೧. ಅನುಲೋಮಪಚ್ಚನೀಕವಣ್ಣನಾ

೧. ತತ್ಥ ಪುಗ್ಗಲೋ ಉಪಲಬ್ಭತಿ ಸಚ್ಚಿಕಟ್ಠಪರಮತ್ಥೇನಾತಿ ಅಯಂ ಪುಚ್ಛಾ. ಆಮನ್ತಾತಿ ಅಯಂ ಪಟಿಜಾನನಾ. ಕಸ್ಸ ಪನಾಯಂ ಪುಚ್ಛಾ, ಕಸ್ಸ ಪಟಿಜಾನನಾತಿ? ಅಸುಕಸ್ಸಾತಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬಾ. ಭಗವತಾ ಹಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪಕರಣೇ ನಾನಪ್ಪಕಾರಾನಂ ಲದ್ಧೀನಂ ವಿಸೋಧನತ್ಥಂ ತನ್ತಿವಸೇನ ಮಾತಿಕಾ ಠಪಿತಾ. ಸಾ ಥೇರೇನ ಸತ್ಥಾರಾ ದಿನ್ನನಯೇ ಠತ್ವಾ ತನ್ತಿವಸೇನ ವಿಭತ್ತಾ. ನ ಹಿ ಥೇರೋ ಯತ್ತಕಾ ಏತ್ಥ ವಾದಮಗ್ಗಾ ದಸ್ಸಿತಾ, ತತ್ತಕೇಹಿ ವಾದೀಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ವಾದೇನ ವಿಗ್ಗಾಹಿಕಕಥಂ ಕಥೇಸಿ. ಏವಂ ಸನ್ತೇಪಿ ಪನ ತಾಸಂ ತಾಸಂ ಕಥಾನಂ ಅತ್ಥಸ್ಸ ಸುಖಾವಧಾರಣತ್ಥಂ ಸಕವಾದೀಪುಚ್ಛಾ, ಪರವಾದೀಪುಚ್ಛಾ, ಸಕವಾದೀಪಟಿಞ್ಞಾ, ಪರವಾದೀಪಟಿಞ್ಞಾತಿ ಏವಂ ವಿಭಾಗಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾವ ಅತ್ಥವಣ್ಣನಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮ.

ಪುಗ್ಗಲೋ ಉಪಲಬ್ಭತಿ ಸಚ್ಚಿಕಟ್ಠಪರಮತ್ಥೇನಾತಿ ಹಿ ಅಯಂ ಸಕವಾದೀಪುಚ್ಛಾ. ತಾಯ ‘‘ಯೇ ಅತ್ಥಿ ಪುಗ್ಗಲೋತಿ ಏವಂಲದ್ಧಿಕಾ ಪುಗ್ಗಲವಾದಿನೋ, ತೇ ಏವಂ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬಾ’’ತಿ ದೀಪೇತಿ. ಕೇ ಪನ ಪುಗ್ಗಲವಾದಿನೋತಿ? ಸಾಸನೇ ವಜ್ಜಿಪುತ್ತಕಾ ಚೇವ ಸಮಿತಿಯಾ ಚ ಬಹಿದ್ಧಾ ಚ ಬಹೂ ಅಞ್ಞತಿತ್ಥಿಯಾ. ತತ್ಥ ಪುಗ್ಗಲೋತಿ ಅತ್ತಾ, ಸತ್ತೋ ಜೀವೋ. ಉಪಲಬ್ಭತೀತಿ ಪಞ್ಞಾಯ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ ಲಬ್ಭತಿ, ಞಾಯತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಚ್ಚಿಕಟ್ಠಪರಮತ್ಥೇನಾತಿ ಏತ್ಥ ಸಚ್ಚಿಕಟ್ಠೋತಿ ಮಾಯಾಮರೀಚಿಆದಯೋ ವಿಯ ಅಭೂತಾಕಾರೇನ ಅಗ್ಗಹೇತಬ್ಬೋ ಭೂತಟ್ಠೋ. ಪರಮತ್ಥೋತಿ ಅನುಸ್ಸವಾದಿವಸೇನ ಅಗ್ಗಹೇತಬ್ಬೋ ಉತ್ತಮತ್ಥೋ. ಉಭಯೇನಾಪಿ ಯೋ ಪರತೋ ‘‘ಪುಗ್ಗಲೋ ಉಪಲಬ್ಭತಿ ಸಚ್ಚಿಕಟ್ಠಪರಮತ್ಥೇನ, ರೂಪಞ್ಚ ಉಪಲಬ್ಭತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಖನ್ಧಾಯತನಧಾತುಇನ್ದ್ರಿಯವಸೇನ ಸತ್ತಪಞ್ಞಾಸವಿಧೋ ಧಮ್ಮಪ್ಪಭೇದೋ ದಸ್ಸಿತೋ. ಯಥಾ ಸೋ ಭೂತೇನ ಸಭಾವಟ್ಠೇನ ಉಪಲಬ್ಭತಿ, ಏವಂ ತವ ಪುಗ್ಗಲೋ ಉಪಲಬ್ಭತೀತಿ ಪುಚ್ಛತಿ. ಪರವಾದೀ ಆಮನ್ತಾತಿ ಪಟಿಜಾನಾತಿ. ಪಟಿಜಾನನಞ್ಹಿ ಕತ್ಥಚಿ ‘‘ಆಮ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಆಗಚ್ಛತಿ, ಕತ್ಥಚಿ ‘‘ಆಮೋ’’ತಿ ಪಟಿಜಾನನಂ ಆಗಚ್ಛತಿ. ಇಧ ಪನ ‘‘ಆಮನ್ತಾ’’ತಿ ಆಗತಂ. ತತ್ರಾಯಂ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ – ಸೋ ಹಿ ಯಂ ತಂ ಪರತೋ ವುತ್ತಂ ಭಗವತಾ – ‘‘ಅತ್ಥಿ ಪುಗ್ಗಲೋ ಅತ್ತಹಿತಾಯ ಪಟಿಪನ್ನೋ’’ತಿ ಸುತ್ತಂ ಆಗತಂ, ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಭಗವಾ ಸಚ್ಚವಾದೀ ನ ವಿಸಂವಾದನಪುರೇಕ್ಖಾರೋ ವಾಚಂ ಭಾಸತಿ, ನಾಪಿ ಅನುಸ್ಸವಾದಿವಸೇನ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ, ಸದೇವಕಂ ಪನ ಲೋಕಂ ಸಯಂ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಸಚ್ಛಿಕತ್ವಾ ಪವೇದೇತಿ, ತಸ್ಮಾ ಯೋ ತೇನ ವುತ್ತೋ ‘‘ಅತ್ಥಿ ಪುಗ್ಗಲೋ ಅತ್ತಹಿತಾಯ ಪಟಿಪನ್ನೋ’’ತಿ, ಸೋ ಸಚ್ಚಿಕಟ್ಠಪರಮತ್ಥೇನೇವ ಅತ್ಥೀತಿ ಲದ್ಧಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಆಮನ್ತಾ’’ತಿ ಪಟಿಜಾನಾತಿ.

ಅಥಸ್ಸ ತಾದಿಸಸ್ಸ ಲೇಸವಚನಸ್ಸ ಛಲವಾದಸ್ಸ ಓಕಾಸಂ ಅದದಮಾನೋ ಸಕವಾದೀ ಯೋ ಸಚ್ಚಿಕಟ್ಠೋತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ರಾಯಂ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ – ಯ್ವಾಯಂ ಪರತೋ ‘‘ಸಪ್ಪಚ್ಚಯೋ ಅಪ್ಪಚ್ಚಯೋ, ಸಙ್ಖತೋ ಅಸಙ್ಖತೋ, ಸಸ್ಸತೋ, ಅಸಸ್ಸತೋ ಸನಿಮಿತ್ತೋ ಅನಿಮಿತ್ತೋ’’ತಿ ಏವಂ ಪರಿದೀಪಿತೋ ರೂಪಾದಿಸತ್ತಪಞ್ಞಾಸವಿಧೋ ಧಮ್ಮಪ್ಪಭೇದೋ ಆಗತೋ; ನ ಸಮ್ಮುತಿಸಚ್ಚವಸೇನ, ನಾಪಿ ಅನುಸ್ಸವಾದಿವಸೇನ ಗಹೇತಬ್ಬೋ. ಅತ್ತನೋ ಪನ ಭೂತತಾಯ ಏವ ಸಚ್ಚಿಕಟ್ಠೋ, ಅತ್ತಪಚ್ಚಕ್ಖತಾಯ ಚ ಪರಮತ್ಥೋ. ತಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ – ‘‘ಯೋ ಸಚ್ಚಿಕಟ್ಠೋ ಪರಮತ್ಥೋ, ತತೋ ಸೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಉಪಲಬ್ಭತಿ ಸಚ್ಚಿಕಟ್ಠಪರಮತ್ಥೇನಾ’’ತಿ.

