೫. ಇನ್ದ್ರಿಯವಿಭಙ್ಗೋ

೧. ಅಭಿಧಮ್ಮಭಾಜನೀಯವಣ್ಣನಾ

೨೧೯. ಇದಾನಿ ತದನನ್ತರೇ ಇನ್ದ್ರಿಯವಿಭಙ್ಗೇ ಬಾವೀಸತೀತಿ ಗಣನಪರಿಚ್ಛೇದೋ. ಇನ್ದ್ರಿಯಾನೀತಿ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಧಮ್ಮನಿದಸ್ಸನಂ. ಇದಾನಿ ತಾನಿ ಸರೂಪತೋ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಚಕ್ಖುನ್ದ್ರಿಯನ್ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಚಕ್ಖುದ್ವಾರೇ ಇನ್ದಟ್ಠಂ ಕಾರೇತೀತಿ ಚಕ್ಖುನ್ದ್ರಿಯಂ. ಸೋತಘಾನಜಿವ್ಹಾಕಾಯದ್ವಾರೇ ಇನ್ದಟ್ಠಂ ಕಾರೇತೀತಿ ಕಾಯಿನ್ದ್ರಿಯಂ. ವಿಜಾನನಲಕ್ಖಣೇ ಇನ್ದಟ್ಠಂ ಕಾರೇತೀತಿ ಮನಿನ್ದ್ರಿಯಂ. ಇತ್ಥಿಭಾವೇ ಇನ್ದಟ್ಠಂ ಕಾರೇತೀತಿ ಇತ್ಥಿನ್ದ್ರಿಯಂ. ಪುರಿಸಭಾವೇ ಇನ್ದಟ್ಠಂ ಕಾರೇತೀತಿ ಪುರಿಸಿನ್ದ್ರಿಯಂ. ಅನುಪಾಲನಲಕ್ಖಣೇ ಇನ್ದಟ್ಠಂ ಕಾರೇತೀತಿ ಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಂ. ಸುಖಲಕ್ಖಣೇ ಇನ್ದಟ್ಠಂ ಕಾರೇತೀತಿ ಸುಖಿನ್ದ್ರಿಯಂ. ದುಕ್ಖಸೋಮನಸ್ಸ ದೋಮನಸ್ಸ ಉಪೇಕ್ಖಾಲಕ್ಖಣೇ ಇನ್ದಟ್ಠಂ ಕಾರೇತೀತಿ ಉಪೇಕ್ಖಿನ್ದ್ರಿಯಂ. ಅಧಿಮೋಕ್ಖಲಕ್ಖಣೇ ಇನ್ದಟ್ಠಂ ಕಾರೇತೀತಿ ಸದ್ಧಿನ್ದ್ರಿಯಂ. ಪಗ್ಗಹಲಕ್ಖಣೇ ಇನ್ದಟ್ಠಂ ಕಾರೇತೀತಿ ವೀರಿಯಿನ್ದ್ರಿಯಂ. ಉಪಟ್ಠಾನಲಕ್ಖಣೇ ಇನ್ದಟ್ಠಂ ಕಾರೇತೀತಿ ಸತಿನ್ದ್ರಿಯಂ. ಅವಿಕ್ಖೇಪಲಕ್ಖಣೇ ಇನ್ದಟ್ಠಂ ಕಾರೇತೀತಿ ಸಮಾಧಿನ್ದ್ರಿಯಂ. ದಸ್ಸನಲಕ್ಖಣೇ ಇನ್ದಟ್ಠಂ ಕಾರೇತೀತಿ ಪಞ್ಞಿನ್ದ್ರಿಯಂ. ಅನಞ್ಞಾತಞ್ಞಸ್ಸಾಮೀತಿ ಪವತ್ತೇ ಜಾನನಲಕ್ಖಣೇ ಇನ್ದಟ್ಠಂ ಕಾರೇತೀತಿ ಅನಞ್ಞಾತಞ್ಞಸ್ಸಾಮೀತಿನ್ದ್ರಿಯಂ. ಞಾತಾನಂಯೇವ ಧಮ್ಮಾನಂ ಪುನ ಆಜಾನನೇ ಇನ್ದಟ್ಠಂ ಕಾರೇತೀತಿ ಅಞ್ಞಿನ್ದ್ರಿಯಂ. ಅಞ್ಞಾತಾವೀಭಾವೇ ಇನ್ದಟ್ಠಂ ಕಾರೇತೀತಿ ಅಞ್ಞಾತಾವಿನ್ದ್ರಿಯಂ.

