೧. ಪಣ್ಣತ್ತಿಉದ್ದೇಸವಾರವಣ್ಣನಾ

೧. ಇದಾನಿ ಮೂಲಯಮಕೇ ದೇಸಿತೇಯೇವ ಕುಸಲಾದಿಧಮ್ಮೇ ಖನ್ಧವಸೇನ ಸಙ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಮೂಲಯಮಕಾನನ್ತರಂ ದೇಸಿತಸ್ಸ ಖನ್ಧಯಮಕಸ್ಸ ವಣ್ಣನಾ ಹೋತಿ. ತತ್ಥ ಪಾಳಿವವತ್ಥಾನಂ ತಾವ ಏವಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ – ಇಮಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಖನ್ಧಯಮಕೇ ತಯೋ ಮಹಾವಾರಾ ಹೋನ್ತಿ – ಪಣ್ಣತ್ತಿವಾರೋ, ಪವತ್ತಿವಾರೋ, ಪರಿಞ್ಞಾವಾರೋತಿ. ತೇಸು ಪಣ್ಣತ್ತಿವಾರೋ ಖನ್ಧಾನಂ ನಾಮಾಭಿಧಾನಸೋಧನವಸೇನೇವ ಗತತ್ತಾ ಪಣ್ಣತ್ತಿವಾರೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಪವತ್ತಿವಾರೋ ತೇನ ಸೋಧಿತನಾಮಾಭಿಧಾನಾನಂ ಖನ್ಧಾನಂ ಉಪ್ಪಾದನಿರೋಧವಸೇನ ಪವತ್ತಿಂ ಸೋಧಯಮಾನೋ ಗತೋ, ತಸ್ಮಾ ಪವತ್ತಿವಾರೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಪರಿಞ್ಞಾವಾರೋ ಇಮಿನಾನುಕ್ಕಮೇನ ಪವತ್ತಾನಂ ಖನ್ಧಾನಂ ಸಙ್ಖೇಪೇನೇವ ತಿಸ್ಸೋ ಪರಿಞ್ಞಾ ದೀಪಯಮಾನೋ ಗತೋ, ತಸ್ಮಾ ಪರಿಞ್ಞಾವಾರೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ತತ್ಥ ಪಣ್ಣತ್ತಿವಾರೋ ಉದ್ದೇಸನಿದ್ದೇಸವಸೇನ ದ್ವೀಹಾಕಾರೇಹಿ ವವತ್ಥಿತೋ. ಇತರೇಸು ವಿಸುಂ ಉದ್ದೇಸವಾರೋ ನತ್ಥಿ. ಆದಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪುಚ್ಛಾವಿಸ್ಸಜ್ಜನವಸೇನ ಏಕಧಾ ವವತ್ಥಿತಾ. ತತ್ಥ ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧಾತಿಪದಂ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ಯಾವ ನ ಖನ್ಧಾ, ನ ಸಙ್ಖಾರಾತಿ ಪದಂ ತಾವ ಪಣ್ಣತ್ತಿವಾರಸ್ಸ ಉದ್ದೇಸವಾರೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಪುಚ್ಛಾವಾರೋತಿಪಿ ತಸ್ಸೇವ ನಾಮಂ. ತತ್ಥ ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧಾತಿ ಅಯಂ ಯಮಕವಸೇನ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬಾನಂ ಖನ್ಧಾನಂ ಉದ್ದೇಸೋ. ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋ…ಪೇ… ವಿಞ್ಞಾಣಕ್ಖನ್ಧೋತಿ ತೇಸಞ್ಞೇವ ಪಭೇದತೋ ನಾಮವವತ್ಥಾನಂ.