ತತೋತಿ ಕರಣವಚನಮೇತಂ, ತಸ್ಮಾ ತೇನ ಸಚ್ಚಿಕಟ್ಠಪರಮತ್ಥೇನ ಸೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಉಪಲಬ್ಭತೀತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ರುಪ್ಪನಾದಿಭೇದೇನ ವಾ ಸಪ್ಪಚ್ಚಯಾದಿಭೇದೇನ ವಾ ಆಕಾರೇನ ಯೋ ಸಚ್ಚಿಕಟ್ಠಪರಮತ್ಥೋ ಉಪಲಬ್ಭತಿ, ಕಿಂ ತೇ ಪುಗ್ಗಲೋಪಿ ತೇನಾಕಾರೇನ ಉಪಲಬ್ಭತೀತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇತಿ ಅವಜಾನನಾ ಪರವಾದಿಸ್ಸ. ಸೋ ಹಿ ತಥಾರೂಪಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ಅನಿಚ್ಛನ್ತೋ ಅವಜಾನಾತಿ. ತತ್ರಾಯಂ ಪದಚ್ಛೇದೋ – ‘ನ ಹಿ ಏವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ’ತಿ, ನ ಹಿ ಏವನ್ತಿಪಿ ವಟ್ಟತಿ. ದ್ವಿನ್ನಮ್ಪಿ ಏವಂ ನ ವತ್ತಬ್ಬೋತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಆಜಾನಾಹಿ ನಿಗ್ಗಹನ್ತಿ ಸಕವಾದಿವಚನಂ. ಯಸ್ಮಾ ತೇ ಪುರಿಮಾಯ ವತ್ತಬ್ಬಪಟಿಞ್ಞಾಯ ಪಚ್ಛಿಮಾ ನವತ್ತಬ್ಬಪಟಿಞ್ಞಾ, ಪಚ್ಛಿಮಾಯ ಚ ಪುರಿಮಾ ನ ಸನ್ಧಿಯತಿ, ತಸ್ಮಾಪಿ ನಿಗ್ಗಹಂ ಪತ್ತೋ. ತಂ ನಿಗ್ಗಹಂ ದೋಸಂ ಅಪರಾಧಂ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಾಹೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏವಂ ನಿಗ್ಗಹಂ ಆಜಾನಾಪೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ತಂ ಠಪನಾಯ ಚೇವ ಅನುಲೋಮಪಟಿಲೋಮತೋ ಪಾಪನಾರೋಪನಾನಞ್ಚ ವಸೇನ ಪಾಕಟಂ ಕರೋನ್ತೋ ಹಞ್ಚಿ ಪುಗ್ಗಲೋತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಹಞ್ಚಿ ಪುಗ್ಗಲೋ ಉಪಲಬ್ಭತೀತಿ ಯದಿ ಪುಗ್ಗಲೋ ಉಪಲಬ್ಭತಿ, ಸಚೇ ಪುಗ್ಗಲೋ ಉಪಲಬ್ಭತಿ ಸಚ್ಚಿಕಟ್ಠಪರಮತ್ಥೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಯಂ ತಾವ ಪರವಾದೀಪಕ್ಖಸ್ಸ ಠಪನತೋ ನಿಗ್ಗಹಪಾಪನಾರೋಪನಾನಂ ಲಕ್ಖಣಭೂತಾ ಅನುಲೋಮಠಪನಾ ನಾಮ. ತೇನ ವತ ರೇತಿಆದಿ ಅನುಲೋಮಪಕ್ಖೇ ನಿಗ್ಗಹಸ್ಸ ಪಾಪಿತತ್ತಾ ಅನುಲೋಮಪಾಪನಾ ನಾಮ. ತತ್ಥ ತೇನಾತಿ ಕಾರಣವಚನಂ. ವತಾತಿ ಓಕಪ್ಪನವಚನಂ. ರೇತಿ ಆಮನ್ತನವಚನಂ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ತೇನ, ರೇ ವತ್ತಬ್ಬೇ ವತ, ರೇ ಹಮ್ಭೋ, ಭದ್ರಮುಖ, ತೇನ ಕಾರಣೇನ ವತ್ತಬ್ಬೋಯೇವಾತಿ. ಯಂ ತತ್ಥ ವದೇಸೀತಿಆದಿ ಅನುಲೋಮಪಕ್ಖೇ ನಿಗ್ಗಹಸ್ಸ ಆರೋಪಿತತ್ತಾ ಅನುಲೋಮರೋಪನಾ ನಾಮ. ಯಂ ತಸ್ಸ ಪರಿಯೋಸಾನೇ ಮಿಚ್ಛಾತಿಪದಂ ತಸ್ಸ ಪುರತೋ ಇದಂ ತೇ’ತಿ ಆಹರಿತಬ್ಬಂ. ಇದಂ ತೇ ಮಿಚ್ಛಾತಿ ಅಯಞ್ಹೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ. ಪರತೋ ಚ ಪಾಳಿಯಂ ಏತಂ ಆಗತಮೇವ.

