೧. ಮೂಲಯಮಕಂ

ಉದ್ದೇಸವಾರವಣ್ಣನಾ

೧. ಮೂಲಯಮಕಂ, ಖನ್ಧಯಮಕಂ, ಆಯತನಯಮಕಂ, ಧಾತುಯಮಕಂ, ಸಚ್ಚಯಮಕಂ, ಸಙ್ಖಾರಯಮಕಂ, ಅನುಸಯಯಮಕಂ, ಚಿತ್ತಯಮಕಂ, ಧಮ್ಮಯಮಕಂ, ಇನ್ದ್ರಿಯಯಮಕನ್ತಿ ಇಮೇಸಂ ದಸನ್ನಂ ಯಮಕಾನಂ ವಸೇನ ಇದಂ ಪಕರಣಂ ದಸವಿಧೇನ ವಿಭತ್ತನ್ತಿ ಹಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಯೇಸಂ ದಸನ್ನಂ ಯಮಕಾನಂ ವಸೇನ ಇದಂ ಪಕರಣಂ ದಸವಿಧೇನ ವಿಭತ್ತಂ, ತೇಸಞ್ಚೇವ ಇಮಸ್ಸ ಚ ಪಕರಣಸ್ಸ ನಾಮತ್ಥೋ ತಾವ ಏವಂ ವೇದಿತಬ್ಬೋ – ಕೇನಟ್ಠೇನ ಯಮಕನ್ತಿ? ಯುಗಳಟ್ಠೇನ. ಯುಗಳಞ್ಹಿ ಯಮಕನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ – ‘ಯಮಕಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ, ಯಮಕಸಾಲಾ’ತಿಆದೀಸು ವಿಯ. ಇತಿ ಯುಗಳಸಙ್ಖಾತಾನಂ ಯಮಕಾನಂ ವಸೇನ ದೇಸಿತತ್ತಾ ಇಮೇಸು ದಸಸು ಏಕೇಕಂ ಯಮಕಂ ನಾಮ. ಇಮೇಸಂ ಪನ ಯಮಕಾನಂ ಸಮೂಹಭಾವತೋ ಸಬ್ಬಮ್ಪೇತಂ ಪಕರಣಂ ಯಮಕನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ತತ್ಥ ಮೂಲವಸೇನ ಪುಚ್ಛಾವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ ಕತ್ವಾ ದೇಸಿತತ್ತಾ ದಸನ್ನಂ ತಾವ ಸಬ್ಬಪಠಮಂ ಮೂಲಯಮಕನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ತಸ್ಸ ಉದ್ದೇಸವಾರೋ, ನಿದ್ದೇಸವಾರೋತಿ ದ್ವೇ ವಾರಾ ಹೋನ್ತಿ. ತೇಸು ಉದ್ದಿಟ್ಠಾನುಕ್ಕಮೇನ ನಿದ್ದಿಸಿತಬ್ಬತ್ತಾ ಉದ್ದೇಸವಾರೋ ಪಠಮೋ. ತಸ್ಸ ಯೇ ಕೇಚಿ ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ, ಸಬ್ಬೇ ತೇ ಕುಸಲಮೂಲಾ; ಯೇ ವಾ ಪನ ಕುಸಲಮೂಲಾ, ಸಬ್ಬೇ ತೇ ಧಮ್ಮಾ ಕುಸಲಾತಿ ಇದಂ ಯಮಕಂ ಆದಿ. ತಸ್ಸ ಕುಸಲಾಕುಸಲಮೂಲಸಙ್ಖಾತಾನಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ಅತ್ಥಾನಂ ವಸೇನ ಅತ್ಥಯಮಕನ್ತಿ ವಾ, ತೇಸಞ್ಞೇವ ಅತ್ಥಾನಂ ವಸೇನ ಅನುಲೋಮಪಟಿಲೋಮತೋ ಪವತ್ತಪಾಳಿಧಮ್ಮವಸೇನ ಧಮ್ಮಯಮಕನ್ತಿ ವಾ, ಅನುಲೋಮಪಟಿಲೋಮತೋ ಪವತ್ತಪುಚ್ಛಾವಸೇನ ಪುಚ್ಛಾಯಮಕನ್ತಿ ವಾ ತಿಧಾ ಯಮಕಭಾವೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಸೇಸೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ.

