೨. ಸಾಮಞ್ಞಫಲಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

ರಾಜಾಮಚ್ಚಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೧೫೦. ಏವಂ ಮೇ ಸುತಂ…ಪೇ… ರಾಜಗಹೇತಿ ಸಾಮಞ್ಞಫಲಸುತ್ತಂ. ತತ್ರಾಯಂ ಅಪುಬ್ಬಪದವಣ್ಣನಾ – ರಾಜಗಹೇತಿ ಏವಂನಾಮಕೇ ನಗರೇ. ತಞ್ಹಿ ಮನ್ಧಾತುಮಹಾಗೋವಿನ್ದಾದೀಹಿ ಪರಿಗ್ಗಹಿತತ್ತಾ ರಾಜಗಹನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಅಞ್ಞೇಪಿ ಏತ್ಥ ಪಕಾರೇ ವಣ್ಣಯನ್ತಿ, ಕಿಂ ತೇಹಿ? ನಾಮಮತ್ತಮೇತಂ ತಸ್ಸ ನಗರಸ್ಸ. ತಂ ಪನೇತಂ ಬುದ್ಧಕಾಲೇ ಚ ಚಕ್ಕವತ್ತಿಕಾಲೇ ಚ ನಗರಂ ಹೋತಿ, ಸೇಸಕಾಲೇ ಸುಞ್ಞಂ ಹೋತಿ ಯಕ್ಖಪರಿಗ್ಗಹಿತಂ, ತೇಸಂ ವಸನವನಂ ಹುತ್ವಾ ತಿಟ್ಠತಿ. ವಿಹರತೀತಿ ಅವಿಸೇಸೇನ ಇರಿಯಾಪಥದಿಬ್ಬಬ್ರಹ್ಮಅರಿಯವಿಹಾರೇಸು ಅಞ್ಞತರವಿಹಾರಸಮಙ್ಗಿಪರಿದೀಪನಮೇತಂ. ಇಧ ಪನ ಠಾನಗಮನನಿಸಜ್ಜಸಯನಪ್ಪಭೇದೇಸು ಇರಿಯಾಪಥೇಸು ಅಞ್ಞತರಇರಿಯಾಪಥಸಮಾಯೋಗಪರಿದೀಪನಂ. ತೇನ ಠಿತೋಪಿ ಗಚ್ಛನ್ತೋಪಿ ನಿಸಿನ್ನೋಪಿ ಸಯಾನೋಪಿ ಭಗವಾ ವಿಹರತಿ ಚೇವ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಸೋ ಹಿ ಏಕಂ ಇರಿಯಾಪಥಬಾಧನಂ ಅಞ್ಞೇನ ಇರಿಯಾಪಥೇನ ವಿಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಅಪರಿಪತನ್ತಂ ಅತ್ತಭಾವಂ ಹರತಿ ಪವತ್ತೇತಿ, ತಸ್ಮಾ ವಿಹರತೀತಿ ವುಚ್ಚತಿ.

ಜೀವಕಸ್ಸ ಕೋಮಾರಭಚ್ಚಸ್ಸ ಅಮ್ಬವನೇತಿ ಇದಮಸ್ಸ ಯಂ ಗೋಚರಗಾಮಂ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ವಿಹರತಿ, ತಸ್ಸ ಸಮೀಪನಿವಾಸನಟ್ಠಾನಪರಿದೀಪನಂ. ತಸ್ಮಾ – ರಾಜಗಹೇ ವಿಹರತಿ ಜೀವಕಸ್ಸ ಕೋಮಾರಭಚ್ಚಸ್ಸ ಅಮ್ಬವನೇತಿ ರಾಜಗಹಸಮೀಪೇ ಜೀವಕಸ್ಸ ಕೋಮಾರಭಚ್ಚಸ್ಸ ಅಮ್ಬವನೇ ವಿಹರತೀತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಸಮೀಪತ್ಥೇ ಹೇತಂ ಭುಮ್ಮವಚನಂ. ತತ್ಥ ಜೀವತೀತಿ ಜೀವಕೋ, ಕುಮಾರೇನ ಭತೋತಿ ಕೋಮಾರಭಚ್ಚೋ. ಯಥಾಹ – ‘‘ಕಿಂ ಭಣೇ, ಏತಂ ಕಾಕೇಹಿ ಸಮ್ಪರಿಕಿಣ್ಣನ್ತಿ? ದಾರಕೋ ದೇವಾತಿ. ಜೀವತಿ ಭಣೇತಿ? ಜೀವತಿ, ದೇವಾತಿ. ತೇನ ಹಿ, ಭಣೇ ತಂ ದಾರಕಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಅನ್ತೇಪುರಂ ನೇತ್ವಾ ಧಾತೀನಂ ದೇಥ ಪೋಸೇತುನ್ತಿ. ತಸ್ಸ ಜೀವತೀತಿ ಜೀವಕೋತಿ ನಾಮಂ ಅಕಂಸು. ಕುಮಾರೇನ ಪೋಸಾಪಿತೋತಿ ಕೋಮಾರಭಚ್ಚೋತಿ ನಾಮಂ ಅಕಂಸೂ’’ತಿ (ಮಹಾವ. ೩೨೮) ಅಯಂ ಪನೇತ್ಥ ಸಙ್ಖೇಪೋ. ವಿತ್ಥಾರೇನ ಪನ ಜೀವಕವತ್ಥುಖನ್ಧಕೇ ಆಗತಮೇವ. ವಿನಿಚ್ಛಯಕಥಾಪಿಸ್ಸ ಸಮನ್ತಪಾಸಾದಿಕಾಯ ವಿನಯಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತಾ.

ಅಯಂ ಪನ ಜೀವಕೋ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಭಗವತೋ ದೋಸಾಭಿಸನ್ನಂ ಕಾಯಂ ವಿರೇಚೇತ್ವಾ ಸಿವೇಯ್ಯಕಂ ದುಸ್ಸಯುಗಂ ದತ್ವಾ ವತ್ಥಾನುಮೋದನಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಮಯಾ ದಿವಸಸ್ಸ ದ್ವತ್ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಬುದ್ಧುಪಟ್ಠಾನಂ ಗನ್ತಬ್ಬಂ, ಇದಞ್ಚ ವೇಳುವನಂ ಅತಿದೂರೇ, ಮಯ್ಹಂ ಪನ ಅಮ್ಬವನಂ ಉಯ್ಯಾನಂ ಆಸನ್ನತರಂ, ಯಂನೂನಾಹಂ ಏತ್ಥ ಭಗವತೋ ವಿಹಾರಂ ಕಾರೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ. ಸೋ ತಸ್ಮಿಂ ಅಮ್ಬವನೇ ರತ್ತಿಟ್ಠಾನದಿವಾಠಾನಲೇಣಕುಟಿಮಣ್ಡಪಾದೀನಿ ಸಮ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಭಗವತೋ ಅನುಚ್ಛವಿಕಂ ಗನ್ಧಕುಟಿಂ ಕಾರಾಪೇತ್ವಾ ಅಮ್ಬವನಂ ಅಟ್ಠಾರಸಹತ್ಥುಬ್ಬೇಧೇನ ತಮ್ಬಪಟ್ಟವಣ್ಣೇನ ಪಾಕಾರೇನ ಪರಿಕ್ಖಿಪಾಪೇತ್ವಾ ಬುದ್ಧಪ್ಪಮುಖಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ಸಚೀವರಭತ್ತೇನ ಸನ್ತಪ್ಪೇತ್ವಾ ದಕ್ಖಿಣೋದಕಂ ಪಾತೇತ್ವಾ ವಿಹಾರಂ ನಿಯ್ಯಾತೇಸಿ. ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಜೀವಕಸ್ಸ ಕೋಮಾರಭಚ್ಚಸ್ಸ ಅಮ್ಬವನೇ’’ತಿ.

ಅಡ್ಢತೇಳಸೇಹಿ ಭಿಕ್ಖುಸತೇಹೀತಿ ಅಡ್ಢಸತೇನ ಊನೇಹಿ ತೇರಸಹಿ ಭಿಕ್ಖುಸತೇಹಿ. ರಾಜಾತಿಆದೀಸು ರಾಜತಿ ಅತ್ತನೋ ಇಸ್ಸರಿಯಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಚತೂಹಿ ಸಙ್ಗಹವತ್ಥೂಹಿ ಮಹಾಜನಂ ರಞ್ಜೇತಿ ವಡ್ಢೇತೀತಿ ರಾಜಾ. ಮಗಧಾನಂ ಇಸ್ಸರೋತಿ ಮಾಗಧೋ. ಅಜಾತೋಯೇವ ರಞ್ಞೋ ಸತ್ತು ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ನೇಮಿತ್ತಕೇಹಿ ನಿದ್ದಿಟ್ಠೋತಿ ಅಜಾತಸತ್ತು.

ತಸ್ಮಿಂ ಕಿರ ಕುಚ್ಛಿಗತೇ ದೇವಿಯಾ ಏವರೂಪೋ ದೋಹಳೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ – ‘‘ಅಹೋ ವತಾಹಂ ರಞ್ಞೋ ದಕ್ಖಿಣಬಾಹುಲೋಹಿತಂ ಪಿವೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ, ಸಾ ‘‘ಭಾರಿಯೇ ಠಾನೇ ದೋಹಳೋ ಉಪ್ಪನ್ನೋ, ನ ಸಕ್ಕಾ ಕಸ್ಸಚಿ ಆರೋಚೇತು’’ನ್ತಿ ತಂ ಕಥೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೀ ಕಿಸಾ ದುಬ್ಬಣ್ಣಾ ಅಹೋಸಿ. ತಂ ರಾಜಾ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಭದ್ದೇ, ತುಯ್ಹಂ ಅತ್ತಭಾವೋ ನ ಪಕತಿವಣ್ಣೋ, ಕಿಂ ಕಾರಣ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಮಾ ಪುಚ್ಛ, ಮಹಾರಾಜಾತಿ’’. ‘‘ಭದ್ದೇ, ತ್ವಂ ಅತ್ತನೋ ಅಜ್ಝಾಸಯಂ ಮಯ್ಹಂ ಅಕಥೇನ್ತೀ ಕಸ್ಸ ಕಥೇಸ್ಸಸೀ’’ತಿ ತಥಾ ತಥಾ ನಿಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಕಥಾಪೇಸಿ. ಸುತ್ವಾ ಚ – ‘‘ಬಾಲೇ, ಕಿಂ ಏತ್ಥ ತುಯ್ಹಂ ಭಾರಿಯಸಞ್ಞಾ ಅಹೋಸೀ’’ತಿ ವೇಜ್ಜಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ಸುವಣ್ಣಸತ್ಥಕೇನ ಬಾಹುಂ ಫಾಲಾಪೇತ್ವಾ ಸುವಣ್ಣಸರಕೇನ ಲೋಹಿತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಉದಕೇನ ಸಮ್ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಪಾಯೇಸಿ. ನೇಮಿತ್ತಕಾ ತಂ ಸುತ್ವಾ – ‘‘ಏಸ ಗಬ್ಭೋ ರಞ್ಞೋ ಸತ್ತು ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಇಮಿನಾ ರಾಜಾ ಹಞ್ಞಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಬ್ಯಾಕರಿಂಸು. ದೇವೀ ಸುತ್ವಾ – ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಕಿರ ಕುಚ್ಛಿತೋ ನಿಕ್ಖನ್ತೋ ರಾಜಾನಂ ಮಾರೇಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಗಬ್ಭಂ ಪಾತೇತುಕಾಮಾ ಉಯ್ಯಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಕುಚ್ಛಿಂ ಮದ್ದಾಪೇಸಿ, ಗಬ್ಭೋ ನ ಪತತಿ. ಸಾ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತಥೇವ ಕಾರೇಸಿ. ರಾಜಾ ಕಿಮತ್ಥಂ ಅಯಂ ಅಭಿಣ್ಹಂ ಉಯ್ಯಾನಂ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಪರಿವೀಮಂಸನ್ತೋ ತಂ ಕಾರಣಂ ಸುತ್ವಾ – ‘‘ಭದ್ದೇ, ತವ ಕುಚ್ಛಿಯಂ ಪುತ್ತೋತಿ ವಾ ಧೀತಾತಿ ವಾ ನ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ಅತ್ತನೋ ನಿಬ್ಬತ್ತದಾರಕಂ ಏವಮಕಾಸೀತಿ ಮಹಾ ಅಗುಣರಾಸಿಪಿ ನೋ ಜಮ್ಬುದೀಪತಲೇ ಆವಿಭವಿಸ್ಸತಿ, ಮಾ ತ್ವಂ ಏವಂ ಕರೋಹೀ’’ತಿ ನಿವಾರೇತ್ವಾ ಆರಕ್ಖಂ ಅದಾಸಿ. ಸಾ ಗಬ್ಭವುಟ್ಠಾನಕಾಲೇ ‘‘ಮಾರೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇಸಿ. ತದಾಪಿ ಆರಕ್ಖಮನುಸ್ಸಾ ದಾರಕಂ ಅಪನಯಿಂಸು. ಅಥಾಪರೇನ ಸಮಯೇನ ವುಡ್ಢಿಪ್ಪತ್ತಂ ಕುಮಾರಂ ದೇವಿಯಾ ದಸ್ಸೇಸುಂ. ಸಾ ತಂ ದಿಸ್ವಾವ ಪುತ್ತಸಿನೇಹಂ ಉಪ್ಪಾದೇಸಿ, ತೇನ ನಂ ಮಾರೇತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿ. ರಾಜಾಪಿ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಓಪರಜ್ಜಮದಾಸಿ.

ಅಥೇಕಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ದೇವದತ್ತೋ ರಹೋಗತೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಸಾರಿಪುತ್ತಸ್ಸ ಪರಿಸಾ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನಸ್ಸ ಪರಿಸಾ ಮಹಾಕಸ್ಸಪಸ್ಸ ಪರಿಸಾತಿ, ಏವಮಿಮೇ ವಿಸುಂ ವಿಸುಂ ಧುರಾ, ಅಹಮ್ಪಿ ಏಕಂ ಧುರಂ ನೀಹರಾಮೀ’’ತಿ. ಸೋ ‘‘ನ ಸಕ್ಕಾ ವಿನಾ ಲಾಭೇನ ಪರಿಸಂ ಉಪ್ಪಾದೇತುಂ, ಹನ್ದಾಹಂ ಲಾಭಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಖನ್ಧಕೇ ಆಗತನಯೇನ ಅಜಾತಸತ್ತುಂ ಕುಮಾರಂ ಇದ್ಧಿಪಾಟಿಹಾರಿಯೇನ ಪಸಾದೇತ್ವಾ ಸಾಯಂ ಪಾತಂ ಪಞ್ಚಹಿ ರಥಸತೇಹಿ ಉಪಟ್ಠಾನಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತಂ ಅತಿವಿಸ್ಸತ್ಥಂ ಞತ್ವಾ ಏಕದಿವಸಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಪುಬ್ಬೇ ಖೋ, ಕುಮಾರ, ಮನುಸ್ಸಾ ದೀಘಾಯುಕಾ, ಏತರಹಿ ಅಪ್ಪಾಯುಕಾ, ತೇನ ಹಿ ತ್ವಂ ಕುಮಾರ, ಪಿತರಂ ಹನ್ತ್ವಾ ರಾಜಾ ಹೋಹಿ, ಅಹಂ ಭಗವನ್ತಂ ಹನ್ತ್ವಾ ಬುದ್ಧೋ ಭವಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಕುಮಾರಂ ಪಿತುವಧೇ ಉಯ್ಯೋಜೇತಿ.

ಸೋ – ‘‘ಅಯ್ಯೋ ದೇವದತ್ತೋ ಮಹಾನುಭಾವೋ, ಏತಸ್ಸ ಅವಿದಿತಂ ನಾಮ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ಊರುಯಾ ಪೋತ್ಥನಿಯಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ದಿವಾ ದಿವಸ್ಸ ಭೀತೋ ಉಬ್ಬಿಗ್ಗೋ ಉಸ್ಸಙ್ಕೀ ಉತ್ರಸ್ತೋ ಅನ್ತೇಪುರಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಂ ವಿಪ್ಪಕಾರಂ ಅಕಾಸಿ. ಅಥ ನಂ ಅಮಚ್ಚಾ ಗಹೇತ್ವಾ ಅನುಯುಞ್ಜಿತ್ವಾ – ‘‘ಕುಮಾರೋ ಚ ಹನ್ತಬ್ಬೋ, ದೇವದತ್ತೋ ಚ, ಸಬ್ಬೇ ಚ ಭಿಕ್ಖೂ ಹನ್ತಬ್ಬಾ’’ತಿ ಸಮ್ಮನ್ತಯಿತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಆಣಾವಸೇನ ಕರಿಸ್ಸಾಮಾತಿ ರಞ್ಞೋ ಆರೋಚೇಸುಂ.

ರಾಜಾ ಯೇ ಅಮಚ್ಚಾ ಮಾರೇತುಕಾಮಾ ಅಹೇಸುಂ, ತೇಸಂ ಠಾನನ್ತರಾನಿ ಅಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ, ಯೇ ನ ಮಾರೇತುಕಾಮಾ, ತೇ ಉಚ್ಚೇಸು ಠಾನೇಸು ಠಪೇತ್ವಾ ಕುಮಾರಂ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಕಿಸ್ಸ ಪನ ತ್ವಂ, ಕುಮಾರ, ಮಂ ಮಾರೇತುಕಾಮೋಸೀ’’ತಿ? ‘‘ರಜ್ಜೇನಮ್ಹಿ, ದೇವ, ಅತ್ಥಿಕೋ’’ತಿ. ರಾಜಾ ತಸ್ಸ ರಜ್ಜಂ ಅದಾಸಿ.

ಸೋ ಮಯ್ಹಂ ಮನೋರಥೋ ನಿಪ್ಫನ್ನೋತಿ ದೇವದತ್ತಸ್ಸ ಆರೋಚೇಸಿ. ತತೋ ನಂ ಸೋ ಆಹ – ‘‘ತ್ವಂ ಸಿಙ್ಗಾಲಂ ಅನ್ತೋಕತ್ವಾ ಭೇರಿಪರಿಯೋನದ್ಧಪುರಿಸೋ ವಿಯ ಸುಕಿಚ್ಚಕಾರಿಮ್ಹೀತಿ ಮಞ್ಞಸಿ, ಕತಿಪಾಹೇನೇವ ತೇ ಪಿತಾ ತಯಾ ಕತಂ ಅವಮಾನಂ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಸಯಮೇವ ರಾಜಾ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ಅಥ, ಭನ್ತೇ, ಕಿಂ ಕರೋಮೀತಿ? ಮೂಲಘಚ್ಚಂ ಘಾತೇಹೀತಿ. ನನು, ಭನ್ತೇ, ಮಯ್ಹಂ ಪಿತಾ ನ ಸತ್ಥವಜ್ಝೋತಿ? ಆಹಾರುಪಚ್ಛೇದೇನ ನಂ ಮಾರೇಹೀತಿ. ಸೋ ಪಿತರಂ ತಾಪನಗೇಹೇ ಪಕ್ಖಿಪಾಪೇಸಿ, ತಾಪನಗೇಹಂ ನಾಮ ಕಮ್ಮಕರಣತ್ಥಾಯ ಕತಂ ಧೂಮಘರಂ. ‘‘ಮಮ ಮಾತರಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ದಟ್ಠುಂ ಮಾ ದೇಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ದೇವೀ ಸುವಣ್ಣಸರಕೇ ಭತ್ತಂ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಉಚ್ಛಙ್ಗೇನಾದಾಯ ಪವಿಸತಿ. ರಾಜಾ ತಂ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಯಾಪೇತಿ. ಸೋ – ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಪಿತಾ ಕಥಂ ಯಾಪೇತೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಸುತ್ವಾ – ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಮಾತು ಉಚ್ಛಙ್ಗಂ ಕತ್ವಾ ಪವಿಸಿತುಂ ಮಾ ದೇಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ದೇವೀ ಮೋಳಿಯಂ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಪವಿಸತಿ. ತಮ್ಪಿ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಮೋಳಿಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಪವಿಸಿತುಂ ಮಾ ದೇಥಾ’’ತಿ. ತತೋ ಸುವಣ್ಣಪಾದುಕಾಸು ಭತ್ತಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಪಿದಹಿತ್ವಾ ಪಾದುಕಾ ಆರುಯ್ಹ ಪವಿಸತಿ. ರಾಜಾ ತೇನ ಯಾಪೇತಿ. ಪುನ ‘‘ಕಥಂ ಯಾಪೇತೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ತಮತ್ಥಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಪಾದುಕಾ ಆರುಯ್ಹ ಪವಿಸಿತುಮ್ಪಿ ಮಾ ದೇಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ದೇವೀ ಗನ್ಧೋದಕೇನ ನ್ಹಾಯಿತ್ವಾ ಸರೀರಂ ಚತುಮಧುರೇನ ಮಕ್ಖೇತ್ವಾ ಪಾರುಪಿತ್ವಾ ಪವಿಸತಿ. ರಾಜಾ ತಸ್ಸಾ ಸರೀರಂ ಲೇಹಿತ್ವಾ ಯಾಪೇತಿ. ಪುನ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಮಯ್ಹಂ ಮಾತು ಪವೇಸನಂ ನಿವಾರೇಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ದೇವೀ ದ್ವಾರಮೂಲೇ ಠತ್ವಾ ‘‘ಸಾಮಿ, ಬಿಮ್ಬಿಸಾರ, ಏತಂ ದಹರಕಾಲೇ ಮಾರೇತುಂ ನ ಅದಾಸಿ, ಅತ್ತನೋ ಸತ್ತುಂ ಅತ್ತನಾವ ಪೋಸೇಸಿ, ಇದಂ ಪನ ದಾನಿ ತೇ ಪಚ್ಛಿಮದಸ್ಸನಂ, ನಾಹಂ ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ತುಮ್ಹೇ ಪಸ್ಸಿತುಂ ಲಭಾಮಿ, ಸಚೇ ಮಯ್ಹಂ ದೋಸೋ ಅತ್ಥಿ, ಖಮಥ ದೇವಾ’’ತಿ ರೋದಿತ್ವಾ ಕನ್ದಿತ್ವಾ ನಿವತ್ತಿ.

ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ರಞ್ಞೋ ಆಹಾರೋ ನತ್ಥಿ. ರಾಜಾ ಮಗ್ಗಫಲಸುಖೇನ ಚಙ್ಕಮೇನ ಯಾಪೇತಿ. ಅತಿವಿಯ ಅಸ್ಸ ಅತ್ತಭಾವೋ ವಿರೋಚತಿ. ಸೋ – ‘‘ಕಥಂ, ಮೇ ಭಣೇ, ಪಿತಾ ಯಾಪೇತೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಚಙ್ಕಮೇನ, ದೇವ, ಯಾಪೇತಿ; ಅತಿವಿಯ ಚಸ್ಸ ಅತ್ತಭಾವೋ ವಿರೋಚತೀ’’ತಿ ಸುತ್ವಾ ‘ಚಙ್ಕಮಂ ದಾನಿಸ್ಸ ಹಾರೇಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ – ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಪಿತು ಪಾದೇ ಖುರೇನ ಫಾಲೇತ್ವಾ ಲೋಣತೇಲೇನ ಮಕ್ಖೇತ್ವಾ ಖದಿರಙ್ಗಾರೇಹಿ ವೀತಚ್ಚಿತೇಹಿ ಪಚಥಾ’’ತಿ ನ್ಹಾಪಿತೇ ಪೇಸೇಸಿ. ರಾಜಾ ತೇ ದಿಸ್ವಾ – ‘‘ನೂನ ಮಯ್ಹಂ ಪುತ್ತೋ ಕೇನಚಿ ಸಞ್ಞತ್ತೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಇಮೇ ಮಮ ಮಸ್ಸುಕರಣತ್ಥಾಯಾಗತಾ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇಸಿ. ತೇ ಗನ್ತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಅಟ್ಠಂಸು. ‘ಕಸ್ಮಾ ಆಗತತ್ಥಾ’ತಿ ಚ ಪುಟ್ಠಾ ತಂ ಸಾಸನಂ ಆರೋಚೇಸುಂ. ‘‘ತುಮ್ಹಾಕಂ ರಞ್ಞೋ ಮನಂ ಕರೋಥಾ’’ತಿ ಚ ವುತ್ತಾ ‘ನಿಸೀದ, ದೇವಾ’ತಿ ವತ್ವಾ ಚ ರಾಜಾನಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ – ‘‘ದೇವ, ಮಯಂ ರಞ್ಞೋ ಆಣಂ ಕರೋಮ, ಮಾ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಕುಜ್ಝಿತ್ಥ, ನಯಿದಂ ತುಮ್ಹಾದಿಸಾನಂ ಧಮ್ಮರಾಜೂನಂ ಅನುಚ್ಛವಿಕ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ವಾಮಹತ್ಥೇನ ಗೋಪ್ಫಕೇ ಗಹೇತ್ವಾ ದಕ್ಖಿಣಹತ್ಥೇನ ಖುರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಾದತಲಾನಿ ಫಾಲೇತ್ವಾ ಲೋಣತೇಲೇನ ಮಕ್ಖೇತ್ವಾ ಖದಿರಙ್ಗಾರೇಹಿ ವೀತಚ್ಚಿತೇಹಿ ಪಚಿಂಸು. ರಾಜಾ ಕಿರ ಪುಬ್ಬೇ ಚೇತಿಯಙ್ಗಣೇ ಸಉಪಾಹನೋ ಅಗಮಾಸಿ, ನಿಸಜ್ಜನತ್ಥಾಯ ಪಞ್ಞತ್ತಕಟಸಾರಕಞ್ಚ ಅಧೋತೇಹಿ ಪಾದೇಹಿ ಅಕ್ಕಮಿ, ತಸ್ಸಾಯಂ ನಿಸ್ಸನ್ದೋತಿ ವದನ್ತಿ. ರಞ್ಞೋ ಬಲವವೇದನಾ ಉಪ್ಪನ್ನಾ. ಸೋ – ‘‘ಅಹೋ ಬುದ್ಧೋ, ಅಹೋ ಧಮ್ಮೋ, ಅಹೋ ಸಙ್ಘೋ’’ತಿ ಅನುಸ್ಸರನ್ತೋಯೇವ ಚೇತಿಯಙ್ಗಣೇ ಖಿತ್ತಮಾಲಾ ವಿಯ ಮಿಲಾಯಿತ್ವಾ ಚಾತುಮಹಾರಾಜಿಕದೇವಲೋಕೇ ವೇಸ್ಸವಣಸ್ಸ ಪರಿಚಾರಕೋ ಜನವಸಭೋ ನಾಮ ಯಕ್ಖೋ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ.

ತಂ ದಿವಸಮೇವ ಅಜಾತಸತ್ತುಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ ಜಾತೋ, ಪುತ್ತಸ್ಸ ಜಾತಭಾವಞ್ಚ ಪಿತುಮತಭಾವಞ್ಚ ನಿವೇದೇತುಂ ದ್ವೇ ಲೇಖಾ ಏಕಕ್ಖಣೇಯೇವ ಆಗತಾ. ಅಮಚ್ಚಾ – ‘‘ಪಠಮಂ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಜಾತಭಾವಂ ಆರೋಚೇಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ತಂ ಲೇಖಂ ರಞ್ಞೋ ಹತ್ಥೇ ಠಪೇಸುಂ. ರಞ್ಞೋ ತಙ್ಖಣೇಯೇವ ಪುತ್ತಸಿನೇಹೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಸಕಲಸರೀರಂ ಖೋಭೇತ್ವಾ ಅಟ್ಠಿಮಿಞ್ಜಂ ಆಹಚ್ಚ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಪಿತುಗುಣಮಞ್ಞಾಸಿ – ‘‘ಮಯಿ ಜಾತೇಪಿ ಮಯ್ಹಂ ಪಿತು ಏವಮೇವ ಸಿನೇಹೋ ಉಪ್ಪನ್ನೋ’’ತಿ. ಸೋ – ‘‘ಗಚ್ಛಥ, ಭಣೇ, ಮಯ್ಹಂ ಪಿತರಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಕಿಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಾಪೇಥ, ದೇವಾ’’ತಿ ಇತರಂ ಲೇಖಂ ಹತ್ಥೇ ಠಪಯಿಂಸು.

