೨. ಕಾಲಸಂಸನ್ದನವಣ್ಣನಾ

೨೮೩-೨೮೪. ಇದಾನಿ ಅತೀತಂ ಅತ್ಥೀತಿ ಕಾಲಸಂಸನ್ದನಂ ಹೋತಿ. ತತ್ಥ ಅತೀತಂ ಅತ್ಥೀತಿಆದಿಕಂ ಸುದ್ಧಿಕಸಂಸನ್ದನಂ. ಅತೀತಂ ರೂಪಂ ಅತ್ಥೀತಿಆದಿಕಂ ಖನ್ಧವಸೇನ ಕಾಲಸಂಸನ್ದನಂ.

೨೮೫. ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಂ ರೂಪಂ ಅಪ್ಪಿಯಂ ಕರಿತ್ವಾತಿ ಅತೀತಾನಾಗತಂ ಪಹಾಯ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನರೂಪಮೇವ ಅಪ್ಪಿಯಂ ಅವಿಭಜಿತಬ್ಬಂ ಕರಿತ್ವಾ. ರೂಪಭಾವಂ ಜಹತೀತಿಪಞ್ಹೇ ನಿರುದ್ಧಸ್ಸಾಪಿ ರೂಪಸ್ಸ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧಸಙ್ಗಹಿತತ್ತಾ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ. ರೂಪಭಾವಂ ನ ಜಹತೀತಿ ಪಟಿಲೋಮಪಞ್ಹೇಪಿ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೇನ ಸಙ್ಗಹಿತತ್ತಾವ ಪಟಿಜಾನಾತಿ. ಓದಾತಂ ವತ್ಥಂ ಅಪ್ಪಿಯಂ ಕರಿತ್ವಾತಿ ಏತ್ಥ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ನ ಸಬ್ಬಂ ವತ್ಥಂ ಓದಾತಂ, ಇಮಿನಾ ಪನ ವತ್ಥನ್ತಿ ಅವತ್ವಾ ‘‘ಓದಾತಂ ವತ್ಥಂ ಅಪ್ಪಿಯಂ ಕರಿತ್ವಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಸಕವಾದಿನಾ ಏಕತ್ಥತಾ ಅನುಞ್ಞಾತಾ. ಓದಾತಭಾವಂ ಜಹತೀತಿ ಪಞ್ಹೇ ವಣ್ಣವಿಗಮಂ ಸನ್ಧಾಯ ಪಟಿಞ್ಞಾ ಸಕವಾದಿಸ್ಸ. ವತ್ಥಭಾವಂ ಜಹತೀತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ಪಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ಅವಿಗತತ್ತಾ ಪಟಿಕ್ಖೇಪೋ ತಸ್ಸೇವ. ಪಟಿಲೋಮೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ.

೨೮೬. ಅತೀತಂ ಅತೀತಭಾವಂ ನ ಜಹತೀತಿ ಪುಟ್ಠೋ ‘‘ಯದಿ ಜಹೇಯ್ಯ, ಅನಾಗತಂ ವಾ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಂ ವಾ ಸಿಯಾ’’ತಿ ಮಞ್ಞಮಾನೋ ಪಟಿಜಾನಾತಿ. ಅನಾಗತಂ ಅನಾಗತಭಾವಂ ನ ಜಹತೀತಿ ಪುಟ್ಠೋ ಪನ ‘‘ಯದಿ ನ ಜಹೇಯ್ಯ, ಅನಾಗತಮೇವಸ್ಸ, ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಭಾವಂ ನ ಪಾಪುಣೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಮಞ್ಞಮಾನೋ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ. ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಪಞ್ಹೇಪಿ ಅತೀತಭಾವಂ ಅನಾಪಜ್ಜನದೋಸೋ ಸಿಯಾತಿ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ. ಅನುಲೋಮಪಞ್ಹೇಸುಪಿ ಇಮಿನಾವ ನಯೇನ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

೨೮೭. ಏವಂ ಸುದ್ಧಿಕನಯಂ ವತ್ವಾ ಪುನ ಖನ್ಧವಸೇನ ದಸ್ಸೇತುಂ ಅತೀತಂ ರೂಪನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತಂ ಸಬ್ಬಂ ಪಾಳಿಅನುಸಾರೇನೇವ ಸಕ್ಕಾ ಜಾನಿತುಂ.

