೨. ಪವತ್ತಿವಾರವಣ್ಣನಾ

೧೮-೨೧. ಇಧಾಪಿ ಚ ಪವತ್ತಿವಾರಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದವಾರಾದೀಸು ತೀಸು ಅನ್ತರವಾರೇಸು ಏಕೇಕಸ್ಮಿಂ ಛಳೇವ ಕಾಲಭೇದಾ. ತೇಸಂ ಏಕೇಕಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಪುಗ್ಗಲವಾರಾದಯೋ ತಯೋ ವಾರಾ. ತೇ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಅನುಲೋಮಪಟಿಲೋಮನಯವಸೇನ ದುವಿಧಾವ ಹೋನ್ತಿ. ತತ್ಥ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಕಾಲೇ ಪುಗ್ಗಲವಾರಸ್ಸ ಅನುಲೋಮನಯೇ ಯಥಾ ಖನ್ಧಯಮಕೇ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧಮೂಲಕಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ, ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧಮೂಲಕಾನಿ ತೀಣಿ, ಸಞ್ಞಾಕ್ಖನ್ಧಮೂಲಕಾನಿ ದ್ವೇ, ಸಙ್ಖಾರಕ್ಖನ್ಧಮೂಲಕಂ ಏಕನ್ತಿ ಅಗ್ಗಹಿತಗ್ಗಹಣೇನ ದಸ ಯಮಕಾನಿ ಹೋನ್ತಿ. ಏವಂ ‘‘ಯಸ್ಸ ಚಕ್ಖಾಯತನಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಸ ಸೋತಾಯತನಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ; ಯಸ್ಸ ವಾ ಪನ ಸೋತಾಯತನಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಸ ಚಕ್ಖಾಯತನಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ; ಯಸ್ಸ ಚಕ್ಖಾಯತನಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಸ ಘಾಣಾಯತನಂ, ಜಿವ್ಹಾಯತನಂ, ಕಾಯಾಯತನಂ, ರೂಪಾಯತನಂ, ಸದ್ದಾಯತನಂ, ಗನ್ಧಾಯತನಂ, ರಸಾಯತನಂ, ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಾಯತನಂ, ಮನಾಯತನಂ, ಧಮ್ಮಾಯತನಂ, ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ; ಯಸ್ಸ ವಾ ಪನ ಧಮ್ಮಾಯತನಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಸ ಚಕ್ಖಾಯತನಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ ಏವಂ ಚಕ್ಖಾಯತನಮೂಲಕಾನಿ ಏಕಾದಸ. ‘‘ಯಸ್ಸ ಸೋತಾಯತನಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಸ ಘಾನಾಯತನಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಸೋತಾಯತನಮೂಲಕಾನಿ ದಸ; ಘಾನಾಯತನಮೂಲಕಾನಿ ನವ, ಜಿವ್ಹಾಯತನಮೂಲಕಾನಿ ಅಟ್ಠ; ಕಾಯಾಯತನಮೂಲಕಾನಿ ಸತ್ತ; ರೂಪಾಯತನಮೂಲಕಾನಿ ಛ; ಸದ್ದಾಯತನಮೂಲಕಾನಿ ಪಞ್ಚ; ಗನ್ಧಾಯತನಮೂಲಕಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ; ರಸಾಯತನಮೂಲಕಾನಿ ತೀಣಿ; ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಾಯತನಮೂಲಕಾನಿ ದ್ವೇ; ಮನಾಯತನಮೂಲಕಂ ಏಕನ್ತಿ ಅಗ್ಗಹಿತಗ್ಗಹಣೇನ ಛಸಟ್ಠಿ ಯಮಕಾನಿ ಹೋನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ಚಕ್ಖಾಯತನಮೂಲಕೇಸು ಏಕಾದಸಸು ‘‘ಯಸ್ಸ ಚಕ್ಖಾಯತನಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಸ ಸೋತಾಯತನಂ, ಘಾನಾಯತನಂ, ರೂಪಾಯತನಂ, ಮನಾಯತನಂ, ಧಮ್ಮಾಯತನಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ ಇಮಾನಿ ಪಞ್ಚೇವ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಿತಾನಿ. ತೇಸು ಪಠಮಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತಬ್ಬಂ ತಾವ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಿತಂ. ದುತಿಯಂ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಪಠಮೇನ ಸದಿಸವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ, ಚಕ್ಖುಸೋತಾಯತನಾನಂ ಪವತ್ತಿಟ್ಠಾನೇ ಪನ ಘಾನಾಯತನಸ್ಸ ನ ಏಕನ್ತೇನ ಪವತ್ತಿತೋ ‘‘ಕಥಂ ನು ಖೋ ಏತಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವಿಮತಿನಿವಾರಣತ್ಥಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಿತಂ. ರೂಪಾಯತನಮನಾಯತನಧಮ್ಮಾಯತನೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ತೀಣಿ ಯಮಕಾನಿ ಅಸದಿಸವಿಸ್ಸಜ್ಜನತ್ತಾ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಿತಾನಿ. ಸೇಸೇಸು ಜಿವ್ಹಾಯತನಕಾಯಾಯತನೇಹಿ ತಾವ ಸದ್ಧಿಂ ದ್ವೇ ಯಮಕಾನಿ ಪುರಿಮೇಹಿ ದ್ವೀಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸದಿಸವಿಸ್ಸಜ್ಜನಾನಿ. ಸದ್ದಾಯತನಸ್ಸ ಪಟಿಸನ್ಧಿಕ್ಖಣೇ ಅನುಪ್ಪತ್ತಿತೋ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಯಮಕಸ್ಸ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಮೇವ ನತ್ಥಿ. ಗನ್ಧರಸಫೋಟ್ಠಬ್ಬಾಯತನೇಹಿಪಿ ಸದ್ಧಿಂ ತೀಣಿ ಯಮಕಾನಿ ಪುರಿಮೇಹಿ ದ್ವೀಹಿ ಸದಿಸವಿಸ್ಸಜ್ಜನಾನೇವ ಹೋನ್ತೀತಿ ತನ್ತಿಯಾ ಲಹುಭಾವತ್ಥಂ ಸಙ್ಖಿತ್ತಾನಿ. ಸೋತಾಯತನಮೂಲಕೇಸು ಯಂ ಲಬ್ಭತಿ, ತಂ ಪುರಿಮೇಹಿ ಸದಿಸವಿಸ್ಸಜ್ಜನಮೇವಾತಿ ಏಕಮ್ಪಿ ಪಾಳಿಂ ನಾರುಳ್ಹಂ. ಘಾನಾಯತನಮೂಲಕೇಸು ರೂಪಾಯತನೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕಂ, ಮನಾಯತನಧಮ್ಮಾಯತನೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ದ್ವೇತಿ ತೀಣಿ ಯಮಕಾನಿ ಪಾಳಿಂ ಆರುಳ್ಹಾನಿ. ಸೇಸಾನಿ ಘಾನಾಯತನಯಮಕೇನ ಸದಿಸವಿಸ್ಸಜ್ಜನತ್ತಾ ನಾರುಳ್ಹಾನಿ. ತಥಾ ಜಿವ್ಹಾಯತನಕಾಯಾಯತನಮೂಲಕಾನಿ. ರೂಪಾಯತನಮೂಲಕೇಸು ಮನಾಯತನಧಮ್ಮಾಯತನೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ದ್ವೇಯೇವ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಿತಾನಿ. ಗನ್ಧರಸಫೋಟ್ಠಬ್ಬೇಹಿ ಪನ ಸದ್ಧಿಂ ತೀಣಿ ರೂಪಾಯತನಮನಾಯತನೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸದಿಸವಿಸ್ಸಜ್ಜನಾನಿ. ಯಥೇವ ಹೇತ್ಥ ‘‘ಸರೂಪಕಾನಂ ಅಚಿತ್ತಕಾನ’’ನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ, ತಥಾ ಇಧಾಪಿ ‘‘ಸರೂಪಕಾನಂ ಅಗನ್ಧಕಾನಂ, ಅರಸಕಾನಂ ಅಫೋಟ್ಠಬ್ಬಕಾನ’’ನ್ತಿ ಯೋಜನಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಗನ್ಧಾದೀನಿ ಚೇತ್ಥ ಆಯತನಭೂತಾನೇವ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾನಿ. ತಸ್ಮಾ ‘‘ಸರೂಪಕಾನಂ ಸಗನ್ಧಾಯತನಾನ’’ನ್ತಿ ಆಯತನವಸೇನೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ.