ಸೋ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಸುತ್ವಾ ರೋದಮಾನೋ ಮಾತುಸಮೀಪಂ ಗನ್ತ್ವಾ – ‘‘ಅಹೋಸಿ ನು, ಖೋ, ಅಮ್ಮ, ಮಯ್ಹಂ ಪಿತು ಮಯಿ ಜಾತೇ ಸಿನೇಹೋ’’ತಿ? ಸಾ ಆಹ – ‘‘ಬಾಲಪುತ್ತ, ಕಿಂ ವದೇಸಿ, ತವ ದಹರಕಾಲೇ ಅಙ್ಗುಲಿಯಾ ಪೀಳಕಾ ಉಟ್ಠಹಿ. ಅಥ ತಂ ರೋದಮಾನಂ ಸಞ್ಞಾಪೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಾ ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ವಿನಿಚ್ಛಯಟ್ಠಾನೇ ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸ ತವ ಪಿತು ಸನ್ತಿಕಂ ಅಗಮಂಸು. ಪಿತಾ ತೇ ಅಙ್ಗುಲಿಂ ಮುಖೇ ಠಪೇಸಿ. ಪೀಳಕಾ ಮುಖೇಯೇವ ಭಿಜ್ಜಿ. ಅಥ ಖೋ ಪಿತಾ ತವ ಸಿನೇಹೇನ ತಂ ಲೋಹಿತಮಿಸ್ಸಕಂ ಪುಬ್ಬಂ ಅನಿಟ್ಠುಭಿತ್ವಾವ ಅಜ್ಝೋಹರಿ. ಏವರೂಪೋ ತೇ ಪಿತು ಸಿನೇಹೋ’’ತಿ. ಸೋ ರೋದಿತ್ವಾ ಪರಿದೇವಿತ್ವಾ ಪಿತು ಸರೀರಕಿಚ್ಚಂ ಅಕಾಸಿ.

ದೇವದತ್ತೋಪಿ ಅಜಾತಸತ್ತುಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ – ‘‘ಪುರಿಸೇ, ಮಹಾರಾಜ, ಆಣಾಪೇಹಿ, ಯೇ ಸಮಣಂ ಗೋತಮಂ ಜೀವಿತಾ ವೋರೋಪೇಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತೇನ ದಿನ್ನೇ ಪುರಿಸೇ ಪೇಸೇತ್ವಾ ಸಯಂ ಗಿಜ್ಝಕೂಟಂ ಆರುಯ್ಹ ಯನ್ತೇನ ಸಿಲಂ ಪವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ನಾಳಾಗಿರಿಹತ್ಥಿಂ ಮುಞ್ಚಾಪೇತ್ವಾಪಿ ಕೇನಚಿ ಉಪಾಯೇನ ಭಗವನ್ತಂ ಮಾರೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಪರಿಹೀನಲಾಭಸಕ್ಕಾರೋ ಪಞ್ಚ ವತ್ಥೂನಿ ಯಾಚಿತ್ವಾ ತಾನಿ ಅಲಭಮಾನೋ ತೇಹಿ ಜನಂ ಸಞ್ಞಾಪೇಸ್ಸಾಮೀತಿ ಸಙ್ಘಭೇದಂ ಕತ್ವಾ ಸಾರಿಪುತ್ತಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೇಸು ಪರಿಸಂ ಆದಾಯ ಪಕ್ಕನ್ತೇಸು ಉಣ್ಹಲೋಹಿತಂ ಮುಖೇನ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ನವಮಾಸೇ ಗಿಲಾನಮಞ್ಚೇ ನಿಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರಜಾತೋ – ‘‘ಕುಹಿಂ ಏತರಹಿ ಸತ್ಥಾ ವಸತೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಜೇತವನೇ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಮಞ್ಚಕೇನ ಮಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ದಸ್ಸೇಥಾತಿ ವತ್ವಾ ಆಹರಿಯಮಾನೋ ಭಗವತೋ ದಸ್ಸನಾರಹಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಅಕತತ್ತಾ ಜೇತವನೇ ಪೋಕ್ಖರಣೀಸಮೀಪೇಯೇವ ದ್ವೇಧಾ ಭಿನ್ನಂ ಪಥವಿಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಮಹಾನಿರಯೇ ಪತಿಟ್ಠಿತೋತಿ. ಅಯಮೇತ್ಥ ಸಙ್ಖೇಪೋ. ವಿತ್ಥಾರಕಥಾನಯೋ ಖನ್ಧಕೇ ಆಗತೋ. ಆಗತತ್ತಾ ಪನ ಸಬ್ಬಂ ನ ವುತ್ತನ್ತಿ. ಏವಂ ಅಜಾತೋಯೇವ ರಞ್ಞೋ ಸತ್ತು ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ನೇಮಿತ್ತಕೇಹಿ ನಿದ್ದಿಟ್ಠೋತಿ ಅಜಾತಸತ್ತು.

ವೇದೇಹಿಪುತ್ತೋತಿ ಅಯಂ ಕೋಸಲರಞ್ಞೋ ಧೀತಾಯ ಪುತ್ತೋ, ನ ವಿದೇಹರಞ್ಞೋ. ವೇದೇಹೀತಿ ಪನ ಪಣ್ಡಿತಾಧಿವಚನಮೇತಂ. ಯಥಾಹ – ‘‘ವೇದೇಹಿಕಾ ಗಹಪತಾನೀ (ಮ. ನಿ. ೧.೨೨೬), ಅಯ್ಯೋ ಆನನ್ದೋ ವೇದೇಹಮುನೀ’’ತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೨.೧೫೪). ತತ್ರಾಯಂ ವಚನತ್ಥೋ – ವಿದನ್ತಿ ಏತೇನಾತಿ ವೇದೋ, ಞಾಣಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ. ವೇದೇನ ಈಹತಿ ಘಟತಿ ವಾಯಮತೀತಿ ವೇದೇಹೀ. ವೇದೇಹಿಯಾ ಪುತ್ತೋ ವೇದೇಹಿಪುತ್ತೋ.

ತದಹೂತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಅಹು, ತಸ್ಮಿಂ ದಿವಸೇತಿ ಅತ್ಥೋ. ಉಪವಸನ್ತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಉಪೋಸಥೋ, ಉಪವಸನ್ತೀತಿ ಸೀಲೇನ ವಾ ಅನಸನೇನ ವಾ ಉಪೇತಾ ಹುತ್ವಾ ವಸನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಯಂ ಪನೇತ್ಥ ಅತ್ಥುದ್ಧಾರೋ – ‘‘ಆಯಾಮಾವುಸೋ, ಕಪ್ಪಿನ, ಉಪೋಸಥಂ ಗಮಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿಆದೀಸು ಪಾತಿಮೋಕ್ಖುದ್ದೇಸೋ ಉಪೋಸಥೋ. ‘‘ಏವಂ ಅಟ್ಠಙ್ಗಸಮನ್ನಾಗತೋ ಖೋ, ವಿಸಾಖೇ, ಉಪೋಸಥೋ ಉಪವುತ್ಥೋ’’ತಿಆದೀಸು (ಅ. ನಿ. ೮.೪೩) ಸೀಲಂ. ‘‘ಸುದ್ಧಸ್ಸ ವೇ ಸದಾ ಫಗ್ಗು, ಸುದ್ಧಸ್ಸುಪೋಸಥೋ ಸದಾ’’ತಿಆದೀಸು (ಮ. ನಿ. ೧.೭೯) ಉಪವಾಸೋ. ‘‘ಉಪೋಸಥೋ ನಾಮ ನಾಗರಾಜಾ’’ತಿಆದೀಸು (ದೀ. ನಿ. ೨.೨೪೬) ಪಞ್ಞತ್ತಿ. ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತದಹುಪೋಸಥೇ ಸಭಿಕ್ಖುಕಾ ಆವಾಸಾ’’ತಿಆದೀಸು (ಮಹಾವ. ೧೮೧) ಉಪವಸಿತಬ್ಬದಿವಸೋ. ಇಧಾಪಿ ಸೋಯೇವ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ. ಸೋ ಪನೇಸ ಅಟ್ಠಮೀ ಚಾತುದ್ದಸೀ ಪನ್ನರಸೀಭೇದೇನ ತಿವಿಧೋ. ತಸ್ಮಾ ಸೇಸದ್ವಯನಿವಾರಣತ್ಥಂ ಪನ್ನರಸೇತಿ ವುತ್ತಂ. ತೇನೇವ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಉಪವಸನ್ತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಉಪೋಸಥೋ’’ತಿ.

ಕೋಮುದಿಯಾತಿ ಕುಮುದವತಿಯಾ. ತದಾ ಕಿರ ಕುಮುದಾನಿ ಸುಪುಪ್ಫಿತಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ತಾನಿ ಏತ್ಥ ಸನ್ತೀತಿ ಕೋಮುದೀ. ಚಾತುಮಾಸಿನಿಯಾತಿ ಚಾತುಮಾಸಿಯಾ, ಸಾ ಹಿ ಚತುನ್ನಂ ಮಾಸಾನಂ ಪರಿಯೋಸಾನಭೂತಾತಿ ಚಾತುಮಾಸೀ. ಇಧ ಪನ ಚಾತುಮಾಸಿನೀತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಮಾಸಪುಣ್ಣತಾಯ ಉತುಪುಣ್ಣತಾಯ ಸಂವಚ್ಛರಪುಣ್ಣತಾಯ ಪುಣ್ಣಾ ಸಮ್ಪುಣ್ಣಾತಿ ಪುಣ್ಣಾ. ಮಾ ಇತಿ ಚನ್ದೋ ವುಚ್ಚತಿ, ಸೋ ಏತ್ಥ ಪುಣ್ಣೋತಿ ಪುಣ್ಣಮಾ. ಏವಂ ಪುಣ್ಣಾಯ ಪುಣ್ಣಮಾಯಾತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪದದ್ವಯೇ ಚ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ರಾಜಾಮಚ್ಚಪರಿವುತೋತಿ ಏವರೂಪಾಯ ರಜತಘಟವಿನಿಗ್ಗತಾಹಿ ಖೀರಧಾರಾಹಿ ಧೋವಿಯಮಾನದಿಸಾಭಾಗಾಯ ವಿಯ, ರಜತವಿಮಾನವಿಚ್ಚುತೇಹಿ ಮುತ್ತಾವಳಿಸುಮನಕುಸುಮದಾಮಸೇತದುಕೂಲಕುಮುದವಿಸರೇಹಿ ಸಮ್ಪರಿಕಿಣ್ಣಾಯ ವಿಯ ಚ, ಚತುರುಪಕ್ಕಿಲೇಸವಿಮುತ್ತಪುಣ್ಣಚನ್ದಪ್ಪಭಾಸಮುದಯೋಭಾಸಿತಾಯ ರತ್ತಿಯಾ ರಾಜಾಮಚ್ಚೇಹಿ ಪರಿವುತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಉಪರಿಪಾಸಾದವರಗತೋತಿ ಪಾಸಾದವರಸ್ಸ ಉಪರಿಗತೋ. ಮಹಾರಹೇ ಸಮುಸ್ಸಿತಸೇತಚ್ಛತ್ತೇ ಕಞ್ಚನಾಸನೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಹೋತಿ. ಕಸ್ಮಾ ನಿಸಿನ್ನೋ? ನಿದ್ದಾವಿನೋದನತ್ಥಂ. ಅಯಞ್ಹಿ ರಾಜಾ ಪಿತರಿ ಉಪಕ್ಕನ್ತದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ – ‘‘ನಿದ್ದಂ ಓಕ್ಕಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ನಿಮೀಲಿತಮತ್ತೇಸುಯೇವ ಅಕ್ಖೀಸು ಸತ್ತಿಸತಅಬ್ಭಾಹತೋ ವಿಯ ಕನ್ದಮಾನೋಯೇವ ಪಬುಜ್ಝಿ. ಕಿಮೇತನ್ತಿ ಚ ವುತ್ತೇ, ನ ಕಿಞ್ಚೀತಿ ವದತಿ. ತೇನಸ್ಸ ಅಮನಾಪಾ ನಿದ್ದಾ, ಇತಿ ನಿದ್ದಾವಿನೋದನತ್ಥಂ ನಿಸಿನ್ನೋ. ಅಪಿ ಚ ತಸ್ಮಿಂ ದಿವಸೇ ನಕ್ಖತ್ತಂ ಸಙ್ಘುಟ್ಠಂ ಹೋತಿ. ಸಬ್ಬಂ ನಗರಂ ಸಿತ್ತಸಮ್ಮಟ್ಠಂ ವಿಪ್ಪಕಿಣ್ಣವಾಲುಕಂ ಪಞ್ಚವಣ್ಣಕುಸುಮಲಾಜಪುಣ್ಣಘಟಪಟಿಮಣ್ಡಿತಘರದ್ವಾರಂ ಸಮುಸ್ಸಿತಧಜಪಟಾಕವಿಚಿತ್ರಸಮುಜ್ಜಲಿತದೀಪಮಾಲಾಲಙ್ಕತಸಬ್ಬದಿಸಾಭಾಗಂ ವೀಥಿಸಭಾಗೇನ ರಚ್ಛಾಸಭಾಗೇನ ನಕ್ಖತ್ತಕೀಳಂ ಅನುಭವಮಾನೇನ ಮಹಾಜನೇನ ಸಮಾಕಿಣ್ಣಂ ಹೋತಿ. ಇತಿ ನಕ್ಖತ್ತದಿವಸತಾಯಪಿ ನಿಸಿನ್ನೋತಿ ವದನ್ತಿ. ಏವಂ ಪನ ವತ್ವಾಪಿ – ‘‘ರಾಜಕುಲಸ್ಸ ನಾಮ ಸದಾಪಿ ನಕ್ಖತ್ತಮೇವ, ನಿದ್ದಾವಿನೋದನತ್ಥಂಯೇವ ಪನೇಸ ನಿಸಿನ್ನೋ’’ತಿ ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನಂ ಕತಂ.

ಉದಾನಂ ಉದಾನೇಸೀತಿ ಉದಾಹಾರಂ ಉದಾಹರಿ, ಯಥಾ ಹಿ ಯಂ ತೇಲಂ ಮಾನಂ ಗಹೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ವಿಸ್ಸನ್ದಿತ್ವಾ ಗಚ್ಛತಿ, ತಂ ಅವಸೇಕೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಯಞ್ಚ ಜಲಂ ತಳಾಕಂ ಗಹೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಅಜ್ಝೋತ್ಥರಿತ್ವಾ ಗಚ್ಛತಿ, ತಂ ಓಘೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ; ಏವಮೇವ ಯಂ ಪೀತಿವಚನಂ ಹದಯಂ ಗಹೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಅಧಿಕಂ ಹುತ್ವಾ ಅನ್ತೋ ಅಸಣ್ಠಹಿತ್ವಾ ಬಹಿನಿಕ್ಖಮತಿ, ತಂ ಉದಾನನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಏವರೂಪಂ ಪೀತಿಮಯಂ ವಚನಂ ನಿಚ್ಛಾರೇಸೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ದೋಸಿನಾತಿ ದೋಸಾಪಗತಾ, ಅಬ್ಭಾ, ಮಹಿಕಾ, ಧೂಮೋ, ರಜೋ, ರಾಹೂತಿ ಇಮೇಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ ಉಪಕ್ಕಿಲೇಸೇಹಿ ವಿರಹಿತಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ತಸ್ಮಾ ರಮಣೀಯಾತಿಆದೀನಿ ಪಞ್ಚ ಥೋಮನವಚನಾನಿ. ಸಾ ಹಿ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಮನಂ ರಮಯತೀತಿ ರಮಣೀಯಾ. ವುತ್ತದೋಸವಿಮುತ್ತಾಯ ಚನ್ದಪ್ಪಭಾಯ ಓಭಾಸಿತತ್ತಾ ಅತಿವಿಯ ಸುರೂಪಾತಿ ಅಭಿರೂಪಾ. ದಸ್ಸಿತುಂ ಯುತ್ತಾತಿ ದಸ್ಸನೀಯಾ. ಚಿತ್ತಂ ಪಸಾದೇತೀತಿ ಪಾಸಾದಿಕಾ. ದಿವಸಮಾಸಾದೀನಂ ಲಕ್ಖಣಂ ಭವಿತುಂ ಯುತ್ತಾತಿ ಲಕ್ಖಞ್ಞಾ.

ಕಂ ನು ಖ್ವಜ್ಜಾತಿ ಕಂ ನು ಖೋ ಅಜ್ಜ. ಸಮಣಂ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ವಾತಿ ಸಮಿತಪಾಪತಾಯ ಸಮಣಂ. ಬಾಹಿತಪಾಪತಾಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ. ಯಂ ನೋ ಪಯಿರುಪಾಸತೋತಿ ವಚನಬ್ಯತ್ತಯೋ ಏಸ, ಯಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪಞ್ಹಪುಚ್ಛನವಸೇನ ಪಯಿರುಪಾಸನ್ತಾನಂ ಮಧುರಂ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ಚಿತ್ತಂ ಪಸೀದೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇತಿ ರಾಜಾ ಇಮಿನಾ ಸಬ್ಬೇನಪಿ ವಚನೇನ ಓಭಾಸನಿಮಿತ್ತಕಮ್ಮಂ ಅಕಾಸಿ. ಕಸ್ಸ ಅಕಾಸೀತಿ? ಜೀವಕಸ್ಸ. ಕಿಮತ್ಥಂ? ಭಗವತೋ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ. ಕಿಂ ಭಗವನ್ತಂ ಸಯಂ ದಸ್ಸನಾಯ ಉಪಗನ್ತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತೀತಿ? ಆಮ, ನ ಸಕ್ಕೋತಿ. ಕಸ್ಮಾ? ಮಹಾಪರಾಧತಾಯ.

ತೇನ ಹಿ ಭಗವತೋ ಉಪಟ್ಠಾಕೋ ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಅತ್ತನೋ ಪಿತಾ ಮಾರಿತೋ, ದೇವದತ್ತೋ ಚ ತಮೇವ ನಿಸ್ಸಾಯ ಭಗವತೋ ಬಹುಂ ಅನತ್ಥಮಕಾಸಿ, ಇತಿ ಮಹಾಪರಾಧೋ ಏಸ, ತಾಯ ಮಹಾಪರಾಧತಾಯ ಸಯಂ ಗನ್ತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ. ಜೀವಕೋ ಪನ ಭಗವತೋ ಉಪಟ್ಠಾಕೋ, ತಸ್ಸ ಪಿಟ್ಠಿಛಾಯಾಯ ಭಗವನ್ತಂ ಪಸ್ಸಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಓಭಾಸನಿಮಿತ್ತಕಮ್ಮಂ ಅಕಾಸಿ. ಕಿಂ ಜೀವಕೋ ಪನ – ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಇದಂ ಓಭಾಸನಿಮಿತ್ತಕಮ್ಮ’’ನ್ತಿ ಜಾನಾತೀತಿ? ಆಮ ಜಾನಾತಿ. ಅಥ ಕಸ್ಮಾ ತುಣ್ಹೀ ಅಹೋಸೀತಿ? ವಿಕ್ಖೇಪಪಚ್ಛೇದನತ್ಥಂ.

ತಸ್ಸಞ್ಹಿ ಪರಿಸತಿ ಛನ್ನಂ ಸತ್ಥಾರಾನಂ ಉಪಟ್ಠಾಕಾ ಬಹೂ ಸನ್ನಿಪತಿತಾ, ತೇ ಅಸಿಕ್ಖಿತಾನಂ ಪಯಿರುಪಾಸನೇನ ಸಯಮ್ಪಿ ಅಸಿಕ್ಖಿತಾವ. ತೇ ಮಯಿ ಭಗವತೋ ಗುಣಕಥಂ ಆರದ್ಧೇ ಅನ್ತರನ್ತರಾ ಉಟ್ಠಾಯುಟ್ಠಾಯ ಅತ್ತನೋ ಸತ್ಥಾರಾನಂ ಗುಣಂ ಕಥೇಸ್ಸನ್ತಿ, ಏವಂ ಮೇ ಸತ್ಥು ಗುಣಕಥಾ ಪರಿಯೋಸಾನಂ ನ ಗಮಿಸ್ಸತಿ. ರಾಜಾ ಪನ ಇಮೇಸಂ ಕುಲೂಪಕೇ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಗಹಿತಾಸಾರತಾಯ ತೇಸಂ ಗುಣಕಥಾಯ ಅನತ್ತಮನೋ ಹುತ್ವಾ ಮಂ ಪಟಿಪುಚ್ಛಿಸ್ಸತಿ, ಅಥಾಹಂ ನಿಬ್ಬಿಕ್ಖೇಪಂ ಸತ್ಥು ಗುಣಂ ಕಥೇತ್ವಾ ರಾಜಾನಂ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಜಾನನ್ತೋವ ವಿಕ್ಖೇಪಪಚ್ಛೇದನತ್ಥಂ ತುಣ್ಹೀ ಅಹೋಸೀತಿ.

ತೇಪಿ ಅಮಚ್ಚಾ ಏವಂ ಚಿನ್ತೇಸುಂ – ‘‘ಅಜ್ಜ ರಾಜಾ ಪಞ್ಚಹಿ ಪದೇಹಿ ರತ್ತಿಂ ಥೋಮೇತಿ, ಅದ್ಧಾ ಕಿಞ್ಚಿ ಸಮಣಂ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ವಾ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ಸೋತುಕಾಮೋ, ಯಸ್ಸ ಚೇಸ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ಪಸೀದಿಸ್ಸತಿ, ತಸ್ಸ ಚ ಮಹನ್ತಂ ಸಕ್ಕಾರಂ ಕರಿಸ್ಸತಿ, ಯಸ್ಸ ಪನ ಕುಲೂಪಕೋ ಸಮಣೋ ರಾಜಕುಲೂಪಕೋ ಹೋತಿ, ಭದ್ದಂ ತಸ್ಸಾ’’ತಿ.

೧೫೧-೧೫೨. ತೇ ಏವಂ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ – ‘‘ಅಹಂ ಅತ್ತನೋ ಕುಲೂಪಕಸಮಣಸ್ಸ ವಣ್ಣಂ ವತ್ವಾ ರಾಜಾನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಗಮಿಸ್ಸಾಮಿ, ಅಹಂ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ಕುಲೂಪಕಾನಂ ವಣ್ಣಂ ಕಥೇತುಂ ಆರದ್ಧಾ. ತೇನಾಹ – ‘‘ಏವಂ ವುತ್ತೇ ಅಞ್ಞತರೋ ರಾಜಾಮಚ್ಚೋ’’ತಿಆದಿ. ತತ್ಥ ಪೂರಣೋತಿ ತಸ್ಸ ಸತ್ಥುಪಟಿಞ್ಞಸ್ಸ ನಾಮಂ. ಕಸ್ಸಪೋತಿ ಗೋತ್ತಂ. ಸೋ ಕಿರ ಅಞ್ಞತರಸ್ಸ ಕುಲಸ್ಸ ಏಕೂನದಾಸಸತಂ ಪೂರಯಮಾನೋ ಜಾತೋ, ತೇನಸ್ಸ ಪೂರಣೋತಿ ನಾಮಂ ಅಕಂಸು. ಮಙ್ಗಲದಾಸತ್ತಾ ಚಸ್ಸ ‘‘ದುಕ್ಕಟ’’ನ್ತಿ ವತ್ತಾ ನತ್ಥಿ, ಅಕತಂ ವಾ ನ ಕತನ್ತಿ. ಸೋ ‘‘ಕಿಮಹಂ ಏತ್ಥ ವಸಾಮೀ’’ತಿ ಪಲಾಯಿ. ಅಥಸ್ಸ ಚೋರಾ ವತ್ಥಾನಿ ಅಚ್ಛಿನ್ದಿಂಸು, ಸೋ ಪಣ್ಣೇನ ವಾ ತಿಣೇನ ವಾ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತುಮ್ಪಿ ಅಜಾನನ್ತೋ ಜಾತರೂಪೇನೇವ ಏಕಂ ಗಾಮಂ ಪಾವಿಸಿ. ಮನುಸ್ಸಾ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ಸಮಣೋ ಅರಹಾ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛೋ, ನತ್ಥಿ ಇಮಿನಾ ಸದಿಸೋ’’ತಿ ಪೂವಭತ್ತಾದೀನಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಉಪಸಙ್ಕಮನ್ತಿ. ಸೋ – ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಸಾಟಕಂ ಅನಿವತ್ಥಭಾವೇನ ಇದಂ ಉಪ್ಪನ್ನ’’ನ್ತಿ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸಾಟಕಂ ಲಭಿತ್ವಾಪಿ ನ ನಿವಾಸೇಸಿ, ತದೇವ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಅಗ್ಗಹೇಸಿ, ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಅಞ್ಞೇಪಿ ಅಞ್ಞೇಪೀತಿ ಪಞ್ಚಸತಮನುಸ್ಸಾ ಪಬ್ಬಜಿಂಸು. ತಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ – ‘‘ಪೂರಣೋ ಕಸ್ಸಪೋ’’ತಿ.

ಪಬ್ಬಜಿತಸಮೂಹಸಙ್ಖಾತೋ ಸಙ್ಘೋ ಅಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಸಙ್ಘೀ. ಸ್ವೇವ ಗಣೋ ಅಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಗಣೀ. ಆಚಾರಸಿಕ್ಖಾಪನವಸೇನ ತಸ್ಸ ಗಣಸ್ಸ ಆಚರಿಯೋತಿ ಗಣಾಚರಿಯೋ. ಞಾತೋತಿ ಪಞ್ಞಾತೋ ಪಾಕಟೋ. ‘‘ಅಪ್ಪಿಚ್ಛೋ ಸನ್ತುಟ್ಠೋ. ಅಪ್ಪಿಚ್ಛತಾಯ ವತ್ಥಮ್ಪಿ ನ ನಿವಾಸೇತೀ’’ತಿ ಏವಂ ಸಮುಗ್ಗತೋ ಯಸೋ ಅಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಯಸಸ್ಸೀ. ತಿತ್ಥಕರೋತಿ ಲದ್ಧಿಕರೋ. ಸಾಧುಸಮ್ಮತೋತಿ ಅಯಂ ಸಾಧು, ಸುನ್ದರೋ, ಸಪ್ಪುರಿಸೋತಿ ಏವಂ ಸಮ್ಮತೋ. ಬಹುಜನಸ್ಸಾತಿ ಅಸ್ಸುತವತೋ ಅನ್ಧಬಾಲಪುಥುಜ್ಜನಸ್ಸ. ಪಬ್ಬಜಿತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಾ ಬಹೂ ರತ್ತಿಯೋ ಜಾನಾತೀತಿ ರತ್ತಞ್ಞೂ. ಚಿರಂ ಪಬ್ಬಜಿತಸ್ಸ ಅಸ್ಸಾತಿ ಚಿರಪಬ್ಬಜಿತೋ, ಅಚಿರಪಬ್ಬಜಿತಸ್ಸ ಹಿ ಕಥಾ ಓಕಪ್ಪನೀಯಾ ನ ಹೋತಿ, ತೇನಾಹ ‘‘ಚಿರಪಬ್ಬಜಿತೋ’’ತಿ. ಅದ್ಧಗತೋತಿ ಅದ್ಧಾನಂ ಗತೋ, ದ್ವೇ ತಯೋ ರಾಜಪರಿವಟ್ಟೇ ಅತೀತೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ವಯೋಅನುಪ್ಪತ್ತೋತಿ ಪಚ್ಛಿಮವಯಂ ಅನುಪ್ಪತ್ತೋ. ಇದಂ ಉಭಯಮ್ಪಿ – ‘‘ದಹರಸ್ಸ ಕಥಾ ಓಕಪ್ಪನೀಯಾ ನ ಹೋತೀ’’ತಿ ಏತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ.