ವಚನಸೋಧನವಣ್ಣನಾ

೨೮೮. ಇದಾನಿ ‘‘ಅತೀತಂ ನ್ವತ್ಥೀ’’ತಿಆದಿ ವಚನಸೋಧನಾ ಹೋತಿ. ತತ್ಥ ಹಞ್ಚಿ ಅತೀತಂ ನ್ವತ್ಥೀತಿ ಯದಿ ಅತೀತಂ ನೋ ಅತ್ಥೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅತೀತಂ ಅತ್ಥೀತಿ ಮಿಚ್ಛಾತಿ ಅತೀತಞ್ಚ ತಂ ಅತ್ಥಿ ಚಾತಿ ಮಿಚ್ಛಾ ಏವ. ತಞ್ಞೇವ ಅನಾಗತಂ ತಂ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನನ್ತಿ ಪುಟ್ಠೋ ಅನಾಗತಕ್ಖಣೇಯೇವಸ್ಸ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನತಾಯ ಅಭಾವಂ ಸನ್ಧಾಯ ಕಾಲನಾನತ್ತೇನ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ.

ದುತಿಯಂ ಪುಟ್ಠೋ ಯಂ ಉಪ್ಪಾದತೋ ಪುಬ್ಬೇ ಅನಾಗತಂ ಅಹೋಸಿ, ತಸ್ಸ ಉಪ್ಪನ್ನಕಾಲೇ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನತ್ತಾ ಪಟಿಜಾನಾತಿ. ಹುತ್ವಾ ಹೋತಿ ಹುತ್ವಾ ಹೋತೀತಿ ಯದೇತಂ ತಯಾ ‘‘ಅನಾಗತಂ ಹುತ್ವಾ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಂ ಹೋತೀ’’ತಿ ವದತಾ ತಞ್ಞೇವ ಅನಾಗತಂ ತಂ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನನ್ತಿ ಲದ್ಧಿವಸೇನ ‘‘ಅನಾಗತಂ ವಾ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಂ ವಾ ಹುತ್ವಾ ಹೋತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಕಿಂ ತೇ ತಮ್ಪಿ ಹುತ್ವಾ ಹೋತೀತಿ? ಇತರೋ ಹುತ್ವಾ ಭೂತಸ್ಸ ಪುನ ಹುತ್ವಾ ಅಭಾವತೋ ನ ಹೇವನ್ತಿ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ.

