೭. ಸತ್ತಮವಗ್ಗೋ

೧. ಸಙ್ಗಹಿತಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೪೭೧-೪೭೨. ಇದಾನಿ ಸಙ್ಗಹಿತಕಥಾ ನಾಮ ಹೋತಿ. ತತ್ಥ ಯಸ್ಮಾ ದಾಮಾದೀಹಿ ಬಲಿಬದ್ದಾದಯೋ ವಿಯ ಕೇಚಿ ಧಮ್ಮಾ ಕೇಹಿಚಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಙ್ಗಹಿತಾ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ನತ್ಥಿ ಕೇಚಿ ಧಮ್ಮಾ ಕೇಹಿಚಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಙ್ಗಹಿತಾ, ಏವಂ ಸನ್ತೇ ಏಕವಿಧೇನ ರೂಪಸಙ್ಗಹೋತಿಆದಿ ನಿರತ್ಥಕ’’ನ್ತಿ ಯೇಸಂ ಲದ್ಧಿ, ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ರಾಜಗಿರಿಕಾನಞ್ಚೇವ ಸಿದ್ಧತ್ಥಿಕಾನಞ್ಚ; ತೇ ಸನ್ಧಾಯ ಅಞ್ಞೇನತ್ಥೇನ ಸಙ್ಗಹಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ಪುಚ್ಛಾ ಸಕವಾದಿಸ್ಸ, ಅತ್ತನೋ ಲದ್ಧಿವಸೇನ ಪಟಿಞ್ಞಾ ಇತರಸ್ಸ. ಇದಾನಿ ಯೇನತ್ಥೇನ ಸಙ್ಗಹೋ ಲಬ್ಭತಿ, ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ನನು ಅತ್ಥಿ ಕೇಚಿ ಧಮ್ಮಾತಿಆದಿ ಆರದ್ಧಂ. ತಂ ಸಬ್ಬಂ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯತ್ತಾ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವ. ಯಾ ಪನೇಸಾ ಪರವಾದಿನಾ ಲದ್ಧಿಪತಿಟ್ಠಾಪನತ್ಥಂ ಯಥಾ ದಾಮೇನ ವಾತಿಆದಿಕಾ ಉಪಮಾ ಆಹಟಾ, ಸಕವಾದಿನಾ ತಂ ಅನಭಿನನ್ದಿತ್ವಾ ಅಪ್ಪಟಿಕ್ಕೋಸಿತ್ವಾ ‘‘ಹಞ್ಚಿ ದಾಮೇನ ವಾ’’ತಿ ತಸ್ಸ ಲದ್ಧಿ ಭಿನ್ನಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಅಯಞ್ಹೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ – ಯದಿ ತೇ ದಾಮಾದೀಹಿ ಬಲಿಬದ್ದಾದಯೋ ಸಙ್ಗಹಿತಾ ನಾಮ, ಅತ್ಥಿ ಕೇಚಿ ಧಮ್ಮಾ ಕೇಹಿಚಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಙ್ಗಹಿತಾತಿ.

ಸಙ್ಗಹಿತಕಥಾವಣ್ಣನಾ.

೨. ಸಮ್ಪಯುತ್ತಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೪೭೩-೪೭೪. ಇದಾನಿ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಕಥಾ ನಾಮ ಹೋತಿ. ತತ್ಥ ಯಸ್ಮಾ ತಿಲಮ್ಹಿ ತೇಲಂ ವಿಯ ನ ವೇದನಾದಯೋ ಸಞ್ಞಾದೀಸು ಅನುಪವಿಟ್ಠಾ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ನತ್ಥಿ ಕೇಚಿ ಧಮ್ಮಾ ಕೇಹಿಚಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ, ಏವಂ ಸನ್ತೇ ಞಾಣಸಮ್ಪಯುತ್ತನ್ತಿಆದಿ ನಿರತ್ಥಕಂ ಹೋತೀ’’ತಿ ಯೇಸಂ ಲದ್ಧಿ, ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ರಾಜಗಿರಿಕಸಿದ್ಧತ್ಥಿಕಾನಞ್ಞೇವ; ತೇ ಸನ್ಧಾಯ ಅಞ್ಞೇನೇವತ್ಥೇನ ಸಮ್ಪಯುತ್ತತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ಪುಚ್ಛಾ ಸಕವಾದಿಸ್ಸ, ಅತ್ತನೋ ಲದ್ಧಿವಸೇನ ಪಟಿಞ್ಞಾ ಇತರಸ್ಸ. ಸೇಸಮಿಧಾಪಿ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯತ್ತಾ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವ. ಯೋ ಪನೇಸ ಪರವಾದಿನಾ ‘‘ಯಥಾ ತಿಲಮ್ಹಿ ತೇಲ’’ನ್ತಿಆದಿಕೋ ಉಪಮಾಪಞ್ಹೋ ಆಹಟೋ, ಸೋ ಯಸ್ಮಾ ವೇದನಾಸಞ್ಞಾನಂ ವಿಯ ತಿಲತೇಲಾನಂ ಲಕ್ಖಣತೋ ನಾನತ್ತವವತ್ಥಾನಂ ನತ್ಥಿ. ಸಬ್ಬೇಸುಪಿ ಹಿ ತಿಲಅಟ್ಠಿತಚೇಸು ತಿಲೋತಿ ವೋಹಾರಮತ್ತಂ, ತೇನೇವ ತಿಲಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾ ಗಹಿತೇ ಪುರಿಮಸಣ್ಠಾನೇನ ತಿಲೋ ನಾಮ ನ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ತಸ್ಮಾ ಅನಾಹಟಸದಿಸೋವ ಹೋತೀತಿ.

ಸಮ್ಪಯುತ್ತಕಥಾವಣ್ಣನಾ.

೩. ಚೇತಸಿಕಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೪೭೫-೪೭೭. ಇದಾನಿ ಚೇತಸಿಕಕಥಾ ನಾಮ ಹೋತಿ. ತತ್ಥ ಯಸ್ಮಾ ಫಸ್ಸಿಕಾದಯೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಚೇತಸಿಕೇನಾಪಿ ನ ಭವಿತಬ್ಬಂ, ಇತಿ ನತ್ಥಿ ಚೇತಸಿಕೋ ಧಮ್ಮೋ’’ತಿ ಯೇಸಂ ಲದ್ಧಿ, ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ರಾಜಗಿರಿಕಸಿದ್ಧತ್ಥಿಕಾನಂ; ತೇ ಸನ್ಧಾಯ ಪುಚ್ಛಾ ಸಕವಾದಿಸ್ಸ, ಪಟಿಞ್ಞಾ ಇತರಸ್ಸ. ಸಹಜಾತೋತಿ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಸಹಜಾತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಫಸ್ಸಿಕಾತಿ ತಾದಿಸಂ ವೋಹಾರಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತಸ್ಸ ಪುಚ್ಛಾ ಪರವಾದಿಸ್ಸ. ಕಿಂ ವೋಹಾರೇನ, ಯಥಾ ಚಿತ್ತನಿಸ್ಸಿತಕೋತಿ ಚೇತಸಿಕೋ, ಏವಂ ಸೋಪಿ ಫಸ್ಸನಿಸ್ಸಿತತ್ತಾ ಫಸ್ಸಿಕೋತಿ ವುತ್ತೇ ದೋಸೋ ನತ್ಥೀತಿ ಪಟಿಞ್ಞಾ ಸಕವಾದಿಸ್ಸ. ಸೇಸಂ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವಾತಿ.

ಚೇತಸಿಕಕಥಾವಣ್ಣನಾ.

೪. ದಾನಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೪೭೮. ಇದಾನಿ ದಾನಕಥಾ ನಾಮ ಹೋತಿ. ತತ್ಥ ದಾನಂ ನಾಮ ತಿವಿಧಂ – ಚಾಗಚೇತನಾಪಿ, ವಿರತಿಪಿ, ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮೋಪಿ. ‘‘ಸದ್ಧಾ ಹಿರಿಯಂ ಕುಸಲಞ್ಚ ದಾನ’’ನ್ತಿ (ಅ. ನಿ. ೮.೩೦) ಆಗತಟ್ಠಾನೇ ಚಾಗಚೇತನಾ ದಾನಂ. ‘‘ಅಭಯಂ ದೇತೀ’’ತಿ (ಅ. ನಿ. ೮.೩೯) ಆಗತಟ್ಠಾನೇ ವಿರತಿ. ‘‘ದಾನಂ ದೇತಿ ಅನ್ನಂ ಪಾನ’’ನ್ತಿ ಆಗತಟ್ಠಾನೇ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮೋ. ತತ್ಥ ಚಾಗಚೇತನಾ ‘‘ದೇತಿ ವಾ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮಂ, ದೇನ್ತಿ ವಾ ಏತಾಯ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮ’’ನ್ತಿ ದಾನಂ. ವಿರತಿ ಅವಖಣ್ಡನಟ್ಠೇನ ಲವನಟ್ಠೇನ ವಾ ದಾನಂ. ಸಾ ಹಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಾ ಭಯಭೇರವಾದಿಸಙ್ಖಾತಂ ದುಸ್ಸೀಲ್ಯಚೇತನಂ ದಾತಿ ಖಣ್ಡೇತಿ ಲುನಾತಿ ವಾತಿ ದಾನಂ. ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮೋ ದಿಯ್ಯತೀತಿ ದಾನಂ. ಏವಮೇತಂ ತಿವಿಧಮ್ಪಿ ಅತ್ಥತೋ ಚೇತಸಿಕೋ ಚೇವ ಧಮ್ಮೋ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮೋ ಚಾತಿ ದುವಿಧಂ ಹೋತಿ. ತತ್ಥ ಯೇಸಂ ‘‘ಚೇತಸಿಕೋವ ಧಮ್ಮೋ ದಾನಂ, ನ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮೋ’’ತಿ ಲದ್ಧಿ, ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ರಾಜಗಿರಿಕಸಿದ್ಧತ್ಥಿಕಾನಂ; ತೇ ಸನ್ಧಾಯ ಚೇತಸಿಕೋತಿ ಪುಚ್ಛಾ ಸಕವಾದಿಸ್ಸ, ಪಟಿಞ್ಞಾ ಇತರಸ್ಸ. ಅಥ ನಂ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮವಸೇನ ಚೋದೇತುಂ ಲಬ್ಭಾತಿ ಪುಚ್ಛಾ ಸಕವಾದಿಸ್ಸ, ಅನ್ನಾದೀನಿ ವಿಯ ಸೋ ನ ಸಕ್ಕಾ ದಾತುನ್ತಿ ಪಟಿಕ್ಖೇಪೋ ಇತರಸ್ಸ. ಪುನ ದಳ್ಹಂ ಕತ್ವಾ ಪುಟ್ಠೇ ‘‘ಅಭಯಂ ದೇತೀ’’ತಿ ಸುತ್ತವಸೇನ ಪಟಿಞ್ಞಾ ತಸ್ಸೇವ. ಫಸ್ಸಪಞ್ಹಾದೀಸು ಪನ ಫಸ್ಸಂ ದೇತೀತಿಆದಿವೋಹಾರಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತೋ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತೇವ.

೪೭೯. ಅನಿಟ್ಠಫಲನ್ತಿಆದಿ ಅಚೇತಸಿಕಸ್ಸ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ದಾನಭಾವದೀಪನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ. ನ ಹಿ ಅಚೇತಸಿಕೋ ಅನ್ನಾದಿಧಮ್ಮೋ ಆಯತಿಂ ವಿಪಾಕಂ ದೇತಿ, ಇಟ್ಠಫಲಭಾವನಿಯಮನತ್ಥಂ ಪನೇತಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಅಯಮ್ಪಿ ಹೇತ್ಥ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ – ಯದಿ ಅಚೇತಸಿಕೋ ಅನ್ನಾದಿಧಮ್ಮೋ ದಾನಂ ಭವೇಯ್ಯ, ಹಿತಚಿತ್ತೇನ ಅನಿಟ್ಠಂ ಅಕನ್ತಂ ಭೇಸಜ್ಜಂ ದೇನ್ತಸ್ಸ ನಿಮ್ಬಬೀಜಾದೀಹಿ ವಿಯ ನಿಮ್ಬಾದಯೋ ಅನಿಟ್ಠಮೇವ ಫಲಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇಯ್ಯ. ಯಸ್ಮಾ ಪನೇತ್ಥ ಹಿತಫರಣಚಾಗಚೇತನಾ ದಾನಂ, ತಸ್ಮಾ ಅನಿಟ್ಠೇಪಿ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮೇ ದಾನಂ ಇಟ್ಠಫಲಮೇವ ಹೋತೀತಿ.

ಏವಂ ಪರವಾದಿನಾ ಚೇತಸಿಕಧಮ್ಮಸ್ಸ ದಾನಭಾವೇ ಪತಿಟ್ಠಾಪಿತೇ ಸಕವಾದೀ ಇತರೇನ ಪರಿಯಾಯೇನ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮಸ್ಸ ದಾನಭಾವಂ ಸಾಧೇತುಂ ದಾನಂ ಇಟ್ಠಫಲಂ ವುತ್ತಂ ಭಗವತಾತಿಆದಿಮಾಹ. ಪರವಾದೀ ಪನ ಚೀವರಾದೀನಂ ಇಟ್ಠವಿಪಾಕತಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತೋ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ. ಸುತ್ತಸಾಧನಂ ಪರವಾದೀವಾದೇಪಿ ಯುಜ್ಜತಿ ಸಕವಾದೀವಾದೇಪಿ, ನ ಪನ ಏಕೇನತ್ಥೇನ. ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮೋ ಇಟ್ಠಫಲೋತಿ ಇಟ್ಠಫಲಭಾವಮತ್ತಮೇವ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಂ. ತಸ್ಮಾ ತೇನ ಹಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ಇಟ್ಠಫಲಭಾವೇನೇವ ನ ವತ್ತಬ್ಬತಾ ಯುಜ್ಜತಿ. ದಾತಬ್ಬಟ್ಠೇನ ಪನ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮೋ ದಾನಮೇವ. ದಿನ್ನಞ್ಹಿ ದಾನಾನಂ ಸಙ್ಕರಭಾವಮೋಚನತ್ಥಮೇವ ಅಯಂ ಕಥಾತಿ.

ದಾನಕಥಾವಣ್ಣನಾ.

೫. ಪರಿಭೋಗಮಯಪುಞ್ಞಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೪೮೩. ಇದಾನಿ ಪರಿಭೋಗಮಯಪುಞ್ಞಕಥಾ ನಾಮ ಹೋತಿ. ತತ್ಥ ‘‘ತೇಸಂ ದಿವಾ ಚ ರತ್ತೋ ಚ, ಸದಾ ಪುಞ್ಞಂ ಪವಡ್ಢತೀ’’ತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೧.೪೭) ಚ ‘‘ಯಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಚೀವರಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಮಾನೋ’’ತಿ (ಅ. ನಿ. ೪.೫೧) ಚ ಏವಮಾದೀನಿ ಸುತ್ತಾನಿ ಅಯೋನಿಸೋ ಗಹೇತ್ವಾ ಯೇಸಂ ಪರಿಭೋಗಮಯಂ ನಾಮ ಪುಞ್ಞಂ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ ಲದ್ಧಿ, ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ರಾಜಗಿರಿಕಸಿದ್ಧತ್ಥಿಕಸಮ್ಮಿತಿಯಾನಂ; ತೇ ಸನ್ಧಾಯ ಪರಿಭೋಗಮಯನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಾ ಸಕವಾದಿಸ್ಸ, ಪಟಿಞ್ಞಾ ಇತರಸ್ಸ. ಅಥ ನಂ ‘‘ಪುಞ್ಞಂ ನಾಮ ಫಸ್ಸಾದಯೋ ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ, ನ ತತೋ ಪರಂ, ತಸ್ಮಾ ಫಸ್ಸಾದೀಹಿ ತೇ ವಡ್ಢಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಚೋದೇತುಂ ಪರಿಭೋಗಮಯೋ ಫಸ್ಸೋತಿಆದಿ ಆರದ್ಧಂ. ತಂ ಸಬ್ಬಂ ಇತರೇನ ತೇಸಂ ಅವಡ್ಢನತೋ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಂ. ಲತಾವಿಯಾತಿಆದೀನಿ ‘‘ಕಿರಿಯಾಯ ವಾ ಭಾವನಾಯ ವಾ ವಿನಾಪಿ ಯಥಾ ಲತಾದೀನಿ ಸಯಮೇವ ವಡ್ಢನ್ತಿ, ಕಿಂ ತೇ ಏವಂ ವಡ್ಢನ್ತೀ’’ತಿ ಚೋದನತ್ಥಂ ವುತ್ತಾನಿ. ತಥಾ ಪನಸ್ಸ ಅವಡ್ಢನತೋ ನ ಹೇವಾತಿ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಂ.