ಇದಾನಿ ಇಮೇಸಂ ಯಮಕಾನಂ ವಸೇನ ದೇಸಿತೇ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಮೂಲಯಮಕೇ ಉದ್ದೇಸವಾರಸ್ಸ ತಾವ ನಯಯಮಕಪುಚ್ಛಾಅತ್ಥವಾರಪ್ಪಭೇದವಸೇನ ಪಾಳಿವವತ್ಥಾನಮೇವ ಏವಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ – ಕುಸಲತ್ತಿಕಮಾತಿಕಾಯ ಹಿ ‘ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ’ತಿ ಇದಂ ಆದಿಪದಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಮೂಲನಯೋ, ಮೂಲಮೂಲನಯೋ, ಮೂಲಕನಯೋ, ಮೂಲಮೂಲಕನಯೋತಿ ಇಮೇ ಚತ್ತಾರೋ ನಯಾ ಹೋನ್ತಿ. ತೇಸಂ ಏಕೇಕಸ್ಮಿಂ ನಯೇ ಮೂಲಯಮಕಂ, ಏಕಮೂಲಯಮಕಂ, ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಮೂಲಯಮಕನ್ತಿ ತೀಣಿ ತೀಣಿ ಯಮಕಾನಿ. ಏವಂ ಚತೂಸು ನಯೇಸು ದ್ವಾದಸ ಯಮಕಾನಿ, ಏಕೇಕಸ್ಮಿಂ ಯಮಕೇ ಅನುಲೋಮಪಟಿಲೋಮವಸೇನ ದ್ವೇ ದ್ವೇ ಪುಚ್ಛಾತಿ ಚತುವೀಸತಿ ಪುಚ್ಛಾ, ಏಕೇಕಾಯ ಪುಚ್ಛಾಯ ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನಸಂಸಯವಸೇನ ದ್ವೇ ದ್ವೇ ಅತ್ಥಾತಿ ಅಟ್ಠಚತ್ತಾಲೀಸ ಅತ್ಥಾತಿ.

ತತ್ಥ ಯೇ ಕೇಚಿ ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾತಿ ಕುಸಲೇಸು ‘‘ಕುಸಲಾ ನು ಖೋ, ನ ಕುಸಲಾ ನು ಖೋ’’ತಿ ಸನ್ದೇಹಾಭಾವತೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪದೇ ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಸಬ್ಬೇ ತೇ ಕುಸಲಮೂಲಾತಿ ‘‘ಸಬ್ಬೇ ತೇ ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಕುಸಲಮೂಲಾ ನು ಖೋ, ನನು ಖೋ’’ತಿ ಏವಂ ವಿಮತಿವಸೇನ ಪುಚ್ಛಿತತ್ತಾ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪದೇ ಸಂಸಯತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಸೋ ಚ ಖೋ ವೇನೇಯ್ಯಾನಂ ಸಂಸಯಟ್ಠಾನೇ ಸಂಸಯದೀಪನತ್ಥಂ ವುತ್ತೋ, ತಥಾಗತಸ್ಸ ಪನ ಸಂಸಯೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ. ಇತೋ ಪರೇಸುಪಿ ಪುಚ್ಛಾಪದೇಸು ಏಸೇವ ನಯೋ.