ನೋ ಚೇ ಪನ ವತ್ತಬ್ಬೇತಿಆದಿ ‘‘ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ’’ತಿ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಪಕ್ಖಸ್ಸ ಠಪಿತತ್ತಾ ಪಟಿಲೋಮತೋ ನಿಗ್ಗಹಪಾಪನಾರೋಪನಾನಂ ಲಕ್ಖಣಭೂತಾ ಪಟಿಲೋಮಠಪನಾ ನಾಮ. ನೋ ಚ ವತ ರೇತಿಆದಿ ಪಟಿಲೋಮಪಕ್ಖೇ ನಿಗ್ಗಹಸ್ಸ ಪಾಪಿತತ್ತಾ ಪಟಿಲೋಮಪಾಪನಾ ನಾಮ. ಪುನ ಯಂ ತತ್ಥ ವದೇಸೀತಿಆದಿ ಪಟಿಲೋಮಪಕ್ಖೇ ನಿಗ್ಗಹಸ್ಸ ಆರೋಪಿತತ್ತಾ ಪಟಿಲೋಮರೋಪನಾ ನಾಮ. ಇಧಾಪಿ ಪರಿಯೋಸಾನೇ ಮಿಚ್ಛಾತಿಪದಸ್ಸ ಪುರತೋ ಇದಂ ತೇತಿ ಆಹರಿತಬ್ಬಮೇವ. ಪರತೋಪಿ ಏವರೂಪೇಸು ಠಾನೇಸು ಏಸೇವ ನಯೋ.

ತತ್ರಾಯಂ ಆದಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸಙ್ಖೇಪತ್ಥೋ – ಯದಿ ಪುಗ್ಗಲೋ ಉಪಲಬ್ಭತಿ ಸಚ್ಚಿಕಟ್ಠಪರಮತ್ಥೇನ, ತೇನ ವತ ಭೋ ಸೋ ಉಪಲಬ್ಭತೀತಿ ವತ್ತಬ್ಬೋ. ಯಂ ಪನ ತತ್ಥ ವದೇಸಿ ‘‘ವತ್ತಬ್ಬೋ ಖೋ ಪುರಿಮಪಞ್ಹೇ ‘ಸಚ್ಚಿಕಟ್ಠಪರಮತ್ಥೇನ ಉಪಲಬ್ಭತೀ’ತಿ, ನೋ ಚ ವತ್ತಬ್ಬೋ ದುತಿಯಪಞ್ಹೇ ‘ತತೋ ಸೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಉಪಲಬ್ಭತೀ’’’ತಿ, ಇದಂ ತೇ ಮಿಚ್ಛಾತಿ ಏವಂ ತಾವ ಅನುಲೋಮತೋ ಠಪನಾಪಾಪನಾರೋಪನಾ ಹೋನ್ತಿ. ಅಥ ನ ವತ್ತಬ್ಬೋ ದುತಿಯಪಞ್ಹೇ ‘‘ತತೋ ಸೋ ಉಪಲಬ್ಭತೀ’’ತಿ, ಪುರಿಮಪಞ್ಹೇಪಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬೋವ. ಯಂ ಪನೇತ್ಥ ವದೇಸಿ ‘‘ವತ್ತಬ್ಬೋ ಖೋ ಪುರಿಮಪಞ್ಹೇ ‘ಸಚ್ಚಿಕಟ್ಠಪರಮತ್ಥೇನ ಉಪಲಬ್ಭತೀ’ತಿ, ನೋ ಚ ವತ್ತಬ್ಬೋ ದುತಿಯಪಞ್ಹೇ ‘ತತೋ ಸೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಉಪಲಬ್ಭತೀ’’’ತಿ, ಇದಂ ತೇ ಮಿಚ್ಛಾತಿ ಏವಂ ಪಟಿಲೋಮತೋ ಠಪನಾಪಾಪನಾರೋಪನಾ ಹೋನ್ತಿ. ಏವಮೇತಂ ನಿಗ್ಗಹಸ್ಸ ಚ ಅನುಲೋಮಪಟಿಲೋಮತೋ ಚತುನ್ನಂ ಪಾಪನಾರೋಪನಾನಞ್ಚ ವುತ್ತತ್ತಾ ಉಪಲಬ್ಭತೀತಿಆದಿಕಂ ಅನುಲೋಮಪಞ್ಚಕಂ ನಾಮ. ಏತ್ಥ ಚ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಅನುಲೋಮತೋ ಪಾಪನಾರೋಪನಾಹಿ ಏಕೋ, ಪಟಿಲೋಮತೋ ಪಾಪನಾರೋಪನಾಹಿ ಏಕೋತಿ ದ್ವೇ ನಿಗ್ಗಹಾ ಕತಾ. ‘ಆಜಾನಾಹಿ ನಿಗ್ಗಹ’ನ್ತಿ ಏತಸ್ಸೇವ ಪನೇತ್ಥ ಪುಗ್ಗಲೋ ಉಪಲಬ್ಭತೀತಿ ಪಠಮಂ ವಾದಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಪಠಮಸ್ಸ ನಿಗ್ಗಹಸ್ಸ ದ್ವೀಹಾಕಾರೇಹಿ ಆರೋಪಿತತ್ತಾ ಏಕೋವಾಯಂ ನಿಗ್ಗಹೋತಿ ಪಠಮೋ ನಿಗ್ಗಹೋ.

೨. ಇದಾನಿ ಪಚ್ಚನೀಕನಯೋ ಹೋತಿ. ತತ್ಥ ಪುಚ್ಛಾ ಪರವಾದಿಸ್ಸ. ಸೋ ಹಿ ‘‘ಅತ್ಥಿ ಪುಗ್ಗಲೋ ಅತ್ತಹಿತಾಯ ಪಟಿಪನ್ನೋ’’ತಿ ಗಹಿತತ್ತಾ ‘‘ನುಪಲಬ್ಭತೀ’’ತಿ ಅಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ತೋ ಏವಂ ಪುಚ್ಛತಿ. ಸಕವಾದೀ ಯಥಾ ರೂಪಾದಿಧಮ್ಮಾ ಉಪಲಬ್ಭನ್ತಿ, ಏವಂ ಅನುಪಲಬ್ಭನೀಯತೋ ಆಮನ್ತಾತಿ ಪಟಿಜಾನಾತಿ. ಪುನ ಇತರೋ ಅತ್ತನಾ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ ಸಚ್ಚಿಕಟ್ಠಂಯೇವ ಸನ್ಧಾಯ ಯೋ ಸಚ್ಚಿಕಟ್ಠೋತಿಆದಿಮಾಹ. ಸಮ್ಮುತಿಸಚ್ಚಪರಮತ್ಥಸಚ್ಚಾನಿ ವಾ ಏಕತೋ ಕತ್ವಾಪಿ ಏವಮಾಹ. ಸಕವಾದೀ ‘ಪುಗ್ಗಲೋ’ತಿ ಉಪಾದಾಪಞ್ಞತ್ತಿಸಬ್ಭಾವತೋಪಿ ದ್ವಿನ್ನಂ ಸಚ್ಚಾನಂ ಏಕತೋ ಕತ್ವಾ ಪುಚ್ಛಿತತ್ತಾಪಿ ನ ಹೇವನ್ತಿ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ.

