೧. ವಾದಯುತ್ತಿಪರಿಹಾನಿವಣ್ಣನಾ

೨೩೯. ಇದಾನಿ ಪರಿಹಾನಿಕಥಾ ಹೋತಿ. ಪರಿಹಾನಿಧಮ್ಮೋ ಅಪರಿಹಾನಿಧಮ್ಮೋ, ‘‘ದ್ವೇಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮಾ ಸೇಕ್ಖಸ್ಸ, ಭಿಕ್ಖುನೋ ಪರಿಹಾನಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ’’ (ಅ. ನಿ. ೨.೧೮೫), ‘‘ಪಞ್ಚಿಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮಾ ಸಮಯವಿಮುತ್ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಪರಿಹಾನಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತೀ’’ತಿ (ಅ. ನಿ. ೫.೧೪೯) ಏವಮಾದೀನಿ ಹಿ ಸುತ್ತಾನಿ ನಿಸ್ಸಾಯ ಸಮ್ಮಿತಿಯಾ ವಜ್ಜಿಪುತ್ತಕಾ ಸಬ್ಬತ್ಥಿವಾದಿನೋ ಏಕಚ್ಚೇ ಚ ಮಹಾಸಙ್ಘಿಕಾ ಅರಹತೋಪಿ ಪರಿಹಾನಿಂ ಇಚ್ಛನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ತೇ ವಾ ಹೋನ್ತು ಅಞ್ಞೇಯೇವ ವಾ, ಯೇಸಂ ಅಯಂ ಲದ್ಧಿ, ತೇಸಂ ಲದ್ಧಿಭಿನ್ದನತ್ಥಂ ಪರಿಹಾಯತಿ ಅರಹಾ ಅರಹತ್ತಾತಿ ಪುಚ್ಛಾ ಸಕವಾದಿಸ್ಸ. ತತ್ರ ಪರಿಹಾಯತೀತಿ ದ್ವೇ ಪರಿಹಾನಿಯೋ ಪತ್ತಪರಿಹಾನಿ ಚ ಅಪ್ಪತ್ತಪರಿಹಾನಿ ಚ. ತತ್ಥ ‘‘ದುತಿಯಮ್ಪಿ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಗೋಧಿಕೋ ತಮ್ಹಾ ಸಾಮಯಿಕಾಯ ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿಯಾ ಪರಿಹಾಯೀ’’ತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೧.೧೫೯) ಅಯಂ ಪತ್ತಪರಿಹಾನಿ ನಾಮ. ‘‘ಮಾ ವೋ ಸಾಮಞ್ಞತ್ಥಿಕಾನಂ ಸತಂ ಸಾಮಞ್ಞತ್ಥೋ ಪರಿಹಾಯೀ’’ತಿ (ಮ. ನಿ. ೧.೪೧೬-೪೧೮) ಅಯಂ ಅಪ್ಪತ್ತಪರಿಹಾನಿ. ತಾಸು ಇಧ ಪತ್ತಪರಿಹಾನಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ. ತಞ್ಹಿ ಸನ್ಧಾಯ ಆಮನ್ತಾತಿ ಪಟಿಞ್ಞಾ ಪರವಾದಿಸ್ಸ. ಸಕಸಮಯೇ ಪನ ಇಮಂ ಪತ್ತಪರಿಹಾನಿಂ ನಾಮ ಲೋಕಿಯಸಮಾಪತ್ತಿಯಾವ ಇಚ್ಛನ್ತಿ, ನ ಅರಹತ್ತಾದೀಹಿ ಸಾಮಞ್ಞಫಲೇಹಿ. ಪರಸಮಯೇಪಿ ನಂ ಸಬ್ಬಸಾಮಞ್ಞಫಲೇಸು ಸಬ್ಬಭವೇಸು ಸಬ್ಬಕಾಲೇಸು ಸಬ್ಬೇಸಞ್ಚ ಪುಗ್ಗಲಾನಂ ನ ಇಚ್ಛನ್ತಿ. ತಂ ಪನ ತೇಸಂ ಲದ್ಧಿಮತ್ತಮೇವಾತಿ ಸಬ್ಬಂ ಲದ್ಧಿಜಾಲಂ ಭಿನ್ದಿತುಂ ಪುನ ಸಬ್ಬತ್ಥಾತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ದೇಸನಾ ವಡ್ಢಿತಾ.