ಇಧ ಸುತ್ತನ್ತಭಾಜನೀಯಂ ನಾಮ ನ ಗಹಿತಂ. ಕಸ್ಮಾ? ಸುತ್ತನ್ತೇ ಇಮಾಯ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಬಾವೀಸತಿಯಾ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಂ ಅನಾಗತತ್ತಾ. ಸುತ್ತನ್ತಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಕತ್ಥಚಿ ದ್ವೇ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಕಥಿತಾನಿ, ಕತ್ಥಚಿ ತೀಣಿ, ಕತ್ಥಚಿ ಪಞ್ಚ. ಏವಂ ಪನ ನಿರನ್ತರಂ ದ್ವಾವೀಸತಿ ಆಗತಾನಿ ನಾಮ ನತ್ಥಿ. ಅಯಂ ತಾವೇತ್ಥ ಅಟ್ಠಕಥಾನಯೋ. ಅಯಂ ಪನ ಅಪರೋ ನಯೋ – ಏತೇಸು ಹಿ

ಅತ್ಥತೋ ಲಕ್ಖಣಾದೀಹಿ, ಕಮತೋ ಚ ವಿಜಾನಿಯಾ;

ಭೇದಾಭೇದಾ ತಥಾ ಕಿಚ್ಚಾ, ಭೂಮಿತೋ ಚ ವಿನಿಚ್ಛಯಂ.

ತತ್ಥ ಚಕ್ಖಾದೀನಂ ತಾವ ‘‘ಚಕ್ಖತೀತಿ ಚಕ್ಖೂ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಅತ್ಥೋ ಪಕಾಸಿತೋ. ಪಚ್ಛಿಮೇಸು ಪನ ತೀಸು ಪಠಮಂ ‘ಪುಬ್ಬಭಾಗೇ ಅನಞ್ಞಾತಂ ಅಮತಂ ಪದಂ ಚತುಸಚ್ಚಧಮ್ಮಂ ವಾ ಜಾನಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ಏವಂ ಪಟಿಪನ್ನಸ್ಸ ಉಪ್ಪಜ್ಜನತೋ ಇನ್ದ್ರಿಯಟ್ಠಸಮ್ಭವತೋ ಚ ಅನಞ್ಞಾತಞ್ಞಸ್ಸಾಮೀತಿನ್ದ್ರಿಯನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ದುತಿಯಂ ಆಜಾನನತೋ ಚ ಇನ್ದ್ರಿಯಟ್ಠಸಮ್ಭವತೋ ಚ ಅಞ್ಞಿನ್ದ್ರಿಯಂ. ತತಿಯಂ ಅಞ್ಞಾತಾವಿನೋ ಚತೂಸು ಸಚ್ಚೇಸು ನಿಟ್ಠಿತಞಾಣಕಿಚ್ಚಸ್ಸ ಖೀಣಾಸವಸ್ಸೇವ ಉಪ್ಪಜ್ಜನತೋ ಇನ್ದ್ರಿಯಟ್ಠಸಮ್ಭವತೋ ಚ ಅಞ್ಞಾತಾವಿನ್ದ್ರಿಯಂ.