೪೮೪. ನ ಸಮನ್ನಾಹರತೀತಿ ಪಞ್ಹೇ ಪಟಿಗ್ಗಾಹಕಾನಂ ಪರಿಭೋಗೇನ ಪುರಿಮಚೇತನಾ ವಡ್ಢತಿ, ಏವಂ ತಂ ಹೋತಿ ಪುಞ್ಞನ್ತಿ ಲದ್ಧಿವಸೇನ ಪಟಿಜಾನಾತಿ. ತತೋ ಅನಾವಟ್ಟೇನ್ತಸ್ಸಾತಿಆದೀಹಿ ಪುಟ್ಠೋ ದಾಯಕಸ್ಸ ಚಾಗಚೇತನಂ ಸನ್ಧಾಯ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ. ತತ್ಥ ಅನಾವಟ್ಟೇನ್ತಸ್ಸಾತಿ ದಾನಚೇತನಾಯ ಪುರೇಚಾರಿಕೇನ ಆವಜ್ಜನೇನ ಭವಙ್ಗಂ ಅನಾವಟ್ಟೇನ್ತಸ್ಸ ಅಪರಿವಟ್ಟೇನ್ತಸ್ಸ. ಅನಾಭೋಗಸ್ಸಾತಿ ನಿರಾಭೋಗಸ್ಸ. ಅಸಮನ್ನಾಹರನ್ತಸ್ಸಾತಿ ನ ಸಮನ್ನಾಹರನ್ತಸ್ಸ. ಆವಜ್ಜನಞ್ಹಿ ಭವಙ್ಗಂ ವಿಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಗತಮಗ್ಗೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಂ ದಾನಚೇತನಂ ಸಮನ್ನಾಹರತಿ ನಾಮ. ಏವಂಕಿಚ್ಚೇನ ಇಮಿನಾ ಚಿತ್ತೇನ ಅಸಮನ್ನಾಹರನ್ತಸ್ಸ ಪುಞ್ಞಂ ಹೋತೀತಿ ಪುಚ್ಛತಿ. ಅಮನಸಿಕರೋನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಮನಂ ಅಕರೋನ್ತಸ್ಸ. ಆವಜ್ಜನೇನ ಹಿ ತದನನ್ತರಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಂ ಮನಂ ಕರೋತಿ ನಾಮ. ಏವಂ ಅಕರೋನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಉಪಯೋಗವಚನಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಏತಂ ಭುಮ್ಮಂ. ಅಚೇತಯನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಚೇತನಂ ಅನುಪ್ಪಾದೇನ್ತಸ್ಸ. ಅಪತ್ಥೇನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಪತ್ಥನಾಸಙ್ಖಾತಂ ಕುಸಲಚ್ಛನ್ದಂ ಅಕರೋನ್ತಸ್ಸ. ಅಪ್ಪಣಿದಹನ್ತಸ್ಸಾತಿ ದಾನಚೇತನಾವಸೇನ ಚಿತ್ತಂ ಅಟ್ಠಪೇನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ನನು ಆವಟ್ಟೇನ್ತಸ್ಸಾತಿ ವಾರೇ ಆಭೋಗಸ್ಸಾತಿ ಆಭೋಗವತೋ. ಅಥ ವಾ ಆಭೋಗಾ ಅಸ್ಸ, ಆಭೋಗಸ್ಸ ವಾ ಅನನ್ತರಂ ತಂ ಪುಞ್ಞಂ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

೪೮೫. ದ್ವಿನ್ನಂ ಫಸ್ಸಾನನ್ತಿಆದೀಸುಪಿ ಏಕಕ್ಖಣೇ ದಾಯಕಸ್ಸ ದ್ವಿನ್ನಂ ಫಸ್ಸಾದೀನಂ ಅಭಾವಾ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ, ದಾಯಕಸ್ಸ ಚ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತಸ್ಸ ಚಾತಿ ಉಭಿನ್ನಂ ಫಸ್ಸಾದಯೋ ಸನ್ಧಾಯ ಪಟಿಜಾನಾತಿ. ಅಪಿಚಸ್ಸ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ವಿಞ್ಞಾಣಾನಂ ಸಮೋಧಾನಂ ಹೋತೀತಿ ಲದ್ಧಿ, ತಸ್ಸಾಪಿ ವಸೇನ ಪಟಿಜಾನಾತಿ. ಅಥ ನಂ ಸಕವಾದೀ ಪರಿಯಾಯಸ್ಸ ದ್ವಾರಂಪಿದಹಿತ್ವಾ ಉಜುವಿಪಚ್ಚನೀಕವಸೇನ ಚೋದೇತುಂ ಕುಸಲಾದಿಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛತಿ. ತತ್ರಾಪಿ ಕುಸಲಾಕುಸಲಾನಂ ಏಕಸ್ಸೇಕಕ್ಖಣೇ ಸಮ್ಪಯೋಗಾಭಾವಂ ಸನ್ಧಾಯ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ. ಪರಿಭೋಗಮಯಂ ಪನ ಚಿತ್ತವಿಪ್ಪಯುತ್ತಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ ಲದ್ಧಿಯಾ ಪಟಿಜಾನಾತಿ. ಅಥ ನಂ ಸಕವಾದೀ ಸುತ್ತೇನ ನಿಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ.

೪೮೬. ಸುತ್ತಸಾಧನೇ ಆರಾಮರೋಪಕಾದೀನಂ ಅನುಸ್ಸರಣಪಟಿಸಙ್ಖರಣಾದಿವಸೇನ ಅನ್ತರನ್ತರಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಂ ಪುಞ್ಞಂ ಸನ್ಧಾಯ ಸದಾ ಪುಞ್ಞಂ ಪವಡ್ಢತೀತಿ ವುತ್ತಂ. ಅಪ್ಪಮಾಣೋ ತಸ್ಸ ಪುಞ್ಞಾಭಿಸನ್ದೋತಿ ಇದಂ ಅಪ್ಪಮಾಣವಿಹಾರಿನೋ ದಿನ್ನಪಚ್ಚಯತ್ತಾ ಚ ‘‘ಏವರೂಪೋ ಮೇ ಚೀವರಂ ಪರಿಭುಞ್ಜತೀ’’ತಿ ಅನುಮೋದನವಸೇನ ಚ ವುತ್ತಂ. ತಂ ಸೋ ಪರಿಭೋಗಮಯನ್ತಿ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತಿ. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಪಟಿಗ್ಗಾಹಕೇನ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಅಪರಿಭುತ್ತೇಪಿ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮೇ ಪುಞ್ಞಂ ಹೋತಿಯೇವ, ತಸ್ಮಾ ಸಕವಾದೀವಾದೋವ ಬಲವಾ, ತತ್ಥ ಪಟಿಗ್ಗಾಹಕೇನ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತೇತಿ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಸೇಸಂ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವಾತಿ.

ಪರಿಭೋಗಮಯಪುಞ್ಞಕಥಾವಣ್ಣನಾ.