ಇದಾನಿ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ತೇನ ಪಠಮಂ ಪರಮತ್ಥಸಚ್ಚವಸೇನ ನುಪಲಬ್ಭನೀಯತಾ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತಾ, ಪಚ್ಛಾ ಸಮ್ಮುತಿಸಚ್ಚವಸೇನ ವೋಮಿಸ್ಸಕವಸೇನ ವಾ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಾ. ಪರವಾದೀ ಪನ ‘ನುಪಲಬ್ಭತೀ’ತಿ ವಚನಸಾಮಞ್ಞಮತ್ತಂ ಛಲವಾದಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಯಂ ತಯಾ ಪಠಮಂ ಪಟಿಞ್ಞಾತಂ, ತಂ ಪಚ್ಛಾ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತನ್ತಿ ಭಣ್ಡನಸ್ಸ ಪಟಿಭಣ್ಡನಂ ವಿಯ ಅತ್ತನೋ ಕತಸ್ಸ ನಿಗ್ಗಹಕಮ್ಮಸ್ಸ ಪಟಿಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತೋ ಆಜಾನಾಹಿ ಪಟಿಕಮ್ಮನ್ತಿ ಆಹ. ಇದಾನಿ ಯಥಾಸ್ಸ ಅನುಲೋಮಪಞ್ಚಕೇ ಸಕವಾದಿನಾ ವಾದಟ್ಠಪನಂ ಕತ್ವಾ ಅನುಲೋಮಪಟಿಲೋಮತೋ ಪಾಪನಾರೋಪನಾಹಿ ನಿಗ್ಗಹೋ ಪಾಕಟೋ ಕತೋ, ಏವಂ ಪಟಿಕಮ್ಮಂ ಪಾಕಟಂ ಕರೋನ್ತೋ ಹಞ್ಚಿ ಪುಗ್ಗಲೋತಿಆದಿಮಾಹ. ತಂ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಅತ್ಥತೋ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಯಸ್ಮಾ ಪನೇತ್ಥ ಠಪನಾ ನಾಮ ಪರವಾದೀಪಕ್ಖಸ್ಸ ಠಪನತೋ ‘‘ಅಯಂ ತವ ದೋಸೋ’’ತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ಠಪನಮತ್ತಮೇವ ಹೋತಿ, ನ ನಿಗ್ಗಹಸ್ಸ ವಾ ಪಟಿಕಮ್ಮಸ್ಸ ವಾ ಪಾಕಟಭಾವಕರಣಂ, ಪಾಪನಾರೋಪನಾಹಿ ಪನಸ್ಸ ಪಾಕಟಕರಣಂ ಹೋತಿ. ತಸ್ಮಾ ಇದಂ ಅನುಲೋಮಪಟಿಲೋಮತೋ ಪಾಪನಾರೋಪನಾನಂ ವಸೇನ ಚತೂಹಾಕಾರೇಹಿ. ಪಟಿಕಮ್ಮಸ್ಸ ಕತತ್ತಾ ಪಟಿಕಮ್ಮಚತುಕ್ಕಂ ನಾಮಾತಿ ಏಕಂ ಚತುಕ್ಕಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

೩. ಏವಂ ಪಟಿಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಯ್ವಾಸ್ಸ ಅನುಲೋಮಪಞ್ಚಕೇ ಸಕವಾದಿನಾ ನಿಗ್ಗಹೋ ಕತೋ, ತಸ್ಸ ತಮೇವ ಛಲವಾದಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ದುಕ್ಕಟಭಾವಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ತ್ವಞ್ಚೇ ಪನ ಮಞ್ಞಸೀತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ತ್ವಂ ಚೇ ಪನ ಮಞ್ಞಸೀತಿ ಯದಿ ತ್ವಂ ಮಞ್ಞಸಿ. ವತ್ತಬ್ಬೇ ಖೋತಿ ಇದಂ ಪಚ್ಚನೀಕೇ ಆಮನ್ತಾತಿ ಪಟಿಞ್ಞಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ನೋ ಚ ವತ್ತಬ್ಬೇತಿ ಇದಂ ಪನ ನ ಹೇವಾತಿ ಅವಜಾನನಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ತೇನ ತವ ತತ್ಥಾತಿ ತೇನ ಕಾರಣೇನ ತ್ವಂಯೇವ ತಸ್ಮಿಂ ನುಪಲಬ್ಭತೀತಿ ಪಕ್ಖೇ – ‘‘ಹೇವಂ ಪಟಿಜಾನನ್ತನ್ತಿ ಆಮನ್ತಾ’’ತಿ ಏವಂ ಪಟಿಜಾನನ್ತೋ. ಹೇವಂ ನಿಗ್ಗಹೇತಬ್ಬೇತಿ ಪುನ ನ ಹೇವಾತಿ ಅವಜಾನನ್ತೋ ಏವಂ ನಿಗ್ಗಹೇತಬ್ಬೋ. ಅಥ ತಂ ನಿಗ್ಗಣ್ಹಾಮಾತಿ ಅಥೇವಂ ನಿಗ್ಗಹಾರಹಂ ತಂ ನಿಗ್ಗಣ್ಹಾಮ. ಸುನಿಗ್ಗಹಿತೋ ಚ ಹೋಸೀತಿ ಸಕೇನ ಮತೇನ ನಿಗ್ಗಹಿತತ್ತಾ ಸುನಿಗ್ಗಹಿತೋ ಚ ಭವಸಿ.