ಸದ್ದಾಯತನಮೂಲಕಾನಿ ಅತ್ಥಾಭಾವತೋ ಪಾಳಿಂ ನಾರುಳ್ಹಾನೇವ. ಗನ್ಧರಸಫೋಟ್ಠಬ್ಬಮೂಲಕಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ತೀಣಿ ದ್ವೇ ಚ ಹೇಟ್ಠಿಮೇಹಿ ಸದಿಸವಿಸ್ಸಜ್ಜನತ್ತಾ ಪಾಳಿಂ ನಾರುಳ್ಹಾನಿ. ಮನಾಯತನಮೂಲಕಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಿತಮೇವಾತಿ ಏವಮೇತಾನಿ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಕಾಲೇ ಪುಗ್ಗಲವಾರಸ್ಸ ಅನುಲೋಮನಯೇ ಕತಿಪಯಯಮಕವಿಸ್ಸಜ್ಜನೇನೇವ ಛಸಟ್ಠಿಯಮಕಾನಿ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಿತಾನಿ ನಾಮ ಹೋನ್ತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ. ಯಥಾ ಚ ಪುಗ್ಗಲವಾರೇ, ಏವಂ ಓಕಾಸವಾರೇಪಿ ಪುಗ್ಗಲೋಕಾಸವಾರೇಪಿ ಛಸಟ್ಠೀತಿ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಕಾಲೇ ತೀಸು ವಾರೇಸು ಅನುಲೋಮನಯೇ ಅಟ್ಠನವುತಿಸತಂ ಯಮಕಾನಿ ಹೋನ್ತಿ. ಯಥಾ ಚ ಅನುಲೋಮನಯೇ, ಏವಂ ಪಟಿಲೋಮನಯೇಪೀತಿ ಸಬ್ಬಾನಿಪಿ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಕಾಲೇ ಛನ್ನವುತಾಧಿಕಾನಿ ತೀಣಿ ಯಮಕಸತಾನಿ ಹೋನ್ತಿ. ತೇಸು ದ್ವಾನವುತಾಧಿಕಾನಿ ಸತ್ತ ಪುಚ್ಛಾಸತಾನಿ, ಚತುರಾಸೀತಾಧಿಕಾನಿ ಚ ಪನ್ನರಸ ಅತ್ಥಸತಾನಿ ಹೋನ್ತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ. ಏವಂ ಸೇಸೇಸುಪಿ ಪಞ್ಚಸು ಕಾಲಭೇದೇಸೂತಿ ಸಬ್ಬಾನಿಪಿ ಛಸತ್ತತಾಧಿಕಾನಿ ತೇವೀಸತಿ ಯಮಕಸತಾನಿ. ತತೋ ದಿಗುಣಾ ಪುಚ್ಛಾ, ತತೋ ದಿಗುಣಾ ಅತ್ಥಾತಿ ಇದಮೇತ್ಥ ಉಪ್ಪಾದವಾರೇ ಪಾಳಿವವತ್ಥಾನಂ. ನಿರೋಧವಾರಉಪ್ಪಾದನಿರೋಧವಾರೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋತಿ. ಸಬ್ಬಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ಪವತ್ತಿವಾರೇ ಅಟ್ಠವೀಸಾನಿ ಏಕಸತ್ತತಿ ಯಮಕಸತಾನಿ. ತತೋ ದಿಗುಣಾ ಪುಚ್ಛಾ, ತತೋ ದಿಗುಣಾ ಅತ್ಥಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಪಾಳಿ ಪನ ಮನಾಯತನಂ ಧಮ್ಮಾಯತನಞ್ಚ ಏಕಸದಿಸಂ, ನಾನಂ ನತ್ಥಿ. ಉಪರಿ ಪನ ‘‘ವಾರಸಙ್ಖೇಪೋ ಹೋತೀ’’ತಿಆದೀನಿ ವತ್ವಾ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಸಙ್ಖಿತ್ತಾ. ತಸ್ಮಾ ಯಂ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಸಙ್ಖಿತ್ತಂ, ತಂ ಸಬ್ಬಂ ಅಸಮ್ಮುಯ್ಹನ್ತೇಹಿ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತಬ್ಬಂ.