೬. ಇತೋದಿನ್ನಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೪೮೮-೪೯೧. ಇದಾನಿ ಇತೋ ದಿನ್ನಕಥಾ ನಾಮ ಹೋತಿ. ತತ್ಥ ಯೇಸಂ ‘‘ಇತೋ ದಿನ್ನೇನ ಯಾಪೇನ್ತಿ, ಪೇತಾ ಕಾಲಙ್ಕತಾ ತಹಿ’’ನ್ತಿ (ಪೇ. ವ. ೧೯) ವಚನಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ‘‘ಯಂ ಇತೋ ಚೀವರಾದಿ ದಿನ್ನಂ ತೇನೇವ ಯಾಪೇನ್ತೀ’’ತಿ ಲದ್ಧಿ, ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ರಾಜಗಿರಿಕಸಿದ್ಧತ್ಥಿಕಾನಂ; ತೇ ಸನ್ಧಾಯ ಇತೋ ದಿನ್ನೇನಾತಿ ಪುಚ್ಛಾ ಸಕವಾದಿಸ್ಸ, ಪಟಿಞ್ಞಾ ಇತರಸ್ಸ. ಪುನ ಚೀವರಾದಿವಸೇನ ಅನುಯುತ್ತೋ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ. ಅಞ್ಞೋ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಕಾರಕೋತಿ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ವಿಪಾಕದಾಯಕಾನಂ ಕಮ್ಮಾನಂ ಅಞ್ಞೋ ಕಾರಕೋ, ನ ಅತ್ತನಾವ ಅತ್ತನೋ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಏವಂ ಪುಟ್ಠೋ ಪನ ಇತರೋ ಸುತ್ತವಿರೋಧಭಯೇನ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ. ದಾನಂ ದೇನ್ತನ್ತಿ ದಾನಂ ದದಮಾನಂ ದಿಸ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ತತ್ಥ ಯಸ್ಮಾ ಅತ್ತನೋ ಅನುಮೋದಿತತ್ತಾ ಚ ತೇಸಂ ತತ್ಥ ಭೋಗಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾಸ್ಸ ಇಮಿನಾ ಕಾರಣೇನ ಲದ್ಧಿಂ ಪತಿಟ್ಠಪೇನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ಅಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತಾವ ಹೋತಿ. ನ ಹಿ ತೇ ಇತೋ ದಿನ್ನೇನೇವ ವತ್ಥುನಾ ಯಾಪೇನ್ತಿ. ಸೇಸೇಸುಪಿ ಸುತ್ತಸಾಧನೇಸು ಏಸೇವ ನಯೋತಿ.

ಇತೋ ದಿನ್ನಕಥಾವಣ್ಣನಾ.

೭. ಪಥವೀಕಮ್ಮವಿಪಾಕೋತಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೪೯೨. ಇದಾನಿ ಪಥವೀ ಕಮ್ಮವಿಪಾಕೋತಿಕಥಾ ನಾಮ ಹೋತಿ. ತತ್ಥ ಯಸ್ಮಾ ‘‘ಅತ್ಥಿ ಇಸ್ಸರಿಯಸಂವತ್ತನಿಯಂ ಕಮ್ಮಂ, ಆಧಿಪಚ್ಚಸಂವತ್ತನಿಯಂ ಕಮ್ಮ’’ನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಇಸ್ಸರಾನಂ ಭಾವೋ ಇಸ್ಸರಿಯಂ ನಾಮ, ಅಧಿಪತೀನಞ್ಚ ಭಾವೋ ಆಧಿಪಚ್ಚಂ ನಾಮ, ಪಥವಿಸ್ಸರಿಯಆಧಿಪಚ್ಚಸಂವತ್ತನಿಕಞ್ಚ ಕಮ್ಮಂ ಅತ್ಥೀತಿ ವುತ್ತಂ. ತಸ್ಮಾ ಯೇಸಂ ‘‘ಪಥವೀ ಕಮ್ಮವಿಪಾಕೋ’’ತಿ ಲದ್ಧಿ, ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಅನ್ಧಕಾನಂ; ತೇ ಸನ್ಧಾಯ ಪಥವೀತಿ ಪುಚ್ಛಾ ಸಕವಾದಿಸ್ಸ, ಪಟಿಞ್ಞಾ ಇತರಸ್ಸ. ಸುಖವೇದನೀಯಾತಿಆದಿ ಕಮ್ಮವಿಪಾಕಸಭಾವದಸ್ಸನವಸೇನ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಫಸ್ಸೋ ಹೋತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ನಿದ್ದಿಟ್ಠೇಸು ವಿಪಾಕೇಸು ಫಸ್ಸೋ ಸುಖವೇದನೀಯಾದಿಭೇದೋ ಹೋತಿ. ಸೋ ಚ ಸಞ್ಞಾದಯೋ ಚ ಸುಖವೇದನಾದೀಹಿ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ, ವೇದನಾದಯೋ ಸಞ್ಞಾದೀಹಿ, ಸಬ್ಬೇಪಿ ಸಾರಮ್ಮಣಾ, ಅತ್ಥಿ ಚ ನೇಸಂ ಪುರೇಚಾರಿಕಆವಟ್ಟನಾದಿಸಙ್ಖಾತಂ ಆವಜ್ಜನಂ, ಕಮ್ಮಪಚ್ಚಯಭೂತಾ ಚೇತನಾ, ಯೋ ತತ್ಥ ಇಟ್ಠವಿಪಾಕೋ, ತಸ್ಸ ಪತ್ಥನಾ, ಪಣಿಧಾನವಸೇನ ಪವತ್ತಾ ಮೂಲತಣ್ಹಾ, ಕಿಂ ತೇ ಏವರೂಪಾ ಪಥವೀತಿ ಪುಚ್ಛತಿ. ಇತರೋ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ. ಪಟಿಲೋಮಪುಚ್ಛಾದೀನಿ ಉತ್ತಾನತ್ಥಾನೇವ.

