೧೨. ಲೋಹಿಚ್ಚಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

ಲೋಹಿಚ್ಚಬ್ರಾಹ್ಮಣವತ್ಥುವಣ್ಣನಾ

೫೦೧. ಏವಂ ಮೇ ಸುತಂ…ಪೇ… ಕೋಸಲೇಸೂತಿ ಲೋಹಿಚ್ಚಸುತ್ತಂ. ತತ್ರಾಯಂ ಅನುತ್ತಾನಪದವಣ್ಣನಾ. ಸಾಲವತಿಕಾತಿ ತಸ್ಸ ಗಾಮಸ್ಸ ನಾಮಂ, ಸೋ ಕಿರ ವತಿಯಾ ವಿಯ ಸಮನ್ತತೋ ಸಾಲಪನ್ತಿಯಾ ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತೋ. ತಸ್ಮಾ ಸಾಲವತಿಕಾತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಲೋಹಿಚ್ಚೋತಿ ತಸ್ಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ನಾಮಂ.

೫೦೨-೫೦೩. ಪಾಪಕನ್ತಿ ಪರಾನುಕಮ್ಪಾ ವಿರಹಿತತ್ತಾ ಲಾಮಕಂ, ನ ಪನ ಉಚ್ಛೇದಸಸ್ಸತಾನಂ ಅಞ್ಞತರಂ. ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಹೋತೀತಿ ಜಾತಂ ಹೋತಿ, ನ ಕೇವಲಞ್ಚ ಚಿತ್ತೇ ಜಾತಮತ್ತಮೇವ. ಸೋ ಕಿರ ತಸ್ಸ ವಸೇನ ಪರಿಸಮಜ್ಝೇಪಿ ಏವಂ ಭಾಸತಿಯೇವ. ಕಿಞ್ಹಿ ಪರೋ ಪರಸ್ಸಾತಿ ಪರೋ ಯೋ ಅನುಸಾಸೀಯತಿ, ಸೋ ತಸ್ಸ ಅನುಸಾಸಕಸ್ಸ ಕಿಂ ಕರಿಸ್ಸತಿ. ಅತ್ತನಾ ಪಟಿಲದ್ಧಂ ಕುಸಲಂ ಧಮ್ಮಂ ಅತ್ತನಾವ ಸಕ್ಕತ್ವಾ ಗರುಂ ಕತ್ವಾ ವಿಹಾತಬ್ಬನ್ತಿ ವದತಿ.

೫೦೪-೪೦೭. ರೋಸಿಕಂ ನ್ಹಾಪಿತಂ ಆಮನ್ತೇಸೀತಿ ರೋಸಿಕಾತಿ ಏವಂ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗವಸೇನ ಲದ್ಧನಾಮಂ ನ್ಹಾಪಿತಂ ಆಮನ್ತೇಸಿ. ಸೋ ಕಿರ ಭಗವತೋ ಆಗಮನಂ ಸುತ್ವಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ವಿಹಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ದಿಟ್ಠಂ ನಾಮಂ ಭಾರೋ, ಗೇಹಂ ಪನ ಆಣಾಪೇತ್ವಾ ಪಸ್ಸಿಸ್ಸಾಮಿ ಚೇವ ಯಥಾಸತ್ತಿ ಚ ಆಗನ್ತುಕಭಿಕ್ಖಂ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಏವಂ ನ್ಹಾಪಿತಂ ಆಮನ್ತೇಸಿ.

