೧. ಏಕಕಮಾತಿಕಾದಿವಣ್ಣನಾ

೭೫೧. ಇದಾನಿ ತದನನ್ತರೇ ಞಾಣವಿಭಙ್ಗೇ ಏಕವಿಧೇನ ಞಾಣವತ್ಥೂತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಪಠಮಂ ಏಕವಿಧಾದೀಹಿ ದಸವಿಧಪರಿಯೋಸಾನೇಹಿ ದಸಹಿ ಪರಿಚ್ಛೇದೇಹಿ ಮಾತಿಕಂ ಠಪೇತ್ವಾ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಪದಾನುಕ್ಕಮೇನ ನಿದ್ದೇಸೋ ಕತೋ.

ತತ್ಥ ಏಕವಿಧೇನಾತಿ ಏಕಪ್ಪಕಾರೇನ, ಏಕಕೋಟ್ಠಾಸೇನ ವಾ. ಞಾಣವತ್ಥೂತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ಞಾಣಞ್ಚ ತಂ ವತ್ಥು ಚ ನಾನಪ್ಪಕಾರಾನಂ ಸಮ್ಪತ್ತೀನನ್ತಿ ಞಾಣವತ್ಥು; ಓಕಾಸಟ್ಠೇನ ಞಾಣಸ್ಸ ವತ್ಥೂತಿಪಿ ಞಾಣವತ್ಥು. ಇಧ ಪನ ಪುರಿಮೇನೇವತ್ಥೇನ ಞಾಣವತ್ಥು ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ತೇನೇವ ಏಕವಿಧಪರಿಚ್ಛೇದಾವಸಾನೇ ‘‘ಯಾಥಾವಕವತ್ಥುವಿಭಾವನಾ ಪಞ್ಞಾ – ಏವಂ ಏಕವಿಧೇನ ಞಾಣವತ್ಥೂ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಪಞ್ಚ ವಿಞ್ಞಾಣಾತಿ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಾದೀನಿ ಪಞ್ಚ. ನ ಹೇತೂತಿಆದೀನಿ ಹೇಟ್ಠಾ ಧಮ್ಮಸಙ್ಗಹಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ಧ. ಸ. ಅಟ್ಠ. ೧.೬) ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ. ಸಙ್ಖೇಪತೋ ಪನೇತ್ಥ ಯಂ ವತ್ತಬ್ಬಂ ತಂ ನಿದ್ದೇಸವಾರೇ ಆವಿ ಭವಿಸ್ಸತಿ. ಯಥಾ ಚೇತ್ಥ, ಏವಂ ದುಕಮಾತಿಕಾದಿಪದೇಸುಪಿ ಯಂ ವತ್ತಬ್ಬಂ ತಂ ತತ್ಥೇವ ಆವಿ ಭವಿಸ್ಸತಿ. ನಿಕ್ಖೇಪಪರಿಚ್ಛೇದಮತ್ತಂ ಪನೇತ್ಥ ಏವಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಏತ್ಥ ಹಿ ‘‘ನ ಹೇತು ಅಹೇತುಕಾ’’ತಿಆದೀಹಿ ತಾವ ಧಮ್ಮಸಙ್ಗಹಮಾತಿಕಾವಸೇನ, ‘‘ಅನಿಚ್ಚಾ ಜರಾಭಿಭೂತಾ’’ತಿಆದೀಹಿ ಅಮಾತಿಕಾವಸೇನಾತಿ ಸಙ್ಖೇಪತೋ ದುವಿಧೇಹಿ ಪಭೇದತೋ ಅಟ್ಠಸತ್ತತಿಯಾ ಪದೇಹಿ ಏಕಕಮಾತಿಕಾ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಾ.

ದುಕಾನುರೂಪೇಹಿ ಪನ ಪಞ್ಚತಿಂಸಾಯ ದುಕೇಹಿ ದುಕಮಾತಿಕಾ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಾ.

ತಿಕಾನುರೂಪೇಹಿ ‘‘ಚಿನ್ತಾಮಯಾ ಪಞ್ಞಾ’’ತಿಆದೀಹಿ ಚತೂಹಿ ಬಾಹಿರತ್ತಿಕೇಹಿ, ‘‘ವಿಪಾಕಾ ಪಞ್ಞಾ’’ತಿಆದೀಹಿ ಅನಿಯಮಿತಪಞ್ಞಾವಸೇನ ವುತ್ತೇಹಿ ಚುದ್ದಸಹಿ ಮಾತಿಕಾತಿಕೇಹಿ, ವಿತಕ್ಕತ್ತಿಕೇ ಪಠಮಪದೇನ ನಿಯಮಿತಪಞ್ಞಾವಸೇನ ವುತ್ತೇಹಿ ತೇರಸಹಿ, ದುತಿಯಪದೇನ ನಿಯಮಿತಪಞ್ಞಾವಸೇನ ವುತ್ತೇಹಿ ಸತ್ತಹಿ, ತತಿಯಪದೇನ ನಿಯಮಿತಪಞ್ಞಾವಸೇನ ವುತ್ತೇಹಿ ದ್ವಾದಸಹಿ, ಪೀತಿತ್ತಿಕೇ ಚ ಪಠಮಪದೇನ ನಿಯಮಿತಪಞ್ಞಾವಸೇನ ವುತ್ತೇಹಿ ತೇರಸಹಿ, ತಥಾ ದುತಿಯಪದೇನ, ತತಿಯಪದೇನ ನಿಯಮಿತಪಞ್ಞಾವಸೇನ ವುತ್ತೇಹಿ ದ್ವಾದಸಹೀತಿ ಅಟ್ಠಾಸೀತಿಯಾ ತಿಕೇಹಿ ತಿಕಮಾತಿಕಾ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಾ.

ಚತುಕ್ಕಮಾತಿಕಾ ಪನ ‘ಕಮ್ಮಸ್ಸಕತಞಾಣ’ನ್ತಿಆದೀಹಿ ಏಕವೀಸತಿಯಾ ಚತುಕ್ಕೇಹಿ, ಪಞ್ಚಕಮಾತಿಕಾ ದ್ವೀಹಿ ಪಞ್ಚಕೇಹಿ, ಛಕ್ಕಮಾತಿಕಾ ಏಕೇನ ಛಕ್ಕೇನ, ಸತ್ತಕಮಾತಿಕಾ ‘‘ಸತ್ತಸತ್ತತಿ ಞಾಣವತ್ಥೂನೀ’’ತಿ ಏವಂ ಸಙ್ಖೇಪತೋ ವುತ್ತೇಹಿ ಏಕಾದಸಹಿ ಸತ್ತಕೇಹಿ, ಅಟ್ಠಕಮಾತಿಕಾ ಏಕೇನ ಅಟ್ಠಕೇನ, ನವಕಮಾತಿಕಾ ಏಕೇನ ನವಕೇನ.