೪೯೩. ಕಮ್ಮವಿಪಾಕೋ ಪರೇಸಂ ಸಾಧಾರಣೋತಿ ಪಞ್ಹೇ ಫಸ್ಸಾದಯೋ ಸನ್ಧಾಯ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ, ಕಮ್ಮಸಮುಟ್ಠಾನಂ ರೂಪಞ್ಚ ಪಥವೀಆದೀನಂಯೇವ ಚ ಸಾಧಾರಣಭಾವಂ ಸನ್ಧಾಯ ಪಟಿಜಾನಾತಿ. ಅಸಾಧಾರಣಮಞ್ಞೇಸನ್ತಿ ಸುತ್ತಂ ಪರಸಮಯತೋ ಆಹರಿತ್ವಾ ದಸ್ಸಿತಂ. ಸಬ್ಬೇ ಸತ್ತಾ ಪಥವಿಂ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತೀತಿ ಪಞ್ಹೇ ಪಥವಿಂ ಅನಿಸ್ಸಿತೇ ಸನ್ಧಾಯ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ, ನಿಸ್ಸಿತೇ ಸನ್ಧಾಯ ಪಟಿಜಾನಾತಿ. ಪಥವಿಂ ಅಪರಿಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯನ್ತೀತಿ ಪಞ್ಹೇ ಆರುಪ್ಪೇ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯನ್ತಾನಂ ವಸೇನ ಪಟಿಜಾನಾತಿ. ಕಮ್ಮವಿಪಾಕಂ ಅಖೇಪೇತ್ವಾತಿ ಇದಂ ಪರಸಮಯವಸೇನ ವುತ್ತಂ. ಕಮ್ಮವಿಪಾಕಞ್ಹಿ ಖೇಪೇತ್ವಾವ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯನ್ತೀತಿ ತೇಸಂ ಲದ್ಧಿ. ಸಕಸಮಯೇ ಪನ ಕತೋಕಾಸಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ವಿಪಾಕಂ ಅಖೇಪೇತ್ವಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಂ ನತ್ಥಿ. ತೇಸಞ್ಚ ಲದ್ಧಿಯಾ ಪಥವೀ ಸಾಧಾರಣವಿಪಾಕತ್ತಾ ಉಪ್ಪನ್ನವಿಪಾಕೋಯೇವ ಹೋತಿ. ತಂ ವಿಪಾಕಭಾವೇನ ಠಿತಂ ಅಖೇಪೇತ್ವಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಂ ನ ಯುಜ್ಜತೀತಿ ಚೋದೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ಇತರೋ ಲದ್ಧಿವಸೇನ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ. ಚಕ್ಕವತ್ತಿಸತ್ತಸ್ಸ ಕಮ್ಮವಿಪಾಕನ್ತಿ ಪಞ್ಹೇ ಅಸಾಧಾರಣಂ ಫಸ್ಸಾದಿಂ ಸನ್ಧಾಯ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ, ಸಾಧಾರಣಂ ಸನ್ಧಾಯ ಪಟಿಜಾನಾತಿ. ಪಥವೀಸಮುದ್ದಸೂರಿಯಚನ್ದಿಮಾದಯೋ ಹಿ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಸಾಧಾರಣಕಮ್ಮವಿಪಾಕೋತಿ ತೇಸಂ ಲದ್ಧಿ.

೪೯೪. ಇಸ್ಸರಿಯಸಂವತ್ತನಿಯನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಇಸ್ಸರಿಯಂ ನಾಮ ಬಹುಧನತಾ. ಆಧಿಪಚ್ಚಂ ನಾಮ ಸೇಸಜನೇ ಅತ್ತನೋ ವಸೇ ವತ್ತೇತ್ವಾ ತೇಹಿ ಗರುಕಾತಬ್ಬಟ್ಠೇನ ಅಧಿಪತಿಭಾವೋ. ತತ್ಥ ಕಮ್ಮಂ ಪಟಿಲಾಭವಸೇನ ತಂಸಂವತ್ತನಿಕಂ ನಾಮ ಹೋತಿ, ನ ಜನಕವಸೇನ. ತಸ್ಮಾ ವಿಪಾಕಭಾವೇ ಅಸಾಧಕಮೇತನ್ತಿ.

ಪಥವೀ ಕಮ್ಮವಿಪಾಕೋತಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ.

೮. ಜರಾಮರಣಂ ವಿಪಾಕೋತಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೪೯೫. ಇದಾನಿ ಜರಾಮರಣಂ ವಿಪಾಕೋತಿಕಥಾ ನಾಮ ಹೋತಿ. ತತ್ಥ ಯೇಸಂ ‘‘ಅತ್ಥಿ ದುಬ್ಬಣ್ಣಸಂವತ್ತನಿಯಂ ಕಮ್ಮಂ ಅಪ್ಪಾಯುಕಸಂವತ್ತನಿಯಂ ಕಮ್ಮ’’ನ್ತಿ ಏತ್ಥ ದುಬ್ಬಣ್ಣತಾ ನಾಮ ಜರಾ. ಅಪ್ಪಾಯುಕತಾ ನಾಮ ಮರಣಂ. ತಂಸಂವತ್ತನಿಯಞ್ಚ ಕಮ್ಮಂ ಅತ್ಥಿ. ತಸ್ಮಾ ಜರಾಮರಣಂ ವಿಪಾಕೋತಿ ಲದ್ಧಿ, ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಅನ್ಧಕಾನಂ; ತೇ ಸನ್ಧಾಯ ಪುಚ್ಛಾ ಸಕವಾದಿಸ್ಸ, ಪಟಿಞ್ಞಾ ಇತರಸ್ಸ. ಪಟಿಲೋಮಪಞ್ಹೇ ಅನಾರಮ್ಮಣನ್ತಿ ರೂಪಧಮ್ಮಾನಂ ತಾವ ಅನಾರಮ್ಮಣಮೇವ, ಅರೂಪಾನಂ ಪನ ಜರಾಮರಣಂ ಸಮ್ಪಯೋಗಲಕ್ಖಣಾಭಾವಾ ಅನಾರಮ್ಮಣಮೇವ.