ದುತಿಯಂ ಪುಟ್ಠೋ ಯಸ್ಮಾ ತಂ ಅನಾಗತಂ ಹುತ್ವಾ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಂ ಹೋನ್ತಂ ‘‘ಹುತ್ವಾ ಹೋತೀ’’ತಿ ಸಙ್ಖಂ ಗತಂ, ತಸ್ಮಾ ಪಟಿಜಾನಾತಿ. ಅಥ ನಂ ಸಕವಾದೀ ‘‘ಯದಿ ತೇ ತಂ ಅನಾಗತಂ ಹುತ್ವಾ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಂ ಹೋನ್ತಂ ‘ಹುತ್ವಾ ಹೋತೀ’ತಿ ಸಙ್ಖಂ ಗತಂ, ಪುನ ಹುತ್ವಾ ಹೋತಿ, ಯಂ ಅನಾಗತಂ ನ ಹುತ್ವಾ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಂ ನ ಹೋನ್ತಂ ‘ನ ಹುತ್ವಾ ನ ಹೋತೀ’ತಿ ಸಙ್ಖಂ ಗತಂ ಸಸವಿಸಾಣಂ, ಕಿಂ ತೇ ತಮ್ಪಿ ಪುನ ನ ಹುತ್ವಾ ನ ಹೋತೀ’’ತಿಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ನ ಹುತ್ವಾ ನ ಹೋತಿ ನ ಹುತ್ವಾ ನ ಹೋತೀತಿ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛತಿ. ಇತರೋ ‘‘ಯಂ ನತ್ಥಿ, ತಂ ನತ್ಥಿತಾಯ, ಏವ ಅನಾಗತಂ ನ ಹುತ್ವಾ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಂ ನ ಹೋತೀತಿ ನಹುತ್ವಾನಹೋತಿ ನಾಮ ತಾವ ಹೋತು, ಪುನ ನಹುತ್ವಾನಹೋತಿಭಾವೋ ಪನಸ್ಸ ಕುತೋ’’ತಿ ಮಞ್ಞಮಾನೋ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ. ತಞ್ಞೇವ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಂ ತಂ ಅತೀತನ್ತಿ ಪಞ್ಹೇಪಿ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಕ್ಖಣೇಯೇವಸ್ಸ ಅತೀತತಾಯ ಅಭಾವಂ ಸನ್ಧಾಯ ಕಾಲನಾನತ್ತಾ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ.

ದುತಿಯಪಞ್ಹೇ ಪುಟ್ಠೋ ಯಂ ಅತೀತಭಾವತೋ ಪುಬ್ಬೇ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಂ ಅಹೋಸಿ, ತಸ್ಸೇವ ಅತೀತತ್ತಾ ಪಟಿಜಾನಾತಿ. ಹುತ್ವಾ ಹೋತಿ ಹುತ್ವಾ ಹೋತೀತಿ ಯದೇತಂ ತಯಾ ‘‘ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಂ ಹುತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಹೋತೀ’’ತಿ ವದತಾ ‘‘ತಞ್ಞೇವ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಂ ತಂ ಅತೀತ’’ನ್ತಿ ಲದ್ಧಿವಸೇನ ‘‘ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಂ ವಾ ಅತೀತಂ ವಾ ಹುತ್ವಾ ಹೋತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ಕಿಂ ತೇ ತಮ್ಪಿ ಹುತ್ವಾ ಹೋತೀತಿ? ಇತರೋ ಹುತ್ವಾ ಭೂತಸ್ಸ ಪುನ ಹುತ್ವಾ ಅಭಾವತೋ ನ ಹೇವನ್ತಿ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ.

ದುತಿಯಪಞ್ಹೇ ಯಸ್ಮಾ ತಂ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಂ ಹುತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಹೋನ್ತಂ ‘‘ಹುತ್ವಾ ಹೋತೀ’’ತಿ ಸಙ್ಖಂ ಗತಂ, ತಸ್ಮಾ ಪಟಿಜಾನಾತಿ. ಅಥ ನಂ ಸಕವಾದೀ ‘‘ಯದಿ ತೇ ತಞ್ಞೇವ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಂ ಹುತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಹೋನ್ತಂ ‘ಹುತ್ವಾ ಹೋತೀ’ತಿ ಸಙ್ಖಂ ಗತಂ, ಪುನ ಹುತ್ವಾ ಹೋತಿ, ಯಂ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಂ ನ ಹುತ್ವಾ ಅತೀತಂ ನ ಹೋನ್ತಂ ‘ನ ಹುತ್ವಾ ನ ಹೋತೀ’ತಿ ಸಙ್ಖಂ ಗತಂ ಸಸವಿಸಾಣಂ, ಕಿಂ ತೇ ತಮ್ಪಿ ಪುನ ನ ಹುತ್ವಾ ನ ಹೋತೀ’’ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ನ ಹುತ್ವಾ ನ ಹೋತಿ ನ ಹುತ್ವಾ ನ ಹೋತೀತಿ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛತಿ. ಇತರೋ ‘‘ಯಂ ನತ್ಥಿ, ತಂ ನತ್ಥಿತಾಯ ಏವ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಂ ನ ಹುತ್ವಾ ಅತೀತಂ ನ ಹೋತೀತಿ ನಹುತ್ವಾನಹೋತಿ ನಾಮ ತಾವ ಹೋತು. ಪುನ ನಹುತ್ವಾನಹೋತಿಭಾವೋ ಪನಸ್ಸ ಕುತೋ’’ತಿ ಮಞ್ಞಮಾನೋ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ. ಉಭಯಂ ಏಕತೋ ಕತ್ವಾ ಆಗತೇ ತತಿಯಪಞ್ಹೇಪಿ ಇಮಿನಾವುಪಾಯೇನ ಯೋಜನಾ ಕಾತಬ್ಬಾ.