ಯಥಾ ಚ ಕುಸಲಪದಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಇಮೇ ಚತ್ತಾರೋ ನಯಾ, ಏಕೇಕಸ್ಮಿಂ ನಯೇ ತಿಣ್ಣಂ ತಿಣ್ಣಂ ಯಮಕಾನಂ ವಸೇನ ದ್ವಾದಸ ಯಮಕಾನಿ, ಏಕೇಕಸ್ಮಿಂ ಯಮಕೇ ದ್ವಿನ್ನಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ಪುಚ್ಛಾನಂ ವಸೇನ ಚತುವೀಸತಿ ಪುಚ್ಛಾ; ಏಕೇಕಾಯ ಪುಚ್ಛಾಯ ದ್ವಿನ್ನಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ಅತ್ಥಾನಂ ವಸೇನ ಅಟ್ಠಚತ್ತಾಲೀಸ ಅತ್ಥಾ ಚ ಹೋನ್ತಿ. ಅಕುಸಲಪದಂ ನಿಸ್ಸಾಯಪಿ ತಥೇವ. ಅಬ್ಯಾಕತಪದಂ ನಿಸ್ಸಾಯಪಿ ತಥೇವ. ತೀಣಿಪಿ ಪದಾನಿ ಏಕತೋ ಕತ್ವಾ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಂ ನಾಮಪದಂ ನಿಸ್ಸಾಯಪಿ ತಥೇವಾತಿ ಕುಸಲತ್ತಿಕಮಾತಿಕಾಯ ಚತೂಸು ಪದೇಸು ಸಬ್ಬೇಪಿ ಸೋಳಸ ನಯಾ, ಅಟ್ಠಚತ್ತಾಲೀಸ ಯಮಕಾನಿ, ಛನ್ನವುತಿ ಪುಚ್ಛಾ, ದ್ವೇನವುತಿಸತಂ ಅತ್ಥಾ ಚ ಉದ್ದೇಸವಸೇನ ವುತ್ತಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಏತ್ತಾವತಾ ಮೂಲವಾರೋ ನಾಮ ಪಠಮಂ ಉದ್ದಿಟ್ಠೋ ಹೋತಿ.