ಕೋ ಪನೇಸ ಇನ್ದ್ರಿಯಟ್ಠೋ ನಾಮಾತಿ? ಇನ್ದಲಿಙ್ಗಟ್ಠೋ ಇನ್ದ್ರಿಯಟ್ಠೋ, ಇನ್ದದೇಸಿತಟ್ಠೋ ಇನ್ದ್ರಿಯಟ್ಠೋ, ಇನ್ದದಿಟ್ಠಟ್ಠೋ ಇನ್ದ್ರಿಯಟ್ಠೋ, ಇನ್ದಸಿಟ್ಠಟ್ಠೋ ಇನ್ದ್ರಿಯಟ್ಠೋ, ಇನ್ದಜುಟ್ಠಟ್ಠೋ ಇನ್ದ್ರಿಯಟ್ಠೋ. ಸೋ ಸಬ್ಬೋಪಿ ಇಧ ಯಥಾಯೋಗಂ ಯುಜ್ಜತಿ. ಭಗವಾ ಹಿ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಪರಮಿಸ್ಸರಿಯಭಾವತೋ ಇನ್ದೋ. ಕುಸಲಾಕುಸಲಞ್ಚ ಕಮ್ಮಂ ಕಮ್ಮೇಸು ಕಸ್ಸಚಿ ಇಸ್ಸರಿಯಾಭಾವತೋ. ತೇನೇವೇತ್ಥ ಕಮ್ಮಸಞ್ಜನಿತಾನಿ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಕುಸಲಾಕುಸಲಕಮ್ಮಂ ಉಲ್ಲಿಙ್ಗೇನ್ತಿ. ತೇನ ಚ ಸಿಟ್ಠಾನೀತಿ ಇನ್ದಲಿಙ್ಗಟ್ಠೇನ ಇನ್ದಸಿಟ್ಠಟ್ಠೇನ ಚ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ. ಸಬ್ಬಾನೇವ ಪನೇತಾನಿ ಭಗವತಾ ಯಥಾಭೂತತೋ ಪಕಾಸಿತಾನಿ ಚ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧಾನಿ ಚಾತಿ ಇನ್ದದೇಸಿತಟ್ಠೇನ ಇನ್ದದಿಟ್ಠಟ್ಠೇನ ಚ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ. ತೇನೇವ ಭಗವತಾ ಮುನಿನ್ದೇನ ಕಾನಿಚಿ ಗೋಚರಾಸೇವನಾಯ, ಕಾನಿಚಿ ಭಾವನಾಸೇವನಾಯ ಸೇವಿತಾನೀತಿ ಇನ್ದಜುಟ್ಠಟ್ಠೇನಪಿ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ. ಅಪಿಚ ಆಧಿಪಚ್ಚಸಙ್ಖಾತೇನ ಇಸ್ಸರಿಯಟ್ಠೇನಾಪಿ ಏತಾನಿ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ. ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಾದಿಪ್ಪವತ್ತಿಯಞ್ಹಿ ಚಕ್ಖಾದೀನಂ ಸಿದ್ಧಮಾಧಿಪಚ್ಚಂ; ತಸ್ಮಿಂ ತಿಕ್ಖೇ ತಿಕ್ಖತ್ತಾ ಮನ್ದೇ ಚ ಮನ್ದತ್ತಾತಿ. ಅಯಂ ತಾವೇತ್ಥ ‘ಅತ್ಥತೋ’ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ.

‘ಲಕ್ಖಣಾದೀಹೀ’ತಿ ಲಕ್ಖಣರಸಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನಪದಟ್ಠಾನೇಹಿಪಿ ಚಕ್ಖಾದೀನಂ ವಿನಿಚ್ಛಯಂ ವಿಜಾನಿಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ತಾನಿ ನೇಸಂ ಲಕ್ಖಣಾದೀನಿ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯಾನೇವ. ಪಞ್ಞಿನ್ದ್ರಿಯಾದೀನಿ ಹಿ ಚತ್ತಾರಿ ಅತ್ಥತೋ ಅಮೋಹೋಯೇವ. ಸೇಸಾನಿ ತತ್ಥ ಸರೂಪೇನೇವಾಗತಾನಿ.