೨-೩. ಇದಾನಿ ಇಮೇಸಂ ಖನ್ಧಾನಂ ವಸೇನ ಪದಸೋಧನವಾರೋ, ಪದಸೋಧನಮೂಲಚಕ್ಕವಾರೋ, ಸುದ್ಧಖನ್ಧವಾರೋ, ಸುದ್ಧಖನ್ಧಮೂಲಚಕ್ಕವಾರೋತಿ ಚತ್ತಾರೋ ನಯವಾರಾ ಹೋನ್ತಿ. ತತ್ಥ ರೂಪಂ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋ, ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋ ರೂಪನ್ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಪದಮೇವ ಸೋಧೇತ್ವಾ ಗತೋ ಪದಸೋಧನವಾರೋ ನಾಮ. ಸೋ ಅನುಲೋಮಪಟಿಲೋಮವಸೇನ ದುವಿಧೋ ಹೋತಿ. ತತ್ಥ ಅನುಲೋಮವಾರೇ ‘ರೂಪಂ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋ, ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋ ರೂಪ’ನ್ತಿಆದೀನಿ ಪಞ್ಚ ಯಮಕಾನಿ. ಪಟಿಲೋಮವಾರೇಪಿ ‘ನ ರೂಪಂ, ನ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋ; ನ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋ ನ ರೂಪ’ನ್ತಿಆದೀನಿ ಪಞ್ಚೇವ. ತತೋ ಪರಂ ತೇಸಞ್ಞೇವ ಪದಸೋಧನವಾರೇ ಸೋಧಿತಾನಂ ಖನ್ಧಾನಂ ‘ರೂಪಂ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋ, ಖನ್ಧಾ ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧೋ’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಏಕೇಕಖನ್ಧಮೂಲಕಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಚತ್ತಾರಿ ಚಕ್ಕಾನಿ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಗತೋ ಪದಸೋಧನಮೂಲಕಾನಂ ಚಕ್ಕಾನಂ ಅತ್ಥಿತಾಯ ಪದಸೋಧನಮೂಲಚಕ್ಕವಾರೋ ನಾಮ. ಸೋಪಿ ಅನುಲೋಮಪಟಿಲೋಮವಸೇನ ದುವಿಧೋ ಹೋತಿ. ತತ್ಥ ಅನುಲೋಮವಾರೇ ‘ರೂಪಂ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋ, ಖನ್ಧಾ ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧೋ’ತಿಆದೀನಿ ಏಕೇಕಖನ್ಧಮೂಲಕಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಚತ್ತಾರಿ ಕತ್ವಾ ವೀಸತಿ ಯಮಕಾನಿ. ಪಟಿಲೋಮವಾರೇಪಿ ‘ನ ರೂಪಂ, ನ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋ; ನ ಖನ್ಧಾ ನ ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧೋ’ತಿಆದೀನಿ ವೀಸತಿಮೇವ.

ತತೋ ಪರಂ ರೂಪಂ ಖನ್ಧೋ ಖನ್ಧಾ ರೂಪನ್ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಸುದ್ಧಖನ್ಧವಸೇನೇವ ಗತೋ ಸುದ್ಧಖನ್ಧವಾರೋ ನಾಮ. ತತ್ಥ ಖನ್ಧಾ ರೂಪನ್ತಿಆದೀಸು ಖನ್ಧಾ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋ, ಖನ್ಧಾ ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧೋತಿ ಅತ್ಥೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋ. ಕಸ್ಮಾ? ನಿದ್ದೇಸವಾರೇ ಏವಂ ಭಾಜಿತತ್ತಾ. ತತ್ಥ ಹಿ ‘ರೂಪಂ ಖನ್ಧೋತಿ ಆಮನ್ತಾ. ಖನ್ಧಾ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋತಿ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋ ಖನ್ಧೋ ಚೇವ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋ ಚ, ಅವಸೇಸಾ ಖನ್ಧಾ ನ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋ’ತಿ ಏವಂ ‘ಖನ್ಧಾ ರೂಪ’ನ್ತಿಆದೀನಂ ಖನ್ಧಾ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಪದಂ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ಅತ್ಥೋ ವಿಭತ್ತೋ. ತೇನೇವ ಚ ಕಾರಣೇನೇಸೇ ಸುದ್ಧಖನ್ಧವಾರೋತಿ ವುತ್ತೋ. ವಚನಸೋಧನೇ ವಿಯ ಹಿ ಏತ್ಥ ನ ವಚನಂ ಪಮಾಣಂ. ಯಥಾ ಯಥಾ ಪನ ಸುದ್ಧಖನ್ಧಾ ಲಬ್ಭನ್ತಿ, ತಥಾ ತಥಾ ಅತ್ಥೋವ ಪಮಾಣಂ. ಪರತೋ ಆಯತನಯಮಕಾದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಏಸೋಪಿ ಚ ಸುದ್ಧಖನ್ಧವಾರೋ ಅನುಲೋಮಪಟಿಲೋಮವಸೇನ ದುವಿಧೋ ಹೋತಿ. ತತ್ಥ ಅನುಲೋಮವಾರೇ ‘ರೂಪಂ ಖನ್ಧೋ ಖನ್ಧಾ ರೂಪ’ನ್ತಿಆದೀನಿ ಪಞ್ಚ ಯಮಕಾನಿ. ಪಟಿಲೋಮವಾರೇಪಿ ‘ನ ರೂಪಂ ನ ಖನ್ಧೋ, ನ ಖನ್ಧಾ ನ ರೂಪ’ನ್ತಿಆದೀನಿ ಪಞ್ಚೇವ.