ಏವಮಸ್ಸ ನಿಗ್ಗಹೇತಬ್ಬಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ತಂ ನಿಗ್ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಹಞ್ಚೀತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಠಪನಾಪಾಪನಾರೋಪನಾ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಪರಿಯೋಸಾನೇ ಪನ ಇದಂ ತೇ ಮಿಚ್ಛಾತಿ ಇದಂ ತವ ವಚನಂ ಮಿಚ್ಛಾ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇದಂ ಛಲವಾದೇನ ಚತೂಹಿ ಆಕಾರೇಹಿ ನಿಗ್ಗಹಸ್ಸ ಕತತ್ತಾ ನಿಗ್ಗಹಚತುಕ್ಕಂ ನಾಮ.

೪. ಏವಂ ನಿಗ್ಗಹಂ ಕತ್ವಾಪಿ ಇದಾನಿ ‘‘ಯದಿ ಅಯಂ ಮಯಾ ತವ ಮತೇನ ಕತೋ ನಿಗ್ಗಹೋ ದುನ್ನಿಗ್ಗಹೋ, ಯೋ ಮಮ ತಯಾ ಹೇಟ್ಠಾ ಅನುಲೋಮಪಞ್ಚಕೇ ಕತೋ ನಿಗ್ಗಹೋ, ಸೋಪಿ ದುನ್ನಿಗ್ಗಹೋ’’ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಏಸೇ ಚೇ ದುನ್ನಿಗ್ಗಹಿತೇತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಏಸೇ ಚೇ ದುನ್ನಿಗ್ಗಹಿತೇತಿ ಏಸೋ ಚೇ ತವ ವಾದೋ ಮಯಾ ದುನ್ನಿಗ್ಗಹಿತೋ. ಅಥ ವಾ ಏಸೋ ಚೇ ತವ ಮಯಾ ಕತೋ ನಿಗ್ಗಹೋ ದುನ್ನಿಗ್ಗಹೋ. ಹೇವಮೇವಂ ತತ್ಥ ದಕ್ಖಾತಿ ತತ್ಥಾಪಿ ತಯಾ ಮಮ ಹೇಟ್ಠಾ ಕತೇ ನಿಗ್ಗಹೇ ಏವಮೇವಂ ಪಸ್ಸ. ಇದಾನಿ ಯ್ವಾಸ್ಸ ಹೇಟ್ಠಾ ಸಕವಾದಿನಾ ನಿಗ್ಗಹೋ ಕತೋ, ತಂ ‘‘ವತ್ತಬ್ಬೇ ಖೋ’’ತಿಆದಿವಚನೇನ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಪುನ ತಂ ನಿಗ್ಗಹಂ ಅನಿಗ್ಗಹಭಾವಂ ಉಪನೇನ್ತೋ ನೋ ಚ ಮಯಂ ತಯಾತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ನೋ ಚ ಮಯಂ ತಯಾ ತತ್ಥ ಹೇತಾಯ ಪಟಿಞ್ಞಾಯಾತಿಆದೀಸು ಅಯಮತ್ಥೋ – ಯಸ್ಮಾ ಸೋ ತಯಾ ಮಮ ಕತೋ ನಿಗ್ಗಹೋ ದುನ್ನಿಗ್ಗಹೋ, ತಸ್ಮಾ ಮಯಂ ತಯಾ ತತ್ಥ ಅನುಲೋಮಪಞ್ಚಕೇ ಆಮನ್ತಾತಿ ಏತಾಯ ಪಟಿಞ್ಞಾಯ ಏವಂ ಪಟಿಜಾನನ್ತಾ ಪುನ ನ ಹೇವಾತಿ ಪಟಿಕ್ಖೇಪೇ ಕತೇಪಿ ‘‘ಆಜಾನಾಹಿ ನಿಗ್ಗಹ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ನ ನಿಗ್ಗಹೇತಬ್ಬೋಯೇವ. ಏವಂ ಅನಿಗ್ಗಹೇತಬ್ಬಮ್ಪಿ ಮಂ ನಿಗ್ಗಣ್ಹಾಸಿ, ಈದಿಸೇನ ಪನ ನಿಗ್ಗಹೇನ ದುನ್ನಿಗ್ಗಹಿತಾ ಮಯಂ ಹೋಮ.