‘ಕಮತೋ’ತಿ ಅಯಮ್ಪಿ ದೇಸನಾಕ್ಕಮೋವ. ತತ್ಥ ಅಜ್ಝತ್ತಧಮ್ಮಂ ಪರಿಞ್ಞಾಯ ಅರಿಯಭೂಮಿಪಟಿಲಾಭೋ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ತಭಾವಪರಿಯಾಪನ್ನಾನಿ ಚಕ್ಖುನ್ದ್ರಿಯಾದೀನಿ ಪಠಮಂ ದೇಸಿತಾನಿ. ಸೋ ಪನತ್ತಭಾವೋ ಯಂ ಧಮ್ಮಂ ಉಪಾದಾಯ ಇತ್ಥೀತಿ ವಾ ಪುರಿಸೋತಿ ವಾ ಸಙ್ಖಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಅಯಂ ಸೋತಿ ನಿದಸ್ಸನತ್ಥಂ ತತೋ ಇತ್ಥಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಪುರಿಸಿನ್ದ್ರಿಯಞ್ಚ. ಸೋ ದುವಿಧೋಪಿ ಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಪಟಿಬದ್ಧವುತ್ತೀತಿ ಞಾಪನತ್ಥಂ ತತೋ ಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಂ. ಯಾವ ತಸ್ಸ ಪವತ್ತಿ ತಾವ ಏತೇಸಂ ವೇದಯಿತಾನಂ ಅನಿವತ್ತಿ. ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ವೇದಯಿತಂ ಸಬ್ಬಂ ತಂ ಸುಖದುಕ್ಖನ್ತಿ ಞಾಪನತ್ಥಂ ತತೋ ಸುಖಿನ್ದ್ರಿಯಾದೀನಿ. ತಂನಿರೋಧತ್ಥಂ ಪನ ಏತೇ ಧಮ್ಮಾ ಭಾವೇತಬ್ಬಾತಿ ಪಟಿಪತ್ತಿದಸ್ಸನತ್ಥಂ ತತೋ ಸದ್ಧಾದೀನಿ. ಇಮಾಯ ಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ಏಸ ಧಮ್ಮೋ ಪಠಮಂ ಅತ್ತನಿ ಪಾತುಭವತೀತಿ ಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ಅಮೋಘಭಾವದಸ್ಸನತ್ಥಂ ತತೋ ಅನಞ್ಞಾತಞ್ಞಸ್ಸಾಮೀತಿನ್ದ್ರಿಯಂ. ತಸ್ಸೇವ ಫಲತ್ತಾ ತತೋ ಅನನ್ತರಂ ಭಾವೇತಬ್ಬತ್ತಾ ಚ ತತೋ ಅಞ್ಞಿನ್ದ್ರಿಯಂ. ಇತೋ ಪರಂ ಭಾವನಾಯ ಇಮಸ್ಸ ಅಧಿಗಮೋ, ಅಧಿಗತೇ ಚ ಪನಿಮಸ್ಮಿಂ ನತ್ಥಿ ಕಿಞ್ಚಿ ಉತ್ತರಿ ಕರಣೀಯನ್ತಿ ಞಾಪನತ್ಥಂ ಅನ್ತೇ ಪರಮಸ್ಸಾಸಭೂತಂ ಅಞ್ಞಾತಾವಿನ್ದ್ರಿಯಂ ದೇಸಿತನ್ತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಕಮೋ.

‘ಭೇದಾಭೇದಾ’ತಿ ಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಸ್ಸೇವ ಚೇತ್ಥ ಭೇದೋ. ತಞ್ಹಿ ರೂಪಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಅರೂಪಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯನ್ತಿ ದುವಿಧಂ ಹೋತಿ. ಸೇಸಾನಂ ಅಭೇದೋತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಭೇದಾಭೇದತೋ ವಿನಿಚ್ಛಯಂ ವಿಜಾನಿಯಾ.