೫೦೮. ಪಿಟ್ಠಿತೋ ಪಿಟ್ಠಿತೋತಿ ಕಥಾಫಾಸುಕತ್ಥಂ ಪಚ್ಛತೋ ಪಚ್ಛತೋ ಅನುಬನ್ಧೋ ಹೋತಿ. ವಿವೇಚೇತೂತಿ ವಿಮೋಚೇತು, ತಂ ದಿಟ್ಠಿಗತಂ ವಿನೋದೇತೂತಿ ವದತಿ. ಅಯಂ ಕಿರ ಉಪಾಸಕೋ ಲೋಹಿಚ್ಚಸ್ಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಪಿಯಸಹಾಯಕೋ. ತಸ್ಮಾ ತಸ್ಸ ಅತ್ಥಕಾಮತಾಯ ಏವಮಾಹ. ಅಪ್ಪೇವ ನಾಮ ಸಿಯಾತಿ ಏತ್ಥ ಪಠಮವಚನೇನ ಭಗವಾ ಗಜ್ಜತಿ, ದುತಿಯವಚನೇನ ಅನುಗಜ್ಜತಿ. ಅಯಂ ಕಿರೇತ್ಥ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ – ರೋಸಿಕೇ ಏತದತ್ಥಮೇವ ಮಯಾ ಚತ್ತಾರಿ ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯಾನಿ. ಕಪ್ಪಸತಸಹಸ್ಸಞ್ಚ ವಿವಿಧಾನಿ ದುಕ್ಕರಾನಿ ಕರೋನ್ತೇನ ಪಾರಮಿಯೋ ಪೂರಿತಾ, ಏತದತ್ಥಮೇವ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಂ ಪಟಿವಿದ್ಧಂ, ನ ಮೇ ಲೋಹಿಚ್ಚಸ್ಸ ದಿಟ್ಠಿಗತಂ ಭಿನ್ದಿತುಂ ಭಾರೋತಿ, ಇಮಮತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಪಠಮವಚನೇನ ಭಗವಾ ಗಜ್ಜತಿ. ಕೇವಲಂ ರೋಸಿಕೇ ಲೋಹಿಚ್ಚಸ್ಸ ಮಮ ಸನ್ತಿಕೇ ಆಗಮನಂ ವಾ ನಿಸಜ್ಜಾ ವಾ ಅಲ್ಲಾಪಸಲ್ಲಾಪೋ ವಾ ಹೋತು, ಸಚೇಪಿ ಲೋಹಿಚ್ಚಸದಿಸಾನಂ ಸತಸಹಸ್ಸಸ್ಸ ಕಙ್ಖಾ ಹೋತಿ, ಪಟಿಬಲೋ ಅಹಂ ವಿನೋದೇತುಂ ಲೋಹಿಚ್ಚಸ್ಸ ಪನ ಏಕಸ್ಸ ದಿಟ್ಠಿವಿನೋದನೇ ಮಯ್ಹಂ ಕೋ ಭಾರೋತಿ ಇಮಮತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ದುತಿಯವಚನೇನ ಭಗವಾ ಅನುಗಜ್ಜತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಲೋಹಿಚ್ಚಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನುಯೋಗವಣ್ಣನಾ

೫೦೯. ಸಮುದಯಸಞ್ಜಾತೀತಿ ಸಮುದಯಸ್ಸ ಸಞ್ಜಾತಿ ಭೋಗುಪ್ಪಾದೋ, ತತೋ ಉಟ್ಠಿತಂ ಧನಧಞ್ಞನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯೇ ತಂ ಉಪಜೀವನ್ತೀತಿ ಯೇ ಞಾತಿಪರಿಜನದಾಸಕಮ್ಮಕರಾದಯೋ ಜನಾ ತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಜೀವನ್ತಿ. ಅನ್ತರಾಯಕರೋತಿ ಲಾಭನ್ತರಾಯಕರೋ. ಹಿತಾನುಕಮ್ಪೀತಿ ಏತ್ಥ ಹಿತನ್ತಿ ವುಡ್ಢಿ. ಅನುಕಮ್ಪತೀತಿ ಅನುಕಮ್ಪೀ, ಇಚ್ಛತೀತಿ ಅತ್ಥೋ, ವುಡ್ಢಿಂ ಇಚ್ಛತಿ ವಾ ನೋ ವಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ನಿರಯಂ ವಾ ತಿರಚ್ಛಾನಯೋನಿಂ ವಾತಿ ಸಚೇ ಸಾ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿ ಸಮ್ಪಜ್ಜತಿ, ನಿಯತಾ ಹೋತಿ, ಏಕಂಸೇನ ನಿರಯೇ ನಿಬ್ಬತ್ತತಿ, ನೋ ಚೇ, ತಿರಚ್ಛಾನಯೋನಿಯಂ ನಿಬ್ಬತ್ತತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