ತುಣ್ಹೀ ಅಹೋಸೀತಿ ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣಂ ಮಧುರರಸಂ ಅಮ್ಬಪಕ್ಕಂ ಖಾದಿತುಕಾಮೋ ಪುರಿಸೋ ಆಹರಿತ್ವಾ ಹತ್ಥೇ ಠಪಿತಂ ಕಾಜರಪಕ್ಕಂ ದಿಸ್ವಾ ವಿಯ ಝಾನಾಭಿಞ್ಞಾದಿಗುಣಯುತ್ತಂ ತಿಲಕ್ಖಣಬ್ಭಾಹತಂ ಮಧುರಂ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಸೋತುಕಾಮೋ ಪುಬ್ಬೇ ಪೂರಣಸ್ಸ ದಸ್ಸನೇನಾಪಿ ಅನತ್ತಮನೋ ಇದಾನಿ ಗುಣಕಥಾಯ ಸುಟ್ಠುತರಂ ಅನತ್ತಮನೋ ಹುತ್ವಾ ತುಣ್ಹೀ ಅಹೋಸಿ. ಅನತ್ತಮನೋ ಸಮಾನೋಪಿ ಪನ ‘‘ಸಚಾಹಂ ಏತಂ ತಜ್ಜೇತ್ವಾ ಗೀವಾಯಂ ಗಹೇತ್ವಾ ನೀಹರಾಪೇಸ್ಸಾಮಿ, ‘ಯೋ ಯೋ ಕಥೇಸಿ, ತಂ ತಂ ರಾಜಾ ಏವಂ ಕರೋತೀ’ತಿ ಭೀತೋ ಅಞ್ಞೋಪಿ ಕೋಚಿ ಕಿಞ್ಚಿ ನ ಕಥೇಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಅಮನಾಪಮ್ಪಿ ತಂ ಕಥಂ ಅಧಿವಾಸೇತ್ವಾ ತುಣ್ಹೀ ಏವ ಅಹೋಸಿ. ಅಥಞ್ಞೋ – ‘‘ಅಹಂ ಅತ್ತನೋ ಕುಲೂಪಕಸ್ಸ ವಣ್ಣಂ ಕಥೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ವತ್ತುಂ ಆರಭಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ಅಞ್ಞತರೋಪಿ ಖೋತಿಆದಿ. ತಂ ಸಬ್ಬಂ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಏತ್ಥ ಪನ ಮಕ್ಖಲೀತಿ ತಸ್ಸ ನಾಮಂ. ಗೋಸಾಲಾಯ ಜಾತತ್ತಾ ಗೋಸಾಲೋತಿ ದುತಿಯಂ ನಾಮಂ. ತಂ ಕಿರ ಸಕದ್ದಮಾಯ ಭೂಮಿಯಾ ತೇಲಘಟಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತಂ – ‘‘ತಾತ, ಮಾ ಖಲೀ’’ತಿ ಸಾಮಿಕೋ ಆಹ. ಸೋ ಪಮಾದೇನ ಖಲಿತ್ವಾ ಪತಿತ್ವಾ ಸಾಮಿಕಸ್ಸ ಭಯೇನ ಪಲಾಯಿತುಂ ಆರದ್ಧೋ. ಸಾಮಿಕೋ ಉಪಧಾವಿತ್ವಾ ದುಸ್ಸಕಣ್ಣೇ ಅಗ್ಗಹೇಸಿ. ಸೋ ಸಾಟಕಂ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಅಚೇಲಕೋ ಹುತ್ವಾ ಪಲಾಯಿ. ಸೇಸಂ ಪೂರಣಸದಿಸಮೇವ.

೧೫೩. ಅಜಿತೋತಿ ತಸ್ಸ ನಾಮಂ. ಕೇಸಕಮ್ಬಲಂ ಧಾರೇತೀತಿ ಕೇಸಕಮ್ಬಲೋ. ಇತಿ ನಾಮದ್ವಯಂ ಸಂಸನ್ದಿತ್ವಾ ಅಜಿತೋ ಕೇಸಕಮ್ಬಲೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ತತ್ಥ ಕೇಸಕಮ್ಬಲೋ ನಾಮ ಮನುಸ್ಸಕೇಸೇಹಿ ಕತಕಮ್ಬಲೋ. ತತೋ ಪಟಿಕಿಟ್ಠತರಂ ವತ್ಥಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ. ಯಥಾಹ – ‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಯಾನಿ ಕಾನಿಚಿ ತನ್ತಾವುತಾನಂ ವತ್ಥಾನಂ, ಕೇಸಕಮ್ಬಲೋ ತೇಸಂ ಪಟಿಕಿಟ್ಠೋ ಅಕ್ಖಾಯತಿ. ಕೇಸಕಮ್ಬಲೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸೀತೇ ಸೀತೋ, ಉಣ್ಹೇ ಉಣ್ಹೋ, ದುಬ್ಬಣ್ಣೋ ದುಗ್ಗನ್ಧೋ ದುಕ್ಖಸಮ್ಫಸ್ಸೋ’’ತಿ (ಅ. ನಿ. ೩.೧೩೮).

೧೫೪. ಪಕುಧೋತಿ ತಸ್ಸ ನಾಮಂ. ಕಚ್ಚಾಯನೋತಿ ಗೋತ್ತಂ. ಇತಿ ನಾಮಗೋತ್ತಂ ಸಂಸನ್ದಿತ್ವಾ ಪಕುಧೋ ಕಚ್ಚಾಯನೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಸೀತುದಕಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಕೋ ಏಸ, ವಚ್ಚಂ ಕತ್ವಾಪಿ ಉದಕಕಿಚ್ಚಂ ನ ಕರೋತಿ, ಉಣ್ಹೋದಕಂ ವಾ ಕಞ್ಜಿಯಂ ವಾ ಲಭಿತ್ವಾ ಕರೋತಿ, ನದಿಂ ವಾ ಮಗ್ಗೋದಕಂ ವಾ ಅತಿಕ್ಕಮ್ಮ – ‘‘ಸೀಲಂ ಮೇ ಭಿನ್ನ’’ನ್ತಿ ವಾಲಿಕಥೂಪಂ ಕತ್ವಾ ಸೀಲಂ ಅಧಿಟ್ಠಾಯ ಗಚ್ಛತಿ. ಏವರೂಪೋ ನಿಸ್ಸಿರೀಕಲದ್ಧಿಕೋ ಏಸ.

೧೫೫. ಸಞ್ಚಯೋತಿ ತಸ್ಸ ನಾಮಂ. ಬೇಲಟ್ಠಸ್ಸ ಪುತ್ತೋತಿ ಬೇಲಟ್ಠಪುತ್ತೋ.

೧೫೬. ಅಮ್ಹಾಕಂ ಗಣ್ಠನಕಿಲೇಸೋ ಪಲಿಬನ್ಧನಕಿಲೇಸೋ ನತ್ಥಿ, ಕಿಲೇಸಗಣ್ಠರಹಿತಾ ಮಯನ್ತಿ ಏವಂವಾದಿತಾಯ ಲದ್ಧನಾಮವಸೇನ ನಿಗಣ್ಠೋ. ನಾಟಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ ನಾಟಪುತ್ತೋ.

ಕೋಮಾರಭಚ್ಚಜೀವಕಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೧೫೭. ಅಥ ಖೋ ರಾಜಾತಿ ರಾಜಾ ಕಿರ ತೇಸಂ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅಹಂ ಯಸ್ಸ ಯಸ್ಸ ವಚನಂ ನ ಸೋತುಕಾಮೋ, ಸೋ ಸೋ ಏವ ಕಥೇಸಿ. ಯಸ್ಸ ಪನಮ್ಹಿ ವಚನಂ ಸೋತುಕಾಮೋ, ಏಸ ನಾಗವಸಂ ಪಿವಿತ್ವಾ ಠಿತೋ ಸುಪಣ್ಣೋ ವಿಯ ತುಣ್ಹೀಭೂತೋ, ಅನತ್ಥೋ ವತ ಮೇ’’ತಿ. ಅಥಸ್ಸ ಏತದಹೋಸಿ – ‘‘ಜೀವಕೋ ಉಪಸನ್ತಸ್ಸ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಉಪಟ್ಠಾಕೋ, ಸಯಮ್ಪಿ ಉಪಸನ್ತೋ, ತಸ್ಮಾ ವತ್ತಸಮ್ಪನ್ನೋ ಭಿಕ್ಖು ವಿಯ ತುಣ್ಹೀಭೂತೋವ ನಿಸಿನ್ನೋ, ನ ಏಸ ಮಯಿ ಅಕಥೇನ್ತೇ ಕಥೇಸ್ಸತಿ, ಹತ್ಥಿಮ್ಹಿ ಖೋ ಪನ ಮದ್ದನ್ತೇ ಹತ್ಥಿಸ್ಸೇವ ಪಾದೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋ’’ತಿ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಯಂ ಮನ್ತೇತುಮಾರದ್ಧೋ. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಅಥ ಖೋ ರಾಜಾ’’ತಿ. ತತ್ಥ ಕಿಂ ತುಣ್ಹೀತಿ ಕೇನ ಕಾರಣೇನ ತುಣ್ಹೀ. ಇಮೇಸಂ ಅಮಚ್ಚಾನಂ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ಕುಲೂಪಕಸಮಣಸ್ಸ ವಣ್ಣಂ ಕಥೇನ್ತಾನಂ ಮುಖಂ ನಪ್ಪಹೋತಿ. ಕಿಂ ಯಥಾ ಏತೇಸಂ, ಏವಂ ತವ ಕುಲೂಪಕಸಮಣೋ ನತ್ಥಿ, ಕಿಂ ತ್ವಂ ದಲಿದ್ದೋ, ನ ತೇ ಮಮ ಪಿತರಾ ಇಸ್ಸರಿಯಂ ದಿನ್ನಂ, ಉದಾಹು ಅಸ್ಸದ್ಧೋತಿ ಪುಚ್ಛತಿ.

ತತೋ ಜೀವಕಸ್ಸ ಏತದಹೋಸಿ – ‘‘ಅಯಂ ರಾಜಾ ಮಂ ಕುಲೂಪಕಸಮಣಸ್ಸ ಗುಣಂ ಕಥಾಪೇತಿ, ನ ದಾನಿ ಮೇ ತುಣ್ಹೀಭಾವಸ್ಸ ಕಾಲೋ, ಯಥಾ ಖೋ ಪನಿಮೇ ರಾಜಾನಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನಾವ ಅತ್ತನೋ ಕುಲೂಪಕಸಮಣಾನಂ ಗುಣಂ ಕಥಯಿಂಸು, ನ ಮಯ್ಹಂ ಏವಂ ಸತ್ಥುಗುಣೇ ಕಥೇತುಂ ಯುತ್ತ’’ನ್ತಿ ಉಟ್ಠಾಯಾಸನಾ ಭಗವತೋ ವಿಹಾರಾಭಿಮುಖೋ ಪಞ್ಚಪತಿಟ್ಠಿತೇನ ವನ್ದಿತ್ವಾ ದಸನಖಸಮೋಧಾನಸಮುಜ್ಜಲಂ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಸಿರಸಿ ಪಗ್ಗಹೇತ್ವಾ – ‘‘ಮಹಾರಾಜ, ಮಾ ಮಂ ಏವಂ ಚಿನ್ತಯಿತ್ಥ, ‘ಅಯಂ ಯಂ ವಾ ತಂ ವಾ ಸಮಣಂ ಉಪಸಙ್ಕಮತೀ’ತಿ, ಮಮ ಸತ್ಥುನೋ ಹಿ ಮಾತುಕುಚ್ಛಿಓಕ್ಕಮನೇ, ಮಾತುಕುಚ್ಛಿತೋ ನಿಕ್ಖಮನೇ, ಮಹಾಭಿನಿಕ್ಖಮನೇ, ಸಮ್ಬೋಧಿಯಂ, ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಪ್ಪವತ್ತನೇ ಚ, ದಸಸಹಸ್ಸಿಲೋಕಧಾತು ಕಮ್ಪಿತ್ಥ, ಏವಂ ಯಮಕಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ಅಕಾಸಿ, ಏವಂ ದೇವೋರೋಹಣಂ, ಅಹಂ ಸತ್ಥುನೋ ಗುಣೇ ಕಥಯಿಸ್ಸಾಮಿ, ಏಕಗ್ಗಚಿತ್ತೋ ಸುಣ, ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ – ‘‘ಅಯಂ ದೇವ, ಭಗವಾ ಅರಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ತಂ ಖೋ ಪನ ಭಗವನ್ತನ್ತಿ ಇತ್ಥಮ್ಭೂತಾಖ್ಯಾನತ್ಥೇ ಉಪಯೋಗವಚನಂ, ತಸ್ಸ ಖೋ ಪನ ಭಗವತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕಲ್ಯಾಣೋತಿ ಕಲ್ಯಾಣಗುಣಸಮನ್ನಾಗತೋ, ಸೇಟ್ಠೋತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಕಿತ್ತಿಸದ್ದೋತಿ ಕಿತ್ತಿಯೇವ. ಥುತಿಘೋಸೋ ವಾ. ಅಬ್ಭುಗ್ಗತೋತಿ ಸದೇವಕಂ ಲೋಕಂ ಅಜ್ಝೋತ್ಥರಿತ್ವಾ ಉಗ್ಗತೋ. ಕಿನ್ತಿ? ‘‘ಇತಿಪಿ ಸೋ ಭಗವಾ ಅರಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ…ಪೇ… ಭಗವಾ’’ತಿ.

ತತ್ರಾಯಂ ಪದಸಮ್ಬನ್ಧೋ – ಸೋ ಭಗವಾ ಇತಿಪಿ ಅರಹಂ ಇತಿಪಿ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ…ಪೇ… ಇತಿಪಿ ಭಗವಾತಿ. ಇಮಿನಾ ಚ ಇಮಿನಾ ಚ ಕಾರಣೇನಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ತತ್ಥ ಆರಕತ್ತಾ ಅರೀನಂ, ಅರಾನಞ್ಚ ಹತತ್ತಾ, ಪಚ್ಚಯಾದೀನಂ ಅರಹತ್ತಾ, ಪಾಪಕರಣೇ ರಹಾಭಾವಾತಿ, ಇಮೇಹಿ ತಾವ ಕಾರಣೇಹಿ ಸೋ ಭಗವಾ ಅರಹನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಮಾತಿಕಂ ನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಸಬ್ಬಾನೇವ ಚೇತಾನಿ ಪದಾನಿ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ ಬುದ್ಧಾನುಸ್ಸತಿನಿದ್ದೇಸೇ ವಿತ್ಥಾರಿತಾನೀತಿ ತತೋ ನೇಸಂ ವಿತ್ಥಾರೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋ.

ಜೀವಕೋ ಪನ ಏಕಮೇಕಸ್ಸ ಪದಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ನಿಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ – ‘‘ಏವಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಅರಹಂ ಮಯ್ಹಂ ಸತ್ಥಾ, ಏವಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ…ಪೇ… ಏವಂ ಭಗವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ – ‘‘ತಂ, ದೇವೋ, ಭಗವನ್ತಂ ಪಯಿರುಪಾಸತು, ಅಪ್ಪೇವ ನಾಮ ದೇವಸ್ಸ ತಂ ಭಗವನ್ತಂ ಪಯಿರುಪಾಸತೋ ಚಿತ್ತಂ ಪಸೀದೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಆಹ. ಏತ್ಥ ಚ ತಂ ದೇವೋ ಪಯಿರುಪಾಸತೂತಿ ವದನ್ತೋ ‘‘ಮಹಾರಾಜ, ತುಮ್ಹಾದಿಸಾನಞ್ಹಿ ಸತೇನಪಿ ಸಹಸ್ಸೇನಪಿ ಸತಸಹಸ್ಸೇನಪಿ ಪುಟ್ಠಸ್ಸ ಮಯ್ಹಂ ಸತ್ಥುನೋ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಚಿತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಕಥೇತುಂ ಥಾಮೋ ಚ ಬಲಞ್ಚ ಅತ್ಥಿ, ವಿಸ್ಸತ್ಥೋ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪುಚ್ಛೇಯ್ಯಾಸಿ ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ ಆಹ.

ರಞ್ಞೋಪಿ ಭಗವತೋ ಗುಣಕಥಂ ಸುಣನ್ತಸ್ಸ ಸಕಲಸರೀರಂ ಪಞ್ಚವಣ್ಣಾಯ ಪೀತಿಯಾ ನಿರನ್ತರಂ ಫುಟಂ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ತಙ್ಖಣಞ್ಞೇವ ಗನ್ತುಕಾಮೋ ಹುತ್ವಾ – ‘‘ಇಮಾಯ ಖೋ ಪನ ವೇಲಾಯ ಮಯ್ಹಂ ದಸಬಲಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗಚ್ಛತೋ ನ ಅಞ್ಞೋ ಕೋಚಿ ಖಿಪ್ಪಂ ಯಾನಾನಿ ಯೋಜೇತುಂ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸತಿ ಅಞ್ಞತ್ರ ಜೀವಕಾ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ – ‘‘ತೇನ ಹಿ, ಸಮ್ಮ ಜೀವಕ, ಹತ್ಥಿಯಾನಾನಿ ಕಪ್ಪಾಪೇಹೀ’’ತಿ ಆಹ.

೧೫೮. ತತ್ಥ ತೇನ ಹೀತಿ ಉಯ್ಯೋಜನತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ. ಗಚ್ಛ, ಸಮ್ಮ ಜೀವಕಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಹತ್ಥಿಯಾನಾನೀತಿ ಅನೇಕೇಸು ಅಸ್ಸರಥಾದೀಸು ಯಾನೇಸು ವಿಜ್ಜಮಾನೇಸುಪಿ ಹತ್ಥಿಯಾನಂ ಉತ್ತಮಂ; ಉತ್ತಮಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಉತ್ತಮಯಾನೇನೇವ ಗನ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ಚ, ಅಸ್ಸಯಾನರಥಯಾನಾನಿ ಸಸದ್ದಾನಿ, ದೂರತೋವ ತೇಸಂ ಸದ್ದೋ ಸುಯ್ಯತಿ, ಹತ್ಥಿಯಾನಸ್ಸ ಪದಾನುಪದಂ ಗಚ್ಛನ್ತಾಪಿ ಸದ್ದಂ ನ ಸುಣನ್ತಿ. ನಿಬ್ಬುತಸ್ಸ ಪನ ಖೋ ಭಗವತೋ ಸನ್ತಿಕೇ ನಿಬ್ಬುತೇಹೇವ ಯಾನೇಹಿ ಗನ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ಚ ಚಿನ್ತಯಿತ್ವಾ ಹತ್ಥಿಯಾನಾನೀತಿ ಆಹ.

ಪಞ್ಚಮತ್ತಾನಿ ಹತ್ಥಿನಿಕಾಸತಾನೀತಿ ಪಞ್ಚ ಕರೇಣುಸತಾನಿ. ಕಪ್ಪಾಪೇತ್ವಾತಿ ಆರೋಹಣಸಜ್ಜಾನಿ ಕಾರೇತ್ವಾ. ಆರೋಹಣೀಯನ್ತಿ ಆರೋಹಣಯೋಗ್ಗಂ, ಓಪಗುಯ್ಹನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕಿಂ ಪನೇಸ ರಞ್ಞಾ ವುತ್ತಂ ಅಕಾಸಿ ಅವುತ್ತನ್ತಿ? ಅವುತ್ತಂ. ಕಸ್ಮಾ? ಪಣ್ಡಿತತಾಯ. ಏವಂ ಕಿರಸ್ಸ ಅಹೋಸಿ – ರಾಜಾ ಇಮಾಯ ವೇಲಾಯ ಗಚ್ಛಾಮೀತಿ ವದತಿ, ರಾಜಾನೋ ಚ ನಾಮ ಬಹುಪಚ್ಚತ್ಥಿಕಾ. ಸಚೇ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ಕೋಚಿ ಅನ್ತರಾಯೋ ಹೋತಿ, ಮಮ್ಪಿ ಗರಹಿಸ್ಸನ್ತಿ – ‘‘ಜೀವಕೋ ರಾಜಾ ಮೇ ಕಥಂ ಗಣ್ಹಾತೀತಿ ಅಕಾಲೇಪಿ ರಾಜಾನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ನಿಕ್ಖಮತೀ’’ತಿ. ಭಗವನ್ತಮ್ಪಿ ಗರಹಿಸ್ಸನ್ತಿ ‘‘ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ, ‘ಮಯ್ಹಂ ಕಥಾ ವತ್ತತೀ’ತಿ ಕಾಲಂ ಅಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾವ ಧಮ್ಮಂ ಕಥೇತೀ’’ತಿ. ತಸ್ಮಾ ಯಥಾ ನೇವ ಮಯ್ಹಂ, ನ ಭಗವತೋ, ಗರಹಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ; ರಞ್ಞೋ ಚ ರಕ್ಖಾ ಸುಸಂವಿಹಿತಾ ಹೋತಿ, ತಥಾ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ.

ತತೋ ಇತ್ಥಿಯೋ ನಿಸ್ಸಾಯ ಪುರಿಸಾನಂ ಭಯಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ‘ಸುಖಂ ಇತ್ಥಿಪರಿವುತೋ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ಪಞ್ಚ ಹತ್ಥಿನಿಕಾಸತಾನಿ ಕಪ್ಪಾಪೇತ್ವಾ ಪಞ್ಚ ಇತ್ಥಿಸತಾನಿ ಪುರಿಸವೇಸಂ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ – ‘‘ಅಸಿತೋಮರಹತ್ಥಾ ರಾಜಾನಂ ಪರಿವಾರೇಯ್ಯಾಥಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪುನ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಇಮಸ್ಸ ರಞ್ಞೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಅತ್ತಭಾವೇ ಮಗ್ಗಫಲಾನಂ ಉಪನಿಸ್ಸಯೋ ನತ್ಥಿ, ಬುದ್ಧಾ ಚ ನಾಮ ಉಪನಿಸ್ಸಯಂ ದಿಸ್ವಾವ ಧಮ್ಮಂ ಕಥೇನ್ತಿ. ಹನ್ದಾಹಂ, ಮಹಾಜನಂ ಸನ್ನಿಪಾತಾಪೇಮಿ, ಏವಞ್ಹಿ ಸತಿ ಸತ್ಥಾ ಕಸ್ಸಚಿದೇವ ಉಪನಿಸ್ಸಯೇನ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸ್ಸತಿ, ಸಾ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಉಪಕಾರಾಯ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ಸೋ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಸಾಸನಂ ಪೇಸೇಸಿ, ಭೇರಿಂ ಚರಾಪೇಸಿ – ‘‘ಅಜ್ಜ ರಾಜಾ ಭಗವತೋ ಸನ್ತಿಕಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಸಬ್ಬೇ ಅತ್ತನೋ ವಿಭವಾನುರೂಪೇನ ರಞ್ಞೋ ಆರಕ್ಖಂ ಗಣ್ಹನ್ತೂ’’ತಿ.

ತತೋ ಮಹಾಜನೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ರಾಜಾ ಕಿರ ಸತ್ಥುದಸ್ಸನತ್ಥಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಕೀದಿಸೀ ವತ ಭೋ ಧಮ್ಮದೇಸನಾ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಕಿಂ ನೋ ನಕ್ಖತ್ತಕೀಳಾಯ, ತತ್ಥೇವ ಗಮಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ. ಸಬ್ಬೇ ಗನ್ಧಮಾಲಾದೀನಿ ಗಹೇತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಆಗಮನಂ ಆಕಙ್ಖಮಾನಾ ಮಗ್ಗೇ ಅಟ್ಠಂಸು. ಜೀವಕೋಪಿ ರಞ್ಞೋ ಪಟಿವೇದೇಸಿ – ‘‘ಕಪ್ಪಿತಾನಿ ಖೋ ತೇ, ದೇವ, ಹತ್ಥಿಯಾನಾನಿ, ಯಸ್ಸ ದಾನಿ ಕಾಲಂ ಮಞ್ಞಸೀ’’ತಿ. ತತ್ಥ ಯಸ್ಸ ದಾನಿ ಕಾಲಂ ಮಞ್ಞಸೀತಿ ಉಪಚಾರವಚನಮೇತಂ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ‘‘ಯಂ ತಯಾ ಆಣತ್ತಂ, ತಂ ಮಯಾ ಕತಂ, ಇದಾನಿ ತ್ವಂ ಯಸ್ಸ ಗಮನಸ್ಸ ವಾ ಅಗಮನಸ್ಸ ವಾ ಕಾಲಂ ಮಞ್ಞಸಿ, ತದೇವ ಅತ್ತನೋ ರುಚಿಯಾ ಕರೋಹೀ’’ತಿ.

೧೫೯. ಪಚ್ಚೇಕಾ ಇತ್ಥಿಯೋತಿ ಪಾಟಿಯೇಕ್ಕಾ ಇತ್ಥಿಯೋ, ಏಕೇಕಿಸ್ಸಾ ಹತ್ಥಿನಿಯಾ ಏಕೇಕಂ ಇತ್ಥಿನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಉಕ್ಕಾಸು ಧಾರಿಯಮಾನಾಸೂತಿ ದಣ್ಡದೀಪಿಕಾಸು ಧಾರಿಯಮಾನಾಸು. ಮಹಚ್ಚ ರಾಜಾನುಭಾವೇನಾತಿ ಮಹತಾ ರಾಜಾನುಭಾವೇನ. ಮಹಚ್ಚಾತಿಪಿ ಪಾಳಿ, ಮಹತಿಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ, ಲಿಙ್ಗವಿಪರಿಯಾಯೋ ಏಸ. ರಾಜಾನುಭಾವೋ ವುಚ್ಚತಿ ರಾಜಿದ್ಧಿ. ಕಾ ಪನಸ್ಸ ರಾಜಿದ್ಧಿ? ತಿಯೋಜನಸತಾನಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ಮಹಾರಟ್ಠಾನಂ ಇಸ್ಸರಿಯಸಿರೀ. ತಸ್ಸ ಹಿ ಅಸುಕದಿವಸಂ ರಾಜಾ ತಥಾಗತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿಸ್ಸತೀತಿ ಪಠಮತರಂ ಸಂವಿದಹನೇ ಅಸತಿಪಿ ತಙ್ಖಣಞ್ಞೇವ ಪಞ್ಚ ಇತ್ಥಿಸತಾನಿ ಪುರಿಸವೇಸಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಟಿಮುಕ್ಕವೇಠನಾನಿ ಅಂಸೇ ಆಸತ್ತಖಗ್ಗಾನಿ ಮಣಿದಣ್ಡತೋಮರೇ ಗಹೇತ್ವಾ ನಿಕ್ಖಮಿಂಸು. ಯಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಪಚ್ಚೇಕಾ ಇತ್ಥಿಯೋ ಆರೋಪೇತ್ವಾ’’ತಿ.