ಇದಾನಿ ಯಂ ನಿಗ್ಗಹಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ದುನ್ನಿಗ್ಗಹಿತಾ ಚ ಹೋಮಾ’’ತಿ ಅವೋಚ, ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ಹಞ್ಚಿ ಪುಗ್ಗಲೋ…ಪೇ… ಇದಂ ತೇ ಮಿಚ್ಛಾತಿಆಹ. ಏವಮಿದಂ ಅನುಲೋಮಪಟಿಲೋಮತೋ ಚತೂಹಿ ಪಾಪನಾರೋಪನಾಹಿ ನಿಗ್ಗಹಸ್ಸ ಉಪನೀತತ್ತಾ ಉಪನಯನಚತುಕ್ಕಂ ನಾಮ ಹೋತಿ.

೫. ಇದಾನಿ ‘‘ನ ಹೇವಂ ನಿಗ್ಗಹೇತಬ್ಬೇ’’ತಿಆದಿಕಂ ನಿಗ್ಗಮನಚತುಕ್ಕಂ ನಾಮ ಹೋತಿ. ತತ್ಥ ನ ಹೇವಂ ನಿಗ್ಗಹೇತಬ್ಬೇತಿ ಯಥಾಹಂ ತಯಾ ನಿಗ್ಗಹಿತೋ, ನ ಹಿ ಏವಂ ನಿಗ್ಗಹೇತಬ್ಬೋ. ಏತಸ್ಸ ಹಿ ನಿಗ್ಗಹಸ್ಸ ದುನ್ನಿಗ್ಗಹಭಾವೋ ಮಯಾ ಸಾಧಿತೋ. ತೇನ ಹೀತಿ ತೇನ ಕಾರಣೇನ, ಯಸ್ಮಾ ಏಸ ನಿಗ್ಗಹೋ ದುನ್ನಿಗ್ಗಹೋ, ತಸ್ಮಾ ಯಂ ಮಂ ನಿಗ್ಗಣ್ಹಾಸಿ ಹಞ್ಚಿ ಪುಗ್ಗಲೋ…ಪೇ… ಇದಂ ತೇ ಮಿಚ್ಛಾತಿ, ಇದಂ ನಿಗ್ಗಣ್ಹನಂ ತವ ಮಿಚ್ಛಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ತೇನ ಹಿ ಯೇ ಕತೇ ನಿಗ್ಗಹೇತಿ ಯೇನ ಕಾರಣೇನ ಇದಂ ಮಿಚ್ಛಾ, ತೇನ ಕಾರಣೇನ ಯೋ ತಯಾ ನಿಗ್ಗಹೋ ಕತೋ, ಸೋ ದುಕ್ಕಟೋ. ಯಂ ಮಯಾ ಪಟಿಕಮ್ಮಂ ಕತಂ, ತದೇವ ಸುಕತಂ. ಯಾಪಿ ಚೇಸಾ ಪಟಿಕಮ್ಮಚತುಕ್ಕಾದಿವಸೇನ ಕಥಾಮಗ್ಗಸಮ್ಪಟಿಪಾದನಾ ಕತಾ, ಸಾಪಿ ಸುಕತಾ. ಏವಮೇತಂ ಪುಗ್ಗಲೋ ಉಪಲಬ್ಭತೀತಿಆದಿಕಸ್ಸ ಅನುಲೋಮಪಞ್ಚಕಸ್ಸ ನುಪಲಬ್ಭತೀತಿಆದಿಕಾನಂ ಪಟಿಕಮ್ಮನಿಗ್ಗಹೋಪನಯನನಿಗ್ಗಮನಚತುಕ್ಕಾನಂ ವಸೇನ ಅನುಲೋಮಪಚ್ಚನೀಕಪಞ್ಚಕಂ ನಾಮ ನಿದ್ದಿಟ್ಠನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಏತ್ತಾವತಾ ಸಕವಾದಿನೋ ಪುಬ್ಬಪಕ್ಖೇ ಸತಿ ಪರವಾದಿನೋ ವಚನಸಾಮಞ್ಞಮತ್ತೇನ ಛಲವಾದೇನ ಜಯೋ ಹೋತಿ.