‘ಕಿಚ್ಚಾ’ತಿ ಕಿಂ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಂ ಕಿಚ್ಚನ್ತಿ ಚೇ? ಚಕ್ಖುನ್ದ್ರಿಯಸ್ಸ ತಾವ ‘‘ಚಕ್ಖಾಯತನಂ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಧಾತುಯಾ ತಂಸಮ್ಪಯುತ್ತಕಾನಞ್ಚ ಧಮ್ಮಾನಂ ಇನ್ದ್ರಿಯಪಚ್ಚಯೇನ ಪಚ್ಚಯೋ’’ತಿ ವಚನತೋ ಯಂ ತಂ ಇನ್ದ್ರಿಯಪಚ್ಚಯಭಾವೇನ ಸಾಧೇತಬ್ಬಂ ಅತ್ತನೋ ತಿಕ್ಖಮನ್ದಾದಿಭಾವೇನ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಾದಿಧಮ್ಮಾನಂ ತಿಕ್ಖಮನ್ದಾದಿಸಙ್ಖಾತಂ ಅತ್ತಾಕಾರಾನುವತ್ತಾಪನಂ ಇದಂ ‘ಕಿಚ್ಚಂ’. ಏವಂ ಸೋತಘಾನಜಿವ್ಹಾಕಾಯಾನಂ. ಮನಿನ್ದ್ರಿಯಸ್ಸ ಪನ ಸಹಜಾತಧಮ್ಮಾನಂ ಅತ್ತನೋ ವಸವತ್ತಾಪನಂ, ಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಸ್ಸ ಸಹಜಾತಧಮ್ಮಾನುಪಾಲನಂ, ಇತ್ಥಿನ್ದ್ರಿಯಪುರಿಸಿನ್ದ್ರಿಯಾನಂ ಇತ್ಥಿಪುರಿಸನಿಮಿತ್ತಕುತ್ತಾಕಪ್ಪಾಕಾರಾನುವಿಧಾನಂ, ಸುಖದುಕ್ಖಸೋಮನಸ್ಸದೋಮನಸ್ಸಿನ್ದ್ರಿಯಾನಂ ಸಹಜಾತಧಮ್ಮೇ ಅಭಿಭವಿತ್ವಾ ಯಥಾಸಕಂ ಓಳಾರಿಕಾಕಾರಾನುಪಾಪನಂ, ಉಪೇಕ್ಖಿನ್ದ್ರಿಯಸ್ಸ ಸನ್ತಪಣೀತಮಜ್ಝತ್ತಾಕಾರಾನುಪಾಪನಂ, ಸದ್ಧಾದೀನಂ ಪಟಿಪಕ್ಖಾಭಿಭವನಂ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಧಮ್ಮಾನಞ್ಚ ಪಸನ್ನಾಕಾರಾದಿಭಾವಸಮ್ಪಾಪನಂ, ಅನಞ್ಞಾತಞ್ಞಸ್ಸಾಮೀತಿನ್ದ್ರಿಯಸ್ಸ ಸಂಯೋಜನತ್ತಯಪ್ಪಹಾನಞ್ಚೇವ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಕಾನಞ್ಚ ತಪ್ಪಹಾನಾಭಿಮುಖಭಾವಕರಣಂ, ಅಞ್ಞಿನ್ದ್ರಿಯಸ್ಸ ಕಾಮರಾಗಬ್ಯಾಪಾದಾದಿತನುಕರಣಪಹಾನಞ್ಚೇವ ಸಹಜಾತಾನಞ್ಚ ಅತ್ತನೋ ವಸಾನುವತ್ತಾಪನಂ, ಅಞ್ಞಾತಾವಿನ್ದ್ರಿಯಸ್ಸ ಸಬ್ಬಕಿಚ್ಚೇಸು ಉಸ್ಸುಕ್ಕಪ್ಪಹಾನಞ್ಚೇವ ಅಮತಾಭಿಮುಖಭಾವಪಚ್ಚಯತಾ ಚ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಾನನ್ತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಕಿಚ್ಚತೋ ವಿನಿಚ್ಛಯಂ ವಿಜಾನಿಯಾ.

‘ಭೂಮಿತೋ’ತಿ ಚಕ್ಖುಸೋತಘಾನಜಿವ್ಹಾಕಾಯಇತ್ಥಿಪುರಿಸಸುಖದುಕ್ಖದೋಮನಸ್ಸಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಚೇತ್ಥ ಕಾಮಾವಚರಾನೇವ. ಮನಿನ್ದ್ರಿಯಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಉಪೇಕ್ಖಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ, ಸದ್ಧಾವೀರಿಯಸತಿಸಮಾಧಿಪಞ್ಞಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಚ ಚತುಭೂಮಿಪರಿಯಾಪನ್ನಾನಿ. ಸೋಮನಸ್ಸಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಕಾಮಾವಚರ-ರೂಪಾವಚರ-ಲೋಕುತ್ತರವಸೇನ ಭೂಮಿತ್ತಯಪರಿಯಾಪನ್ನಂ. ಅವಸಾನೇ ತೀಣಿ ಲೋಕುತ್ತರಾನೇವಾತಿ ಏವಂ ಭೂಮಿತೋ ವಿನಿಚ್ಛಯಂ ವಿಜಾನಿಯಾ. ಏವಞ್ಹಿ ವಿಜಾನನ್ತೋ –

ಸಂವೇಗಬಹುಲೋ ಭಿಕ್ಖು, ಠಿತೋ ಇನ್ದ್ರಿಯಸಂವರೇ;

ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಪರಿಞ್ಞಾಯ, ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಂ ನಿಗಚ್ಛತೀತಿ.