ತತೋ ಪರಂ ಯೇ ಕೇಚಿ ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ, ಸಬ್ಬೇ ತೇ ಕುಸಲಹೇತೂತಿಆದಯೋ ತಸ್ಸೇವ ಮೂಲವಾರಸ್ಸ ವೇವಚನವಸೇನ ನವ ವಾರಾ ಉದ್ದಿಟ್ಠಾ. ಇತಿ ಮೂಲವಾರೋ, ಹೇತುವಾರೋ, ನಿದಾನವಾರೋ, ಸಮ್ಭವವಾರೋ, ಪಭವವಾರೋ, ಸಮುಟ್ಠಾನವಾರೋ, ಆಹಾರವಾರೋ, ಆರಮ್ಮಣವಾರೋ, ಪಚ್ಚಯವಾರೋ, ಸಮುದಯವಾರೋತಿ ಸಬ್ಬೇಪಿ ದಸ ವಾರಾ ಹೋನ್ತಿ. ತತ್ಥ ಮೂಲವಾರೇ ಆಗತಪರಿಚ್ಛೇದೇನೇವ ಸೇಸೇಸುಪಿ ನಯಾದಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬಾತಿ ಸಬ್ಬೇಸುಪಿ ದಸಸು ವಾರೇಸು ಸಟ್ಠಿಸತನಯಾ, ಅಸೀತಿಅಧಿಕಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಯಮಕಸತಾನಿ, ಸಟ್ಠಿಅಧಿಕಾನಿ ನವಪುಚ್ಛಾಸತಾನಿ, ವೀಸಾಧಿಕಾನಿ ಏಕೂನವೀಸತಿ ಅತ್ಥಸತಾನಿ ಚ ಉದ್ದಿಟ್ಠಾನೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ. ಏವಂ ತಾವ ಉದ್ದೇಸವಾರೇ ನಯಯಮಕಪುಚ್ಛಾಅತ್ಥವಾರಪ್ಪಭೇದವಸೇನ ಪಾಳಿವವತ್ಥಾನಮೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಮೂಲಂ ಹೇತು ನಿದಾನಞ್ಚಾತಿ ಗಾಥಾ ದಸನ್ನಮ್ಪಿ ವಾರಾನಂ ಉದ್ದಾನಗಾಥಾ ನಾಮ. ತತ್ಥ ಮೂಲಾದೀನಿ ಸಬ್ಬಾನಿಪಿ ಕಾರಣವೇವಚನಾನೇವ. ಕಾರಣಞ್ಹಿ ಪತಿಟ್ಠಾನಟ್ಠೇನ ಮೂಲಂ. ಅತ್ತನೋ ಫಲನಿಪ್ಫಾದನತ್ಥಂ ಹಿನೋತಿ ಪವತ್ತತೀತಿ ಹೇತು. ‘ಹನ್ದ, ನಂ ಗಣ್ಹಾಥಾ’ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತಂ ವಿಯ ಅತ್ತನೋ ಫಲಂ ನಿದೇತೀತಿ ನಿದಾನಂ. ಏತಸ್ಮಾ ಫಲಂ ಸಮ್ಭೋತೀತಿ ಸಮ್ಭವೋ. ಪಭವತೀತಿ ಪಭವೋ. ಸಮುಟ್ಠಾತಿ ಏತ್ಥ ಫಲಂ, ಏತೇನ ವಾ ಸಮುಟ್ಠಾತೀತಿ ಸಮುಟ್ಠಾನಂ. ಅತ್ತನೋ ಫಲಂ ಆಹರತೀತಿ ಆಹಾರೋ. ಅಪ್ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತಬ್ಬೇನ ಅತ್ತನೋ ಫಲೇನ ಆಲಮ್ಬಿಯತೀತಿ ಆಲಮ್ಬಣಂ. ಏತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಅಪ್ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಫಲಂ ಏತಿ ಪವತ್ತತೀತಿ ಪಚ್ಚಯೋ. ಏತಸ್ಮಾ ಫಲಂ ಸಮುದೇತೀತಿ ಸಮುದಯೋ. ಏವಮೇತೇಸಂ ಪದಾನಂ ವಚನತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಉದ್ದೇಸವಾರವಣ್ಣನಾ.

ನಿದ್ದೇಸವಾರವಣ್ಣನಾ

೫೦. ಇದಾನಿ ಯೇಕೇಚಿ ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ನಿದ್ದೇಸವಾರೋ ಆರದ್ಧೋ. ತತ್ಥ ಯೇ ಕೇಚೀತಿ ಅನವಸೇಸವಚನಂ. ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾತಿ ಕುಸಲತ್ತಿಕಸ್ಸ ಪದಭಾಜನೇ ವುತ್ತಲಕ್ಖಣಾ ಅನವಜ್ಜಸುಖವಿಪಾಕಾ ಕುಸಲಸಭಾವಾ. ಸಬ್ಬೇ ತೇ ಕುಸಲಮೂಲಾತಿ ಕಿಂ ತೇ ಸಬ್ಬೇಯೇವ ಕುಸಲಮೂಲಾತಿ ಪುಚ್ಛತಿ. ತೀಣೇವ ಕುಸಲಮೂಲಾನೀತಿ ನ ತೇ ಸಬ್ಬೇ ಕುಸಲಮೂಲಾನಿ, ಅಲೋಭಾದೀನಿ ಪನ ತೀಣಿ ಏವ ಕುಸಲಮೂಲಾನೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅವಸೇಸಾ ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ನ ಕುಸಲಮೂಲಾತಿ ಅವಸೇಸಾ ಫಸ್ಸಾದಯೋ ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಕುಸಲಮೂಲಾನಿ ನಾಮ ನ ಹೋನ್ತಿ. ಅಥ ವಾ ಅವಸೇಸಾ ಫಸ್ಸಾದಯೋ ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾಯೇವ ನಾಮ, ನ ಕುಸಲಮೂಲಾನೀತಿಪಿ ಅತ್ಥೋ. ಯೇ ವಾ ಪನ ಕುಸಲಮೂಲಾತಿ ಯೇ ವಾ ಪನ ಪಠಮಪುಚ್ಛಾಯ ದುತಿಯಪದೇನ ಕುಸಲಮೂಲಾತಿ ತಯೋ ಅಲೋಭಾದಯೋ ಗಹಿತಾ. ಸಬ್ಬೇ ತೇ ಧಮ್ಮಾ ಕುಸಲಾತಿ ಕಿಂ ತೇ ಸಬ್ಬೇ ತಯೋಪಿ ಧಮ್ಮಾ ಕುಸಲಾತಿ ಪುಚ್ಛತಿ. ಆಮನ್ತಾತಿ ಸಬ್ಬೇಸಮ್ಪಿ ಕುಸಲಮೂಲಾನಂ ಕುಸಲಭಾವಂ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ತೋ ಆಹ. ಅಯಂ ತಾವ ಮೂಲನಯೇ ಮೂಲಯಮಕಸ್ಸ ಅತ್ಥೋ. ಇಮಿನಾ ಉಪಾಯೇನ ಸಬ್ಬಪುಚ್ಛಾಸು ವಿಸ್ಸಜ್ಜನನಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಯಂ ಪನ ಯತ್ಥ ವಿಸೇಸಮತ್ತಂ ಅತ್ಥಿ, ತದೇವ ವಣ್ಣಯಿಸ್ಸಾಮ.