ಅತ್ಥವಿನಿಚ್ಛಯೇ ಪನೇತ್ಥ ಇದಂ ನಯಮುಖಂ. ಸಚಕ್ಖುಕಾನಂ ಅಸೋತಕಾನನ್ತಿ ಅಪಾಯೇ ಜಾತಿಬಧಿರಓಪಪಾತಿಕಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಸೋ ಹಿ ಸಚಕ್ಖುಕೋ ಅಸೋತಕೋ ಹುತ್ವಾ ಉಪಪಜ್ಜತಿ. ಯಥಾಹ – ‘‘ಕಾಮಧಾತುಯಾ ಉಪಪತ್ತಿಕ್ಖಣೇ ಕಸ್ಸಚಿ ಅಪರಾನಿ ದಸಾಯತನಾನಿ ಪಾತುಭವನ್ತಿ. ಓಪಪಾತಿಕಾನಂ ಪೇತಾನಂ, ಓಪಪಾತಿಕಾನಂ ಅಸುರಾನಂ, ಓಪಪಾತಿಕಾನಂ ತಿರಚ್ಛಾನಗತಾನಂ, ಓಪಪಾತಿಕಾನಂ ನೇರಯಿಕಾನಂ; ಜಚ್ಚಬಧಿರಾನಂ ಉಪಪತ್ತಿಕ್ಖಣೇ ದಸಾಯತನಾನಿ ಪಾತುಭವನ್ತಿ, ಚಕ್ಖಾಯತನಂ ರೂಪಘಾನಗನ್ಧಜಿವ್ಹಾರಸಕಾಯಫೋಟ್ಠಬ್ಬಾಯತನಂ ಮನಾಯತನಂ ಧಮ್ಮಾಯತನ’’ನ್ತಿ. ಸಚಕ್ಖುಕಾನಂ ಸಸೋತಕಾನನ್ತಿ ಸುಗತಿದುಗ್ಗತೀಸು ಪರಿಪುಣ್ಣಾಯತನೇ ಚ ಓಪಪಾತಿಕೇ ರೂಪೀಬ್ರಹ್ಮಾನೋ ಚ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ತೇ ಹಿ ಸಚಕ್ಖುಕಾ ಸಸೋತಕಾ ಹುತ್ವಾ ಉಪಪಜ್ಜನ್ತಿ. ಯಥಾಹ – ‘‘ಕಾಮಧಾತುಯಾ ಉಪಪತ್ತಿಕ್ಖಣೇ ಕಸ್ಸಚಿ ಏಕಾದಸಾಯತನಾನಿ ಪಾತುಭವನ್ತಿ; ಕಾಮಾವಚರಾನಂ ದೇವಾನಂ, ಪಠಮಕಪ್ಪಿಕಾನಂ ಮನುಸ್ಸಾನಂ, ಓಪಪಾತಿಕಾನಂ ಪೇತಾನಂ, ಓಪಪಾತಿಕಾನಂ ಅಸುರಾನಂ, ಓಪಪಾತಿಕಾನಂ ತಿರಚ್ಛಾನಗತಾನಂ, ಓಪಪಾತಿಕಾನಂ ನೇರಯಿಕಾನಂ, ಪರಿಪುಣ್ಣಾಯತನಾನಂ. ರೂಪಧಾತುಯಾ ಉಪಪತ್ತಿಕ್ಖಣೇ ಪಞ್ಚಾಯತನಾನಿ ಪಾತುಭವನ್ತಿ, ಚಕ್ಖಾಯತನಂ ರೂಪಸೋತಮನಾಯತನಂ ಧಮ್ಮಾಯತನ’’ನ್ತಿ.

