೯. ವಚನಸೋಧನವಣ್ಣನಾ

೫೫-೫೯. ಇದಾನಿ ವಚನಸೋಧನಂ ಹೋತಿ. ತತ್ಥ ಯದೇತಂ ಪುಗ್ಗಲೋ ಉಪಲಬ್ಭತೀತಿ ವಚನಂ, ತಂ ಸೋಧೇತುಂ ಪುಗ್ಗಲೋ ಉಪಲಬ್ಭತಿ, ಉಪಲಬ್ಭತಿ ಪುಗ್ಗಲೋತಿ. ಪುಚ್ಛಾ ಸಕವಾದಿಸ್ಸ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಯದೇತಂ ಪುಗ್ಗಲೋ ಉಪಲಬ್ಭತೀತಿ ಪದದ್ವಯಂ, ತಂ ಏಕತ್ಥಂ ವಾ ಭವೇಯ್ಯ ನಾನತ್ಥಂ ವಾ. ಯದಿ ತಾವ ನಾನತ್ಥಂ, ಯಥಾ ಅಞ್ಞಂ ರೂಪಂ, ಅಞ್ಞಾ ವೇದನಾ, ಏವಂ ಅಞ್ಞೋ ಪುಗ್ಗಲೋ, ಅಞ್ಞೋ ಉಪಲಬ್ಭತೀತಿ ಆಪಜ್ಜತಿ. ಅಥೇಕತ್ಥಂ, ಯಥಾ ಯಂ ಚಿತ್ತಂ ತಂ ಮನೋ, ಏವಂ ಸ್ವೇವ ಪುಗ್ಗಲೋ, ಸೋ ಉಪಲಬ್ಭತೀತಿ ಆಪಜ್ಜತಿ. ತೇನ ತಂ ವದಾಮಿ ‘‘ಯದಿ ತೇ ಯೋ ಪುಗ್ಗಲೋ, ಸೋ ಉಪಲಬ್ಭತಿ, ಏವಂ ಸನ್ತೇ ಯೋ ಯೋ ಉಪಲಬ್ಭತಿ, ಸೋ ಸೋ ಪುಗ್ಗಲೋತಿ ಆಪಜ್ಜತಿ, ಕಿಂ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಸಿ ಏತ’’ನ್ತಿ? ತತೋ ಪುಗ್ಗಲವಾದೀ ಯಸ್ಮಾ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಉಪಲಬ್ಭತಂ ಇಚ್ಛತಿ, ನ ಉಪಲಬ್ಭಮಾನಾನಮ್ಪಿ ರೂಪಾದೀನಂ ಪುಗ್ಗಲಭಾವಂ, ತಸ್ಮಾ ಪುಗ್ಗಲೋ ಉಪಲಬ್ಭತಿ, ಉಪಲಬ್ಭತಿ ಕೇ ಹಿ ಚಿ ಪುಗ್ಗಲೋ ಕೇ ಹಿ ಚಿ ನ ಪುಗ್ಗಲೋತಿಆದಿಮಾಹ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಮಮ ಪುಗ್ಗಲೋ ಅತ್ಥಿ ಪುಗ್ಗಲೋತಿ ಸತ್ಥು ವಚನತೋ ಉಪಲಬ್ಭತಿ. ಯೋ ಪನ ಉಪಲಬ್ಭತಿ, ನ ಸೋ ಸಬ್ಬೋ ಪುಗ್ಗಲೋ, ಅಥ ಖೋ ಕೇ ಹಿ ಚಿ ಪುಗ್ಗಲೋ ಕೇ ಹಿ ಚಿ ನ ಪುಗ್ಗಲೋತಿ. ತತ್ಥ ಕೋ-ಕಾರತ್ಥೇ ಕೇ-ಕಾರೋ, ಹಿ-ಕಾರೋ ಚ ನಿಪಾತಮತ್ತೋ. ಕೋಚಿ ಪುಗ್ಗಲೋ, ಕೋಚಿ ನ ಪುಗ್ಗಲೋತಿ ಅಯಂ ಪನೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಪುಗ್ಗಲೋಪಿ ಹಿ ರೂಪಾದೀಸುಪಿ ಯೋ ಕೋಚಿ ಧಮ್ಮೋ ಉಪಲಬ್ಭತಿಯೇವ, ತತ್ಥ ಪುಗ್ಗಲೋವ ಪುಗ್ಗಲೋ. ರೂಪಾದೀಸು ಪನ ಕೋಚಿಪಿ ನ ಪುಗ್ಗಲೋತಿ. ತತೋ ತಂ ಸಕವಾದೀ ಆಹ – ಪುಗ್ಗಲೋ ಕೇ ಹಿ ಚಿ ಉಪಲಬ್ಭತಿ ಕೇ ಹಿ ಚಿ ನ ಉಪಲಬ್ಭತೀತಿ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಪುಗ್ಗಲೋ ಉಪಲಬ್ಭತೀತಿ ಪದದ್ವಯಸ್ಸ ಅತ್ಥತೋ ಏಕತ್ತೇ ಯದಿ ಉಪಲಬ್ಭತೀತಿ ಅನುಞ್ಞಾತೋ ಧಮ್ಮೋ ಪುಗ್ಗಲತೋ ಅನಞ್ಞೋಪಿ ಕೋಚಿ ಪುಗ್ಗಲೋ ಕೋಚಿ ನ ಪುಗ್ಗಲೋ, ಪುಗ್ಗಲೋಪಿ ತೇ ಕೋಚಿ ಉಪಲಬ್ಭತಿ, ಕೋಚಿ ನ ಉಪಲಬ್ಭತೀತಿ ಆಪಜ್ಜತಿ, ಕಿಂ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಸಿ ಏತನ್ತಿ? ಸೋ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಅನುಪಲದ್ಧಿಂ ಅನಿಚ್ಛನ್ತೋ ನ ಹೇವನ್ತಿ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ. ಇತೋ ಪರಂ ‘‘ಆಜಾನಾಹಿ ನಿಗ್ಗಹ’’ನ್ತಿಆದಿ ಸಬ್ಬಂ ಸಙ್ಖಿತ್ತಂ. ವಿತ್ಥಾರತೋ ಪನ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಪುಗ್ಗಲೋ ಸಚ್ಚಿಕಟ್ಠೋತಿಆದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಸಬ್ಬಾನಿ ಹೇತಾನಿ ಉಪಲಬ್ಭತಿವೇವಚನಾನೇವ, ಅಪಿಚ ಯಸ್ಮಾ ‘‘ಪುಗ್ಗಲೋ ಉಪಲಬ್ಭತಿಸಚ್ಚಿಕಟ್ಠಪರಮತ್ಥೇನಾ’’ತಿ ಅಯಂ ಪುಗ್ಗಲವಾದಿನೋ ಪಟಿಞ್ಞಾ, ತಸ್ಮಾಸ್ಸ ಯಥೇವ ಪುಗ್ಗಲೋ ಉಪಲಬ್ಭತೀತಿ ಲದ್ಧಿ, ಏವಮೇವಂ ಪುಗ್ಗಲೋ ಸಚ್ಚಿಕಟ್ಠೋತಿಪಿ ಆಪಜ್ಜತಿ. ಯಾ ಪನಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲೋ ಅತ್ಥೀತಿ ಲದ್ಧಿ, ತಸ್ಸಾ ವಿಜ್ಜಮಾನೋತಿವೇವಚನಮೇವ, ತಸ್ಮಾ ಸಬ್ಬಾನಿಪೇತಾನಿ ವಚನಾನಿ ಸೋಧಿತಾನಿ.