ಅಪರಾಪಿ ಸೋಳಸಸಹಸ್ಸಖತ್ತಿಯನಾಟಕಿತ್ಥಿಯೋ ರಾಜಾನಂ ಪರಿವಾರೇಸುಂ. ತಾಸಂ ಪರಿಯನ್ತೇ ಖುಜ್ಜವಾಮನಕಕಿರಾತಾದಯೋ. ತಾಸಂ ಪರಿಯನ್ತೇ ಅನ್ತೇಪುರಪಾಲಕಾ ವಿಸ್ಸಾಸಿಕಪುರಿಸಾ. ತೇಸಂ ಪರಿಯನ್ತೇ ವಿಚಿತ್ರವೇಸವಿಲಾಸಿನೋ ಸಟ್ಠಿಸಹಸ್ಸಮತ್ತಾ ಮಹಾಮತ್ತಾ. ತೇಸಂ ಪರಿಯನ್ತೇ ವಿವಿಧಾಲಙ್ಕಾರಪಟಿಮಣ್ಡಿತಾ ನಾನಪ್ಪಕಾರಆವುಧಹತ್ಥಾ ವಿಜ್ಜಾಧರತರುಣಾ ವಿಯ ನವುತಿಸಹಸ್ಸಮತ್ತಾ ರಟ್ಠಿಯಪುತ್ತಾ. ತೇಸಂ ಪರಿಯನ್ತೇ ಸತಗ್ಘನಿಕಾನಿ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಪಞ್ಚಸತಗ್ಘನಿಕಾನಿ ಏಕಂಸಂ ಕತ್ವಾ ಸುನ್ಹಾತಾ ಸುವಿಲಿತ್ತಾ ಕಞ್ಚನಮಾಲಾದಿನಾನಾಭರಣಸೋಭಿತಾ ದಸಸಹಸ್ಸಮತ್ತಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ದಕ್ಖಿಣಹತ್ಥಂ ಉಸ್ಸಾಪೇತ್ವಾ ಜಯಸದ್ದಂ ಘೋಸನ್ತಾ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ತೇಸಂ ಪರಿಯನ್ತೇ ಪಞ್ಚಙ್ಗಿಕಾನಿ ತೂರಿಯಾನಿ. ತೇಸಂ ಪರಿಯನ್ತೇ ಧನುಪನ್ತಿಪರಿಕ್ಖೇಪೋ. ತಸ್ಸ ಪರಿಯನ್ತೇ ಹತ್ಥಿಘಟಾ. ಹತ್ಥೀನಂ ಪರಿಯನ್ತೇ ಗೀವಾಯ ಗೀವಂ ಪಹರಮಾನಾ ಅಸ್ಸಪನ್ತಿ. ಅಸ್ಸಪರಿಯನ್ತೇ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಸಙ್ಘಟ್ಟನರಥಾ. ರಥಪರಿಯನ್ತೇ ಬಾಹಾಯ ಬಾಹಂ ಪಹರಯಮಾನಾ ಯೋಧಾ. ತೇಸಂ ಪರಿಯನ್ತೇ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ಅನುರೂಪಾಯ ಆಭರಣಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ವಿರೋಚಮಾನಾ ಅಟ್ಠಾರಸ ಸೇನಿಯೋ. ಇತಿ ಯಥಾ ಪರಿಯನ್ತೇ ಠತ್ವಾ ಖಿತ್ತೋ ಸರೋ ರಾಜಾನಂ ನ ಪಾಪುಣಾತಿ, ಏವಂ ಜೀವಕೋ ಕೋಮಾರಭಚ್ಚೋ ರಞ್ಞೋ ಪರಿಸಂ ಸಂವಿದಹಿತ್ವಾ ಅತ್ತನಾ ರಞ್ಞೋ ಅವಿದೂರೇನೇವ ಗಚ್ಛತಿ – ‘‘ಸಚೇ ಕೋಚಿ ಉಪದ್ದವೋ ಹೋತಿ, ಪಠಮತರ ರಞ್ಞೋ ಜೀವಿತದಾನಂ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಉಕ್ಕಾನಂ ಪನ ಏತ್ತಕಾನಿ ಸತಾನಿ ವಾ ಸಹಸ್ಸಾನಿ ವಾತಿ ಪರಿಚ್ಛೇದೋ ನತ್ಥೀತಿ ಏವರೂಪಿಂ ರಾಜಿದ್ಧಿಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಮಹಚ್ಚರಾಜಾನುಭಾವೇನ ಯೇನ ಜೀವಕಸ್ಸ ಕೋಮಾರಭಚ್ಚಸ್ಸ ಅಮ್ಬವನಂ, ತೇನ ಪಾಯಾಸೀ’’ತಿ.

ಅಹುದೇವ ಭಯನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಚಿತ್ತುತ್ರಾಸಭಯಂ, ಞಾಣಭಯಂ, ಆರಮ್ಮಣಭಯಂ, ಓತ್ತಪ್ಪಭಯನ್ತಿ ಚತುಬ್ಬಿಧಂ ಭಯಂ, ತತ್ಥ ‘‘ಜಾತಿಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಭಯಂ ಭಯಾನಕ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ವುತ್ತಂ ಚಿತ್ತುತ್ರಾಸಭಯಂ ನಾಮ. ‘‘ತೇಪಿ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸುತ್ವಾ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಭಯಂ ಸಂವೇಗಂ ಸನ್ತಾಸಂ ಆಪಜ್ಜನ್ತೀ’’ತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೩.೭೮) ಏವಮಾಗತಂ ಞಾಣಭಯಂ ನಾಮ. ‘‘ಏತಂ ನೂನ ತಂ ಭಯಭೇರವಂ ಆಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ (ಮ. ನಿ. ೧.೪೯) ಏತ್ಥ ವುತ್ತಂ ಆರಮ್ಮಣಭಯಂ ನಾಮ.

‘‘ಭೀರುಂ ಪಸಂಸನ್ತಿ, ನ ಹಿ ತತ್ಥ ಸೂರಂ;

ಭಯಾ ಹಿ ಸನ್ತೋ, ನ ಕರೋನ್ತಿ ಪಾಪ’’ನ್ತಿ . (ಸಂ. ನಿ. ೧.೩೩);

ಇದಂ ಓತ್ತಪ್ಪಭಯಂ ನಾಮ. ತೇಸು ಇಧ ಚಿತ್ತುತ್ರಾಸಭಯಂ, ಅಹು ಅಹೋಸೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಛಮ್ಭಿತತ್ತನ್ತಿ ಛಮ್ಭಿತಸ್ಸ ಭಾವೋ. ಸಕಲಸರೀರಚಲನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಲೋಮಹಂಸೋತಿ ಲೋಮಹಂಸನಂ, ಉದ್ಧಂ ಠಿತಲೋಮತಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸೋ ಪನಾಯಂ ಲೋಮಹಂಸೋ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನಾದೀಸು ಪೀತಿಉಪ್ಪತ್ತಿಕಾಲೇ ಪೀತಿಯಾಪಿ ಹೋತಿ. ಭೀರುಕಜಾತಿಕಾನಂ ಸಮ್ಪಹಾರಪಿಸಾಚಾದಿದಸ್ಸನೇಸು ಭಯೇನಾಪಿ. ಇಧ ಭಯಲೋಮಹಂಸೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಕಸ್ಮಾ ಪನೇಸ ಭೀತೋತಿ? ಅನ್ಧಕಾರೇನಾತಿ ಏಕೇ ವದನ್ತಿ. ರಾಜಗಹೇ ಕಿರ ದ್ವತ್ತಿಂಸ ಮಹಾದ್ವಾರಾನಿ, ಚತುಸಟ್ಠಿ ಖುದ್ದಕದ್ವಾರಾನಿ. ಜೀವಕಸ್ಸ ಅಮ್ಬವನಂ ಪಾಕಾರಸ್ಸ ಚ ಗಿಜ್ಝಕೂಟಸ್ಸ ಚ ಅನ್ತರಾ ಹೋತಿ. ಸೋ ಪಾಚೀನದ್ವಾರೇನ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಪಬ್ಬತಚ್ಛಾಯಾಯ ಪಾವಿಸಿ, ತತ್ಥ ಪಬ್ಬತಕೂಟೇನ ಚನ್ದೋ ಛಾದಿತೋ, ಪಬ್ಬತಚ್ಛಾಯಾಯ ಚ ರುಕ್ಖಚ್ಛಾಯಾಯ ಚ ಅನ್ಧಕಾರಂ ಅಹೋಸೀತಿ, ತಮ್ಪಿ ಅಕಾರಣಂ. ತದಾ ಹಿ ಉಕ್ಕಾನಂ ಸತಸಹಸ್ಸಾನಮ್ಪಿ ಪರಿಚ್ಛೇದೋ ನತ್ಥಿ.

ಅಯಂ ಪನ ಅಪ್ಪಸದ್ದತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಜೀವಕೇ ಆಸಙ್ಕಾಯ ಭೀತೋ. ಜೀವಕೋ ಕಿರಸ್ಸ ಉಪರಿಪಾಸಾದೇಯೇವ ಆರೋಚೇಸಿ – ‘‘ಮಹಾರಾಜ ಅಪ್ಪಸದ್ದಕಾಮೋ ಭಗವಾ, ಅಪ್ಪಸದ್ದೇನೇವ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ. ತಸ್ಮಾ ರಾಜಾ ತೂರಿಯಸದ್ದಂ ನಿವಾರೇಸಿ. ತೂರಿಯಾನಿ ಕೇವಲಂ ಗಹಿತಮತ್ತಾನೇವ ಹೋನ್ತಿ, ವಾಚಮ್ಪಿ ಉಚ್ಚಂ ಅನಿಚ್ಛಾರಯಮಾನಾ ಅಚ್ಛರಾಸಞ್ಞಾಯ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ಅಮ್ಬವನೇಪಿ ಕಸ್ಸಚಿ ಖಿಪಿತಸದ್ದೋಪಿ ನ ಸುಯ್ಯತಿ. ರಾಜಾನೋ ಚ ನಾಮ ಸದ್ದಾಭಿರತಾ ಹೋನ್ತಿ. ಸೋ ತಂ ಅಪ್ಪಸದ್ದತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತೋ ಜೀವಕೇಪಿ ಆಸಙ್ಕಂ ಉಪ್ಪಾದೇಸಿ. ‘‘ಅಯಂ ಜೀವಕೋ ಮಯ್ಹಂ ಅಮ್ಬವನೇ ಅಡ್ಢತೇಳಸಾನಿ ಭಿಕ್ಖುಸತಾನೀ’’ತಿ ಆಹ. ಏತ್ಥ ಚ ಖಿಪಿತಸದ್ದಮತ್ತಮ್ಪಿ ನ ಸುಯ್ಯತಿ, ಅಭೂತಂ ಮಞ್ಞೇ, ಏಸ ವಞ್ಚೇತ್ವಾ ಮಂ ನಗರತೋ ನೀಹರಿತ್ವಾ ಪುರತೋ ಬಲಕಾಯಂ ಉಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಮಂ ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಅತ್ತನಾ ಛತ್ತಂ ಉಸ್ಸಾಪೇತುಕಾಮೋ. ಅಯಞ್ಹಿ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಹತ್ಥೀನಂ ಬಲಂ ಧಾರೇತಿ. ಮಮ ಚ ಅವಿದೂರೇನೇವ ಗಚ್ಛತಿ, ಸನ್ತಿಕೇ ಚ ಮೇ ಆವುಧಹತ್ಥೋ ಏಕಪುರಿಸೋಪಿ ನತ್ಥಿ. ಅಹೋ ವತ ಮೇ ಅನತ್ಥೋ’’ತಿ. ಏವಂ ಭಾಯಿತ್ವಾ ಚ ಪನ ಅಭೀತೋ ವಿಯ ಸನ್ಧಾರೇತುಮ್ಪಿ ನಾಸಕ್ಖಿ. ಅತ್ತನೋ ಭೀತಭಾವಂ ತಸ್ಸ ಆವಿ ಅಕಾಸಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಅಥ ಖೋ ರಾಜಾ…ಪೇ… ನ ನಿಗ್ಘೋಸೋ’’ತಿ. ತತ್ಥ ಸಮ್ಮಾತಿ ವಯಸ್ಸಾಭಿಲಾಪೋ ಏಸ, ಕಚ್ಚಿ ಮಂ ವಯಸ್ಸಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ನ ಪಲಮ್ಭೇಸೀತಿ ಯಂ ನತ್ಥಿ ತಂ ಅತ್ಥೀತಿ ವತ್ವಾ ಕಚ್ಚಿ ಮಂ ನ ವಿಪ್ಪಲಮ್ಭಯಸಿ. ನಿಗ್ಘೋಸೋತಿ ಕಥಾಸಲ್ಲಾಪನಿಗ್ಘೋಸೋ.

ಮಾ ಭಾಯಿ, ಮಹಾರಾಜಾತಿ ಜೀವಕೋ – ‘‘ಅಯಂ ರಾಜಾ ಮಂ ನ ಜಾನಾತಿ ‘ನಾಯಂ ಪರಂ ಜೀವಿತಾ ವೋರೋಪೇತೀ’ತಿ; ಸಚೇ ಖೋ ಪನ ನಂ ನ ಅಸ್ಸಾಸೇಸ್ಸಾಮಿ, ವಿನಸ್ಸೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಚಿನ್ತಯಿತ್ವಾ ದಳ್ಹಂ ಕತ್ವಾ ಸಮಸ್ಸಾಸೇನ್ತೋ ‘‘ಮಾ ಭಾಯಿ ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ನ ತಂ ದೇವಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ಅಭಿಕ್ಕಮಾತಿ ಅಭಿಮುಖೋ ಕಮ ಗಚ್ಛ, ಪವಿಸಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಕಿಂ ವುತ್ತೇ ಪನ ದಳ್ಹಂ ನ ಹೋತೀತಿ ತರಮಾನೋವ ದ್ವಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಆಹ. ಏತೇ ಮಣ್ಡಲಮಾಳೇ ದೀಪಾ ಝಾಯನ್ತೀತಿ ಮಹಾರಾಜ, ಚೋರಬಲಂ ನಾಮ ನ ದೀಪೇ ಜಾಲೇತ್ವಾ ತಿಟ್ಠತಿ, ಏತೇ ಚ ಮಣ್ಡಲಮಾಳೇ ದೀಪಾ ಜಲನ್ತಿ. ಏತಾಯ ದೀಪಸಞ್ಞಾಯ ಯಾಹಿ ಮಹಾರಾಜಾತಿ ವದತಿ.

ಸಾಮಞ್ಞಫಲಪುಚ್ಛಾವಣ್ಣನಾ

೧೬೦. ನಾಗಸ್ಸ ಭೂಮೀತಿ ಯತ್ಥ ಸಕ್ಕಾ ಹತ್ಥಿಂ ಅಭಿರೂಳ್ಹೇನ ಗನ್ತುಂ, ಅಯಂ ನಾಗಸ್ಸ ಭೂಮಿ ನಾಮ. ನಾಗಾ ಪಚ್ಚೋರೋಹಿತ್ವಾತಿ ವಿಹಾರಸ್ಸ ಬಹಿದ್ವಾರಕೋಟ್ಠಕೇ ಹತ್ಥಿತೋ ಓರೋಹಿತ್ವಾ. ಭೂಮಿಯಂ ಪತಿಟ್ಠಿತಸಮಕಾಲಮೇವ ಪನ ಭಗವತೋ ತೇಜೋ ರಞ್ಞೋ ಸರೀರಂ ಫರಿ. ಅಥಸ್ಸ ತಾವದೇವ ಸಕಲಸರೀರತೋ ಸೇದಾ ಮುಚ್ಚಿಂಸು, ಸಾಟಕಾ ಪೀಳೇತ್ವಾ ಅಪನೇತಬ್ಬಾ ವಿಯ ಅಹೇಸುಂ. ಅತ್ತನೋ ಅಪರಾಧಂ ಸರಿತ್ವಾ ಮಹಾಭಯಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ. ಸೋ ಉಜುಕಂ ಭಗವತೋ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಜೀವಕಂ ಹತ್ಥೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಆರಾಮಚಾರಿಕಂ ಚರಮಾನೋ ವಿಯ ‘‘ಇದಂ ತೇ ಸಮ್ಮ ಜೀವಕ ಸುಟ್ಠು ಕಾರಿತಂ ಇದಂ ಸುಟ್ಠು ಕಾರಿತ’’ನ್ತಿ ವಿಹಾರಸ್ಸ ವಣ್ಣಂ ಭಣಮಾನೋ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ಯೇನ ಮಣ್ಡಲಮಾಳಸ್ಸ ದ್ವಾರಂ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ, ಸಮ್ಪತ್ತೋತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಕಹಂ ಪನ ಸಮ್ಮಾತಿ ಕಸ್ಮಾ ಪುಚ್ಛೀತಿ. ಏಕೇ ತಾವ ‘‘ಅಜಾನನ್ತೋ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ಇಮಿನಾ ಕಿರ ದಹರಕಾಲೇ ಪಿತರಾ ಸದ್ಧಿಂ ಆಗಮ್ಮ ಭಗವಾ ದಿಟ್ಠಪುಬ್ಬೋ, ಪಚ್ಛಾ ಪನ ಪಾಪಮಿತ್ತಸಂಸಗ್ಗೇನ ಪಿತುಘಾತಂ ಕತ್ವಾ ಅಭಿಮಾರೇ ಪೇಸೇತ್ವಾ ಧನಪಾಲಂ ಮುಞ್ಚಾಪೇತ್ವಾ ಮಹಾಪರಾಧೋ ಹುತ್ವಾ ಭಗವತೋ ಸಮ್ಮುಖೀಭಾವಂ ನ ಉಪಗತಪುಬ್ಬೋತಿ ಅಸಞ್ಜಾನನ್ತೋ ಪುಚ್ಛತೀತಿ. ತಂ ಅಕಾರಣಂ, ಭಗವಾ ಹಿ ಆಕಿಣ್ಣವರಲಕ್ಖಣೋ ಅನುಬ್ಯಞ್ಜನಪಟಿಮಣ್ಡಿತೋ ಛಬ್ಬಣ್ಣಾಹಿ ರಸ್ಮೀಹಿ ಸಕಲಂ ಆರಾಮಂ ಓಭಾಸೇತ್ವಾ ತಾರಾಗಣಪರಿವುತೋ ವಿಯ ಪುಣ್ಣಚನ್ದೋ ಭಿಕ್ಖುಗಣಪರಿವುತೋ ಮಣ್ಡಲಮಾಳಮಜ್ಝೇ ನಿಸಿನ್ನೋ, ತಂ ಕೋ ನ ಜಾನೇಯ್ಯ. ಅಯಂ ಪನ ಅತ್ತನೋ ಇಸ್ಸರಿಯಲೀಲಾಯ ಪುಚ್ಛತಿ. ಪಕತಿ ಹೇಸಾ ರಾಜಕುಲಾನಂ, ಯಂ ಜಾನನ್ತಾಪಿ ಅಜಾನನ್ತಾ ವಿಯ ಪುಚ್ಛನ್ತಿ. ಜೀವಕೋ ಪನ ತಂ ಸುತ್ವಾ – ‘ಅಯಂ ರಾಜಾ ಪಥವಿಯಂ ಠತ್ವಾ ಕುಹಿಂ ಪಥವೀತಿ, ನಭಂ ಉಲ್ಲೋಕೇತ್ವಾ ಕುಹಿಂ ಚನ್ದಿಮಸೂರಿಯಾತಿ, ಸಿನೇರುಮೂಲೇ ಠತ್ವಾ ಕುಹಿಂ ಸಿನೇರೂತಿ ವದಮಾನೋ ವಿಯ ದಸಬಲಸ್ಸ ಪುರತೋ ಠತ್ವಾ ಕುಹಿಂ ಭಗವಾ’ತಿ ಪುಚ್ಛತಿ. ‘‘ಹನ್ದಸ್ಸ ಭಗವನ್ತಂ ದಸ್ಸೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನಞ್ಜಲಿಂ ಪಣಾಮೇತ್ವಾ ‘‘ಏಸೋ ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ಪುರಕ್ಖತೋತಿ ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸ ಪುರತೋ ನಿಸಿನ್ನೋ.

೧೬೧. ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮೀತಿ ಯತ್ಥ ಭಗವಾ ತತ್ಥ ಗತೋ, ಭಗವತೋ ಸನ್ತಿಕಂ ಉಪಗತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏಕಮನ್ತಂ ಅಟ್ಠಾಸೀತಿ ಭಗವನ್ತಂ ವಾ ಭಿಕ್ಖುಸಂಘಂ ವಾ ಅಸಙ್ಘಟ್ಟಯಮಾನೋ ಅತ್ತನೋ ಠಾತುಂ ಅನುಚ್ಛವಿಕೇ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಪದೇಸೇ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕೋವ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ತುಣ್ಹೀಭೂತಂ ತುಣ್ಹೀಭೂತನ್ತಿ ಯತೋ ಯತೋ ಅನುವಿಲೋಕೇತಿ, ತತೋ ತತೋ ತುಣ್ಹೀಭೂತಮೇವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ತತ್ಥ ಹಿ ಏಕಭಿಕ್ಖುಸ್ಸಪಿ ಹತ್ಥಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ ವಾ ಪಾದಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ ವಾ ಖಿಪಿತಸದ್ದೋ ವಾ ನತ್ಥಿ, ಸಬ್ಬಾಲಙ್ಕಾರಪಟಿಮಣ್ಡಿತಂ ನಾಟಕಪರಿವಾರಂ ಭಗವತೋ ಅಭಿಮುಖೇ ಠಿತಂ ರಾಜಾನಂ ವಾ ರಾಜಪರಿಸಂ ವಾ ಏಕಭಿಕ್ಖುಪಿ ನ ಓಲೋಕೇಸಿ. ಸಬ್ಬೇ ಭಗವನ್ತಂಯೇವ ಓಲೋಕಯಮಾನಾ ನಿಸೀದಿಂಸು.

ರಾಜಾ ತೇಸಂ ಉಪಸಮೇ ಪಸೀದಿತ್ವಾ ವಿಗತಪಙ್ಕತಾಯ ವಿಪ್ಪಸನ್ನರಹದಮಿವ ಉಪಸನ್ತಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಅನುವಿಲೋಕೇತ್ವಾ ಉದಾನಂ ಉದಾನೇಸಿ. ತತ್ಥ ಇಮಿನಾತಿ ಯೇನ ಕಾಯಿಕೇನ ಚ ವಾಚಸಿಕೇನ ಚ ಮಾನಸಿಕೇನ ಚ ಸೀಲೂಪಸಮೇನ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೋ ಉಪಸನ್ತೋ, ಇಮಿನಾ ಉಪಸಮೇನಾತಿ ದೀಪೇತಿ. ತತ್ಥ ‘‘ಅಹೋ ವತ ಮೇ ಪುತ್ತೋ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಇಮೇ ಭಿಕ್ಖೂ ವಿಯ ಉಪಸನ್ತೋ ಭವೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ನಯಿದಂ ಸನ್ಧಾಯ ಏಸ ಏವಮಾಹ. ಅಯಂ ಪನ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಸನ್ನೋ ಪುತ್ತಂ ಅನುಸ್ಸರಿ. ದುಲ್ಲಭಞ್ಹಿ ಲದ್ಧಾ ಅಚ್ಛರಿಯಂ ವಾ ದಿಸ್ವಾ ಪಿಯಾನಂ ಞಾತಿಮಿತ್ತಾದೀನಂ ಅನುಸ್ಸರಣಂ ನಾಮ ಲೋಕಸ್ಸ ಪಕತಿಯೇವ. ಇತಿ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ದಿಸ್ವಾ ಪುತ್ತಂ ಅನುಸ್ಸರಮಾನೋ ಏಸ ಏವಮಾಹ.

ಅಪಿ ಚ ಪುತ್ತೇ ಆಸಙ್ಕಾಯ ತಸ್ಸ ಉಪಸಮಂ ಇಚ್ಛಮಾನೋ ಪೇಸ ಏವಮಾಹ. ಏವಂ ಕಿರಸ್ಸ ಅಹೋಸಿ, ಪುತ್ತೋ ಮೇ ಪುಚ್ಛಿಸ್ಸತಿ – ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಪಿತಾ ದಹರೋ. ಅಯ್ಯಕೋ ಮೇ ಕುಹಿ’’ನ್ತಿ. ಸೋ ‘‘ಪಿತರಾ ತೇ ಘಾತಿತೋ’’ತಿ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಅಹಮ್ಪಿ ಪಿತರಂ ಘಾತೇತ್ವಾ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಮಞ್ಞಿಸ್ಸತಿ. ಇತಿ ಪುತ್ತೇ ಆಸಙ್ಕಾಯ ತಸ್ಸ ಉಪಸಮಂ ಇಚ್ಛಮಾನೋ ಪೇಸ ಏವಮಾಹ. ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಹಿ ಏಸ ಏವಮಾಹ. ಅಥ ಖೋ ನಂ ಪುತ್ತೋ ಘಾತೇಸ್ಸತಿಯೇವ. ತಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ವಂಸೇ ಪಿತುವಧೋ ಪಞ್ಚಪರಿವಟ್ಟೇ ಗತೋ. ಅಜಾತಸತ್ತು ಬಿಮ್ಬಿಸಾರಂ ಘಾತೇಸಿ, ಉದಯೋ ಅಜಾತಸತ್ತುಂ. ತಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ ಮಹಾಮುಣ್ಡಿಕೋ ನಾಮ ಉದಯಂ. ತಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ ಅನುರುದ್ಧೋ ನಾಮ ಮಹಾಮುಣ್ಡಿಕಂ. ತಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ ನಾಗದಾಸೋ ನಾಮ ಅನುರುದ್ಧಂ. ನಾಗದಾಸಂ ಪನ – ‘‘ವಂಸಚ್ಛೇದಕರಾಜಾನೋ ಇಮೇ, ಕಿಂ ಇಮೇಹೀ’’ತಿ ರಟ್ಠವಾಸಿನೋ ಕುಪಿತಾ ಘಾತೇಸುಂ.

ಅಗಮಾ ಖೋ ತ್ವನ್ತಿ ಕಸ್ಮಾ ಏವಮಾಹ? ಭಗವಾ ಕಿರ ರಞ್ಞೋ ವಚೀಭೇದೇ ಅಕತೇಯೇವ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅಯಂ ರಾಜಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ತುಣ್ಹೀ ನಿರವೋ ಠಿತೋ, ಕಿಂ ನು ಖೋ ಚಿನ್ತೇಸೀ’’ತಿ. ಅಥಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ಞತ್ವಾ – ‘‘ಅಯಂ ಮಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಸಲ್ಲಪಿತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ಅನುವಿಲೋಕೇತ್ವಾ ಪುತ್ತಂ ಅನುಸ್ಸರಿ, ನ ಖೋ ಪನಾಯಂ ಮಯಿ ಅನಾಲಪನ್ತೇ ಕಿಞ್ಚಿ ಕಥೇತುಂ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸತಿ, ಕರೋಮಿ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಕಥಾಸಲ್ಲಾಪ’’ನ್ತಿ. ತಸ್ಮಾ ರಞ್ಞೋ ವಚನಾನನ್ತರಂ ‘‘ಅಗಮಾ ಖೋ ತ್ವಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಯಥಾಪೇಮ’’ನ್ತಿ ಆಹ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಮಹಾರಾಜ, ಯಥಾ ನಾಮ ಉನ್ನಮೇ ವುಟ್ಠಂ ಉದಕಂ ಯೇನ ನಿನ್ನಂ ತೇನ ಗಚ್ಛತಿ, ಏವಮೇವ ತ್ವಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ಅನುವಿಲೋಕೇತ್ವಾ ಯೇನ ಪೇಮಂ ತೇನ ಗತೋತಿ.