ಅಪರೋ ನಯೋ – ಯದಿ ತಞ್ಞೇವ ಅನಾಗತಂ ತಂ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಂ, ಅನಾಗತಸ್ಸ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನೇ ವುತ್ತೋ ಹೋತಿಭಾವೋ, ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಚ ಅನಾಗತೇ ವುತ್ತೋ ಹುತ್ವಾಭಾವೋ ಆಪಜ್ಜತಿ. ಏವಂ ಸನ್ತೇ ಅನಾಗತಮ್ಪಿ ಹುತ್ವಾಹೋತಿ ನಾಮ. ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಮ್ಪಿ ಹುತ್ವಾಹೋತಿಯೇವ ನಾಮ. ತೇನ ತಂ ಪುಚ್ಛಾಮ – ‘‘ಕಿಂ ತೇ ಏತೇಸು ಏಕೇಕಂ ಹುತ್ವಾ ಹೋತಿ ಹುತ್ವಾ ಹೋತೀ’’ತಿ? ಇತರೋ – ‘‘ತಞ್ಞೇವ ಅನಾಗತಂ ತಂ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನ’’ನ್ತಿ ಪಞ್ಹೇ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತನಯೇನೇವ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಪುನ ಪುಟ್ಠೋ ದುತಿಯೇ ಪಞ್ಹೇ ಪಟಿಞ್ಞಾತನಯೇನೇವ ಪಟಿಜಾನಾತಿ. ಅಥ ನಂ ಸಕವಾದೀ ‘‘ತಞ್ಞೇವ ಅನಾಗತಂ ತಂ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನ’’ನ್ತಿ ಪಞ್ಹಾವಸೇನ ತೇಸು ಏಕೇಕಂ ಹುತ್ವಾ ಹೋತಿ ಹುತ್ವಾ ಹೋತೀತಿ ಪಟಿಜಾನನ್ತಂ ಪುರಿಮಂ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಪಞ್ಹಂ ಪರಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಪುಚ್ಛನ್ತೋ ನ ಹುತ್ವಾ ನ ಹೋತಿ ನ ಹುತ್ವಾ ನ ಹೋತೀತಿ ಪುಚ್ಛತಿ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ನನು ‘‘ತಯಾ ತಞ್ಞೇವ ಅನಾಗತಂ ತಂ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ಪಠಮಪಞ್ಹಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪನ್ತೇನ ಅನಾಗತಸ್ಸ ಹೋತಿಭಾವೋ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಚ ಹುತ್ವಾಭಾವೋ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತೋತಿ. ತೇನ ಅನಾಗತಂ ನ ಹೋತಿ ನಾಮ, ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಂ ನ ಹುತ್ವಾ ನಾಮ.