ತತೋ ಪರಂ ತೇಸಞ್ಞೇವ ಸುದ್ಧಖನ್ಧಾನಂ ರೂಪಂ ಖನ್ಧೋ, ಖನ್ಧಾ ವೇದನಾತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಏಕೇಕಖನ್ಧಮೂಲಕಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಚತ್ತಾರಿ ಚಕ್ಕಾನಿ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಗತೋ ಸುದ್ಧಖನ್ಧಮೂಲಕಾನಂ ಚಕ್ಕಾನಂ ಅತ್ಥಿತಾಯ ಸುದ್ಧಖನ್ಧಮೂಲಚಕ್ಕವಾರೋ ನಾಮ. ತತ್ಥ ಖನ್ಧಾ ವೇದನಾತಿಆದೀಸು ಖನ್ಧಾ ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧೋತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಇತರಥಾ ನಿದ್ದೇಸವಾರೇನ ಸದ್ಧಿಂ ವಿರೋಧೋ ಹೋತಿ. ಸೋಪಿ ಅನುಲೋಮಪಟಿಲೋಮವಸೇನ ದುವಿಧೋ ಹೋತಿ. ತತ್ಥ ಅನುಲೋಮವಾರೇ ‘ರೂಪಂ ಖನ್ಧೋ, ಖನ್ಧಾ ವೇದನಾ’ತಿಆದೀನಿ ಏಕೇಕಖನ್ಧಮೂಲಕಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಚತ್ತಾರಿ ಕತ್ವಾ ವೀಸತಿ ಯಮಕಾನಿ. ಪಟಿಲೋಮವಾರೇಪಿ ‘ನ ರೂಪಂ, ನ ಖನ್ಧೋ, ನ ಖನ್ಧಾ ನ ವೇದನಾ’ತಿಆದೀನಿ ವೀಸತಿಮೇವ. ಏವಂ ತಾವ ಏಕೇನ ಯಮಕಸತೇನ ದ್ವೀಹಿ ಪುಚ್ಛಾಸತೇಹಿ ಏಕೇಕಪುಚ್ಛಾಯ ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನಸಂಸಯವಸೇನ ದ್ವೇ ದ್ವೇ ಅತ್ಥೇ ಕತ್ವಾ ಚತೂಹಿ ಚ ಅತ್ಥಸತೇಹಿ ಪಟಿಮಣ್ಡಿತೋ ಪಣ್ಣತ್ತಿವಾರಸ್ಸ ಉದ್ದೇಸವಾರೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ.

ಪಣ್ಣತ್ತಿಉದ್ದೇಸವಾರವಣ್ಣನಾ.