ಅಥ ರಞ್ಞೋ ಏತದಹೋಸಿ – ‘‘ಅಹೋ ಅಚ್ಛರಿಯಾ ಬುದ್ಧಗುಣಾ, ಮಯಾ ಸದಿಸೋ ಭಗವತೋ ಅಪರಾಧಕಾರಕೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಮಯಾ ಹಿಸ್ಸ ಅಗ್ಗುಪಟ್ಠಾಕೋ ಘಾತಿತೋ, ದೇವದತ್ತಸ್ಸ ಚ ಕಥಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅಭಿಮಾರಾ ಪೇಸಿತಾ, ನಾಳಾಗಿರಿ ಮುತ್ತೋ, ಮಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ದೇವದತ್ತೇನ ಸಿಲಾ ಪವಿದ್ಧಾ, ಏವಂ ಮಹಾಪರಾಧಂ ನಾಮ ಮಂ ಆಲಪತೋ ದಸಬಲಸ್ಸ ಮುಖಂ ನಪ್ಪಹೋತಿ; ಅಹೋ ಭಗವಾ ಪಞ್ಚಹಾಕಾರೇಹಿ ತಾದಿಲಕ್ಖಣೇ ಸುಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತೋ. ಏವರೂಪಂ ನಾಮ ಸತ್ಥಾರಂ ಪಹಾಯ ಬಹಿದ್ಧಾ ನ ಪರಿಯೇಸಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಸೋ ಸೋಮನಸ್ಸಜಾತೋ ಭಗವನ್ತಂ ಆಲಪನ್ತೋ ‘‘ಪಿಯೋ ಮೇ, ಭನ್ತೇ’’ತಿಆದಿಮಾಹ.

೧೬೨. ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಪಣಾಮೇತ್ವಾತಿ ಏವಂ ಕಿರಸ್ಸ ಅಹೋಸಿ ಭಗವನ್ತಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಇತೋಚಿತೋ ಚ ಗನ್ತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ವನ್ದನ್ತೇನ ಚ ಭಗವಾ ಪಿಟ್ಠಿತೋ ಕಾತಬ್ಬೋ ಹೋತಿ, ಗರುಕಾರೋಪಿ ಚೇಸ ನ ಹೋತಿ. ರಾಜಾನಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಉಪರಾಜಾನಂ ವನ್ದನ್ತೇನಪಿ ಹಿ ರಞ್ಞೋ ಅಗಾರವೋ ಕತೋ ಹೋತಿ. ತಸ್ಮಾ ಭಗವನ್ತಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಠಿತಟ್ಠಾನೇಯೇವ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಪಣಾಮೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ಕಞ್ಚಿದೇವ ದೇಸನ್ತಿ ಕಞ್ಚಿ ಓಕಾಸಂ.

ಅಥಸ್ಸ ಭಗವಾ ಪಞ್ಹಪುಚ್ಛನೇ ಉಸ್ಸಾಹಂ ಜನೇನ್ತೋ ಆಹ – ‘‘ಪುಚ್ಛ, ಮಹಾರಾಜ, ಯದಾಕಙ್ಖಸೀ’’ತಿ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ‘‘ಪುಚ್ಛ ಯದಿ ಆಕಙ್ಖಸಿ, ನ ಮೇ ಪಞ್ಹವಿಸ್ಸಜ್ಜನೇ ಭಾರೋ ಅತ್ಥಿ’’. ಅಥ ವಾ ‘‘ಪುಚ್ಛ, ಯಂ ಆಕಙ್ಖಸಿ, ಸಬ್ಬಂ ತೇ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸಬ್ಬಞ್ಞುಪವಾರಣಂ ಪವಾರೇಸಿ, ಅಸಾಧಾರಣಂ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಅಗ್ಗಸಾವಕಮಹಾಸಾವಕೇಹಿ. ತೇ ಹಿ ಯದಾಕಙ್ಖಸೀತಿ ನ ವದನ್ತಿ, ಸುತ್ವಾ ವೇದಿಸ್ಸಾಮಾತಿ ವದನ್ತಿ. ಬುದ್ಧಾ ಪನ – ‘‘ಪುಚ್ಛ, ಆವುಸೋ, ಯದಾಕಙ್ಖಸೀ’’ತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೧.೨೩೭), ವಾ ‘‘ಪುಚ್ಛ, ಮಹಾರಾಜ, ಯದಾಕಙ್ಖಸೀ’’ತಿ ವಾ,

‘‘ಪುಚ್ಛ, ವಾಸವ, ಮಂ ಪಞ್ಹಂ, ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಮನಸಿಚ್ಛಸಿ;

ತಸ್ಸ ತಸ್ಸೇವ ಪಞ್ಹಸ್ಸ, ಅಹಂ ಅನ್ತಂ ಕರೋಮಿ ತೇ’’ತಿ. (ದೀ. ನಿ. ೨.೩೫೬) ವಾ;

ತೇನ ಹಿ ತ್ವಂ, ಭಿಕ್ಖು, ಸಕೇ ಆಸನೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಪುಚ್ಛ, ಯದಾಕಙ್ಖಸೀತಿ ವಾ,

‘‘ಬಾವರಿಸ್ಸ ಚ ತುಯ್ಹಂ ವಾ, ಸಬ್ಬೇಸಂ ಸಬ್ಬಸಂಸಯಂ;

ಕತಾವಕಾಸಾ ಪುಚ್ಛವ್ಹೋ, ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಮನಸಿಚ್ಛಥಾ’’ತಿ. (ಸು. ನಿ. ೧೦೩೬) ವಾ;

‘‘ಪುಚ್ಛ ಮಂ, ಸಭಿಯ, ಪಞ್ಹಂ, ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಮನಸಿಚ್ಛಸಿ;

ತಸ್ಸ ತಸ್ಸೇವ ಪಞ್ಹಸ್ಸ, ಅಹಂ ಅನ್ತಂ ಕರೋಮಿ ತೇ’’ತಿ. (ಸು. ನಿ. ೫೧೭) ವಾ;

ತೇಸಂ ತೇಸಂ ಯಕ್ಖನರಿನ್ದದೇವಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಪರಿಬ್ಬಾಜಕಾನಂ ಸಬ್ಬಞ್ಞುಪವಾರಣಂ ಪವಾರೇನ್ತಿ. ಅನಚ್ಛರಿಯಞ್ಚೇತಂ, ಯಂ ಭಗವಾ ಬುದ್ಧಭೂಮಿಂ ಪತ್ವಾ ಏತಂ ಪವಾರಣಂ ಪವಾರೇಯ್ಯ. ಯೋ ಬೋಧಿಸತ್ತಭೂಮಿಯಂ ಪದೇಸಞಾಣೇ ಠಿತೋ –

‘‘ಕೋಣ್ಡಞ್ಞ, ಪಞ್ಹಾನಿ ವಿಯಾಕರೋಹಿ;

ಯಾಚನ್ತಿ ತಂ ಇಸಯೋ ಸಾಧುರೂಪಾ.

ಕೋಣ್ಡಞ್ಞ, ಏಸೋ ಮನುಜೇಸು ಧಮ್ಮೋ;

ಯಂ ವುದ್ಧಮಾಗಚ್ಛತಿ ಏಸ ಭಾರೋ’’ತಿ. (ಜಾ. ೨.೧೭.೬೦);

ಏವಂ ಸಕ್ಕಾದೀನಂ ಅತ್ಥಾಯ ಇಸೀಹಿ ಯಾಚಿತೋ –

‘‘ಕತಾವಕಾಸಾ ಪುಚ್ಛನ್ತು ಭೋನ್ತೋ,

ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಪಞ್ಹಂ ಮನಸಾಭಿಪತ್ಥಿತಂ;

ಅಹಞ್ಹಿ ತಂ ತಂ ವೋ ವಿಯಾಕರಿಸ್ಸಂ,

ಞತ್ವಾ ಸಯಂ ಲೋಕಮಿಮಂ ಪರಞ್ಚಾ’’ತಿ. (ಜಾ. ೨.೧೭.೬೧);

ಏವಂ ಸರಭಙ್ಗಕಾಲೇ. ಸಮ್ಭವಜಾತಕೇ ಚ ಸಕಲಜಮ್ಬುದೀಪಂ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ವಿಚರಿತ್ವಾ ಪಞ್ಹಾನಂ ಅನ್ತಕರಂ ಅದಿಸ್ವಾ ಸುಚಿರತೇನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇನ, ಪಞ್ಹಂ ಪುಟ್ಠುಂ ಓಕಾಸೇ ಕಾರಿತೇ ಜಾತಿಯಾ ಸತ್ತವಸ್ಸಿಕೋ ರಥಿಕಾಯ ಪಂಸುಂ ಕೀಳನ್ತೋ ಪಲ್ಲಙ್ಕಮಾಭುಜಿತ್ವಾ ಅನ್ತರವೀಥಿಯಂ ನಿಸಿನ್ನೋವ –

‘‘ತಗ್ಘ ತೇ ಅಹಮಕ್ಖಿಸ್ಸಂ, ಯಥಾಪಿ ಕುಸಲೋ ತಥಾ;

ರಾಜಾ ಚ ಖೋ ತಂ ಜಾನಾತಿ, ಯದಿ ಕಾಹತಿ ವಾ ನ ವಾ’’ತಿ. (ಜಾ. ೧.೧೬.೧೭೨);

ಸಬ್ಬಞ್ಞುಪವಾರಣಂ ಪವಾರೇಸಿ.

೧೬೩. ಏವಂ ಭಗವತಾ ಸಬ್ಬಞ್ಞುಪವಾರಣಾಯ ಪವಾರಿತಾಯ ಅತ್ತಮನೋ ರಾಜಾ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛನ್ತೋ – ‘‘ಯಥಾ ನು ಖೋ ಇಮಾನಿ, ಭನ್ತೇ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಸಿಪ್ಪಮೇವ ಸಿಪ್ಪಾಯತನಂ. ಪುಥುಸಿಪ್ಪಾಯತನಾನೀತಿ ಬಹೂನಿ ಸಿಪ್ಪಾನಿ. ಸೇಯ್ಯಥಿದನ್ತಿ ಕತಮೇ ಪನ ತೇ. ಹತ್ಥಾರೋಹಾತಿಆದೀಹಿ ಯೇ ತಂ ತಂ ಸಿಪ್ಪಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಜೀವನ್ತಿ, ತೇ ದಸ್ಸೇತಿ. ಅಯಞ್ಹಿ ಅಸ್ಸಾಧಿಪ್ಪಾಯೋ – ‘‘ಯಥಾ ಇಮೇಸಂ ಸಿಪ್ಪೂಪಜೀವೀನಂ ತಂ ತಂ ಸಿಪ್ಪಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಸನ್ದಿಟ್ಠಿಕಂ ಸಿಪ್ಪಫಲಂ ಪಞ್ಞಾಯತಿ. ಸಕ್ಕಾ ನು ಖೋ ಏವಂ ಸನ್ದಿಟ್ಠಿಕಂ ಸಾಮಞ್ಞಫಲಂ ಪಞ್ಞಾಪೇತು’’ನ್ತಿ. ತಸ್ಮಾ ಸಿಪ್ಪಾಯತನಾನಿ ಆಹರಿತ್ವಾ ಸಿಪ್ಪೂಪಜೀವಿನೋ ದಸ್ಸೇತಿ.

ತತ್ಥ ಹತ್ಥಾರೋಹಾತಿ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಹತ್ಥಾಚರಿಯಹತ್ಥಿವೇಜ್ಜಹತ್ಥಿಮೇಣ್ಡಾದಯೋ ದಸ್ಸೇತಿ. ಅಸ್ಸಾರೋಹಾತಿ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಅಸ್ಸಾಚರಿಯಅಸ್ಸವೇಜ್ಜಅಸ್ಸಮೇಣ್ಡಾದಯೋ. ರಥಿಕಾತಿ ಸಬ್ಬೇಪಿ ರಥಾಚರಿಯರಥಯೋಧರಥರಕ್ಖಾದಯೋ. ಧನುಗ್ಗಹಾತಿ ಧನುಆಚರಿಯಾ ಇಸ್ಸಾಸಾ. ಚೇಲಕಾತಿ ಯೇ ಯುದ್ಧೇ ಜಯಧಜಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪುರತೋ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ಚಲಕಾತಿ ಇಧ ರಞ್ಞೋ ಠಾನಂ ಹೋತು, ಇಧ ಅಸುಕಮಹಾಮತ್ತಸ್ಸಾತಿ ಏವಂ ಸೇನಾಬ್ಯೂಹಕಾರಕಾ. ಪಿಣ್ಡದಾಯಕಾತಿ ಸಾಹಸಿಕಮಹಾಯೋಧಾ. ತೇ ಕಿರ ಪರಸೇನಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಪರಸೀಸಂ ಪಿಣ್ಡಮಿವ ಛೇತ್ವಾ ಛೇತ್ವಾ ದಯನ್ತಿ, ಉಪ್ಪತಿತ್ವಾ ಉಪ್ಪತಿತ್ವಾ ನಿಗ್ಗಚ್ಛನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯೇ ವಾ ಸಙ್ಗಾಮಮಜ್ಝೇ ಯೋಧಾನಂ ಭತ್ತಪಾತಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪರಿವಿಸನ್ತಿ, ತೇಸಮ್ಪೇತಂ ನಾಮಂ. ಉಗ್ಗಾ ರಾಜಪುತ್ತಾತಿ ಉಗ್ಗತುಗ್ಗತಾ ಸಙ್ಗಾಮಾವಚರಾ ರಾಜಪುತ್ತಾ. ಪಕ್ಖನ್ದಿನೋತಿ ಯೇ ‘‘ಕಸ್ಸ ಸೀಸಂ ವಾ ಆವುಧಂ ವಾ ಆಹರಾಮಾ’’ತಿ ‘‘ವತ್ವಾ ಅಸುಕಸ್ಸಾ’’ತಿ ವುತ್ತಾ ಸಙ್ಗಾಮಂ ಪಕ್ಖನ್ದಿತ್ವಾ ತದೇವ ಆಹರನ್ತಿ, ಇಮೇ ಪಕ್ಖನ್ದನ್ತೀತಿ ಪಕ್ಖನ್ದಿನೋ. ಮಹಾನಾಗಾತಿ ಮಹಾನಾಗಾ ವಿಯ ಮಹಾನಾಗಾ, ಹತ್ಥಿಆದೀಸುಪಿ ಅಭಿಮುಖಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತೇಸು ಅನಿವತ್ತಿತಯೋಧಾನಮೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ. ಸೂರಾತಿ ಏಕನ್ತಸೂರಾ, ಯೇ ಸಜಾಲಿಕಾಪಿ ಸಚಮ್ಮಿಕಾಪಿ ಸಮುದ್ದಂ ತರಿತುಂ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ. ಚಮ್ಮಯೋಧಿನೋತಿ ಯೇ ಚಮ್ಮಕಞ್ಚುಕಂ ವಾ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಸರಪರಿತ್ತಾಣಚಮ್ಮಂ ವಾ ಗಹೇತ್ವಾ ಯುಜ್ಝನ್ತಿ. ದಾಸಿಕಪುತ್ತಾತಿ ಬಲವಸಿನೇಹಾ ಘರದಾಸಯೋಧಾ. ಆಳಾರಿಕಾತಿ ಪೂವಿಕಾ. ಕಪ್ಪಕಾತಿ ನ್ಹಾಪಿಕಾ. ನ್ಹಾಪಕಾತಿ ಯೇ ನ್ಹಾಪೇನ್ತಿ. ಸೂದಾತಿ ಭತ್ತಕಾರಕಾ. ಮಾಲಾಕಾರಾದಯೋ ಪಾಕಟಾಯೇವ. ಗಣಕಾತಿ ಅಚ್ಛಿದ್ದಕಪಾಠಕಾ. ಮುದ್ದಿಕಾತಿ ಹತ್ಥಮುದ್ದಾಯ ಗಣನಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಜೀವಿನೋ. ಯಾನಿ ವಾ ಪನಞ್ಞಾನಿಪೀತಿ ಅಯಕಾರದನ್ತಕಾರಚಿತ್ತಕಾರಾದೀನಿ. ಏವಂಗತಾನೀತಿ ಏವಂ ಪವತ್ತಾನಿ. ತೇ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇತಿ ತೇ ಹತ್ಥಾರೋಹಾದಯೋ ತಾನಿ ಪುಥುಸಿಪ್ಪಾಯತನಾನಿ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ರಾಜಕುಲತೋ ಮಹಾಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಲಭಮಾನಾ ಸನ್ದಿಟ್ಠಿಕಮೇವ ಸಿಪ್ಪಫಲಂ ಉಪಜೀವನ್ತಿ. ಸುಖೇನ್ತೀತಿ ಸುಖಿತಂ ಕರೋನ್ತಿ. ಪೀಣೇನ್ತೀತಿ ಪೀಣಿತಂ ಥಾಮಬಲೂಪೇತಂ ಕರೋನ್ತಿ. ಉದ್ಧಗ್ಗಿಕಾದೀಸು ಉಪರಿ ಫಲನಿಬ್ಬತ್ತನತೋ ಉದ್ಧಂ ಅಗ್ಗಮಸ್ಸಾ ಅತ್ಥೀತಿ ಉದ್ಧಗ್ಗಿಕಾ. ಸಗ್ಗಂ ಅರಹತೀತಿ ಸೋವಗ್ಗಿಕಾ. ಸುಖೋ ವಿಪಾಕೋ ಅಸ್ಸಾತಿ ಸುಖವಿಪಾಕಾ. ಸುಟ್ಠು ಅಗ್ಗೇ ರೂಪಸದ್ದಗನ್ಧರಸಫೋಟ್ಠಬ್ಬಆಯುವಣ್ಣಸುಖಯಸಆಧಿಪತೇಯ್ಯಸಙ್ಖಾತೇ ದಸ ಧಮ್ಮೇ ಸಂವತ್ತೇತಿ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತೀತಿ ಸಗ್ಗಸಂವತ್ತನಿಕಾ. ತಂ ಏವರೂಪಂ ದಕ್ಖಿಣಂ ದಾನಂ ಪತಿಟ್ಠಪೇನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಾಮಞ್ಞಫಲನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಪರಮತ್ಥತೋ ಮಗ್ಗೋ ಸಾಮಞ್ಞಂ. ಅರಿಯಫಲಂ ಸಾಮಞ್ಞಫಲಂ. ಯಥಾಹ – ‘‘ಕತಮಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಾಮಞ್ಞಂ? ಅಯಮೇವ ಅರಿಯೋ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕೋ ಮಗ್ಗೋ. ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ, ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ…ಪೇ… ಸಮ್ಮಾಸಮಾಧಿ. ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಾಮಞ್ಞಂ. ಕತಮಾನಿ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಾಮಞ್ಞಫಲಾನಿ? ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಂ…ಪೇ… ಅರಹತ್ತಫಲ’’ನ್ತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೫.೩೫). ತಂ ಏಸ ರಾಜಾ ನ ಜಾನಾತಿ. ಉಪರಿ ಆಗತಂ ಪನ ದಾಸಕಸ್ಸಕೋಪಮಂ ಸನ್ಧಾಯ ಪುಚ್ಛತಿ.

ಅಥ ಭಗವಾ ಪಞ್ಹಂ ಅವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾವ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಇಮೇ ಬಹೂ ಅಞ್ಞತಿತ್ಥಿಯಸಾವಕಾ ರಾಜಾಮಚ್ಚಾ ಇಧಾಗತಾ, ತೇ ಕಣ್ಹಪಕ್ಖಞ್ಚ ಸುಕ್ಕಪಕ್ಖಞ್ಚ ದೀಪೇತ್ವಾ ಕಥೀಯಮಾನೇ ಅಮ್ಹಾಕಂ ರಾಜಾ ಮಹನ್ತೇನ ಉಸ್ಸಾಹೇನ ಇಧಾಗತೋ, ತಸ್ಸಾಗತಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ಸಮಣಕೋಲಾಹಲಂ ಸಮಣಭಣ್ಡನಮೇವ ಕಥೇತೀತಿ ಉಜ್ಝಾಯಿಸ್ಸನ್ತಿ, ನ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ಧಮ್ಮಂ ಸೋಸ್ಸನ್ತಿ, ರಞ್ಞಾ ಪನ ಕಥೀಯಮಾನೇ ಉಜ್ಝಾಯಿತುಂ ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸನ್ತಿ, ರಾಜಾನಮೇವ ಅನುವತ್ತಿಸ್ಸನ್ತಿ. ಇಸ್ಸರಾನುವತ್ತಕೋ ಹಿ ಲೋಕೋ. ‘ಹನ್ದಾಹಂ ರಞ್ಞೋವ ಭಾರಂ ಕರೋಮೀ’ತಿ ರಞ್ಞೋ ಭಾರಂ ಕರೋನ್ತೋ ‘‘ಅಭಿಜಾನಾಸಿ ನೋ ತ್ವ’’ನ್ತಿಆದಿಮಾಹ.

೧೬೪. ತತ್ಥ ಅಭಿಜಾನಾಸಿ ನೋ ತ್ವನ್ತಿ ಅಭಿಜಾನಾಸಿ ನು ತ್ವಂ. ಅಯಞ್ಚ ನೋ-ಸದ್ದೋ ಪರತೋ ಪುಚ್ಛಿತಾತಿ ಪದೇನ ಯೋಜೇತಬ್ಬೋ. ಇದಞ್ಹಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ‘‘ಮಹಾರಾಜ, ತ್ವಂ ಇಮಂ ಪಞ್ಹಂ ಅಞ್ಞೇ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣೇ ಪುಚ್ಛಿತಾ ನು, ಅಭಿಜಾನಾಸಿ ಚ ನಂ ಪುಟ್ಠಭಾವಂ, ನ ತೇ ಸಮ್ಮುಟ್ಠ’’ನ್ತಿ. ಸಚೇ ತೇ ಅಗರೂತಿ ಸಚೇ ತುಯ್ಹಂ ಯಥಾ ತೇ ಬ್ಯಾಕರಿಂಸು, ತಥಾ ಇಧ ಭಾಸಿತುಂ ಭಾರಿಯಂ ನ ಹೋತಿ, ಯದಿ ನ ಕೋಚಿ ಅಫಾಸುಕಭಾವೋ ಅತ್ಥಿ, ಭಾಸಸ್ಸೂತಿ ಅತ್ಥೋ. ನ ಖೋ ಮೇ ಭನ್ತೇತಿ ಕಿಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ? ಪಣ್ಡಿತಪತಿರೂಪಕಾನಞ್ಹಿ ಸನ್ತಿಕೇ ಕಥೇತುಂ ದುಕ್ಖಂ ಹೋತಿ, ತೇ ಪದೇ ಪದೇ ಅಕ್ಖರೇ ಅಕ್ಖರೇ ದೋಸಮೇವ ವದನ್ತಿ. ಏಕನ್ತಪಣ್ಡಿತಾ ಪನ ಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ಸುಕಥಿತಂ ಪಸಂಸನ್ತಿ, ದುಕ್ಕಥಿತೇಸು ಪಾಳಿಪದಅತ್ಥಬ್ಯಞ್ಜನೇಸು ಯಂ ಯಂ ವಿರುಜ್ಝತಿ, ತಂ ತಂ ಉಜುಕಂ ಕತ್ವಾ ದೇನ್ತಿ. ಭಗವತಾ ಚ ಸದಿಸೋ ಏಕನ್ತಪಣ್ಡಿತೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ. ತೇನಾಹ – ‘‘ನ ಖೋ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಗರು; ಯತ್ಥಸ್ಸ ಭಗವಾ ನಿಸಿನ್ನೋ ಭಗವನ್ತರೂಪೋ ವಾ’’ತಿ.

ಪೂರಣಕಸ್ಸಪವಾದವಣ್ಣನಾ

೧೬೫. ಏಕಮಿದಾಹನ್ತಿ ಏಕಂ ಇಧ ಅಹಂ. ಸಮ್ಮೋದನೀಯಂ ಕಥಂ ಸಾರಣೀಯಂ ವೀತಿಸಾರೇತ್ವಾತಿ ಸಮ್ಮೋದಜನಕಂ ಸರಿತಬ್ಬಯುತ್ತಕಂ ಕಥಂ ಪರಿಯೋಸಾಪೇತ್ವಾ.

೧೬೬. ‘‘ಕರೋತೋ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಕಾರಯತೋ’’ತಿಆದೀಸು ಕರೋತೋತಿ ಸಹತ್ಥಾ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ. ಕಾರಯತೋತಿ ಆಣತ್ತಿಯಾ ಕಾರೇನ್ತಸ್ಸ. ಛಿನ್ದತೋತಿ ಪರೇಸಂ ಹತ್ಥಾದೀನಿ ಛಿನ್ದನ್ತಸ್ಸ. ಪಚತೋತಿ ಪರೇ ದಣ್ಡೇನ ಪೀಳೇನ್ತಸ್ಸ. ಸೋಚಯತೋತಿ ಪರಸ್ಸ ಭಣ್ಡಹರಣಾದೀಹಿ ಸೋಚಯತೋ. ಸೋಚಾಪಯತೋತಿ ಸೋಕಂ ಸಯಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸಪಿ ಪರೇಹಿ ಕಾರಾಪೇನ್ತಸ್ಸಪಿ. ಕಿಲಮತೋತಿ ಆಹಾರುಪಚ್ಛೇದಬನ್ಧನಾಗಾರಪ್ಪವೇಸನಾದೀಹಿ ಸಯಂ ಕಿಲಮನ್ತಸ್ಸಪಿ ಪರೇಹಿ ಕಿಲಮಾಪೇನ್ತಸ್ಸಪಿ. ಫನ್ದತೋ ಫನ್ದಾಪಯತೋತಿ ಪರಂ ಫನ್ದನ್ತಂ ಫನ್ದನಕಾಲೇ ಸಯಮ್ಪಿ ಫನ್ದತೋ ಪರಮ್ಪಿ ಫನ್ದಾಪಯತೋ. ಪಾಣಮತಿಪಾತಾಪಯತೋತಿ ಪಾಣಂ ಹನನ್ತಸ್ಸಪಿ ಹನಾಪೇನ್ತಸ್ಸಪಿ. ಏವಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಕರಣಕಾರಣವಸೇನೇವ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಸನ್ಧಿನ್ತಿ ಘರಸನ್ಧಿಂ. ನಿಲ್ಲೋಪನ್ತಿ ಮಹಾವಿಲೋಪಂ. ಏಕಾಗಾರಿಕನ್ತಿ ಏಕಮೇವ ಘರಂ ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ವಿಲುಪ್ಪನಂ. ಪರಿಪನ್ಥೇತಿ ಆಗತಾಗತಾನಂ ಅಚ್ಛಿನ್ದನತ್ಥಂ ಮಗ್ಗೇ ತಿಟ್ಠತೋ. ಕರೋತೋ ನ ಕರೀಯತಿ ಪಾಪನ್ತಿ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಪಾಪಂ ಕರೋಮೀತಿ ಸಞ್ಞಾಯ ಕರೋತೋಪಿ ಪಾಪಂ ನ ಕರೀಯತಿ, ನತ್ಥಿ ಪಾಪಂ. ಸತ್ತಾ ಪನ ಪಾಪಂ ಕರೋಮಾತಿ ಏವಂಸಞ್ಞಿನೋ ಹೋನ್ತೀತಿ ದೀಪೇತಿ. ಖುರಪರಿಯನ್ತೇನಾತಿ ಖುರನೇಮಿನಾ, ಖುರಧಾರಸದಿಸಪರಿಯನ್ತೇನ ವಾ. ಏಕಂ ಮಂಸಖಲನ್ತಿ ಏಕಂ ಮಂಸರಾಸಿಂ. ಪುಞ್ಜನ್ತಿ ತಸ್ಸೇವ ವೇವಚನಂ. ತತೋನಿದಾನನ್ತಿ ಏಕಮಂಸಖಲಕರಣನಿದಾನಂ.