೨೨೦. ನಿದ್ದೇಸವಾರೇ ‘‘ಯಂ ಚಕ್ಖು ಚತುನ್ನಂ ಮಹಾಭೂತಾನ’’ನ್ತಿಆದಿ ಸಬ್ಬಂ ಧಮ್ಮಸಙ್ಗಣಿಯಂ ಪದಭಾಜನೇ (ಧ. ಸ. ಅಟ್ಠ. ೫೯೫ ಆದಯೋ) ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ವೀರಿಯಿನ್ದ್ರಿಯಸಮಾಧಿನ್ದ್ರಿಯನಿದ್ದೇಸಾದೀಸು ಚ ಸಮ್ಮಾವಾಯಾಮೋ ಮಿಚ್ಛಾವಾಯಾಮೋ ಸಮ್ಮಾಸಮಾಧಿ ಮಿಚ್ಛಾಸಮಾಧೀತಿಆದೀನಿ ನ ವುತ್ತಾನಿ. ಕಸ್ಮಾ? ಸಬ್ಬಸಙ್ಗಾಹಕತ್ತಾ. ಸಬ್ಬಸಙ್ಗಾಹಕಾನಿ ಹಿ ಇಧ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಕಥಿತಾನಿ. ಏವಂ ಸನ್ತೇಪೇತ್ಥ ದಸ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಲೋಕಿಯಾನಿ ಕಾಮಾವಚರಾನೇವ, ತೀಣಿ ಲೋಕುತ್ತರಾನಿ, ನವ ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರಮಿಸ್ಸಕಾನೀತಿ.

ಅಭಿಧಮ್ಮಭಾಜನೀಯವಣ್ಣನಾ.

೨. ಪಞ್ಹಾಪುಚ್ಛಕವಣ್ಣನಾ

೨೨೧. ಪಞ್ಹಾಪುಚ್ಛಕೇ ಸಬ್ಬೇಸಮ್ಪಿ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಂ ಕುಸಲಾದಿವಿಭಾಗೋ ಪಾಳಿನಯಾನುಸಾರೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

೨೨೩. ಆರಮ್ಮಣತ್ತಿಕೇಸು ಪನ ಸತ್ತಿನ್ದ್ರಿಯಾ ಅನಾರಮ್ಮಣಾತಿ ಚಕ್ಖುಸೋತಘಾನಜಿವ್ಹಾಕಾಯಇತ್ಥಿಪುರಿಸಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಪನ ಅರೂಪಮಿಸ್ಸಕತ್ತಾ ಇಧ ಅನಾಭಟ್ಠಂ. ದ್ವಿನ್ದ್ರಿಯಾತಿ ದ್ವೇ ಇನ್ದ್ರಿಯಾ; ಸುಖದುಕ್ಖದ್ವಯಂ ಸನ್ಧಾಯೇತಂ ವುತ್ತಂ. ತಞ್ಹಿ ಏಕನ್ತಪರಿತ್ತಾರಮ್ಮಣಂ. ದೋಮನಸ್ಸಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಸಿಯಾ ಪರಿತ್ತಾರಮ್ಮಣಂ, ಸಿಯಾ ಮಹಗ್ಗತಾರಮ್ಮಣನ್ತಿ ಕಾಮಾವಚರಧಮ್ಮೇ ಆರಬ್ಭ ಪವತ್ತಿಕಾಲೇ ಪರಿತ್ತಾರಮ್ಮಣಂ ಹೋತಿ, ರೂಪಾವಚರಾರೂಪಾವಚರೇ ಪನ ಆರಬ್ಭ ಪವತ್ತಿಕಾಲೇ ಮಹಗ್ಗತಾರಮ್ಮಣಂ, ಪಣ್ಣತ್ತಿಂ ಆರಬ್ಭ ಪವತ್ತಿಕಾಲೇ ನವತ್ತಬ್ಬಾರಮ್ಮಣಂ. ನವಿನ್ದ್ರಿಯಾ ಸಿಯಾ ಪರಿತ್ತಾರಮ್ಮಣಾತಿ ಮನಿನ್ದ್ರಿಯಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಸೋಮನಸ್ಸಿನ್ದ್ರಿಯಉಪೇಕ್ಖಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಚೇವ ಸದ್ಧಾದಿಪಞ್ಚಕಞ್ಚ ಸನ್ಧಾಯ ಇದಂ ವುತ್ತಂ. ಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಞ್ಹಿ ರೂಪಮಿಸ್ಸಕತ್ತಾ ಅನಾರಮ್ಮಣೇಸು ರೂಪಧಮ್ಮೇಸು ಸಙ್ಗಹಿತಮ್ಪಿ ಅರೂಪಕೋಟ್ಠಾಸೇನ ಸಿಯಾಪಕ್ಖೇ ಸಙ್ಗಹಿತಂ.