ದುತಿಯಪಞ್ಹೇ ಚ ತಞ್ಞೇವ ಅನಾಗತಂ ತಂ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನನ್ತಿ ಪಟಿಞ್ಞಾತಂ. ಏವಂ ಸನ್ತೇ ಅನಾಗತಮ್ಪಿ ನ ಹುತ್ವಾ ನ ಹೋತಿ ನಾಮ. ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಮ್ಪಿ ನ ಹುತ್ವಾ ನ ಹೋತಿಯೇವ ನಾಮ. ತೇನ ತಂ ಪುಚ್ಛಾಮ – ‘‘ಕಿಂ ತೇ ಏತೇಸು ಏಕೇಕಂ ನ ಹುತ್ವಾ ನ ಹೋತಿ ನ ಹುತ್ವಾ ನ ಹೋತೀ’’ತಿ? ಪರವಾದೀ ಸಬ್ಬತೋ ಅನ್ಧಕಾರೇನ ಪರಿಯೋನದ್ಧೋ ವಿಯ ತೇಸಂ ನಹುತ್ವಾನಹೋತಿಭಾವಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತೋ ನ ಹೇವನ್ತಿ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ.

ದುತಿಯವಾರೇಪಿ ಯದಿ ತಞ್ಞೇವ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಂ ತಂ ಅತೀತಂ, ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಅತೀತೇ ವುತ್ತೋ ಹೋತಿಭಾವೋ, ಅತೀತಸ್ಸ ಚ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನೇ ವುತ್ತೋ ಹುತ್ವಾಭಾವೋ ಆಪಜ್ಜತಿ, ಏವಂ ಸನ್ತೇ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಮ್ಪಿ ಹುತ್ವಾಹೋತಿ ನಾಮ, ಅತೀತಮ್ಪಿ ಹುತ್ವಾಹೋತಿಯೇವ ನಾಮ. ತೇನ ತಂ ಪುಚ್ಛಾಮ – ‘‘ಕಿಂ ತೇ ಏತೇಸು ಏಕೇಕಂ ಹುತ್ವಾ ಹೋತಿ ಹುತ್ವಾ ಹೋತೀ’’ತಿ? ಇತರೋ ತಞ್ಞೇವ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಂ ತಂ ಅತೀತನ್ತಿಪಞ್ಹೇ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತನಯೇನೇವ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಪುನ ಪುಟ್ಠೋ ದುತಿಯಪಞ್ಹೇ ಪಟಿಞ್ಞಾತನಯೇನೇವ ಪಟಿಜಾನಾತಿ. ಅಥ ನಂ ಸಕವಾದೀ ‘‘ತಞ್ಞೇವ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಂ ತಂ ಅತೀತ’’ನ್ತಿ ಪಞ್ಹಾವಸೇನ ತೇಸು ಏಕೇಕಂ ಹುತ್ವಾ ಹೋತಿ ಹುತ್ವಾ ಹೋತೀತಿ ಪಟಿಜಾನನ್ತಂ ಪುರಿಮಂ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಪಞ್ಹಂ ಪರಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಪುಚ್ಛನ್ತೋ ನ ಹುತ್ವಾ ನ ಹೋತಿ ನ ಹುತ್ವಾ ನ ಹೋತೀತಿ ಪುಚ್ಛತಿ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ನನು ತಯಾ ತಞ್ಞೇವ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಂ ತಂ ಅತೀತನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ಪಠಮಪಞ್ಹಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪನ್ತೇನ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಹೋತಿಭಾವೋ, ಅತೀತಸ್ಸ ಚ ಹುತ್ವಾಭಾವೋ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತೋತಿ. ತೇನ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಂ ನಹೋತಿ ನಾಮ. ಅತೀತಂ ನಹುತ್ವಾ ನಾಮ.