ತತ್ಥ ಯಸ್ಮಾ ಪರವಾದೀ ಕಮೇನ ಪರಿಹಾಯಿತ್ವಾ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಠಿತಸ್ಸ ಅರಹತೋ ಪರಿಹಾನಿಂ ನ ಇಚ್ಛತಿ, ಉಪರಿಫಲೇಸು ಠಿತಸ್ಸೇವ ಇಚ್ಛತಿ. ಯಸ್ಮಾ ಚ ರೂಪಾರೂಪಭವೇಸು ಠಿತಸ್ಸ ನ ಇಚ್ಛತಿ, ಕಮ್ಮಾರಾಮತಾದೀನಂ ಪನ ಪರಿಹಾನಿಯಧಮ್ಮಾನಂ ಭಾವತೋ ಕಾಮಭವೇ ಠಿತಸ್ಸೇವ ಇಚ್ಛತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಸಬ್ಬತ್ಥಾ’’ತಿ ಪುಟ್ಠೋ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ. ಪುನ ದಳ್ಹಂ ಕತ್ವಾ ಪುಟ್ಠೋ ಕಾಮಭವಂ ಸನ್ಧಾಯ ಪಟಿಜಾನಾತಿ. ಸಬ್ಬಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ಹಿ ಕಾಮಭವೇ ಪರಿಹಾನಿಕರಾ ಕಾಮಗುಣಾ ಅತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ ತತ್ಥ ಪರಿಹಾಯತೀತಿ ತಸ್ಸ ಲದ್ಧಿ.

ತತಿಯಪುಚ್ಛಾಯ ಪರಿಹಾನೀತಿ ಪರಿಹಾನಿಕರೇ ಧಮ್ಮೇ ಪುಚ್ಛತಿ. ತತ್ಥ ಯಸ್ಮಾ ಪರಿಹಾನಿ ನಾಮ ಕಮ್ಮಾರಾಮತಾದಿಧಮ್ಮಾ, ವಿಸೇಸತೋ ವಾ ಕಾಮರಾಗಬ್ಯಾಪಾದಾ ಏವ, ತೇ ಚ ರೂಪಾರೂಪಭವೇ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ನ ಹೇವ’’ನ್ತಿ ಪಟಿಕ್ಖೇಪೋ ಪರವಾದಿಸ್ಸ.

ಸಬ್ಬದಾತಿ ಕಾಲಪುಚ್ಛಾ. ತತ್ಥ ಪಠಮಪಞ್ಹೇ ಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕಾರಕಾಲೇ ಅಪರಿಹಾಯನತೋ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ. ದುತಿಯೇ ಅಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕರೋತೋ ರತ್ತಿಭಾಗೇ ವಾ ದಿವಸಭಾಗೇ ವಾ ಸಬ್ಬದಾ ಪರಿಹಾಯನತೋ ಪಟಿಜಾನಾತಿ. ತತಿಯೇ ಪರಿಹಾನಿಕರಧಮ್ಮಸಮಾಯೋಗೇ ಸತಿ ಮುಹುತ್ತಮೇವ ಪರಿಹಾನಿ ನಾಮ ಹೋತಿ, ತತೋ ಪುಬ್ಬೇ ಅಪರಿಹೀನಸ್ಸ ಪಚ್ಛಾ ಪರಿಹೀನಸ್ಸ ಚ ಪರಿಹಾನಿ ನಾಮ ನತ್ಥೀತಿ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ.