೫೧೦-೫೧೨. ಇದಾನಿ ಯಸ್ಮಾ ಯಥಾ ಅತ್ತನೋ ಲಾಭನ್ತರಾಯೇನ ಸತ್ತಾ ಸಂವಿಜ್ಜನ್ತಿ ನ ತಥಾ ಪರೇಸಂ, ತಸ್ಮಾ ಸುಟ್ಠುತರಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಪವೇಚೇತುಕಾಮೋ ‘‘ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಸೀ’’ತಿ ದುತಿಯಂ ಉಪಪತ್ತಿಮಾಹ. ಯೇ ಚಿಮೇತಿ ಯೇ ಚ ಇಮೇ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸುತ್ವಾ ಅರಿಯಭೂಮಿಂ ಓಕ್ಕಮಿತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಾ ಕುಲಪುತ್ತಾ ದಿಬ್ಬಾ ಗಬ್ಭಾತಿ ಉಪಯೋಗತ್ಥೇ ಪಚ್ಚತ್ತವಚನಂ, ದಿಬ್ಬೇ ಗಬ್ಭೇತಿ ಅತ್ಥೋ. ದಿಬ್ಬಾ, ಗಬ್ಭಾತಿ ಚ ಛನ್ನಂ ದೇವಲೋಕಾನಮೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ. ಪರಿಪಾಚೇನ್ತೀತಿ ದೇವಲೋಕಗಾಮಿನಿಂ ಪಟಿಪದಂ ಪೂರಯಮಾನಾ ದಾನಂ, ದದಮಾನಾ, ಸೀಲಂ ರಕ್ಖಮಾನಾ, ಗನ್ಧಮಾಲಾದೀಹಿ, ಪೂಜಂ ಕುರುಮಾನಾ ಭಾವನಂ ಭಾವಯಮಾನಾ ಪಾಚೇನ್ತಿ ವಿಪಾಚೇನ್ತಿ ಪರಿಪಾಚೇನ್ತಿ ಪರಿಣಾಮಂ ಗಮೇನ್ತಿ. ದಿಬ್ಬಾನಂ ಭವಾನಂ ಅಭಿನಿಬ್ಬತ್ತಿಯಾತಿ ದಿಬ್ಬಭವಾ ನಾಮ ದೇವಾನಂ ವಿಮಾನಾನಿ, ತೇಸಂ ನಿಬ್ಬತ್ತನತ್ಥಾಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಥ ವಾ ದಿಬ್ಬಾ ಗಬ್ಭಾತಿ ದಾನಾದಯೋ ಪುಞ್ಞವಿಸೇಸಾ. ದಿಬ್ಬಾ ಭವಾತಿ ದೇವಲೋಕೇ ವಿಪಾಕಕ್ಖನ್ಧಾ, ತೇಸಂ ನಿಬ್ಬತ್ತನತ್ಥಾಯ ತಾನಿ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕರೋನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ತೇಸಂ ಅನ್ತರಾಯಕರೋತಿ ತೇಸಂ ಮಗ್ಗಸಮ್ಪತ್ತಿಫಲಸಮ್ಪತ್ತಿದಿಬ್ಬಭವವಿಸೇಸಾನಂ ಅನ್ತರಾಯಕರೋ. ಇತಿ ಭಗವಾ ಏತ್ತಾವತಾ ಅನಿಯಮಿತೇನೇವ ಓಪಮ್ಮವಿಧಿನಾ ಯಾವ ಭವಗ್ಗಾ ಉಗ್ಗತಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಮಾನಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಚೋದನಾರಹೇ ತಯೋ ಸತ್ಥಾರೇ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ತಯೋ ಖೋ ಮೇ, ಲೋಹಿಚ್ಚಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ.

ತಯೋ ಚೋದನಾರಹವಣ್ಣನಾ

೫೧೩. ತತ್ಥ ಸಾ ಚೋದನಾತಿ ತಯೋ ಸತ್ಥಾರೇ ಚೋದೇನ್ತಸ್ಸ ಚೋದನಾ. ನ ಅಞ್ಞಾ ಚಿತ್ತಂ ಉಪಟ್ಠಪೇನ್ತೀತಿ ಅಞ್ಞಾಯ ಆಜಾನನತ್ಥಾಯ ಚಿತ್ತಂ ನ ಉಪಟ್ಠಪೇನ್ತಿ. ವೋಕ್ಕಮ್ಮಾತಿ ನಿರನ್ತರಂ ತಸ್ಸ ಸಾಸನಂ ಅಕತ್ವಾ ತತೋ ಉಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ವತ್ತನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಓಸಕ್ಕನ್ತಿಯಾ ವಾ ಉಸ್ಸಕ್ಕೇಯ್ಯಾತಿ ಪಟಿಕ್ಕಮನ್ತಿಯಾ ಉಪಗಚ್ಛೇಯ್ಯ, ಅನಿಚ್ಛನ್ತಿಯಾ ಇಚ್ಛೇಯ್ಯ, ಏಕಾಯ ಸಮ್ಪಯೋಗಂ ಅನಿಚ್ಛನ್ತಿಯಾ ಏಕೋ ಇಚ್ಛೇಯ್ಯಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಪರಮ್ಮುಖಿಂ ವಾ ಆಲಿಙ್ಗೇಯ್ಯಾತಿ ದಟ್ಠುಮ್ಪಿ ಅನಿಚ್ಛಮಾನಂ ಪರಮ್ಮುಖಿಂ ಠಿತಂ ಪಚ್ಛತೋ ಗನ್ತ್ವಾ ಆಲಿಙ್ಗೇಯ್ಯ. ಏವಂಸಮ್ಪದಮಿದನ್ತಿ ಇಮಸ್ಸಾಪಿ ಸತ್ಥುನೋ ‘‘ಮಮ ಇಮೇ ಸಾವಕಾ’’ತಿ ಸಾಸನಾ ವೋಕ್ಕಮ್ಮ ವತ್ತಮಾನೇಪಿ ತೇ ಲೋಭೇನ ಅನುಸಾಸತೋ ಇಮಂ ಲೋಭಧಮ್ಮಂ ಏವಂಸಮ್ಪದಮೇವ ಈದಿಸಮೇವ ವದಾಮಿ. ಇತಿ ಸೋ ಏವರೂಪೋ ತವ ಲೋಭಧಮ್ಮೋ ಯೇನ ತ್ವಂ ಓಸಕ್ಕನ್ತಿಯಾ ಉಸ್ಸಕ್ಕನ್ತೋ ವಿಯ ಪರಮ್ಮುಖಿಂ ಆಲಿಙ್ಗನ್ತೋ ವಿಯ ಅಹೋಸೀತಿಪಿ ತಂ ಚೋದನಂ ಅರಹತಿ. ಕಿಞ್ಹಿ ಪರೋ ಪರಸ್ಸ ಕರಿಸ್ಸತೀತಿ ಯೇನ ಧಮ್ಮೇನ ಪರೇ ಅನುಸಾಸಿ, ಅತ್ತಾನಮೇವ ತಾವ ತತ್ಥ ಸಮ್ಪಾದೇಹಿ, ಉಜುಂ ಕರೋಹಿ. ಕಿಞ್ಹಿ ಪರೋ ಪರಸ್ಸ ಕರಿಸ್ಸತೀತಿ ಚೋದನಂ ಅರಹತಿ.