ದುತಿಯಪಞ್ಹೇ ಚ ತೇ ‘‘ತಞ್ಞೇವ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಂ ತಂ ಅತೀತ’’ನ್ತಿ ಪಟಿಞ್ಞಾತಂ. ಏವಂ ಸನ್ತೇ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಮ್ಪಿ ನ ಹುತ್ವಾ ನ ಹೋತಿ ನಾಮ, ಅತೀತಮ್ಪಿ ನ ಹುತ್ವಾ ನ ಹೋತಿಯೇವ ನಾಮ. ತೇನ ತಂ ಪುಚ್ಛಾಮ – ‘‘ಕಿಂ ತೇ ಏತೇಸು ಏಕೇಕಂ ನ ಹುತ್ವಾ ನ ಹೋತಿ, ನ ಹುತ್ವಾ ನ ಹೋತೀ’’ತಿ. ಪರವಾದೀ ಸಬ್ಬತೋ ಅನ್ಧಕಾರೇನ ಪರಿಯೋನದ್ಧೋ ವಿಯ ತೇಸಂ ನಹುತ್ವಾನಹೋತಿಭಾವಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತೋ ನ ಹೇವನ್ತಿ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ.

ತತಿಯವಾರೇಪಿ ಯದಿ ತಞ್ಞೇವ ಅನಾಗತಂ ತಂ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಂ ತಂ ಅತೀತಂ; ಅನಾಗತಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಾನಂ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಾತೀತೇಸು ವುತ್ತೋ ಹೋತಿಭಾವೋ, ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಾತೀತಾನಞ್ಚ ಅನಾಗತಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನೇಸು ವುತ್ತೋ ಹುತ್ವಾಭಾವೋ ಆಪಜ್ಜತಿ. ಏವಂ ಸನ್ತೇ ಅನಾಗತಮ್ಪಿ ಹುತ್ವಾಹೋತಿ ನಾಮ. ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಮ್ಪಿ ಅತೀತಮ್ಪಿ ಹುತ್ವಾ ಹೋತಿಯೇವ ನಾಮ. ತೇನ ತಂ ಪುಚ್ಛಾಮ – ‘‘ಕಿಂ ತೇ ತೀಸುಪಿ ಏತೇಸು ಏಕೇಕಂ ಹುತ್ವಾ ಹೋತಿ ಹುತ್ವಾ ಹೋತೀ’’ತಿ? ಇತರೋ ‘‘ತಞ್ಞೇವ ಅನಾಗತಂ, ತಂ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಂ, ತಂ ಅತೀತ’’ನ್ತಿಪಞ್ಹೇ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತನಯೇನೇವ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಪುನ ಪುಟ್ಠೋ ದುತಿಯಪಞ್ಹೇ ಪಟಿಞ್ಞಾತನಯೇನೇವ ಪಟಿಜಾನಾತಿ. ಅಥ ನಂ ಸಕವಾದೀ ‘‘ತಞ್ಞೇವ ಅನಾಗತಂ, ತಂ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಂ, ತಂ ಅತೀತ’’ನ್ತಿ ಪಞ್ಹಾವಸೇನ ತೇಸು ಏಕೇಕಂ ಹುತ್ವಾ ಹೋತಿ, ಹುತ್ವಾ ಹೋತೀತಿ ಪಟಿಜಾನನ್ತಂ ಪುರಿಮಂ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಪಞ್ಹಂ ಪರಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಪುಚ್ಛನ್ತೋ ನ ಹುತ್ವಾ ನ ಹೋತಿ ನ ಹುತ್ವಾ ನ ಹೋತೀತಿ ಪುಚ್ಛತಿ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ನನು ತಯಾ ತಞ್ಞೇವ ಅನಾಗತಂ, ತಂ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಂ, ತಂ ಅತೀತನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ಪಠಮಪಞ್ಹಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪನ್ತೇನ ಅನಾಗತಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಾನಂ ಹೋತಿಭಾವೋ; ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಾತೀತಾನಞ್ಚ ಹುತ್ವಾಭಾವೋ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತೋತಿ? ತೇನ ಅನಾಗತಂ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಞ್ಚ ನ ಹೋತಿ ನಾಮ. ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಞ್ಚ ಅತೀತಞ್ಚ ನ ಹುತ್ವಾ ನಾಮ.