ಅಘಾನಕಾನನ್ತಿ ಬ್ರಹ್ಮಪಾರಿಸಜ್ಜಾದಯೋ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ತೇ ಹಿ ಸಚಕ್ಖುಕಾ ಅಘಾನಕಾ ಹುತ್ವಾ ಉಪಪಜ್ಜನ್ತಿ. ಕಾಮಧಾತುಯಂ ಪನ ಅಘಾನಕೋ ಓಪಪಾತಿಕೋ ನತ್ಥಿ. ಯದಿ ಭವೇಯ್ಯ ‘‘ಕಸ್ಸಚಿ ಅಟ್ಠಾಯತನಾನಿ ಪಾತುಭವನ್ತೀ’’ತಿ ವೇದಯ್ಯ. ಯೋ ಗಬ್ಭಸೇಯ್ಯಕೋ ಪನ ಅಘಾನಕೋ ಸಿಯಾ, ಸೋ ‘‘ಸಚಕ್ಖುಕಾನ’’ನ್ತಿ ವಚನತೋ ಇಧ ಅನಧಿಪ್ಪೇತೋ. ಸಚಕ್ಖುಕಾನಂ ಸಘಾನಕಾನನ್ತಿ ಜಚ್ಚಬಧಿರಮ್ಪಿ ಪರಿಪುಣ್ಣಾಯತನಮ್ಪಿ ಓಪಪಾತಿಕಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಸಘಾನಕಾನಂ ಅಚಕ್ಖುಕಾನನ್ತಿ ಜಚ್ಚನ್ಧಮ್ಪಿ ಜಚ್ಚಬಧಿರಮ್ಪಿ ಓಪಪಾತಿಕಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಮೇವ. ಸಘಾನಕಾನಂ ಸಚಕ್ಖುಕಾನನ್ತಿ ಪರಿಪುಣ್ಣಾಯತನಮೇವ ಓಪಪಾತಿಕಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ.

ಸರೂಪಕಾನಂ ಅಚಕ್ಖುಕಾನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಜಚ್ಚನ್ಧಜಚ್ಚಬಧಿರಓಪಪಾತಿಕೇಸು ಅಞ್ಞತರೋಪಿ ಗಬ್ಭಸೇಯ್ಯಕೋಪಿ ಲಬ್ಭತಿಯೇವ. ಸಚಿತ್ತಕಾನಂ ಅಚಕ್ಖುಕಾನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತೇಹಿ ಜಚ್ಚನ್ಧಾದೀಹಿ ತೀಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಅರೂಪಿನೋಪಿ ಲಬ್ಭನ್ತಿ. ಅಚಕ್ಖುಕಾನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಪುರಿಮಪದೇ ವುತ್ತೇಹಿ ಚತೂಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಅಸಞ್ಞಸತ್ತಾಪಿ ಲಬ್ಭನ್ತಿ. ಸರೂಪಕಾನಂ ಅಘಾನಕಾನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಗಬ್ಭಸೇಯ್ಯಕಾ ಚ ಅಸಞ್ಞಸತ್ತಾ ಚ ಸೇಸರೂಪೀಬ್ರಹ್ಮಾನೋ ಚ ಲಬ್ಭನ್ತಿ. ಸಚಿತ್ತಕಾನಂ ಅಘಾನಕಾನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಗಬ್ಭಸೇಯ್ಯಕಾ ಚ ರೂಪಾರೂಪಬ್ರಹ್ಮಾನೋ ಚ ಲಬ್ಭನ್ತಿ. ಅಚಿತ್ತಕಾನಂ ಅರೂಪಕಾನನ್ತಿಪದೇಸು ಪನ ಏಕವೋಕಾರಚತುವೋಕಾರಸತ್ತಾವ ಲಬ್ಭನ್ತೀತಿ ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ಸಬ್ಬೇಸು ಪುಗ್ಗಲವಾರೇಸು ಪುಗ್ಗಲವಿಭಾಗೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

೨೨-೨೫೪. ಓಕಾಸವಾರೇ ಯತ್ಥ ಚಕ್ಖಾಯತನನ್ತಿ ರೂಪೀಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಂ ಪುಚ್ಛತಿ. ತೇನೇವ ಆಮನ್ತಾತಿ ವುತ್ತಂ. ತಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ತಲೇ ನಿಯಮತೋ ತಾನಿ ಆಯತನಾನಿ ಪಟಿಸನ್ಧಿಯಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ. ಇದಮೇತ್ಥ ನಯಮುಖಂ. ಇಮಿನಾ ನಯಮುಖೇನ ಸಕಲೇಪಿ ಪವತ್ತಿವಾರೇ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಪರಿಞ್ಞಾವಾರೋ ಖನ್ಧಯಮಕೇ ವುತ್ತನಯೋಯೇವಾತಿ.

ಪವತ್ತಿವಾರವಣ್ಣನಾ.

ಆಯತನಯಮಕವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.