ದಕ್ಖಿಣನ್ತಿ ದಕ್ಖಿಣತೀರೇ ಮನುಸ್ಸಾ ಕಕ್ಖಳಾ ದಾರುಣಾ, ತೇ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಹನನ್ತೋ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ಉತ್ತರತೀರೇ ಸತ್ತಾ ಸದ್ಧಾ ಹೋನ್ತಿ ಪಸನ್ನಾ ಬುದ್ಧಮಾಮಕಾ ಧಮ್ಮಮಾಮಕಾ ಸಙ್ಘಮಾಮಕಾ, ತೇ ಸನ್ಧಾಯ ದದನ್ತೋತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಯಜನ್ತೋತಿ ಮಹಾಯಾಗಂ ಕರೋನ್ತೋ. ದಮೇನಾತಿ ಇನ್ದ್ರಿಯದಮೇನ ಉಪೋಸಥಕಮ್ಮೇನ ವಾ. ಸಂಯಮೇನಾತಿ ಸೀಲಸಂಯಮೇನ. ಸಚ್ಚವಜ್ಜೇನಾತಿ ಸಚ್ಚವಚನೇನ. ಆಗಮೋತಿ ಆಗಮನಂ, ಪವತ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಬ್ಬಥಾಪಿ ಪಾಪಪುಞ್ಞಾನಂ ಕಿರಿಯಮೇವ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ.

ಅಮ್ಬಂ ಪುಟ್ಠೋ ಲಬುಜಂ ಬ್ಯಾಕರೋತಿ ನಾಮ, ಯೋ ಕೀದಿಸೋ ಅಮ್ಬೋ ಕೀದಿಸಾನಿ ವಾ ಅಮ್ಬಸ್ಸ ಖನ್ಧಪಣ್ಣಪುಪ್ಫಫಲಾನೀತಿ ವುತ್ತೇ ಏದಿಸೋ ಲಬುಜೋ ಏದಿಸಾನಿ ವಾ ಲಬುಜಸ್ಸ ಖನ್ಧಪಣ್ಣಪುಪ್ಫಫಲಾನೀತಿ ಬ್ಯಾಕರೋತಿ. ವಿಜಿತೇತಿ ಆಣಾಪವತ್ತಿದೇಸೇ. ಅಪಸಾದೇತಬ್ಬನ್ತಿ ವಿಹೇಠೇತಬ್ಬಂ. ಅನಭಿನನ್ದಿತ್ವಾತಿ ‘‘ಸಾಧು ಸಾಧೂ’’ತಿ ಏವಂ ಪಸಂಸಂ ಅಕತ್ವಾ. ಅಪ್ಪಟಿಕ್ಕೋಸಿತ್ವಾತಿ ಬಾಲದುಬ್ಭಾಸಿತಂ ತಯಾ ಭಾಸಿತನ್ತಿ ಏವಂ ಅಪ್ಪಟಿಬಾಹಿತ್ವಾ. ಅನುಗ್ಗಣ್ಹನ್ತೋತಿ ಸಾರತೋ ಅಗ್ಗಣ್ಹನ್ತೋ. ಅನಿಕ್ಕುಜ್ಜನ್ತೋತಿ ಸಾರವಸೇನೇವ ಇದಂ ನಿಸ್ಸರಣಂ, ಅಯಂ ಪರಮತ್ಥೋತಿ ಹದಯೇ ಅಟ್ಠಪೇನ್ತೋ. ಬ್ಯಞ್ಜನಂ ಪನ ತೇನ ಉಗ್ಗಹಿತಞ್ಚೇವ ನಿಕ್ಕುಜ್ಜಿತಞ್ಚ.

ಮಕ್ಖಲಿಗೋಸಾಲವಾದವಣ್ಣನಾ

೧೬೭-೧೬೯. ಮಕ್ಖಲಿವಾದೇ ಪಚ್ಚಯೋತಿ ಹೇತುವೇವಚನಮೇವ, ಉಭಯೇನಾಪಿ ವಿಜ್ಜಮಾನಮೇವ ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತಾದೀನಂ ಸಂಕಿಲೇಸಪಚ್ಚಯಂ, ಕಾಯಸುಚರಿತಾದೀನಞ್ಚ ವಿಸುದ್ಧಿಪಚ್ಚಯಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ. ಅತ್ತಕಾರೇತಿ ಅತ್ತಕಾರೋ. ಯೇನ ಅತ್ತನಾ ಕತಕಮ್ಮೇನ ಇಮೇ ಸತ್ತಾ ದೇವತ್ತಮ್ಪಿ ಮಾರತ್ತಮ್ಪಿ ಬ್ರಹ್ಮತ್ತಮ್ಪಿ ಸಾವಕಬೋಧಿಮ್ಪಿ ಪಚ್ಚೇಕಬೋಧಿಮ್ಪಿ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಮ್ಪಿ ಪಾಪುಣನ್ತಿ, ತಮ್ಪಿ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ. ದುತಿಯಪದೇನ ಯಂ ಪರಕಾರಂ ಪರಸ್ಸ ಓವಾದಾನುಸಾಸನಿಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಠಪೇತ್ವಾ ಮಹಾಸತ್ತಂ ಅವಸೇಸೋ ಜನೋ ಮನುಸ್ಸಸೋಭಗ್ಯತಂ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ಯಾವ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಾತಿ, ತಂ ಪರಕಾರಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ. ಏವಮಯಂ ಬಾಲೋ ಜಿನಚಕ್ಕೇ ಪಹಾರಂ ದೇತಿ ನಾಮ. ನತ್ಥಿ ಪುರಿಸಕಾರೇತಿ ಯೇನ ಪುರಿಸಕಾರೇನ ಸತ್ತಾ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಾ ಸಮ್ಪತ್ತಿಯೋ ಪಾಪುಣನ್ತಿ, ತಮ್ಪಿ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ. ನತ್ಥಿ ಬಲನ್ತಿ ಯಮ್ಹಿ ಅತ್ತನೋ ಬಲೇ ಪತಿಟ್ಠಿತಾ ಸತ್ತಾ ವೀರಿಯಂ ಕತ್ವಾ ತಾ ಸಮ್ಪತ್ತಿಯೋ ಪಾಪುಣನ್ತಿ, ತಂ ಬಲಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ. ನತ್ಥಿ ವೀರಿಯನ್ತಿಆದೀನಿ ಸಬ್ಬಾನಿ ಪುರಿಸಕಾರವೇವಚನಾನೇವ. ‘‘ಇದಂ ನೋ ವೀರಿಯೇನ ಇದಂ ಪುರಿಸಥಾಮೇನ, ಇದಂ ಪುರಿಸಪರಕ್ಕಮೇನ ಪವತ್ತ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ಪವತ್ತವಚನಪಟಿಕ್ಖೇಪಕರಣವಸೇನ ಪನೇತಾನಿ ವಿಸುಂ ಆದಿಯನ್ತಿ.

ಸಬ್ಬೇ ಸತ್ತಾತಿ ಓಟ್ಠಗೋಣಗದ್ರಭಾದಯೋ ಅನವಸೇಸೇ ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ. ಸಬ್ಬೇ ಪಾಣಾತಿ ಏಕಿನ್ದ್ರಿಯೋ ಪಾಣೋ, ದ್ವಿನ್ದ್ರಿಯೋ ಪಾಣೋತಿಆದಿವಸೇನ ವದತಿ. ಸಬ್ಬೇ ಭೂತಾತಿ ಅಣ್ಡಕೋಸವತ್ಥಿಕೋಸೇಸು ಭೂತೇ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ. ಸಬ್ಬೇ ಜೀವಾತಿ ಸಾಲಿಯವಗೋಧುಮಾದಯೋ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ. ತೇಸು ಹಿ ಸೋ ವಿರೂಹನಭಾವೇನ ಜೀವಸಞ್ಞೀ. ಅವಸಾ ಅಬಲಾ ಅವೀರಿಯಾತಿ ತೇಸಂ ಅತ್ತನೋ ವಸೋ ವಾ ಬಲಂ ವಾ ವೀರಿಯಂ ವಾ ನತ್ಥಿ. ನಿಯತಿಸಙ್ಗತಿಭಾವಪರಿಣತಾತಿ ಏತ್ಥ ನಿಯತೀತಿ ನಿಯತಾ. ಸಙ್ಗತೀತಿ ಛನ್ನಂ ಅಭಿಜಾತೀನಂ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಗಮನಂ. ಭಾವೋತಿ ಸಭಾವೋಯೇವ. ಏವಂ ನಿಯತಿಯಾ ಚ ಸಙ್ಗತಿಯಾ ಚ ಭಾವೇನ ಚ ಪರಿಣತಾ ನಾನಪ್ಪಕಾರತಂ ಪತ್ತಾ. ಯೇನ ಹಿ ಯಥಾ ಭವಿತಬ್ಬಂ, ಸೋ ತಥೇವ ಭವತಿ. ಯೇನ ನ ಭವಿತಬ್ಬಂ, ಸೋ ನ ಭವತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಛಸ್ವೇವಾಭಿಜಾತೀಸೂತಿ ಛಸು ಏವ ಅಭಿಜಾತೀಸು ಠತ್ವಾ ಸುಖಞ್ಚ ದುಕ್ಖಞ್ಚ ಪಟಿಸಂವೇದೇನ್ತಿ. ಅಞ್ಞಾ ಸುಖದುಕ್ಖಭೂಮಿ ನತ್ಥೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ.

ಯೋನಿಪಮುಖಸತಸಹಸ್ಸಾನೀತಿ ಪಮುಖಯೋನೀನಂ ಉತ್ತಮಯೋನೀನಂ ಚುದ್ದಸಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ ಅಞ್ಞಾನಿ ಚ ಸಟ್ಠಿಸತಾನಿ ಅಞ್ಞಾನಿ ಚ ಛಸತಾನಿ. ಪಞ್ಚ ಚ ಕಮ್ಮುನೋ ಸತಾನೀತಿ ಪಞ್ಚಕಮ್ಮಸತಾನಿ ಚ. ಕೇವಲಂ ತಕ್ಕಮತ್ತಕೇನ ನಿರತ್ಥಕಂ ದಿಟ್ಠಿಂ ದೀಪೇತಿ. ಪಞ್ಚ ಚ ಕಮ್ಮಾನಿ ತೀಣಿ ಚ ಕಮ್ಮಾನೀತಿಆದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಕೇಚಿ ಪನಾಹು – ‘‘ಪಞ್ಚ ಚ ಕಮ್ಮಾನೀತಿ ಪಞ್ಚಿನ್ದ್ರಿಯವಸೇನ ಭಣತಿ. ತೀಣೀತಿ ಕಾಯಕಮ್ಮಾದಿವಸೇನಾ’’ತಿ. ಕಮ್ಮೇ ಚ ಉಪಡ್ಢಕಮ್ಮೇ ಚಾತಿ ಏತ್ಥ ಪನಸ್ಸ ಕಾಯಕಮ್ಮಞ್ಚ ವಚೀಕಮ್ಮಞ್ಚ ಕಮ್ಮನ್ತಿ ಲದ್ಧಿ, ಮನೋಕಮ್ಮಂ ಉಪಡ್ಢಕಮ್ಮನ್ತಿ. ದ್ವಟ್ಠಿಪಟಿಪದಾತಿ ದ್ವಾಸಟ್ಠಿ ಪಟಿಪದಾತಿ ವದತಿ. ದ್ವಟ್ಠನ್ತರಕಪ್ಪಾತಿ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಕಪ್ಪೇ ಚತುಸಟ್ಠಿ ಅನ್ತರಕಪ್ಪಾ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ. ಅಯಂ ಪನ ಅಞ್ಞೇ ದ್ವೇ ಅಜಾನನ್ತೋ ಏವಮಾಹ.

ಛಳಾಭಿಜಾತಿಯೋತಿ ಕಣ್ಹಾಭಿಜಾತಿ, ನೀಲಾಭಿಜಾತಿ, ಲೋಹಿತಾಭಿಜಾತಿ, ಹಲಿದ್ದಾಭಿಜಾತಿ, ಸುಕ್ಕಾಭಿಜಾತಿ, ಪರಮಸುಕ್ಕಾಭಿಜಾತೀತಿ ಇಮಾ ಛ ಅಭಿಜಾತಿಯೋ ವದತಿ. ತತ್ಥ ಓರಬ್ಭಿಕಾ, ಸಾಕುಣಿಕಾ, ಮಾಗವಿಕಾ, ಸೂಕರಿಕಾ, ಲುದ್ದಾ, ಮಚ್ಛಘಾತಕಾ ಚೋರಾ, ಚೋರಘಾತಕಾ, ಬನ್ಧನಾಗಾರಿಕಾ, ಯೇ ವಾ ಪನಞ್ಞೇಪಿ ಕೇಚಿ ಕುರೂರಕಮ್ಮನ್ತಾ, ಅಯಂ ಕಣ್ಹಾಭಿಜಾತೀತಿ (ಅ. ನಿ. ೬.೫೭) ವದತಿ. ಭಿಕ್ಖೂ ನೀಲಾಭಿಜಾತೀತಿ ವದತಿ, ತೇ ಕಿರ ಚತೂಸು ಪಚ್ಚಯೇಸು ಕಣ್ಟಕೇ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಖಾದನ್ತಿ. ‘‘ಭಿಕ್ಖೂ ಕಣ್ಟಕವುತ್ತಿಕಾ’’ತಿ (ಅ. ನಿ. ೬.೫೭) ಅಯಞ್ಹಿಸ್ಸ ಪಾಳಿಯೇವ. ಅಥ ವಾ ಕಣ್ಟಕವುತ್ತಿಕಾ ಏವ ನಾಮ ಏಕೇ ಪಬ್ಬಜಿತಾತಿ ವದತಿ. ಲೋಹಿತಾಭಿಜಾತಿ ನಾಮ ನಿಗಣ್ಠಾ ಏಕಸಾಟಕಾತಿ ವದತಿ. ಇಮೇ ಕಿರ ಪುರಿಮೇಹಿ ದ್ವೀಹಿ ಪಣ್ಡರತರಾ. ಗಿಹೀ ಓದಾತವಸನಾ ಅಚೇಲಕಸಾವಕಾ ಹಲಿದ್ದಾಭಿಜಾತೀತಿ ವದತಿ. ಏವಂ ಅತ್ತನೋ ಪಚ್ಚಯದಾಯಕೇ ನಿಗಣ್ಠೇಹಿಪಿ ಜೇಟ್ಠಕತರೇ ಕರೋತಿ. ಆಜೀವಕಾ ಆಜೀವಕಿನಿಯೋ ಸುಕ್ಕಾಭಿಜಾತೀತಿ ವದತಿ. ತೇ ಕಿರ ಪುರಿಮೇಹಿ ಚತೂಹಿ ಪಣ್ಡರತರಾ. ನನ್ದೋ, ವಚ್ಛೋ, ಕಿಸೋ, ಸಙ್ಕಿಚ್ಛೋ, ಮಕ್ಖಲಿಗೋಸಾಲೋ, ಪರಮಸುಕ್ಕಾಭಿಜಾತೀತಿ (ಅ. ನಿ. ೬.೫೭) ವದತಿ. ತೇ ಕಿರ ಸಬ್ಬೇಹಿ ಪಣ್ಡರತರಾ.

ಅಟ್ಠ ಪುರಿಸಭೂಮಿಯೋತಿ ಮನ್ದಭೂಮಿ, ಖಿಡ್ಡಾಭೂಮಿ, ಪದವೀಮಂಸಭೂಮಿ, ಉಜುಗತಭೂಮಿ, ಸೇಕ್ಖಭೂಮಿ, ಸಮಣಭೂಮಿ, ಜಿನಭೂಮಿ, ಪನ್ನಭೂಮೀತಿ ಇಮಾ ಅಟ್ಠ ಪುರಿಸಭೂಮಿಯೋತಿ ವದತಿ. ತತ್ಥ ಜಾತದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸತ್ತದಿವಸೇ ಸಮ್ಬಾಧಟ್ಠಾನತೋ ನಿಕ್ಖನ್ತತ್ತಾ ಸತ್ತಾ ಮನ್ದಾ ಹೋನ್ತಿ ಮೋಮೂಹಾ, ಅಯಂ ಮನ್ದಭೂಮೀತಿ ವದತಿ. ಯೇ ಪನ ದುಗ್ಗತಿತೋ ಆಗತಾ ಹೋನ್ತಿ, ತೇ ಅಭಿಣ್ಹಂ ರೋದನ್ತಿ ಚೇವ ವಿರವನ್ತಿ ಚ, ಸುಗತಿತೋ ಆಗತಾ ತಂ ಅನುಸ್ಸರಿತ್ವಾ ಹಸನ್ತಿ, ಅಯಂ ಖಿಡ್ಡಾಭೂಮಿ ನಾಮ. ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ಹತ್ಥಂ ವಾ ಪಾದಂ ವಾ ಮಞ್ಚಂ ವಾ ಪೀಠಂ ವಾ ಗಹೇತ್ವಾ ಭೂಮಿಯಂ ಪದನಿಕ್ಖಿಪನಂ ಪದವೀಮಂಸಭೂಮಿ ನಾಮ. ಪದಸಾ ಗನ್ತುಂ ಸಮತ್ಥಕಾಲೇ ಉಜುಗತಭೂಮಿ ನಾಮ. ಸಿಪ್ಪಾನಿ ಸಿಕ್ಖಿತಕಾಲೇ ಸೇಕ್ಖಭೂಮಿ ನಾಮ. ಘರಾ ನಿಕ್ಖಮ್ಮ ಪಬ್ಬಜಿತಕಾಲೇ ಸಮಣಭೂಮಿ ನಾಮ. ಆಚರಿಯಂ ಸೇವಿತ್ವಾ ಜಾನನಕಾಲೇ ಜಿನಭೂಮಿ ನಾಮ. ಭಿಕ್ಖು ಚ ಪನ್ನಕೋ ಜಿನೋ ನ ಕಿಞ್ಚಿ ಆಹಾತಿ ಏವಂ ಅಲಾಭಿಂ ಸಮಣಂ ಪನ್ನಭೂಮೀತಿ ವದತಿ.

ಏಕೂನಪಞ್ಞಾಸ ಆಜೀವಕಸತೇತಿ ಏಕೂನಪಞ್ಞಾಸಆಜೀವಕವುತ್ತಿಸತಾನಿ. ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಸತೇತಿ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಪಬ್ಬಜ್ಜಾಸತಾನಿ. ನಾಗಾವಾಸಸತೇತಿ ನಾಗಮಣ್ಡಲಸತಾನಿ. ವೀಸೇ ಇನ್ದ್ರಿಯಸತೇತಿ ವೀಸತಿನ್ದ್ರಿಯಸತಾನಿ. ತಿಂಸೇ ನಿರಯಸತೇತಿ ತಿಂಸ ನಿರಯಸತಾನಿ. ರಜೋಧಾತುಯೋತಿ ರಜಓಕಿರಣಟ್ಠಾನಾನಿ, ಹತ್ಥಪಿಟ್ಠಿಪಾದಪಿಟ್ಠಾದೀನಿ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ. ಸತ್ತ ಸಞ್ಞೀಗಬ್ಭಾತಿ ಓಟ್ಠಗೋಣಗದ್ರಭಅಜಪಸುಮಿಗಮಹಿಂಸೇ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ. ಸತ್ತ ಅಸಞ್ಞೀಗಬ್ಭಾತಿ ಸಾಲಿವೀಹಿಯವಗೋಧೂಮಕಙ್ಗುವರಕಕುದ್ರೂಸಕೇ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ. ನಿಗಣ್ಠಿಗಬ್ಭಾತಿ ಗಣ್ಠಿಮ್ಹಿ ಜಾತಗಬ್ಭಾ, ಉಚ್ಛುವೇಳುನಳಾದಯೋ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ. ಸತ್ತ ದೇವಾತಿ ಬಹೂ ದೇವಾ. ಸೋ ಪನ ಸತ್ತಾತಿ ವದತಿ. ಮನುಸ್ಸಾಪಿ ಅನನ್ತಾ, ಸೋ ಸತ್ತಾತಿ ವದತಿ. ಸತ್ತ ಪಿಸಾಚಾತಿ ಪಿಸಾಚಾ ಮಹನ್ತಮಹನ್ತಾ ಸತ್ತಾತಿ ವದತಿ. ಸರಾತಿ ಮಹಾಸರಾ, ಕಣ್ಣಮುಣ್ಡರಥಕಾರಅನೋತತ್ತಸೀಹಪ್ಪಪಾತಛದ್ದನ್ತಮನ್ದಾಕಿನೀಕುಣಾಲದಹೇ ಗಹೇತ್ವಾ ವದತಿ.

ಪವುಟಾತಿ ಗಣ್ಠಿಕಾ. ಪಪಾತಾತಿ ಮಹಾಪಪಾತಾ. ಪಪಾತಸತಾನೀತಿ ಖುದ್ದಕಪಪಾತಸತಾನಿ. ಸುಪಿನಾತಿ ಮಹಾಸುಪಿನಾ. ಸುಪಿನಸತಾನೀತಿ ಖುದ್ದಕಸುಪಿನಸತಾನಿ. ಮಹಾಕಪ್ಪಿನೋತಿ ಮಹಾಕಪ್ಪಾನಂ. ತತ್ಥ ಏಕಮ್ಹಾ ಮಹಾಸರಾ ವಸ್ಸಸತೇ ವಸ್ಸಸತೇ ಕುಸಗ್ಗೇನ ಏಕಂ ಉದಕಬಿನ್ದುಂ ನೀಹರಿತ್ವಾ ಸತ್ತಕ್ಖತ್ತುಂ ತಮ್ಹಿ ಸರೇ ನಿರುದಕೇ ಕತೇ ಏಕೋ ಮಹಾಕಪ್ಪೋತಿ ವದತಿ. ಏವರೂಪಾನಂ ಮಹಾಕಪ್ಪಾನಂ ಚತುರಾಸೀತಿಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ ಖೇಪೇತ್ವಾ ಬಾಲೇ ಚ ಪಣ್ಡಿತೇ ಚ ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಂ ಕರೋನ್ತೀತಿ ಅಯಮಸ್ಸ ಲದ್ಧಿ. ಪಣ್ಡಿತೋಪಿ ಕಿರ ಅನ್ತರಾ ವಿಸುಜ್ಝಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ. ಬಾಲೋಪಿ ತತೋ ಉದ್ಧಂ ನ ಗಚ್ಛತಿ.

ಸೀಲೇನಾತಿ ಅಚೇಲಕಸೀಲೇನ ವಾ ಅಞ್ಞೇನ ವಾ ಯೇನ ಕೇನಚಿ. ವತೇನಾತಿ ತಾದಿಸೇನೇವ ವತೇನ. ತಪೇನಾತಿ ತಪೋಕಮ್ಮೇನ. ಅಪರಿಪಕ್ಕಂ ಪರಿಪಾಚೇತಿ ನಾಮ, ಯೋ ‘‘ಅಹಂ ಪಣ್ಡಿತೋ’’ತಿ ಅನ್ತರಾ ವಿಸುಜ್ಝತಿ. ಪರಿಪಕ್ಕಂ ಫುಸ್ಸ ಫುಸ್ಸ ಬ್ಯನ್ತಿಂ ಕರೋತಿ ನಾಮ ಯೋ ‘‘ಅಹಂ ಬಾಲೋ’’ತಿ ವುತ್ತಪರಿಮಾಣಂ ಕಾಲಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಯಾತಿ. ಹೇವಂ ನತ್ಥೀತಿ ಏವಂ ನತ್ಥಿ. ತಞ್ಹಿ ಉಭಯಮ್ಪಿ ನ ಸಕ್ಕಾ ಕಾತುನ್ತಿ ದೀಪೇತಿ. ದೋಣಮಿತೇತಿ ದೋಣೇನ ಮಿತಂ ವಿಯ. ಸುಖದುಕ್ಖೇತಿ ಸುಖದುಕ್ಖಂ. ಪರಿಯನ್ತಕತೇತಿ ವುತ್ತಪರಿಮಾಣೇನ ಕಾಲೇನ ಕತಪರಿಯನ್ತೇ. ನತ್ಥಿ ಹಾಯನವಡ್ಢನೇತಿ ನತ್ಥಿ ಹಾಯನವಡ್ಢನಾನಿ. ನ ಸಂಸಾರೋ ಪಣ್ಡಿತಸ್ಸ ಹಾಯತಿ, ನ ಬಾಲಸ್ಸ ವಡ್ಢತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಉಕ್ಕಂಸಾವಕಂಸೇತಿ ಉಕ್ಕಂಸಾವಕಂಸಾ. ಹಾಯನವಡ್ಢನಾನಮೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ.

ಇದಾನಿ ತಮತ್ಥಂ ಉಪಮಾಯ ಸಾಧೇನ್ತೋ ‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ನಾಮಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಸುತ್ತಗುಳೇತಿ ವೇಠೇತ್ವಾ ಕತಸುತ್ತಗುಳೇ. ನಿಬ್ಬೇಠಿಯಮಾನಮೇವ ಪಲೇತೀತಿ ಪಬ್ಬತೇ ವಾ ರುಕ್ಖಗ್ಗೇ ವಾ ಠತ್ವಾ ಖಿತ್ತಂ ಸುತ್ತಪ್ಪಮಾಣೇನ ನಿಬ್ಬೇಠಿಯಮಾನಮೇವ ಗಚ್ಛತಿ, ಸುತ್ತೇ ಖೀಣೇ ತತ್ಥೇವ ತಿಟ್ಠತಿ, ನ ಗಚ್ಛತಿ. ಏವಮೇವ ವುತ್ತಕಾಲತೋ ಉದ್ಧಂ ನ ಗಚ್ಛತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ.

ಅಜಿತಕೇಸಕಮ್ಬಲವಾದವಣ್ಣನಾ

೧೭೦-೧೭೨. ಅಜಿತವಾದೇ ನತ್ಥಿ ದಿನ್ನನ್ತಿ ದಿನ್ನಫಲಾಭಾವಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ. ಯಿಟ್ಠಂ ವುಚ್ಚತಿ ಮಹಾಯಾಗೋ. ಹುತನ್ತಿ ಪಹೇಣಕಸಕ್ಕಾರೋ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ. ತಮ್ಪಿ ಉಭಯಂ ಫಲಾಭಾವಮೇವ ಸನ್ಧಾಯ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ. ಸುಕತದುಕ್ಕಟಾನನ್ತಿ ಸುಕತದುಕ್ಕಟಾನಂ, ಕುಸಲಾಕುಸಲಾನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಫಲಂ ವಿಪಾಕೋತಿ ಯಂ ಫಲನ್ತಿ ವಾ ವಿಪಾಕೋತಿ ವಾ ವುಚ್ಚತಿ, ತಂ ನತ್ಥೀತಿ ವದತಿ. ನತ್ಥಿ ಅಯಂ ಲೋಕೋತಿ ಪರಲೋಕೇ ಠಿತಸ್ಸ ಅಯಂ ಲೋಕೋ ನತ್ಥಿ, ನತ್ಥಿ ಪರೋ ಲೋಕೋತಿ ಇಧ ಲೋಕೇ ಠಿತಸ್ಸಾಪಿ ಪರೋ ಲೋಕೋ ನತ್ಥಿ, ಸಬ್ಬೇ ತತ್ಥ ತತ್ಥೇವ ಉಚ್ಛಿಜ್ಜನ್ತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ನತ್ಥಿ ಮಾತಾ ನತ್ಥಿ ಪಿತಾತಿ ತೇಸು ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪತ್ತಿಮಿಚ್ಛಾಪಟಿಪತ್ತೀನಂ ಫಲಾಭಾವವಸೇನ ವದತಿ. ನತ್ಥಿ ಸತ್ತಾ ಓಪಪಾತಿಕಾತಿ ಚವಿತ್ವಾ ಉಪಪಜ್ಜನಕಾ ಸತ್ತಾ ನಾಮ ನತ್ಥೀತಿ ವದತಿ.