೪೯೬. ಅಕುಸಲಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಜರಾಮರಣಂ ಅಕುಸಲಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ವಿಪಾಕೋತಿ ಪಞ್ಹೇ ಜರಾಮರಣೇನ ನಾಮ ಅನಿಟ್ಠವಿಪಾಕೇನ ಭವಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಲದ್ಧಿಯಾ ಪಟಿಜಾನಾತಿ. ತೇನೇವ ಕಾರಣೇನ ಕುಸಲಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಜರಾಮರಣಸ್ಸ ಕುಸಲವಿಪಾಕತಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ. ಪರತೋ ಚಸ್ಸ ಅಕುಸಲವಿಪಾಕತಞ್ಞೇವ ಪಟಿಜಾನಾತಿ.

ಕುಸಲಾನಞ್ಚ ಅಕುಸಲಾನಞ್ಚಾತಿ ಪುಚ್ಛಾವಸೇನ ಏಕತೋ ಕತಂ, ಏಕಕ್ಖಣೇ ಪನ ತಂ ನತ್ಥಿ. ಅಬ್ಯಾಕತಾನಂ ಅವಿಪಾಕಾನಂ ಜರಾಮರಣಂ ವಿಪಾಕೋತಿ ವತ್ತಬ್ಬತಾಯ ಪರಿಯಾಯೋ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ ಅಬ್ಯಾಕತವಸೇನ ಪುಚ್ಛಾ ನ ಕತಾ.

೪೯೭. ದುಬ್ಬಣ್ಣಸಂವತ್ತನಿಯನ್ತಿ ಏತ್ಥ ದುಬ್ಬಣ್ಣಿಯಂ ನಾಮ ಅಪರಿಸುದ್ಧವಣ್ಣತಾ. ಅಪ್ಪಾಯುಕತಾ ನಾಮ ಆಯುನೋ ಚಿರಂ ಪವತ್ತಿತುಂ ಅಸಮತ್ಥತಾ. ತತ್ಥ ಅಕುಸಲಕಮ್ಮಂ ಕಮ್ಮಸಮುಟ್ಠಾನಸ್ಸ ದುಬ್ಬಣ್ಣರೂಪಸ್ಸ ಕಮ್ಮಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ, ಅಸದಿಸತ್ತಾ ಪನಸ್ಸ ತಂವಿಪಾಕೋ ನ ಹೋತಿ. ಉತುಸಮುಟ್ಠಾನಾದಿನೋ ಪನ ತಂಪಟಿಲಾಭವಸೇನ ಆಯುನೋ ಚ ಉಪಚ್ಛೇದಕವಸೇನ ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ. ಏವಮೇತಂ ಪರಿಯಾಯೇನ ತಂಸಂವತ್ತನಿಕಂ ನಾಮ ಹೋತಿ, ನ ವಿಪಾಕಫಸ್ಸಾದೀನಂ ವಿಯ ಜನಕವಸೇನ, ತಸ್ಮಾ ವಿಪಾಕಭಾವೇ ಅಸಾಧಕಂ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತಸದಿಸಮೇವಾತಿ.

ಜರಾಮರಣಂ ವಿಪಾಕೋತಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ.

೯. ಅರಿಯಧಮ್ಮವಿಪಾಕಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೪೯೮. ಇದಾನಿ ಅರಿಯಧಮ್ಮವಿಪಾಕಕಥಾ ನಾಮ ಹೋತಿ. ತತ್ಥ ಯೇಸಂ ಕಿಲೇಸಪ್ಪಹಾನಮತ್ತಮೇವ ಸಾಮಞ್ಞಫಲಂ, ನ ಚಿತ್ತಚೇತಸಿಕಾ ಧಮ್ಮಾತಿ ಲದ್ಧಿ, ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಅನ್ಧಕಾನಂ; ತೇ ಸನ್ಧಾಯ ನತ್ಥಿ ಅರಿಯಧಮ್ಮವಿಪಾಕೋತಿ ಪುಚ್ಛಾ ಸಕವಾದಿಸ್ಸ. ತತ್ಥ ಅರಿಯಧಮ್ಮವಿಪಾಕೋತಿ ಮಗ್ಗಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಅರಿಯಧಮ್ಮಸ್ಸ ವಿಪಾಕೋ. ಕಿಲೇಸಕ್ಖಯಮತ್ತಂ ಅರಿಯಫಲನ್ತಿ ಲದ್ಧಿಯಾ ಪಟಿಞ್ಞಾ ಇತರಸ್ಸ. ಸಾಮಞ್ಞನ್ತಿ ಸಮಣಭಾವೋ, ಮಗ್ಗಸ್ಸೇತಂ ನಾಮಂ. ‘‘ಸಾಮಞ್ಞಞ್ಚ ವೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದೇಸೇಸ್ಸಾಮಿ ಸಾಮಞ್ಞಫಲಞ್ಚಾ’’ತಿ ಹಿ ವುತ್ತಂ. ಬ್ರಹ್ಮಞ್ಞೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ.

ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಂ ನ ವಿಪಾಕೋತಿಆದೀಸು ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗಾದೀನಂ ಅಪಚಯಗಾಮಿತಂ ಸನ್ಧಾಯ ಅರಿಯಫಲಾನಂ ನವಿಪಾಕಭಾವಂ ಪಟಿಜಾನಾತಿ, ದಾನಫಲಾದೀನಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ. ಸೋ ಹಿ ಆಚಯಗಾಮಿತ್ತಿಕಸ್ಸ ಏವಂ ಅತ್ಥಂ ಧಾರೇತಿ – ವಿಪಾಕಸಙ್ಖಾತಂ ಆಚಯಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ತಂ ವಾ ಆಚಿನನ್ತಾ ಗಚ್ಛನ್ತೀತಿ ಆಚಯಗಾಮಿನೋ, ವಿಪಾಕಂ ಅಪಚಿನನ್ತಾ ಗಚ್ಛನ್ತೀತಿ ಅಪಚಯಗಾಮಿನೋತಿ. ತಸ್ಮಾ ಏವಂ ಪಟಿಜಾನಾತಿ ಚ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ ಚ.