೬೦. ತತ್ಥ ಯಂ ಅವಸಾನೇ ‘‘ಪುಗ್ಗಲೋ ಅತ್ಥಿ, ಅತ್ಥಿ ನ ಸಬ್ಬೋ ಪುಗ್ಗಲೋ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ, ತತ್ರಾಯಮಧಿಪ್ಪಾಯೋ – ಯಞ್ಹೇತಂ ಪರವಾದಿನಾ ‘‘ಪುಗ್ಗಲೋ ಅತ್ಥಿ, ಅತ್ಥಿ ಕೇಹಿಚಿ ಪುಗ್ಗಲೋ, ಕೇಹಿಚಿ ನ ಪುಗ್ಗಲೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಂ ಯಸ್ಮಾ ಅತ್ಥತೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಅತ್ಥಿ, ಅತ್ಥಿ ನ ಸಬ್ಬೋ ಪುಗ್ಗಲೋತಿ ಏತ್ತಕಂ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ನಂ ಸಕವಾದೀ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಾಪೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ನಂ ಏವಂ ಅನುಯುಞ್ಜತಿ. ತಯಾ ಹಿ ‘‘ಅತ್ಥಿ ಪುಗ್ಗಲೋ ಅತ್ತಹಿತಾಯ ಪಟಿಪನ್ನೋ’’ತಿ ವಚನಮತ್ತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ‘‘ಪುಗ್ಗಲೋ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ ಲದ್ಧಿ ಗಹಿತಾ, ಯಥಾ ಚ ಭಗವತಾ ಏತಂ ವುತ್ತಂ, ತಥಾ ‘‘ಸುಞ್ಞತೋ ಲೋಕಂ ಅವೇಕ್ಖಸ್ಸು, ಮೋಘರಾಜಾ, ಸದಾ ಸತೋ’’ತಿಆದಿನಾ (ಸು. ನಿ. ೧೧೨೫) ನಯೇನ ‘‘ನತ್ಥೀ’’ತಿಪಿ ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ಯಥೇವ ತೇ ‘‘ಪುಗ್ಗಲೋ ಅತ್ಥಿ, ಅತ್ಥಿ ನ ಸಬ್ಬೋ ಪುಗ್ಗಲೋ’’ತಿ ಲದ್ಧಿ, ತಥಾ ಪುಗ್ಗಲೋ ನತ್ಥಿ, ನತ್ಥಿ ನ ಸಬ್ಬೋ ಪುಗ್ಗಲೋತಿಪಿ ಆಪಜ್ಜತಿ, ಕಿಂ ಏತಂ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಸೀತಿ? ಅಥ ನಂ ಅಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ತೋ ನ ಹೇವಾತಿ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ನಿಗ್ಗಹಾದಿವಿಧಾನಂ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬನ್ತಿ.

ವಚನಸೋಧನವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.