ಚಾತುಮಹಾಭೂತಿಕೋತಿ ಚತುಮಹಾಭೂತಮಯೋ. ಪಥವೀ ಪಥವಿಕಾಯನ್ತಿ ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಪಥವೀಧಾತು ಬಾಹಿರಪಥವೀಧಾತುಂ. ಅನುಪೇತೀತಿ ಅನುಯಾಯತಿ. ಅನುಪಗಚ್ಛತೀತಿ ತಸ್ಸೇವ ವೇವಚನಂ. ಅನುಗಚ್ಛತೀತಿಪಿ ಅತ್ಥೋ. ಉಭಯೇನಾಪಿ ಉಪೇತಿ, ಉಪಗಚ್ಛತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಆಪಾದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಇನ್ದ್ರಿಯಾನೀತಿ ಮನಚ್ಛಟ್ಠಾನಿ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಆಕಾಸಂ ಪಕ್ಖನ್ದನ್ತಿ. ಆಸನ್ದಿಪಞ್ಚಮಾತಿ ನಿಪನ್ನಮಞ್ಚೇನ ಪಞ್ಚಮಾ, ಮಞ್ಚೋ ಚೇವ ಚತ್ತಾರೋ ಮಞ್ಚಪಾದೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಠಿತಾ ಚತ್ತಾರೋ ಪುರಿಸಾ ಚಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯಾವಾಳಾಹನಾತಿ ಯಾವ ಸುಸಾನಾ. ಪದಾನೀತಿ ‘ಅಯಂ ಏವಂ ಸೀಲವಾ ಅಹೋಸಿ, ಏವಂ ದುಸ್ಸೀಲೋ’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಪವತ್ತಾನಿ ಗುಣಾಗುಣಪದಾನಿ, ಸರೀರಮೇವ ವಾ ಏತ್ಥ ಪದಾನೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ. ಕಾಪೋತಕಾನೀತಿ ಕಪೋತವಣ್ಣಾನಿ, ಪಾರಾವತಪಕ್ಖವಣ್ಣಾನೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಭಸ್ಸನ್ತಾತಿ ಭಸ್ಮನ್ತಾ, ಅಯಮೇವ ವಾ ಪಾಳಿ. ಆಹುತಿಯೋತಿ ಯಂ ಪಹೇಣಕಸಕ್ಕಾರಾದಿಭೇದಂ ದಿನ್ನದಾನಂ, ಸಬ್ಬಂ ತಂ ಛಾರಿಕಾವಸಾನಮೇವ ಹೋತಿ, ನ ತತೋ ಪರಂ ಫಲದಾಯಕಂ ಹುತ್ವಾ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ದತ್ತುಪಞ್ಞತ್ತನ್ತಿ ದತ್ತೂಹಿ ಬಾಲಮನುಸ್ಸೇಹಿ ಪಞ್ಞತ್ತಂ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ‘ಬಾಲೇಹಿ ಅಬುದ್ಧೀಹಿ ಪಞ್ಞತ್ತಮಿದಂ ದಾನಂ, ನ ಪಣ್ಡಿತೇಹಿ. ಬಾಲಾ ದೇನ್ತಿ, ಪಣ್ಡಿತಾ ಗಣ್ಹನ್ತೀ’ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ.

ತತ್ಥ ಪೂರಣೋ ‘‘ಕರೋತೋ ನ ಕರೀಯತಿ ಪಾಪ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತೋ ಕಮ್ಮಂ ಪಟಿಬಾಹತಿ. ಅಜಿತೋ ‘‘ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಉಚ್ಛಿಜ್ಜತೀ’’ತಿ ವದನ್ತೋ ವಿಪಾಕಂ ಪಟಿಬಾಹತಿ. ಮಕ್ಖಲಿ ‘‘ನತ್ಥಿ ಹೇತೂ’’ತಿ ವದನ್ತೋ ಉಭಯಂ ಪಟಿಬಾಹತಿ. ತತ್ಥ ಕಮ್ಮಂ ಪಟಿಬಾಹನ್ತೇನಾಪಿ ವಿಪಾಕೋ ಪಟಿಬಾಹಿತೋ ಹೋತಿ, ವಿಪಾಕಂ ಪಟಿಬಾಹನ್ತೇನಾಪಿ ಕಮ್ಮಂ ಪಟಿಬಾಹಿತಂ ಹೋತಿ. ಇತಿ ಸಬ್ಬೇಪೇತೇ ಅತ್ಥತೋ ಉಭಯಪ್ಪಟಿಬಾಹಕಾ ಅಹೇತುಕವಾದಾ ಚೇವ ಅಕಿರಿಯವಾದಾ ಚ ನತ್ಥಿಕವಾದಾ ಚ ಹೋನ್ತಿ.

ಯೇ ವಾ ಪನ ತೇಸಂ ಲದ್ಧಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ರತ್ತಿಟ್ಠಾನೇ ದಿವಾಠಾನೇ ನಿಸಿನ್ನಾ ಸಜ್ಝಾಯನ್ತಿ ವೀಮಂಸನ್ತಿ, ತೇಸಂ ‘‘ಕರೋತೋ ನ ಕರೀಯತಿ ಪಾಪಂ, ನತ್ಥಿ ಹೇತು, ನತ್ಥಿ ಪಚ್ಚಯೋ, ಮತೋ ಉಚ್ಛಿಜ್ಜತೀ’’ತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಆರಮ್ಮಣೇ ಮಿಚ್ಛಾಸತಿ ಸನ್ತಿಟ್ಠತಿ, ಚಿತ್ತಂ ಏಕಗ್ಗಂ ಹೋತಿ, ಜವನಾನಿ ಜವನ್ತಿ, ಪಠಮಜವನೇ ಸತೇಕಿಚ್ಛಾ ಹೋನ್ತಿ, ತಥಾ ದುತಿಯಾದೀಸು, ಸತ್ತಮೇ ಬುದ್ಧಾನಮ್ಪಿ ಅತೇಕಿಚ್ಛಾ ಅನಿವತ್ತಿನೋ ಅರಿಟ್ಠಕಣ್ಟಕಸದಿಸಾ. ತತ್ಥ ಕೋಚಿ ಏಕಂ ದಸ್ಸನಂ ಓಕ್ಕಮತಿ, ಕೋಚಿ ದ್ವೇ, ಕೋಚಿ ತೀಣಿಪಿ, ಏಕಸ್ಮಿಂ ಓಕ್ಕನ್ತೇಪಿ, ದ್ವೀಸು ತೀಸು ಓಕ್ಕನ್ತೇಸುಪಿ, ನಿಯತಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಕೋವ ಹೋತಿ; ಪತ್ತೋ ಸಗ್ಗಮಗ್ಗಾವರಣಞ್ಚೇವ ಮೋಕ್ಖಮಗ್ಗಾವರಣಞ್ಚ, ಅಭಬ್ಬೋ ತಸ್ಸತ್ತಭಾವಸ್ಸ ಅನನ್ತರಂ ಸಗ್ಗಮ್ಪಿ ಗನ್ತುಂ, ಪಗೇವ ಮೋಕ್ಖಂ. ವಟ್ಟಖಾಣು ನಾಮೇಸ ಸತ್ತೋ ಪಥವಿಗೋಪಕೋ, ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಏವರೂಪಸ್ಸ ಭವತೋ ವುಟ್ಠಾನಂ ನತ್ಥಿ.

‘‘ತಸ್ಮಾ ಅಕಲ್ಯಾಣಜನಂ, ಆಸೀವಿಸಮಿವೋರಗಂ;

ಆರಕಾ ಪರಿವಜ್ಜೇಯ್ಯ, ಭೂತಿಕಾಮೋ ವಿಚಕ್ಖಣೋ’’ತಿ.

ಪಕುಧಕಚ್ಚಾಯನವಾದವಣ್ಣನಾ

೧೭೩-೧೭೫. ಪಕುಧವಾದೇ ಅಕಟಾತಿ ಅಕತಾ. ಅಕಟವಿಧಾತಿ ಅಕತವಿಧಾನಾ. ಏವಂ ಕರೋಹೀತಿ ಕೇನಚಿ ಕಾರಾಪಿತಾಪಿ ನ ಹೋನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅನಿಮ್ಮಿತಾತಿ ಇದ್ಧಿಯಾಪಿ ನ ನಿಮ್ಮಿತಾ. ಅನಿಮ್ಮಾತಾತಿ ಅನಿಮ್ಮಾಪಿತಾ, ಕೇಚಿ ಅನಿಮ್ಮಾಪೇತಬ್ಬಾತಿ ಪದಂ ವದನ್ತಿ, ತಂ ನೇವ ಪಾಳಿಯಂ, ನ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ದಿಸ್ಸತಿ. ವಞ್ಝಾದಿಪದತ್ತಯಂ ವುತ್ತತ್ಥಮೇವ. ನ ಇಞ್ಜನ್ತೀತಿ ಏಸಿಕತ್ಥಮ್ಭೋ ವಿಯ ಠಿತತ್ತಾ ನ ಚಲನ್ತಿ. ನ ವಿಪರಿಣಮನ್ತೀತಿ ಪಕತಿಂ ನ ಜಹನ್ತಿ. ನ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಬ್ಯಾಬಾಧೇನ್ತೀತಿ ನ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಉಪಹನನ್ತಿ. ನಾಲನ್ತಿ ನ ಸಮತ್ಥಾ. ಪಥವಿಕಾಯೋತಿಆದೀಸು ಪಥವೀಯೇವ ಪಥವಿಕಾಯೋ, ಪಥವಿಸಮೂಹೋ ವಾ. ತತ್ಥಾತಿ ತೇಸು ಜೀವಸತ್ತಮೇಸು ಕಾಯೇಸು. ಸತ್ತನ್ನಂ ತ್ವೇವ ಕಾಯಾನನ್ತಿ ಯಥಾ ಮುಗ್ಗರಾಸಿಆದೀಸು ಪಹತಂ ಸತ್ಥಂ ಮುಗ್ಗಾದೀನಂ ಅನ್ತರೇನ ಪವಿಸತಿ, ಏವಂ ಸತ್ತನ್ನಂ ಕಾಯಾನಂ ಅನ್ತರೇನ ಛಿದ್ದೇನ ವಿವರೇನ ಸತ್ಥಂ ಪವಿಸತಿ. ತತ್ಥ ಅಹಂ ಇಮಂ ಜೀವಿತಾ ವೋರೋಪೇಮೀತಿ ಕೇವಲಂ ಸಞ್ಞಾಮತ್ತಮೇವ ಹೋತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ.

ನಿಗಣ್ಠನಾಟಪುತ್ತವಾದವಣ್ಣನಾ

೧೭೬-೧೭೮. ನಾಟಪುತ್ತವಾದೇ ಚಾತುಯಾಮಸಂವರಸಂವುತೋತಿ ಚತುಕೋಟ್ಠಾಸೇನ ಸಂವರೇನ ಸಂವುತೋ. ಸಬ್ಬವಾರಿವಾರಿತೋ ಚಾತಿ ವಾರಿತಸಬ್ಬಉದಕೋ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಸಬ್ಬಸೀತೋದಕೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸೋ ಕಿರ ಸೀತೋದಕೇ ಸತ್ತಸಞ್ಞೀ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ನ ತಂ ವಳಞ್ಜೇತಿ. ಸಬ್ಬವಾರಿಯುತ್ತೋತಿ ಸಬ್ಬೇನ ಪಾಪವಾರಣೇನ ಯುತ್ತೋ. ಸಬ್ಬವಾರಿಧುತೋತಿ ಸಬ್ಬೇನ ಪಾಪವಾರಣೇನ ಧುತಪಾಪೋ. ಸಬ್ಬವಾರಿಫುಟೋತಿ ಸಬ್ಬೇನ ಪಾಪವಾರಣೇನ ಫುಟ್ಠೋ. ಗತತ್ತೋತಿ ಕೋಟಿಪ್ಪತ್ತಚಿತ್ತೋ. ಯತತ್ತೋತಿ ಸಂಯತಚಿತ್ತೋ. ಠಿತತ್ತೋತಿ ಸುಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತಚಿತ್ತೋ. ಏತಸ್ಸ ವಾದೇ ಕಿಞ್ಚಿ ಸಾಸನಾನುಲೋಮಮ್ಪಿ ಅತ್ಥಿ, ಅಸುದ್ಧಲದ್ಧಿತಾಯ ಪನ ಸಬ್ಬಾ ದಿಟ್ಠಿಯೇವ ಜಾತಾ.

ಸಞ್ಚಯಬೇಲಟ್ಠಪುತ್ತವಾದವಣ್ಣನಾ

೧೭೯-೧೮೧. ಸಞ್ಚಯವಾದೋ ಅಮರಾವಿಕ್ಖೇಪೇ ವುತ್ತನಯೋ ಏವ.

ಪಠಮಸನ್ದಿಟ್ಠಿಕಸಾಮಞ್ಞಫಲವಣ್ಣನಾ

೧೮೨. ಸೋಹಂ, ಭನ್ತೇತಿ ಸೋ ಅಹಂ ಭನ್ತೇ, ವಾಲುಕಂ ಪೀಳೇತ್ವಾ ತೇಲಂ ಅಲಭಮಾನೋ ವಿಯ ತಿತ್ಥಿಯವಾದೇಸು ಸಾರಂ ಅಲಭನ್ತೋ ಭಗವನ್ತಂ ಪುಚ್ಛಾಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

೧೮೩. ಯಥಾ ತೇ ಖಮೇಯ್ಯಾತಿ ಯಥಾ ತೇ ರುಚ್ಚೇಯ್ಯ. ದಾಸೋತಿ ಅನ್ತೋಜಾತಧನಕ್ಕೀತಕರಮರಾನೀತಸಾಮಂದಾಸಬ್ಯೋಪಗತಾನಂ ಅಞ್ಞತರೋ. ಕಮ್ಮಕಾರೋತಿ ಅನಲಸೋ ಕಮ್ಮಕರಣಸೀಲೋಯೇವ. ದೂರತೋ ದಿಸ್ವಾ ಪಠಮಮೇವ ಉಟ್ಠಹತೀತಿ ಪುಬ್ಬುಟ್ಠಾಯೀ. ಏವಂ ಉಟ್ಠಿತೋ ಸಾಮಿನೋ ಆಸನಂ ಪಞ್ಞಪೇತ್ವಾ ಪಾದಧೋವನಾದಿಕತ್ತಬ್ಬಕಿಚ್ಚಂ ಕತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ನಿಪತತಿ ನಿಸೀದತೀತಿ ಪಚ್ಛಾನಿಪಾತೀ. ಸಾಮಿಕಮ್ಹಿ ವಾ ಸಯನತೋ ಅವುಟ್ಠಿತೇ ಪುಬ್ಬೇಯೇವ ವುಟ್ಠಾತೀತಿ ಪುಬ್ಬುಟ್ಠಾಯೀ. ಪಚ್ಚೂಸಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವ ಸಾಮಿನೋ ರತ್ತಿಂ ನಿದ್ದೋಕ್ಕಮನಂ, ತಾವ ಸಬ್ಬಕಿಚ್ಚಾನಿ ಕತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ನಿಪತತಿ, ಸೇಯ್ಯಂ ಕಪ್ಪೇತೀತಿ ಪಚ್ಛಾನಿಪಾತೀ. ಕಿಂ ಕರೋಮಿ, ಕಿಂ ಕರೋಮೀತಿ ಏವಂ ಕಿಂಕಾರಮೇವ ಪಟಿಸುಣನ್ತೋ ವಿಚರತೀತಿ ಕಿಂ ಕಾರಪಟಿಸ್ಸಾವೀ. ಮನಾಪಮೇವ ಕಿರಿಯಂ ಕರೋತೀತಿ ಮನಾಪಚಾರೀ. ಪಿಯಮೇವ ವದತೀತಿ ಪಿಯವಾದೀ. ಸಾಮಿನೋ ತುಟ್ಠಪಹಟ್ಠಂ ಮುಖಂ ಉಲ್ಲೋಕಯಮಾನೋ ವಿಚರತೀತಿ ಮುಖುಲ್ಲೋಕಕೋ.

ದೇವೋ ಮಞ್ಞೇತಿ ದೇವೋ ವಿಯ. ಸೋ ವತಸ್ಸಾಹಂ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕರೇಯ್ಯನ್ತಿ ಸೋ ವತ ಅಹಂ ಏವರೂಪೋ ಅಸ್ಸಂ, ಯದಿ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕರೇಯ್ಯನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ಸೋ ವತಸ್ಸ’ಸ್ಸ’’ನ್ತಿಪಿ ಪಾಠೋ, ಅಯಮೇವತ್ಥೋ. ಯಂನೂನಾಹನ್ತಿ ಸಚೇ ದಾನಂ ದಸ್ಸಾಮಿ, ಯಂ ರಾಜಾ ಏಕದಿವಸಂ ದೇತಿ, ತತೋ ಸತಭಾಗಮ್ಪಿ ಯಾವಜೀವಂ ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮಿ ದಾತುನ್ತಿ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಯಂ ಉಸ್ಸಾಹಂ ಕತ್ವಾ ಏವಂ ಚಿನ್ತನಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ.

ಕಾಯೇನ ಸಂವುತೋತಿ ಕಾಯೇನ ಪಿಹಿತೋ ಹುತ್ವಾ ಅಕುಸಲಸ್ಸ ಪವೇಸನದ್ವಾರಂ ಥಕೇತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏಸೇವ ನಯೋ ಸೇಸಪದದ್ವಯೇಪಿ. ಘಾಸಚ್ಛಾದನಪರಮತಾಯಾತಿ ಘಾಸಚ್ಛಾದನೇನ ಪರಮತಾಯ ಉತ್ತಮತಾಯ, ಏತದತ್ಥಮ್ಪಿ ಅನೇಸನಂ ಪಹಾಯ ಅಗ್ಗಸಲ್ಲೇಖೇನ ಸನ್ತುಟ್ಠೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಭಿರತೋ ಪವಿವೇಕೇತಿ ‘‘ಕಾಯವಿವೇಕೋ ಚ ವಿವೇಕಟ್ಠಕಾಯಾನಂ, ಚಿತ್ತವಿವೇಕೋ ಚ ನೇಕ್ಖಮ್ಮಾಭಿರತಾನಂ, ಪರಮವೋದಾನಪ್ಪತ್ತಾನಂ ಉಪಧಿವಿವೇಕೋ ಚ ನಿರುಪಧೀನಂ ಪುಗ್ಗಲಾನಂ ವಿಸಙ್ಖಾರಗತಾನ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ವುತ್ತೇ ತಿವಿಧೇಪಿ ವಿವೇಕೇ ರತೋ; ಗಣಸಙ್ಗಣಿಕಂ ಪಹಾಯ ಕಾಯೇನ ಏಕೋ ವಿಹರತಿ, ಚಿತ್ತಕಿಲೇಸಸಙ್ಗಣಿಕಂ ಪಹಾಯ ಅಟ್ಠಸಮಾಪತ್ತಿವಸೇನ ಏಕೋ ವಿಹರತಿ, ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿಂ ವಾ ನಿರೋಧಸಮಾಪತ್ತಿಂ ವಾ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಪತ್ವಾ ವಿಹರತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯಗ್ಘೇತಿ ಚೋದನತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ.

೧೮೪. ಆಸನೇನಪಿ ನಿಮನ್ತೇಯ್ಯಾಮಾತಿ ನಿಸಿನ್ನಾಸನಂ ಪಪ್ಫೋಟೇತ್ವಾ ಇಧ ನಿಸೀದಥಾತಿ ವದೇಯ್ಯಾಮ. ಅಭಿನಿಮನ್ತೇಯ್ಯಾಮಪಿ ನನ್ತಿ ಅಭಿಹರಿತ್ವಾಪಿ ನಂ ನಿಮನ್ತೇಯ್ಯಾಮ. ತತ್ಥ ದುವಿಧೋ ಅಭಿಹಾರೋ – ವಾಚಾಯ ಚೇವ ಕಾಯೇನ ಚ. ತುಮ್ಹಾಕಂ ಇಚ್ಛಿತಿಚ್ಛಿತಕ್ಖಣೇ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಚೀವರಾದೀಹಿ ವದೇಯ್ಯಾಥ ಯೇನತ್ಥೋತಿ ವದನ್ತೋ ಹಿ ವಾಚಾಯ ಅಭಿಹರಿತ್ವಾ ನಿಮನ್ತೇತಿ ನಾಮ. ಚೀವರಾದಿವೇಕಲ್ಲಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ಇದಂ ಗಣ್ಹಾಥಾತಿ ತಾನಿ ದೇನ್ತೋ ಪನ ಕಾಯೇನ ಅಭಿಹರಿತ್ವಾ ನಿಮನ್ತೇತಿ ನಾಮ. ತದುಭಯಮ್ಪಿ ಸನ್ಧಾಯ ಅಭಿನಿಮನ್ತೇಯ್ಯಾಮಪಿ ನನ್ತಿ ಆಹ. ಏತ್ಥ ಚ ಗಿಲಾನಪಚ್ಚಯಭೇಸಜ್ಜಪರಿಕ್ಖಾರೋತಿ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಗಿಲಾನಸ್ಸ ಸಪ್ಪಾಯಂ ಓಸಧಂ. ವಚನತ್ಥೋ ಪನ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ ವುತ್ತೋ. ರಕ್ಖಾವರಣಗುತ್ತಿನ್ತಿ ರಕ್ಖಾಸಙ್ಖಾತಞ್ಚೇವ ಆವರಣಸಙ್ಖಾತಞ್ಚ ಗುತ್ತಿಂ. ಸಾ ಪನೇಸಾ ನ ಆವುಧಹತ್ಥೇ ಪುರಿಸೇ ಠಪೇನ್ತೇನ ಧಮ್ಮಿಕಾ ನಾಮ ಸಂವಿದಹಿತಾ ಹೋತಿ. ಯಥಾ ಪನ ಅವೇಲಾಯ ಕಟ್ಠಹಾರಿಕಪಣ್ಣಹಾರಿಕಾದಯೋ ವಿಹಾರಂ ನ ಪವಿಸನ್ತಿ, ಮಿಗಲುದ್ದಕಾದಯೋ ವಿಹಾರಸೀಮಾಯ ಮಿಗೇ ವಾ ಮಚ್ಛೇ ವಾ ನ ಗಣ್ಹನ್ತಿ, ಏವಂ ಸಂವಿದಹನ್ತೇನ ಧಮ್ಮಿಕಾ ನಾಮ ರಕ್ಖಾ ಸಂವಿಹಿತಾ ಹೋತಿ, ತಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ – ‘‘ಧಮ್ಮಿಕ’’ನ್ತಿ.

೧೮೫. ಯದಿ ಏವಂ ಸನ್ತೇತಿ ಯದಿ ತವ ದಾಸೋ ತುಯ್ಹಂ ಸನ್ತಿಕಾ ಅಭಿವಾದನಾದೀನಿ ಲಭೇಯ್ಯ. ಏವಂ ಸನ್ತೇ. ಅದ್ಧಾತಿ ಏಕಂಸವಚನಮೇತಂ. ಪಠಮನ್ತಿ ಭಣನ್ತೋ ಅಞ್ಞಸ್ಸಾಪಿ ಅತ್ಥಿತಂ ದೀಪೇತಿ. ತೇನೇವ ಚ ರಾಜಾ ಸಕ್ಕಾ ಪನ, ಭನ್ತೇ, ಅಞ್ಞಮ್ಪೀತಿಆದಿಮಾಹ.

ದುತಿಯಸನ್ದಿಟ್ಠಿಕಸಾಮಞ್ಞಫಲವಣ್ಣನಾ

೧೮೬-೧೮೮. ಕಸತೀತಿ ಕಸ್ಸಕೋ. ಗೇಹಸ್ಸ ಪತಿ, ಏಕಗೇಹಮತ್ತೇ ಜೇಟ್ಠಕೋತಿ ಗಹಪತಿಕೋ. ಬಲಿಸಙ್ಖಾತಂ ಕರಂ ಕರೋತೀತಿ ಕರಕಾರಕೋ. ಧಞ್ಞರಾಸಿಂ ಧನರಾಸಿಞ್ಚ ವಡ್ಢೇತೀತಿ ರಾಸಿವಡ್ಢಕೋ.

ಅಪ್ಪಂ ವಾತಿ ಪರಿತ್ತಕಂ ವಾ ಅನ್ತಮಸೋ ತಣ್ಡುಲನಾಳಿಮತ್ತಕಮ್ಪಿ. ಭೋಗಕ್ಖನ್ಧನ್ತಿ ಭೋಗರಾಸಿಂ. ಮಹನ್ತಂ ವಾತಿ ವಿಪುಲಂ ವಾ. ಯಥಾ ಹಿ ಮಹನ್ತಂ ಪಹಾಯ ಪಬ್ಬಜಿತುಂ ದುಕ್ಕರಂ, ಏವಂ ಅಪ್ಪಮ್ಪೀತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ಉಭಯಮಾಹ. ದಾಸವಾರೇ ಪನ ಯಸ್ಮಾ ದಾಸೋ ಅತ್ತನೋಪಿ ಅನಿಸ್ಸರೋ, ಪಗೇವ ಭೋಗಾನಂ. ಯಞ್ಹಿ ತಸ್ಸ ಧನಂ, ತಂ ಸಾಮಿಕಾನಞ್ಞೇವ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಭೋಗಗ್ಗಹಣಂ ನ ಕತಂ. ಞಾತಿಯೇವ ಞಾತಿಪರಿವಟ್ಟೋ.

ಪಣೀತತರಸಾಮಞ್ಞಫಲವಣ್ಣನಾ

೧೮೯. ಸಕ್ಕಾ ಪನ, ಭನ್ತೇ, ಅಞ್ಞಮ್ಪಿ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇತಿ ಇಧ ಏವಮೇವಾತಿ ನ ವುತ್ತಂ. ತಂ ಕಸ್ಮಾತಿ ಚೇ, ಏವಮೇವಾತಿ ಹಿ ವುಚ್ಚಮಾನೇ ಪಹೋತಿ ಭಗವಾ ಸಕಲಮ್ಪಿ ರತ್ತಿನ್ದಿವಂ ತತೋ ವಾ ಭಿಯ್ಯೋಪಿ ಏವರೂಪಾಹಿ ಉಪಮಾಹಿ ಸಾಮಞ್ಞಫಲಂ ದೀಪೇತುಂ. ತತ್ಥ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಏತಸ್ಸ ಭಗವತೋ ವಚನಸವನೇ ಪರಿಯನ್ತಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ತಥಾಪಿ ಅತ್ಥೋ ತಾದಿಸೋಯೇವ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಉಪರಿ ವಿಸೇಸಂ ಪುಚ್ಛನ್ತೋ ಏವಮೇವಾತಿ ಅವತ್ವಾ – ‘‘ಅಭಿಕ್ಕನ್ತತರಞ್ಚ ಪಣೀತತರಞ್ಚಾ’’ತಿ ಆಹ. ತತ್ಥ ಅಭಿಕ್ಕನ್ತತರನ್ತಿ ಅಭಿಮನಾಪತರಂ ಅತಿಸೇಟ್ಠತರನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪಣೀತತರನ್ತಿ ಉತ್ತಮತರಂ. ತೇನ ಹೀತಿ ಉಯ್ಯೋಜನತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ. ಸವನೇ ಉಯ್ಯೋಜೇನ್ತೋ ಹಿ ನಂ ಏವಮಾಹ. ಸುಣೋಹೀತಿ ಅಭಿಕ್ಕನ್ತತರಞ್ಚ ಪಣೀತತರಞ್ಚ ಸಾಮಞ್ಞಫಲಂ ಸುಣಾತಿ.