ದುತಿಯಪಞ್ಹೇ ಚ ತೇ ‘‘ತಞ್ಞೇವ ಅನಾಗತಂ, ತಂ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಂ, ತಂ ಅತೀತ’’ನ್ತಿ ಪಟಿಞ್ಞಾತಂ. ಏವಂ ಸನ್ತೇ ಅನಾಗತಮ್ಪಿ ನ ಹುತ್ವಾ ನ ಹೋತಿ ನಾಮ, ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಮ್ಪಿ ಅತೀತಮ್ಪಿ ನ ಹುತ್ವಾ ನ ಹೋತಿಯೇವ ನಾಮ. ತೇನ ತಂ ಪುಚ್ಛಾಮ – ‘‘ಕಿಂ ತೇ ಏತೇಸು ಏಕೇಕಂ ನ ಹುತ್ವಾ ನ ಹೋತಿ ನ ಹುತ್ವಾ ನ ಹೋತೀ’’ತಿ? ಪರವಾದೀ ಸಬ್ಬತೋ ಅನ್ಧಕಾರೇನ ಪರಿಯೋನದ್ಧೋ ವಿಯ ತೇಸಂ ನ ಹುತ್ವಾ ನ ಹೋತಿಭಾವಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತೋ ನ ಹೇವನ್ತಿ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತೀತಿ. ನಿಗ್ಗಹಾದೀನಿ ಪನೇತ್ಥ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಯೋಜೇತಬ್ಬಾನಿ.

ವಚನಸೋಧನವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಅತೀತಚಕ್ಖುರೂಪಾದಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೨೮೯. ಅತೀತಂ ಚಕ್ಖು ಅತ್ಥೀತಿಆದೀಸುಪಿ ಚಕ್ಖಾದಿಭಾವಾವಿಜಹನೇನೇವ ಅತ್ಥಿತಂ ಪಟಿಜಾನಾತಿ. ಪಸ್ಸತೀತಿಆದೀನಿ ಪುಟ್ಠೋ ಪನ ತೇಸಂ ವಿಞ್ಞಾಣಾನಂ ಕಿಚ್ಚಾಭಾವವಸೇನ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ.

ಅತೀತಞಾಣಾದಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೨೯೦. ತೇನ ಞಾಣೇನ ಞಾಣಕರಣೀಯಂ ಕರೋತೀತಿ ಪಞ್ಹೇ ತಸ್ಸ ಞಾಣಸ್ಸ ನಿರುದ್ಧತ್ತಾ ಕಿಚ್ಚಭಾವಮಸ್ಸ ಅಪಸ್ಸನ್ತೋ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ. ಪುನ ಪುಟ್ಠೋ ಅತೀತಾರಮ್ಮಣಂ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಂ ಞಾಣಂ ಅತೀತಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಜಾನನತೋ ಅತೀತಂ ಞಾಣನ್ತಿ ಲೇಸೇನ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಮೇವ ‘‘ಅತೀತಂ ಞಾಣ’’ನ್ತಿ ಕತ್ವಾ ತೇನ ಞಾಣೇನ ಞಾಣಕರಣೀಯಸ್ಸ ಅತ್ಥಿತಾಯ ಪಟಿಜಾನಾತಿ. ಅಥಸ್ಸ ಸಕವಾದೀ ಲೇಸೋಕಾಸಂ ಅದತ್ವಾ ತೇನ ಞಾಣೇನ ದುಕ್ಖಂ ಪರಿಜಾನಾತೀತಿಆದಿಮಾಹ. ಇತರೋ ಅತೀತಾರಮ್ಮಣೇನೇವ ಞಾಣೇನ ಇಮೇಸಂ ಚತುನ್ನಂ ಕಿಚ್ಚಾನಂ ಅಭಾವಾ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ. ಅನಾಗತಪಞ್ಹೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಪಞ್ಹೋ ಚೇವ ಸಂಸನ್ದನಪಞ್ಹೋ ಚ ಉತ್ತಾನತ್ಥಾಯೇವ.