೫೧. ಏಕಮೂಲಯಮಕೇ ತಾವ ಸಬ್ಬೇ ತೇ ಕುಸಲಮೂಲೇನ ಏಕಮೂಲಾತಿ ಗಣನಟ್ಠೇನ ಏಕಮೂಲಕಂ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಸಮಾನಟ್ಠೇನ ಗಹೇತಬ್ಬಾ. ಅಯಞ್ಹೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ – ಸಬ್ಬೇ ತೇ ಕುಸಲಮೂಲೇನ ಸಮಾನಮೂಲಾ. ಯಂ ಫಸ್ಸಸ್ಸ ಮೂಲಂ, ತದೇವ ವೇದನಾದೀನನ್ತಿ. ಅಥ ನೇಸಂ ತಥಾಭಾವಂ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ತೋ ಆಮನ್ತಾತಿ ಆಹ. ಕುಸಲಸಮುಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಕುಸಲಚಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನರೂಪಂ ದಸ್ಸಿತಂ. ಏಕಮೂಲನ್ತಿ ಅಲೋಭಾದಿನಾ ಕುಸಲಮೂಲೇನ ಸಮಾನಮೂಲಂ. ಯಥೇವ ಹಿ ಫಸ್ಸಾದೀನಂ ಅಲೋಭಾದಯೋ ಹೇತುಪಚ್ಚಯತ್ತಾ ಮೂಲಂ, ತಥಾ ತಂ ಸಮುಟ್ಠಾನರೂಪಸ್ಸಾಪಿ, ಕುಸಲಲಕ್ಖಣಾಭಾವೇನ ಪನ ತಂ ನ ಕುಸಲಂ.