ಸಾಧುಕಂ ಮನಸಿಕರೋಹೀತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ಸಾಧುಕಂ ಸಾಧೂತಿ ಏಕತ್ಥಮೇತಂ. ಅಯಞ್ಹಿ ಸಾಧು-ಸದ್ದೋ ಆಯಾಚನಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛನಸಮ್ಪಹಂಸನಸುನ್ದರ ದಳ್ಹೀಕಮ್ಮಾದೀಸು ದಿಸ್ಸತಿ. ‘‘ಸಾಧು ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ ಸಙ್ಖಿತ್ತೇನ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತೂ’’ತಿಆದೀಸು (ಸಂ. ನಿ. ೪.೯೫) ಹಿ ಆಯಾಚನೇ ದಿಸ್ಸತಿ. ‘‘ಸಾಧು, ಭನ್ತೇತಿ ಖೋ ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ಭಗವತೋ ಭಾಸಿತಂ ಅಭಿನನ್ದಿತ್ವಾ ಅನುಮೋದಿತ್ವಾ’’ತಿಆದೀಸು (ಮ. ನಿ. ೩.೮೬) ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛನೇ. ‘‘ಸಾಧು ಸಾಧು, ಸಾರಿಪುತ್ತಾ’’ತಿಆದೀಸು (ದೀ. ನಿ. ೩.೩೪೯) ಸಮ್ಪಹಂಸನೇ.

‘‘ಸಾಧು ಧಮ್ಮರುಚಿ ರಾಜಾ, ಸಾಧು ಪಞ್ಞಾಣವಾ ನರೋ;

ಸಾಧು ಮಿತ್ತಾನಮದ್ದುಬ್ಭೋ, ಪಾಪಸ್ಸಾಕರಣಂ ಸುಖ’’ನ್ತಿ. (ಜಾ. ೨.೧೭.೧೦೧);

ಆದೀಸು ಸುನ್ದರೇ. ‘‘ತೇನ ಹಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಸುಣೋಹಿ ಸಾಧುಕಂ ಮನಸಿ ಕರೋಹೀ’’ತಿಆದೀಸು (ಅ. ನಿ. ೫.೧೯೨) ಸಾಧುಕಸದ್ದೋಯೇವ ದಳ್ಹೀಕಮ್ಮೇ, ಆಣತ್ತಿಯನ್ತಿಪಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಇಧಾಪಿ ಅಸ್ಸ ಏತ್ಥೇವ ದಳ್ಹೀಕಮ್ಮೇ ಚ ಆಣತ್ತಿಯಞ್ಚ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಸುನ್ದರೇಪಿ ವಟ್ಟತಿ. ದಳ್ಹೀಕಮ್ಮತ್ಥೇನ ಹಿ ದಳ್ಹಮಿಮಂ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣಾಹಿ, ಸುಗ್ಗಹಿತಂ ಗಣ್ಹನ್ತೋ. ಆಣತ್ತಿಅತ್ಥೇನ ಮಮ ಆಣತ್ತಿಯಾ ಸುಣಾಹಿ, ಸುನ್ದರತ್ಥೇನ ಸುನ್ದರಮಿಮಂ ಭದ್ದಕಂ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣಾಹೀತಿ ಏವಂ ದೀಪಿತಂ ಹೋತಿ.

ಮನಸಿ ಕರೋಹೀತಿ ಆವಜ್ಜ, ಸಮನ್ನಾಹರಾತಿ ಅತ್ಥೋ, ಅವಿಕ್ಖಿತ್ತಚಿತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ನಿಸಾಮೇಹಿ, ಚಿತ್ತೇ ಕರೋಹೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಅಪಿ ಚೇತ್ಥ ಸುಣೋಹೀತಿ ಸೋತಿನ್ದ್ರಿಯವಿಕ್ಖೇಪನಿವಾರಣಮೇತಂ. ಸಾಧುಕಂ ಮನಸಿ ಕರೋಹೀತಿ ಮನಸಿಕಾರೇ ದಳ್ಹೀಕಮ್ಮನಿಯೋಜನೇನ ಮನಿನ್ದ್ರಿಯವಿಕ್ಖೇಪನಿವಾರಣಂ. ಪುರಿಮಞ್ಚೇತ್ಥ ಬ್ಯಞ್ಜನವಿಪಲ್ಲಾಸಗ್ಗಾಹವಾರಣಂ, ಪಚ್ಛಿಮಂ ಅತ್ಥವಿಪಲ್ಲಾಸಗ್ಗಾಹವಾರಣಂ. ಪುರಿಮೇನ ಚ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನೇ ನಿಯೋಜೇತಿ, ಪಚ್ಛಿಮೇನ ಸುತಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಧಾರಣೂಪಪರಿಕ್ಖಾದೀಸು. ಪುರಿಮೇನ ಚ ಸಬ್ಯಞ್ಜನೋ ಅಯಂ ಧಮ್ಮೋ, ತಸ್ಮಾ ಸವನೀಯೋತಿ ದೀಪೇತಿ. ಪಚ್ಛಿಮೇನ ಸತ್ಥೋ, ತಸ್ಮಾ ಸಾಧುಕಂ ಮನಸಿ ಕಾತಬ್ಬೋತಿ. ಸಾಧುಕಪದಂ ವಾ ಉಭಯಪದೇಹಿ ಯೋಜೇತ್ವಾ ಯಸ್ಮಾ ಅಯಂ ಧಮ್ಮೋ ಧಮ್ಮಗಮ್ಭೀರೋ ಚೇವ ದೇಸನಾಗಮ್ಭೀರೋ ಚ, ತಸ್ಮಾ ಸುಣಾಹಿ ಸಾಧುಕಂ, ಯಸ್ಮಾ ಅತ್ಥಗಮ್ಭೀರೋ ಚ ಪಟಿವೇಧಗಮ್ಭೀರೋ ಚ, ತಸ್ಮಾ ಸಾಧುಕಂ ಮನಸಿ ಕರೋಹೀತಿ ಏವಂ ಯೋಜನಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಭಾಸಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಸಕ್ಕಾ ಮಹಾರಾಜಾತಿ ಏವಂ ಪಟಿಞ್ಞಾತಂ ಸಾಮಞ್ಞಫಲದೇಸನಂ ವಿತ್ಥಾರತೋ ಭಾಸಿಸ್ಸಾಮಿ. ‘‘ದೇಸೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಹಿ ಸಙ್ಖಿತ್ತದೀಪನಂ ಹೋತಿ. ಭಾಸಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ವಿತ್ಥಾರದೀಪನಂ. ತೇನಾಹ ವಙ್ಗೀಸತ್ಥೇರೋ –

‘‘ಸಙ್ಖಿತ್ತೇನಪಿ ದೇಸೇತಿ, ವಿತ್ಥಾರೇನಪಿ ಭಾಸತಿ;

ಸಾಳಿಕಾಯಿವ ನಿಗ್ಘೋಸೋ, ಪಟಿಭಾನಂ ಉದೀರಯೀ’’ತಿ. (ಸಂ. ನಿ. ೧.೨೧೪);

ಏವಂ ವುತ್ತೇ ಉಸ್ಸಾಹಜಾತೋ ಹುತ್ವಾ – ‘‘ಏವಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಖೋ ರಾಜಾ ಮಾಗಧೋ ಅಜಾತಸತ್ತು ವೇದೇಹಿಪುತ್ತೋ ಭಗವತೋ ಪಚ್ಚಸ್ಸೋಸಿ ಭಗವತೋ ವಚನಂ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿ, ಪಟಿಗ್ಗಹೇಸೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ.

೧೯೦. ಅಥಸ್ಸ ಭಗವಾ ಏತದವೋಚ, ಏತಂ ಅವೋಚ, ಇದಾನಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ ‘‘ಇಧ ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿಆದಿಂ ಸಕಲಂ ಸುತ್ತಂ ಅವೋಚಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ತತ್ಥ ಇಧಾತಿ ದೇಸಾಪದೇಸೇ ನಿಪಾತೋ, ಸ್ವಾಯಂ ಕತ್ಥಚಿ ಲೋಕಂ ಉಪಾದಾಯ ವುಚ್ಚತಿ. ಯಥಾಹ – ‘‘ಇಧ ತಥಾಗತೋ ಲೋಕೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ. ಕತ್ಥಚಿ ಸಾಸನಂ ಯಥಾಹ – ‘‘ಇಧೇವ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಠಮೋ ಸಮಣೋ, ಇಧ ದುತಿಯೋ ಸಮಣೋ’’ತಿ (ಅ. ನಿ. ೪.೨೪೧). ಕತ್ಥಚಿ ಓಕಾಸಂ. ಯಥಾಹ –

‘‘ಇಧೇವ ತಿಟ್ಠಮಾನಸ್ಸ, ದೇವಭೂತಸ್ಸ ಮೇ ಸತೋ;

ಪುನರಾಯು ಚ ಮೇ ಲದ್ಧೋ, ಏವಂ ಜಾನಾಹಿ ಮಾರಿಸಾ’’ತಿ. (ದೀ. ನಿ. ೨.೩೬೯);

ಕತ್ಥಚಿ ಪದಪೂರಣಮತ್ತಮೇವ. ಯಥಾಹ ‘‘ಇಧಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭುತ್ತಾವೀ ಅಸ್ಸಂ ಪವಾರಿತೋ’’ತಿ (ಮ. ನಿ. ೧.೩೦). ಇಧ ಪನ ಲೋಕಂ ಉಪಾದಾಯ ವುತ್ತೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಮಹಾರಾಜಾತಿ ಯಥಾ ಪಟಿಞ್ಞಾತಂ ದೇಸನಂ ದೇಸೇತುಂ ಪುನ ಮಹಾರಾಜಾತಿ ಆಲಪತಿ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ‘‘ಮಹಾರಾಜ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಲೋಕೇ ತಥಾಗತೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಅರಹಂ…ಪೇ… ಬುದ್ಧೋ ಭಗವಾ’’ತಿ. ತತ್ಥ ತಥಾಗತಸದ್ದೋ ಬ್ರಹ್ಮಜಾಲೇ ವುತ್ತೋ. ಅರಹನ್ತಿಆದಯೋ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ ವಿತ್ಥಾರಿತಾ. ಲೋಕೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ಲೋಕೋತಿ – ಓಕಾಸಲೋಕೋ ಸತ್ತಲೋಕೋ ಸಙ್ಖಾರಲೋಕೋತಿ ತಿವಿಧೋ. ಇಧ ಪನ ಸತ್ತಲೋಕೋ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ. ಸತ್ತಲೋಕೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನೋಪಿ ಚ ತಥಾಗತೋ ನ ದೇವಲೋಕೇ, ನ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇ, ಮನುಸ್ಸಲೋಕೇವ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಮನುಸ್ಸಲೋಕೇಪಿ ನ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಚಕ್ಕವಾಳೇ, ಇಮಸ್ಮಿಂಯೇವ ಚಕ್ಕವಾಳೇ. ತತ್ರಾಪಿ ನ ಸಬ್ಬಟ್ಠಾನೇಸು, ‘‘ಪುರತ್ಥಿಮಾಯ ದಿಸಾಯ ಗಜಙ್ಗಲಂ ನಾಮ ನಿಗಮೋ ತಸ್ಸಾಪರೇನ ಮಹಾಸಾಲೋ, ತತೋ ಪರಾ ಪಚ್ಚನ್ತಿಮಾ ಜನಪದಾ ಓರತೋ ಮಜ್ಝೇ, ಪುರತ್ಥಿಮದಕ್ಖಿಣಾಯ ದಿಸಾಯ ಸಲಳವತೀ ನಾಮ ನದೀ. ತತೋ ಪರಾ ಪಚ್ಚನ್ತಿಮಾ ಜನಪದಾ, ಓರತೋ ಮಜ್ಝೇ, ದಕ್ಖಿಣಾಯ ದಿಸಾಯ ಸೇತಕಣ್ಣಿಕಂ ನಾಮ ನಿಗಮೋ, ತತೋ ಪರಾ ಪಚ್ಚನ್ತಿಮಾ ಜನಪದಾ, ಓರತೋ ಮಜ್ಝೇ, ಪಚ್ಛಿಮಾಯ ದಿಸಾಯ ಥೂಣಂ ನಾಮ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಾಮೋ, ತತೋ ಪರಾ ಪಚ್ಚನ್ತಿಮಾ ಜನಪದಾ, ಓರತೋ ಮಜ್ಝೇ, ಉತ್ತರಾಯ ದಿಸಾಯ ಉಸಿರದ್ಧಜೋ ನಾಮ ಪಬ್ಬತೋ, ತತೋ ಪರಾ ಪಚ್ಚನ್ತಿಮಾ ಜನಪದಾ ಓರತೋ ಮಜ್ಝೇ’’ತಿ ಏವಂ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನೇ ಆಯಾಮತೋ ತಿಯೋಜನಸತೇ, ವಿತ್ಥಾರತೋ ಅಡ್ಢತೇಯ್ಯಯೋಜನಸತೇ, ಪರಿಕ್ಖೇಪತೋ ನವಯೋಜನಸತೇ ಮಜ್ಝಿಮಪದೇಸೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ನ ಕೇವಲಞ್ಚ ತಥಾಗತೋ, ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಾ, ಅಗ್ಗಸಾವಕಾ, ಅಸೀತಿಮಹಾಥೇರಾ, ಬುದ್ಧಮಾತಾ, ಬುದ್ಧಪಿತಾ, ಚಕ್ಕವತ್ತೀ ರಾಜಾ ಅಞ್ಞೇ ಚ ಸಾರಪ್ಪತ್ತಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಹಪತಿಕಾ ಏತ್ಥೇವುಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ತಥಾಗತೋ ಸುಜಾತಾಯ ದಿನ್ನಮಧುಪಾಯಾಸಭೋಜನತೋ ಯಾವ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೋ, ತಾವ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ನಾಮ, ಅರಹತ್ತಫಲೇ ಉಪ್ಪನ್ನೋ ನಾಮ. ಮಹಾಭಿನಿಕ್ಖಮನತೋ ವಾ ಯಾವ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೋ. ತುಸಿತಭವನತೋ ವಾ ಯಾವ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೋ. ದೀಪಙ್ಕರಪಾದಮೂಲತೋ ವಾ ಯಾವ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೋ, ತಾವ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ನಾಮ, ಅರಹತ್ತಫಲೇ ಉಪ್ಪನ್ನೋ ನಾಮ. ಇಧ ಸಬ್ಬಪಠಮಂ ಉಪ್ಪನ್ನಭಾವಂ ಸನ್ಧಾಯ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ ವುತ್ತಂ. ತಥಾಗತೋ ಲೋಕೇ ಉಪ್ಪನ್ನೋ ಹೋತೀತಿ ಅಯಞ್ಹೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ.

ಸೋ ಇಮಂ ಲೋಕನ್ತಿ ಸೋ ಭಗವಾ ಇಮಂ ಲೋಕಂ. ಇದಾನಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ ನಿದಸ್ಸೇತಿ. ಸದೇವಕನ್ತಿ ಸಹ ದೇವೇಹಿ ಸದೇವಕಂ. ಏವಂ ಸಹ ಮಾರೇನ ಸಮಾರಕಂ, ಸಹ ಬ್ರಹ್ಮುನಾ ಸಬ್ರಹ್ಮಕಂ, ಸಹ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಹಿ ಸಸ್ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಂ. ಪಜಾತತ್ತಾ ಪಜಾ, ತಂ ಪಜಂ. ಸಹ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಹಿ ಸದೇವಮನುಸ್ಸಂ. ತತ್ಥ ಸದೇವಕವಚನೇನ ಪಞ್ಚ ಕಾಮಾವಚರದೇವಗ್ಗಹಣಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಸಮಾರಕ – ವಚನೇನ ಛಟ್ಠಕಾಮಾವಚರದೇವಗ್ಗಹಣಂ. ಸಬ್ರಹ್ಮಕವಚನೇನ ಬ್ರಹ್ಮಕಾಯಿಕಾದಿಬ್ರಹ್ಮಗ್ಗಹಣಂ. ಸಸ್ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣೀವಚನೇನ ಸಾಸನಸ್ಸ ಪಚ್ಚತ್ಥಿಕಪಚ್ಚಾಮಿತ್ತಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಗ್ಗಹಣಂ, ಸಮಿತಪಾಪಬಾಹಿತಪಾಪಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಗ್ಗಹಣಞ್ಚ. ಪಜಾವಚನೇನ ಸತ್ತಲೋಕಗ್ಗಹಣಂ. ಸದೇವಮನುಸ್ಸವಚನೇನ ಸಮ್ಮುತಿದೇವಅವಸೇಸಮನುಸ್ಸಗ್ಗಹಣಂ. ಏವಮೇತ್ಥ ತೀಹಿ ಪದೇಹಿ ಓಕಾಸಲೋಕೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸತ್ತಲೋಕೋ. ದ್ವೀಹಿ ಪಜಾವಸೇನ ಸತ್ತಲೋಕೋವ ಗಹಿತೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಅಪರೋ ನಯೋ, ಸದೇವಕಗ್ಗಹಣೇನ ಅರೂಪಾವಚರದೇವಲೋಕೋ ಗಹಿತೋ. ಸಮಾರಕಗ್ಗಹಣೇನ ಛ ಕಾಮಾವಚರದೇವಲೋಕೋ. ಸಬ್ರಹ್ಮಕಗ್ಗಹಣೇನ ರೂಪೀ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೋ. ಸಸ್ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾದಿಗ್ಗಹಣೇನ ಚತುಪರಿಸವಸೇನ ಸಮ್ಮುತಿದೇವೇಹಿ ವಾ ಸಹ ಮನುಸ್ಸಲೋಕೋ, ಅವಸೇಸಸಬ್ಬಸತ್ತಲೋಕೋ ವಾ.

ಅಪಿ ಚೇತ್ಥ ಸದೇವಕವಚನೇನ ಉಕ್ಕಟ್ಠಪರಿಚ್ಛೇದತೋ ಸಬ್ಬಸ್ಸ ಲೋಕಸ್ಸ ಸಚ್ಛಿಕತಭಾವಮಾಹ. ತತೋ ಯೇಸಂ ಅಹೋಸಿ – ‘‘ಮಾರೋ ಮಹಾನುಭಾವೋ ಛ ಕಾಮಾವಚರಿಸ್ಸರೋ ವಸವತ್ತೀ, ಕಿಂ ಸೋಪಿ ಏತೇನ ಸಚ್ಛಿಕತೋ’’ತಿ, ತೇಸಂ ವಿಮತಿಂ ವಿಧಮನ್ತೋ ‘‘ಸಮಾರಕ’’ನ್ತಿ ಆಹ. ಯೇಸಂ ಪನ ಅಹೋಸಿ – ‘‘ಬ್ರಹ್ಮಾ ಮಹಾನುಭಾವೋ ಏಕಙ್ಗುಲಿಯಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಚಕ್ಕವಾಳಸಹಸ್ಸೇ ಆಲೋಕಂ ಫರತಿ, ದ್ವೀಹಿ …ಪೇ… ದಸಹಿ ಅಙ್ಗುಲೀಹಿ ದಸಸು ಚಕ್ಕವಾಳಸಹಸ್ಸೇಸು ಆಲೋಕಂ ಫರತಿ. ಅನುತ್ತರಞ್ಚ ಝಾನಸಮಾಪತ್ತಿಸುಖಂ ಪಟಿಸಂವೇದೇತಿ, ಕಿಂ ಸೋಪಿ ಸಚ್ಛಿಕತೋ’’ತಿ, ತೇಸಂ ವಿಮತಿಂ ವಿಧಮನ್ತೋ ಸಬ್ರಹ್ಮಕನ್ತಿ ಆಹ. ತತೋ ಯೇ ಚಿನ್ತೇಸುಂ – ‘‘ಪುಥೂ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಸಾಸನಸ್ಸ ಪಚ್ಚತ್ಥಿಕಾ, ಕಿಂ ತೇಪಿ ಸಚ್ಛಿಕತಾ’’ತಿ, ತೇಸಂ ವಿಮತಿಂ ವಿಧಮನ್ತೋ ಸಸ್ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಂ ಪಜನ್ತಿ ಆಹ. ಏವಂ ಉಕ್ಕಟ್ಠುಕ್ಕಟ್ಠಾನಂ ಸಚ್ಛಿಕತಭಾವಂ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ಅಥ ಸಮ್ಮುತಿದೇವೇ ಅವಸೇಸಮನುಸ್ಸೇ ಚ ಉಪಾದಾಯ ಉಕ್ಕಟ್ಠಪರಿಚ್ಛೇದವಸೇನ ಸೇಸಸತ್ತಲೋಕಸ್ಸ ಸಚ್ಛಿಕತಭಾವಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ಸದೇವಮನುಸ್ಸನ್ತಿ ಆಹ. ಅಯಮೇತ್ಥ ಭಾವಾನುಕ್ಕಮೋ.

ಪೋರಾಣಾ ಪನಾಹು ಸದೇವಕನ್ತಿ ದೇವೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಅವಸೇಸಲೋಕಂ. ಸಮಾರಕನ್ತಿ ಮಾರೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಅವಸೇಸಲೋಕಂ. ಸಬ್ರಹ್ಮಕನ್ತಿ ಬ್ರಹ್ಮೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಅವಸೇಸಲೋಕಂ. ಏವಂ ಸಬ್ಬೇಪಿ ತಿಭವೂಪಗೇ ಸತ್ತೇ ತೀಹಾಕಾರೇಹಿ ತೀಸು ಪದೇಸು ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಪುನ ದ್ವೀಹಿ ಪದೇಹಿ ಪರಿಯಾದಿಯನ್ತೋ ಸಸ್ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಂ ಪಜಂ ಸದೇವಮನುಸ್ಸನ್ತಿ ಆಹ. ಏವಂ ಪಞ್ಚಹಿಪಿ ಪದೇಹಿ ತೇನ ತೇನಾಕಾರೇನ ತೇಧಾತುಕಮೇವ ಪರಿಯಾದಿನ್ನನ್ತಿ.

ಸಯಂ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಸಚ್ಛಿಕತ್ವಾ ಪವೇದೇತೀತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ಸಯನ್ತಿ ಸಾಮಂ ಅಪರನೇಯ್ಯೋ ಹುತ್ವಾ. ಅಭಿಞ್ಞಾತಿ ಅಭಿಞ್ಞಾಯ, ಅಧಿಕೇನ ಞಾಣೇನ ಞತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಚ್ಛಿಕತ್ವಾತಿ ಪಚ್ಚಕ್ಖಂ ಕತ್ವಾ, ಏತೇನ ಅನುಮಾನಾದಿಪಟಿಕ್ಖೇಪೋ ಕತೋ ಹೋತಿ. ಪವೇದೇತೀತಿ ಬೋಧೇತಿ ವಿಞ್ಞಾಪೇತಿ ಪಕಾಸೇತಿ.

ಸೋ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ ಆದಿಕಲ್ಯಾಣಂ…ಪೇ… ಪರಿಯೋಸಾನಕಲ್ಯಾಣನ್ತಿ ಸೋ ಭಗವಾ ಸತ್ತೇಸು ಕಾರುಞ್ಞತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಹಿತ್ವಾಪಿ ಅನುತ್ತರಂ ವಿವೇಕಸುಖಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ. ತಞ್ಚ ಖೋ ಅಪ್ಪಂ ವಾ ಬಹುಂ ವಾ ದೇಸೇನ್ತೋ ಆದಿಕಲ್ಯಾಣಾದಿಪ್ಪಕಾರಮೇವ ದೇಸೇತಿ. ಆದಿಮ್ಹಿಪಿ, ಕಲ್ಯಾಣಂ ಭದ್ದಕಂ ಅನವಜ್ಜಮೇವ ಕತ್ವಾ ದೇಸೇತಿ, ಮಜ್ಝೇಪಿ, ಪರಿಯೋಸಾನೇಪಿ, ಕಲ್ಯಾಣಂ ಭದ್ದಕಂ ಅನವಜ್ಜಮೇವ ಕತ್ವಾ ದೇಸೇತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ತತ್ಥ ಅತ್ಥಿ ದೇಸನಾಯ ಆದಿಮಜ್ಝಪರಿಯೋಸಾನಂ, ಅತ್ಥಿ ಸಾಸನಸ್ಸ. ದೇಸನಾಯ ತಾವ ಚತುಪ್ಪದಿಕಾಯಪಿ ಗಾಥಾಯ ಪಠಮಪಾದೋ ಆದಿ ನಾಮ, ತತೋ ದ್ವೇ ಮಜ್ಝಂ ನಾಮ, ಅನ್ತೇ ಏಕೋ ಪರಿಯೋಸಾನಂ ನಾಮ. ಏಕಾನುಸನ್ಧಿಕಸ್ಸ ಸುತ್ತಸ್ಸ ನಿದಾನಂ ಆದಿ, ಇದಮವೋಚಾತಿ ಪರಿಯೋಸಾನಂ, ಉಭಿನ್ನಮನ್ತರಾ ಮಜ್ಝಂ. ಅನೇಕಾನುಸನ್ಧಿಕಸ್ಸ ಸುತ್ತಸ್ಸ ಪಠಮಾನುಸನ್ಧಿ ಆದಿ, ಅನ್ತೇ ಅನುಸನ್ಧಿ ಪರಿಯೋಸಾನಂ, ಮಜ್ಝೇ ಏಕೋ ವಾ ದ್ವೇ ವಾ ಬಹೂ ವಾ ಮಜ್ಝಮೇವ.

ಸಾಸನಸ್ಸ ಪನ ಸೀಲಸಮಾಧಿವಿಪಸ್ಸನಾ ಆದಿ ನಾಮ. ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಚೇತಂ – ‘‘ಕೋ ಚಾದಿ ಕುಸಲಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ? ಸೀಲಞ್ಚ ಸುವಿಸುದ್ಧಂ ದಿಟ್ಠಿ ಚ ಉಜುಕಾ’’ತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೫.೩೬೯). ‘‘ಅತ್ಥಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಜ್ಝಿಮಾ ಪಟಿಪದಾ ತಥಾಗತೇನ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧಾ’’ತಿ ಏವಂ ವುತ್ತೋ ಪನ ಅರಿಯಮಗ್ಗೋ ಮಜ್ಝಂ ನಾಮ. ಫಲಞ್ಚೇವ ನಿಬ್ಬಾನಞ್ಚ ಪರಿಯೋಸಾನಂ ನಾಮ. ‘‘ಏತದತ್ಥಮಿದಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ, ಏತಂ ಸಾರಂ, ಏತಂ ಪರಿಯೋಸಾನ’’ನ್ತಿ (ಮ. ನಿ. ೧.೩೨೪) ಹಿ ಏತ್ಥ ಫಲಂ ಪರಿಯೋಸಾನನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ‘‘ನಿಬ್ಬಾನೋಗಧಂ ಹಿ, ಆವುಸೋ ವಿಸಾಖ, ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ವುಸ್ಸತಿ, ನಿಬ್ಬಾನಪರಾಯನಂ ನಿಬ್ಬಾನಪರಿಯೋಸಾನ’’ನ್ತಿ (ಮ. ನಿ. ೧.೪೬೬) ಏತ್ಥ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಪರಿಯೋಸಾನನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಇಧ ದೇಸನಾಯ ಆದಿಮಜ್ಝಪರಿಯೋಸಾನಂ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ. ಭಗವಾ ಹಿ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ಆದಿಮ್ಹಿ ಸೀಲಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಮಜ್ಝೇ ಮಗ್ಗಂ ಪರಿಯೋಸಾನೇ ನಿಬ್ಬಾನಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಸೋ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ ಆದಿಕಲ್ಯಾಣಂ ಮಜ್ಝೇಕಲ್ಯಾಣಂ ಪರಿಯೋಸಾನಕಲ್ಯಾಣ’’ನ್ತಿ. ತಸ್ಮಾ ಅಞ್ಞೋಪಿ ಧಮ್ಮಕಥಿಕೋ ಧಮ್ಮಂ ಕಥೇನ್ತೋ –

‘‘ಆದಿಮ್ಹಿ ಸೀಲಂ ದಸ್ಸೇಯ್ಯ, ಮಜ್ಝೇ ಮಗ್ಗಂ ವಿಭಾವಯೇ;

ಪರಿಯೋಸಾನಮ್ಹಿ ನಿಬ್ಬಾನಂ, ಏಸಾ ಕಥಿಕಸಣ್ಠಿತೀ’’ತಿ.