನಸ್ಸ ಚ ನನ್ದೋಪನನ್ದಸ್ಸ ಚ ಸಙ್ಗಾಮೋ ಅಹೋಸೀ’’ತಿ. ‘‘ಕಸ್ಸ ಪನ, ಭನ್ತೇ, ಜಯೋ, ಕಸ್ಸ ಪರಾಜಯೋ’’ತಿ? ‘‘ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನಸ್ಸ ಜಯೋ, ನನ್ದಸ್ಸ ಪರಾಜಯೋ’’ತಿ. ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕೋ ‘‘ಅಧಿವಾಸೇತು ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ ಸತ್ತಾಹಂ ಏಕಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಭತ್ತಂ ಸತ್ತಾಹಂ ಥೇರಸ್ಸ ಸಕ್ಕಾರಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಸತ್ತಾಹಂ ಬುದ್ಧಪ್ಪಮುಖಾನಂ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಭಿಕ್ಖುಸತಾನಂ ಮಹಾಸಕ್ಕಾರಂ ಅಕಾಸಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ನನ್ದೋಪನನ್ದದಮನೇನ ದೀಪೇತಬ್ಬೋ’’ತಿ.

ಏಕಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಸಮಯೇ ಪುಬ್ಬಾರಾಮೇ ವಿಸಾಖಾಯ ಮಹಾಉಪಾಸಿಕಾಯ ಕಾರಿತಸಹಸ್ಸಗಬ್ಭಪಟಿಮಣ್ಡಿತೇ ಪಾಸಾದೇ ಭಗವತಿ ವಿಹರನ್ತೇ…ಪೇ… ಸಂವೇಜೇಸಿ ಚ ದೇವತಾತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ –

‘‘ಧರಣಿಮ್ಪಿ ಸುಗಮ್ಭೀರಂ, ಬಹಲಂ ದುಪ್ಪಧಂಸಿಯಂ;

ವಾಮಙ್ಗುಟ್ಠೇನ ಖೋಭೇಯ್ಯಂ, ಇದ್ಧಿಯಾ ಪಾರಮಿಂ ಗತೋ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಇದ್ಧಿಯಾ ಪಾರಮಿಂ ಗತೋತಿ ವಿಕುಬ್ಬನಿದ್ಧಿಆದಿಇದ್ಧಿಯಾ ಪರಿಯೋಸಾನಂ ಗತೋ ಪತ್ತೋ.

೩೯೫. ಅಸ್ಮಿಮಾನನ್ತಿ ಅಹಮಸ್ಮಿ ಪಞ್ಞಾಸೀಲಸಮಾಧಿಸಮ್ಪನ್ನೋತಿಆದಿ ಅಸ್ಮಿಮಾನಂ ನ ಪಸ್ಸಾಮಿ ನ ಅಕ್ಖಾಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ತದೇವ ದೀಪೇನ್ತೋ ಮಾನೋ ಮಯ್ಹಂ ನ ವಿಜ್ಜತೀತಿ ಆಹ. ಸಾಮಣೇರೇ ಉಪಾದಾಯಾತಿ ಸಾಮಣೇರೇ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ಸಕಲೇ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇ ಗರುಚಿತ್ತಂ ಗಾರವಚಿತ್ತಂ ಆದರಬಹುಮಾನಂ ಅಹಂ ಕರೋಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

೩೯೬. ಅಪರಿಮೇಯ್ಯೇ ಇತೋ ಕಪ್ಪೇತಿ ಇತೋ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಉಪ್ಪನ್ನಕಪ್ಪತೋ ಅನ್ತರಕಪ್ಪಾದೀಹಿ ಅಪರಿಮೇಯ್ಯೇ ಏಕಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯಸ್ಸ ಉಪರಿ ಸತಸಹಸ್ಸಕಪ್ಪಮತ್ಥಕೇತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯಂ ಕಮ್ಮಮಭಿನೀಹರಿನ್ತಿ ಅಗ್ಗಸಾವಕಭಾವಸ್ಸ ಪದಂ ಪುಞ್ಞಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಪೂರೇಸಿಂ. ತಾಹಂ ಭೂಮಿಮನುಪ್ಪತ್ತೋತಿ ಅಹಂ ತಂ ಸಾವಕಭೂಮಿಂ ಅನುಪ್ಪತ್ತೋ ಆಸವಕ್ಖಯಸಙ್ಖಾತಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಪತ್ತೋ ಅಸ್ಮಿ ಅಮ್ಹೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

೩೯೭. ಅತ್ಥಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾದಯೋ ಚತಸ್ಸೋ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗಾದಯೋ ಅಟ್ಠ ವಿಮೋಕ್ಖಾ ಇದ್ಧಿವಿಧಾದಯೋ ಛ ಅಭಿಞ್ಞಾಯೋ ಮೇ ಮಯಾ ಸಚ್ಛಿಕತಾ ಪಚ್ಚಕ್ಖಂ ಕತಾ. ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಓವಾದಾನುಸಾಸನೀಸಙ್ಖಾತಂ ಸಾಸನಂ ಮಯಾ ಕತಂ ಸೀಲಪಟಿಪತ್ತಿನಿಪ್ಫಾದನವಸೇನ ಪರಿಯೋಸಾಪಿತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಇತ್ಥನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಪಕಾರೇನ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತಕ್ಕಮೇನ. ಏವಂ ಸೋ ಏಕಸ್ಸೇವ ಅನೋಮದಸ್ಸೀಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ದ್ವಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಬ್ಯಾಕರಣಂ ಲಭಿ. ಕಥಂ? ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯೇನ ಸೇಟ್ಠಿ ಹುತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಸನ್ತಿಕೇ ಲದ್ಧಬ್ಯಾಕರಣೋ ತತೋ ಚುತೋ ಸಾಮುದ್ದಿಕೇ ನಾಗಭವನೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ ತಸ್ಸೇವ ಭಗವತೋ ಸನ್ತಿಕೇ ದೀಘಾಯುಕಭಾವೇನ ಉಪಹಾರಂ ಕತ್ವಾ ನಿಮನ್ತೇತ್ವಾ ಭೋಜೇತ್ವಾ ಮಹಾಪೂಜಂ ಅಕಾಸಿ. ತದಾಪಿ ಭಗವಾ ಬ್ಯಾಕರಣಂ ಕಥೇಸಿ. ಸುದನ್ತಿ ಪದಪೂರಣೇ ನಿಪಾತೋ. ಆಯಸ್ಮಾತಿ ಪಿಯವಚನಂ ಗರುಗಾರವಾಧಿವಚನಂ. ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನತ್ಥೇರೋ ಇಮಾ ಅಪದಾನಗಾಥಾಯೋ ಅಭಾಸಿತ್ಥ ಕಥೇಸಿ. ಇತೀತಿ ಪರಿಸಮಾಪನತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ.

ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನತ್ಥೇರಅಪದಾನವಣ್ಣನಾ ಸಮತ್ತಾ.