ಅರಹನ್ತಾದಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೨೯೧. ಅರಹತೋ ಅತೀತೋ ರಾಗೋ ಅತ್ಥೀತಿಆದೀಸುಪಿ ರಾಗಾದಿಭಾವಾವಿಜಹನ್ತೋ ಏವಂ ಪಟಿಜಾನಾತಿ. ಸರಾಗೋತಿಆದೀಸು ಸುತ್ತವಿರೋಧಭಯೇನ ಚೇವ ಯುತ್ತಿವಿರೋಧಭಯೇನ ಚ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ.

ಪದಸೋಧನಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೨೯೫. ಏವಂ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ಪಾಳಿಅನುಸಾರೇನೇವ ವಿದಿತ್ವಾ ಪರತೋ ಅತ್ಥಿ ಸಿಯಾ ಅತೀತಂ, ಸಿಯಾ ನ್ವಾತೀತನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಏವಮತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಯಂ ಅತೀತಮೇವ ಅತ್ಥಿ, ತಂ ಅತೀತಂ. ಯಂ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಾನಾಗತಂ ಅತ್ಥಿ, ತಂ ನೋ ಅತ್ಥಿ, ತಂ ನೋ ಅತೀತಂ. ತೇನಾತೀತಂ ನ್ವಾತೀತಂ, ನ್ವಾತೀತಂ ಅತೀತನ್ತಿ ತೇನ ಕಾರಣೇನ ಅತೀತಂ ನೋ ಅತೀತಂ, ನೋ ಅತೀತಂ ಅತೀತನ್ತಿ. ಅನಾಗತಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಪುಚ್ಛಾಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ.

ಸುತ್ತಸಾಧನವಣ್ಣನಾ

೨೯೬. ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ ‘‘ಅತೀತಂ ಅತ್ಥಿ ಅನಾಗತಂ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ ಸುತ್ತಸಾಧನಾಯ ಪುಚ್ಛಾ ಪರವಾದಿಸ್ಸ, ಪಟಿಞ್ಞಾ ಸಕವಾದಿಸ್ಸ. ಪುನ ಅತ್ತನೋ ಲದ್ಧಿಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ರೂಪನ್ತಿ ಅನುಯೋಗೋ ಪರವಾದಿಸ್ಸೇವ. ದುತಿಯನಯೇ ಪುಚ್ಛಾ ಸಕವಾದಿಸ್ಸ, ಪಟಿಞ್ಞಾ ಇತರಸ್ಸ. ಏವಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಪುಚ್ಛಾ ಚ ಪಟಿಞ್ಞಾ ಚ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಯಂ ಪನೇತಂ ಪರವಾದಿನಾ ಅನಾಗತಸ್ಸ ಅತ್ಥಿಭಾವಸಾಧನತ್ಥಂ ‘‘ನನು ವುತ್ತಂ ಭಗವತಾ ಕಬಳೀಕಾರೇ, ಚೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ’’ತಿ ಸುತ್ತಸ್ಸ ಪರಿಯೋಸಾನೇ ಅತ್ಥಿ ತತ್ಥ ಆಯತಿಂ ಪುನಬ್ಭವಾಭಿನಿಬ್ಬತ್ತೀತಿಆದಿ ದಸ್ಸಿತಂ ನ ತಂ ಅನಾಗತಸ್ಸ ಅತ್ಥಿಭಾವಸಾಧಕಂ. ತಞ್ಹಿ ಹೇತೂನಂ ಪರಿನಿಟ್ಠಿತತ್ತಾ ಅವಸ್ಸಂ ಭಾವಿತಂ ಸನ್ಧಾಯ ತತ್ಥ ವುತ್ತಂ. ಅಯಂ ಸುತ್ತಾಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವಾತಿ.

ಸಬ್ಬಮತ್ಥೀತಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.