ಚತ್ತಾರಿ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನೀತಿ ಸುಖದುಕ್ಖದೋಮನಸ್ಸಅಞ್ಞಾತಾವಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ. ತಾನಿ ಹಿ ಮಗ್ಗಾರಮ್ಮಣತ್ತಿಕೇ ನ ಭಜನ್ತಿ. ಮಗ್ಗಹೇತುಕನ್ತಿ ಸಹಜಾತಹೇತುಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ವೀರಿಯವೀಮಂಸಾಜೇಟ್ಠಕಕಾಲೇ ಸಿಯಾ ಮಗ್ಗಾಧಿಪತಿ, ಛನ್ದಚಿತ್ತಜೇಟ್ಠಕಕಾಲೇ ಸಿಯಾ ನವತ್ತಬ್ಬಾ.

ದಸಿನ್ದ್ರಿಯಾ ಸಿಯಾ ಉಪ್ಪನ್ನಾ, ಸಿಯಾ ಉಪ್ಪಾದಿನೋತಿ ಸತ್ತ ರೂಪಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ತೀಣಿ ಚ ವಿಪಾಕಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಸನ್ಧಾಯೇತಂ ವುತ್ತಂ. ದಸಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ದೋಮನಸ್ಸೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತಾನೇವ. ತತ್ಥ ದೋಮನಸ್ಸಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಪಣ್ಣತ್ತಿಂ ಆರಬ್ಭ ಪವತ್ತಿಕಾಲೇ ನವತ್ತಬ್ಬಾರಮ್ಮಣಂ, ಸೇಸಾನಿ ನಿಬ್ಬಾನಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಕಾಲೇಪಿ. ತೀಣಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಬಹಿದ್ಧಾರಮ್ಮಣಾನೀತಿ ತೀಣಿ ಲೋಕುತ್ತರಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ. ಚತ್ತಾರೀತಿ ಸುಖದುಕ್ಖಸೋಮನಸ್ಸದೋಮನಸ್ಸಾನಿ. ತಾನಿ ಹಿ ಅಜ್ಝತ್ತಧಮ್ಮೇಪಿ ಬಹಿದ್ಧಾಧಮ್ಮೇಪಿ ಆರಬ್ಭ ಪವತ್ತನ್ತಿ. ಅಟ್ಠಿನ್ದ್ರಿಯಾತಿ ಮನಿನ್ದ್ರಿಯಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಉಪೇಕ್ಖಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಚೇವ ಸದ್ಧಾದಿಪಞ್ಚಕಞ್ಚ. ತತ್ಥ ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನಕಾಲೇ ನವತ್ತಬ್ಬಾರಮ್ಮಣತಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

ಇತಿ ಇಮಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ಪಞ್ಹಾಪುಚ್ಛಕೇ ದಸಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಕಾಮಾವಚರಾನಿ, ತೀಣಿ ಲೋಕುತ್ತರಾನಿ, ನವ ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರಮಿಸ್ಸಕಾನೇವ ಕಥಿತಾನೀತಿ. ಅಯಮ್ಪಿ ಅಭಿಧಮ್ಮಭಾಜನೀಯೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕಪರಿಚ್ಛೇದೋವ ಹೋತಿ. ಅಯಂ ಪನ ಇನ್ದ್ರಿಯವಿಭಙ್ಗೋ ದ್ವೇಪರಿವಟ್ಟಂ ನೀಹರಿತ್ವಾ ಭಾಜೇತ್ವಾ ದಸ್ಸಿತೋತಿ.

ಸಮ್ಮೋಹವಿನೋದನಿಯಾ ವಿಭಙ್ಗಟ್ಠಕಥಾಯ

ಇನ್ದ್ರಿಯವಿಭಙ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.