೫೨. ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಯಮಕೇ ‘ಯೇಕೇಚಿ ಕುಸಲಾ’ತಿ ಅಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಯೇಕೇಚಿ ಕುಸಲಮೂಲೇನ ಏಕಮೂಲಾತಿ ಪುಚ್ಛಾ ಕತಾ. ಕಸ್ಮಾ? ಇಮಿನಾಪಿ ಬ್ಯಞ್ಜನೇನ ತಸ್ಸೇವತ್ಥಸ್ಸ ಸಮ್ಭವತೋ. ಕುಸಲಮೂಲಾನೀತಿ ಇದಂ ಪುರಿಮಸ್ಸ ವಿಸೇಸನಂ. ‘ಮೂಲಾನಿ ಯಾನಿ ಏಕತೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತೀ’ತಿ ಹಿ ವುತ್ತಂ, ತಾನಿ ಪನ ಕುಸಲಮೂಲಾನಿಪಿ ಹೋನ್ತಿ ಅಕುಸಲಅಬ್ಯಾಕತಮೂಲಾನಿಪಿ, ಇಧ ಕುಸಲಮೂಲಾನೀತಿ ವಿಸೇಸದಸ್ಸನತ್ಥಮಿದಂ ವುತ್ತಂ. ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಮೂಲಾನಿ ಚಾತಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಹೇತುಪಚ್ಚಯೇನ ಪಚ್ಚಯಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ತಸ್ಸೇವ ಪಟಿಲೋಮಪುಚ್ಛಾಯ ‘ಸಬ್ಬೇ ತೇ ಧಮ್ಮಾ ಕುಸಲಮೂಲೇನ ಏಕಮೂಲಾ’ತಿ ಅವತ್ವಾ ಸಬ್ಬೇ ತೇ ಧಮ್ಮಾ ಕುಸಲಾತಿ ವುತ್ತಂ. ಕಸ್ಮಾ? ಅತ್ಥವಿಸೇಸಾಭಾವತೋ. ಕುಸಲಮೂಲೇನ ಏಕಮೂಲಾತಿ ಹಿ ಪುಚ್ಛಾಯ ಕತಾಯ ‘ಮೂಲಾನಿ ಯಾನಿ ಏಕತೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತೀ’ತಿ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ ಕಾತಬ್ಬಂ ಭವೇಯ್ಯ, ಏವಞ್ಚ ಸತಿ ಅತ್ಥವಿಸೇಸಾಭಾವೋ ಹೋತಿ. ತಸ್ಮಾ ತಥಾ ಅಕತ್ವಾ ಏವಂ ಪುಚ್ಛಾ ಕತಾ. ಇಮಿನಾ ಉಪಾಯೇನ ಮೂಲಮೂಲನಯಾದೀಸುಪಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಮೂಲಯಮಕೇ ಪುಚ್ಛಾವಿಸೇಸೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

೫೩-೫೫. ಮೂಲಮೂಲನಯೇ ಸಬ್ಬೇ ತೇ ಕುಸಲಮೂಲಮೂಲಾತಿ ಸಬ್ಬೇ ತೇ ಕುಸಲಮೂಲಸಙ್ಖಾತಾ ಮೂಲಾತಿ ಪುಚ್ಛತಿ. ಏಕಮೂಲಮೂಲಾತಿ ಸಮಾನಟ್ಠೇನ ಏಕಮೇವ ಮೂಲಮೂಲಂ ಏತೇಸನ್ತಿ ಏಕಮೂಲಮೂಲಾ. ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಮೂಲಮೂಲಾತಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಸ್ಸ ಮೂಲಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಮೂಲಂ, ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಮೂಲಂ ಹೇತುಪಚ್ಚಯಟ್ಠೇನ ಮೂಲಂ ಏತೇಸನ್ತಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಮೂಲಮೂಲಾ.

೫೬. ಮೂಲಕನಯೇ ಕುಸಲಮೂಲಕಾತಿ ಹೇತುಪಚ್ಚಯಟ್ಠೇನ ಕುಸಲಂ ಮೂಲಂ ಏತೇಸನ್ತಿ ಕುಸಲಮೂಲಕಾ.

೫೭-೬೧. ಮೂಲಮೂಲಕನಯೇ ಕುಸಲಮೂಲಮೂಲಕಾತಿ ಕುಸಲಾನಂ ಮೂಲಂ ಕುಸಲಮೂಲಂ. ಹೇತುಪಚ್ಚಯಟ್ಠೇನೇವ ಕುಸಲಮೂಲಂ ಮೂಲಂ ಏತೇಸನ್ತಿ ಕುಸಲಮೂಲಮೂಲಕಾತಿ. ಅಯಂ ತಾವ ಕುಸಲಪದಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ನಯಯಮಕಪುಚ್ಛಾಸು ವಿಸೇಸತ್ಥೋ.