೫೧೪. ನಿದ್ದಾಯಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಸಸ್ಸರೂಪಕಾನಿ ತಿಣಾನಿ ಉಪ್ಪಾಟೇತ್ವಾ ಪರಿಸುದ್ಧಂ ಕಾತಬ್ಬಂ.

೫೧೫. ತತಿಯಚೋದನಾಯ ಕಿಞ್ಹಿ ಪರೋ ಪರಸ್ಸಾತಿ ಅನುಸಾಸನಂ ಅಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛನಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪರೋ ಅನುಸಾಸಿತಬ್ಬೋ, ಪರಸ್ಸ ಅನುಸಾಸಕಸ್ಸ ಕಿಂ ಕರಿಸ್ಸತೀತಿ ನನು ತತ್ಥ ಅಪ್ಪೋಸ್ಸುಕ್ಕತಂ ಆಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಅತ್ತನಾ ಪಟಿವಿದ್ಧಧಮ್ಮಂ ಅತ್ತನಾವ ಮಾನೇತ್ವಾ ಪೂಜೇತ್ವಾ ವಿಹಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಏವಂ ಚೋದನಂ ಅರಹತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ನ ಚೋದನಾರಹಸತ್ಥುವಣ್ಣನಾ

೫೧೬. ನ ಚೋದನಾರಹೋತಿ ಅಯಞ್ಹಿ ಯಸ್ಮಾ ಪಠಮಮೇವ ಅತ್ತಾನಂ ಪತಿರೂಪೇ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ಸಾವಕಾನಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ. ಸಾವಕಾ ಚಸ್ಸ ಅಸ್ಸವಾ ಹುತ್ವಾ ಯಥಾನುಸಿಟ್ಠಂ ಪಟಿಪಜ್ಜನ್ತಿ, ತಾಯ ಚ ಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ಮಹನ್ತಂ ವಿಸೇಸಮಧಿಗಚ್ಛನ್ತಿ. ತಸ್ಮಾ ನ ಚೋದನಾರಹೋತಿ.

೫೧೭. ನರಕಪಪಾತಂ ಪಪತನ್ತೋತಿ ಮಯಾ ಗಹಿತಾಯ ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಅಹಂ ನರಕಪಪಾತಂ ಪಪತನ್ತೋ. ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ಥಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾಪಿತೋತಿ ತಂ ದಿಟ್ಠಿಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಧಮ್ಮದೇಸನಾಹತ್ಥೇನ ಅಪಾಯಪತನತೋ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ಸಗ್ಗಮಗ್ಗಥಲೇ ಠಪಿತೋಮ್ಹೀತಿ ವದತಿ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವಾತಿ.

ಇತಿ ಸುಮಙ್ಗಲವಿಲಾಸಿನಿಯಾ ದೀಘನಿಕಾಯಟ್ಠಕಥಾಯಂ

ಲೋಹಿಚ್ಚಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.