ಸಬ್ಬೇವ ಅರಹನ್ತೋತಿ ಪಞ್ಹಾನಂ ಪಠಮಸ್ಮಿಂ ತಿಕ್ಖಿನ್ದ್ರಿಯೇ ಸನ್ಧಾಯ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ. ದುತಿಯಸ್ಮಿಂ ಮುದಿನ್ದ್ರಿಯೇ ಸನ್ಧಾಯ ಪಟಿಜಾನಾತಿ. ತತಿಯಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ತಿಕ್ಖಿನ್ದ್ರಿಯಾವ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ. ತೇಸಞ್ಹಿ ಸಬ್ಬೇಸಮ್ಪಿ ಪರಿಹಾನಿ ನ ಹೋತೀತಿ ತಸ್ಸ ಲದ್ಧಿ.

ಸೇಟ್ಠಿಉದಾಹರಣೇ ಪಠಮಪುಚ್ಛಾ ಪರವಾದಿಸ್ಸ, ದುತಿಯಾ ಸಕವಾದಿಸ್ಸ. ತತ್ರಾಯಂ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ – ಯಂ ಮಂ ತುಮ್ಹೇ ಪುಚ್ಛಥ – ‘‘ಅರಹಾ ಅರಹತ್ತಾ ಪರಿಹಾಯನ್ತೋ ಚತೂಹಿ ಫಲೇಹಿ ಪರಿಹಾಯತೀ’’ತಿ, ತತ್ರ ವೋ ಪಟಿಪುಚ್ಛಾಮಿ – ‘‘ಚತೂಹಿ ಸತಸಹಸ್ಸೇಹಿ ಸೇಟ್ಠೀ ಸೇಟ್ಠಿತ್ತಂ ಕರೋನ್ತೋ ಸತಸಹಸ್ಸೇಹಿ ಪರಿಹೀನೇ ಸೇಟ್ಠೀ ಸೇಟ್ಠಿತ್ತಾ ಪರಿಹೀನೋ ಹೋತೀ’’ತಿ. ತತೋ ಸಕವಾದಿನಾ ಏಕದೇಸೇನ ಪರಿಹಾನಿಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಆಮನ್ತಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಸಬ್ಬಸಾಪತೇಯ್ಯಾ ಪರಿಹೀನೋ ಹೋತೀತಿ ಪುಚ್ಛತಿ. ತಥಾ ಅಪರಿಹೀನತ್ತಾ ಸಕವಾದೀ ನ ಹೇವಾತಿ ವತ್ವಾ ಅಥ ನಂ ‘‘ಏವಮೇವ ಅರಹಾಪಿ ಪರಿಹಾಯತಿ ಚ. ನ ಚ ಚತೂಹಿ ಫಲೇಹೀ’’ತಿ ಉಪ್ಪನ್ನಲದ್ಧಿಕಂ ದುತಿಯಂ ಭಬ್ಬಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛತಿ. ಪರವಾದೀ ಸೇಟ್ಠಿನೋ ಅಭಬ್ಬತಾಯ ನಿಯಮಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತೋ ಪಟಿಜಾನಿತ್ವಾ ಅರಹತೋ ಚತೂಹಿ ಫಲೇಹಿ ಪರಿಹಾನಿಭಬ್ಬತಂ ಪುಟ್ಠೋ ‘‘ನಿಯತೋ ಸಮ್ಬೋಧಿಪರಾಯಣೋ’’ತಿ (ಅ. ನಿ. ೩.೮೭) ವಚನಸ್ಸ ಅಯೋನಿಸೋ ಅತ್ಥಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಲದ್ಧಿಯಂ ಠಿತೋ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲತೋ ಪರಿಹಾಯಿತುಂ ಅಭಬ್ಬತಂ ಸನ್ಧಾಯ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ. ತಂ ಪನಸ್ಸ ಲದ್ಧಿಮತ್ತಮೇವಾತಿ.

ಏತ್ತಾವತಾ ವಾದಯುತ್ತಿ ನಾಮ ನಿಟ್ಠಿತಾ ಹೋತಿ.