೬೨-೭೩. ಅಕುಸಲಪದಾದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಅಯಂ ಪನ ವಿಸೇಸೋ, ಅಹೇತುಕಂ ಅಕುಸಲನ್ತಿ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾಯ ಚೇವ ಉದ್ಧಚ್ಚೇನ ಚ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಂ ಮೋಹಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ.

೭೪-೮೫. ಅಹೇತುಕಂ ಅಬ್ಯಾಕತನ್ತಿ ಅಟ್ಠಾರಸ ಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದಾ ರೂಪಂ, ನಿಬ್ಬಾನಞ್ಚ. ಅಬ್ಯಾಕತಮೂಲೇನ ನ ಏಕಮೂಲನ್ತಿ ಇಧ ಪನ ಠಪೇತ್ವಾ ಸಹೇತುಕಅಬ್ಯಾಕತಸಮುಟ್ಠಾನಂ ರೂಪಂ, ಸೇಸಂ ಲಬ್ಭತಿ. ಸಹೇತುಕಅಬ್ಯಾಕತಸಮುಟ್ಠಾನಂ ರೂಪಂ ಅಬ್ಯಾಕತಮೂಲೇನ ಏಕಮೂಲಂ ಹೋತಿ, ತಂ ಅಬ್ಬೋಹಾರಿಕಂ ಕತ್ವಾ ಏಕತೋ ಲಬ್ಭಮಾನಕವಸೇನೇವ ಚೇತಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ ಕತಂ.

೮೬-೯೭. ನಾಮಾ ಧಮ್ಮಾತಿ ನಾಮಸಙ್ಖಾತಾ ಧಮ್ಮಾ. ತೇ ಅತ್ಥತೋ ಚತ್ತಾರೋ ಅರೂಪಿನೋ ಖನ್ಧಾ, ನಿಬ್ಬಾನಞ್ಚ. ನವೇವ ನಾಮಮೂಲಾನೀತಿ ಕುಸಲಾಕುಸಲಅಬ್ಯಾಕತಮೂಲವಸೇನ ನವ ಮೂಲಾನಿ. ಅಹೇತುಕಂ ನಾಮಂ ನಾಮಮೂಲೇನ ನ ಏಕಮೂಲನ್ತಿ ಅಹೇತುಕಂ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ಅಟ್ಠಾರಸ ಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದವಿಚಿಕಿಚ್ಛುದ್ಧಚ್ಚಸಮ್ಪಯುತ್ತಮೋಹನಿಬ್ಬಾನಸಙ್ಖಾತಂ ನಾಮಂ ನಾಮಮೂಲೇನ ನ ಏಕಮೂಲಂ. ನ ಹಿ ತಂ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಸಹೇತುಕಂ ನಾಮಂ ನಾಮಮೂಲೇನಾತಿ ಪದೇಪಿ ಸಹೇತುಕಂ ನಾಮಂ ನಾಮಮೂಲೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವಾತಿ.

ಮೂಲವಾರವಣ್ಣನಾ.

೯೮-೯೯. ಹೇತುವಾರಾದೀಸುಪಿ ಇಮಿನಾವುಪಾಯೇನ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಮೂಲಂ ಹೇತು ನಿದಾನಞ್ಚಾತಿಗಾಥಾ ಯಥಾನಿದ್ದಿಟ್ಠಾನಂ ದಸನ್ನಮ್ಪಿ ವಾರಾನಂ ಪುನ ಉದ್ದಾನವಸೇನೇವ ವುತ್ತಾತಿ.

ಮೂಲಯಮಕವಣ್ಣನಾ.