೫೦೦. ಕಾಮಾವಚರಂ ಕುಸಲಂ ಸವಿಪಾಕಂ ಆಚಯಗಾಮೀತಿಆದಿಕಾ ಪುಚ್ಛಾ ಪರವಾದಿಸ್ಸ, ಪಟಿಞ್ಞಾ ಚ ಪಟಿಕ್ಖೇಪೋ ಚ ಸಕವಾದಿಸ್ಸ. ಲೋಕಿಯಞ್ಹಿ ಕುಸಲಂ ವಿಪಾಕಚುತಿಪಟಿಸನ್ಧಿಯೋ ಚೇವ ವಟ್ಟಞ್ಚ ಆಚಿನನ್ತಂ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಆಚಯಗಾಮಿ. ಲೋಕುತ್ತರಕುಸಲಂ ಚುತಿಪಟಿಸನ್ಧಿಯೋ ಚೇವ ವಟ್ಟಞ್ಚ ಅಪಚಿನನ್ತಂ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಅಪಚಯಗಾಮಿ. ಏವಮೇತಂ ಸವಿಪಾಕಮೇವ ಹೋತಿ, ನ ಅಪಚಯಗಾಮಿವಚನಮತ್ತೇನ ಅವಿಪಾಕಂ. ಇಮಮತ್ಥಂ ಸನ್ಧಾಯೇತ್ಥ ಸಕವಾದಿನೋ ಪಟಿಞ್ಞಾ ಚ ಪಟಿಕ್ಖೇಪೋ ಚ ವೇದಿತಬ್ಬಾತಿ.

ಅರಿಯಧಮ್ಮವಿಪಾಕಕಥಾವಣ್ಣನಾ.

೧೦. ವಿಪಾಕೋ ವಿಪಾಕಧಮ್ಮಧಮ್ಮೋತಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೫೦೧. ಇದಾನಿ ವಿಪಾಕೋ ವಿಪಾಕಧಮ್ಮಧಮ್ಮೋತಿಕಥಾ ನಾಮ ಹೋತಿ. ತತ್ಥ ಯಸ್ಮಾ ವಿಪಾಕೋ ವಿಪಾಕಸ್ಸ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಾದಿಪಚ್ಚಯವಸೇನ ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ವಿಪಾಕೋಪಿ ವಿಪಾಕಧಮ್ಮಧಮ್ಮೋತಿ ಯೇಸಂ ಲದ್ಧಿ, ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಅನ್ಧಕಾನಂ; ತೇ ಸನ್ಧಾಯ ಪುಚ್ಛಾ ಸಕವಾದಿಸ್ಸ, ಪಟಿಞ್ಞಾ ಇತರಸ್ಸ. ತಸ್ಸ ವಿಪಾಕೋತಿ ತಸ್ಸ ವಿಪಾಕಧಮ್ಮಧಮ್ಮಸ್ಸ ವಿಪಾಕಸ್ಸ ಯೋ ವಿಪಾಕೋ, ಸೋಪಿ ತೇ ವಿಪಾಕಧಮ್ಮಧಮ್ಮೋ ಹೋತೀತಿ ಪುಚ್ಛತಿ. ಇತರೋ ಆಯತಿಂ ವಿಪಾಕದಾನಾಭಾವಂ ಸನ್ಧಾಯ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ. ದುತಿಯಂ ಪುಟ್ಠೋ ತಪ್ಪಚ್ಚಯಾಪಿ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ವಿಪಾಕಸ್ಸ ಉಪ್ಪತ್ತಿಂ ಸನ್ಧಾಯ ಪಟಿಜಾನಾತಿ. ಏವಂ ಸನ್ತೇ ಪನಸ್ಸ ಕುಸಲಾಕುಸಲಸ್ಸ ವಿಯ ತಸ್ಸಾಪಿ ವಿಪಾಕಸ್ಸ ವಿಪಾಕೋ, ತಸ್ಸಾಪಿ ವಿಪಾಕೋತಿ ವಟ್ಟಾನುಪಚ್ಛೇದೋ ಆಪಜ್ಜತೀತಿ ಪುಟ್ಠೋ ಸಮಯವಿರೋಧಭಯೇನ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ.

ವಿಪಾಕೋತಿ ವಾತಿಆದಿಮ್ಹಿ ವಚನಸಾಧನೇ ಪನ ಯದಿ ವಿಪಾಕಸ್ಸ ವಿಪಾಕಧಮ್ಮಧಮ್ಮೇನ ಏಕತ್ಥತಾ ಭವೇಯ್ಯ, ಕುಸಲಾಕುಸಲಬ್ಯಾಕತಾನಂ ಏಕತ್ಥತಂ ಆಪಜ್ಜೇಯ್ಯಾತಿ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ. ವಿಪಾಕೋ ಚ ವಿಪಾಕಧಮ್ಮಧಮ್ಮೋ ಚಾತಿ ಏತ್ಥ ಅಯಂ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ – ಸೋ ಹಿ ಚತೂಸು ವಿಪಾಕಕ್ಖನ್ಧೇಸು ಏಕೇಕಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಪಚ್ಚಯಾದೀಸು ಪಚ್ಚಯಟ್ಠೇನ ವಿಪಾಕಧಮ್ಮಧಮ್ಮತಂ ಪಚ್ಚಯುಪ್ಪನ್ನಟ್ಠೇನ ಚ ವಿಪಾಕಂ ಮಞ್ಞಮಾನೋ ‘‘ವಿಪಾಕೋ ವಿಪಾಕಧಮ್ಮಧಮ್ಮೋ’’ತಿ ಪುಟ್ಠೋ ಆಮನ್ತಾತಿ ಪಟಿಜಾನಾತಿ. ಅಥ ನಂ ಸಕವಾದೀ ‘‘ಯಸ್ಮಾ ತಯಾ ಏಕಕ್ಖಣೇ ಚತೂಸು ಖನ್ಧೇಸು ವಿಪಾಕೋ ವಿಪಾಕಧಮ್ಮಧಮ್ಮೋಪಿ ಅನುಞ್ಞಾತೋ, ತಸ್ಮಾ ತೇಸಂ ಸಹಗತಾದಿಭಾವೋ ಆಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ ಚೋದೇತುಂ ಏವಮಾಹ. ಇತರೋ ಕುಸಲಾಕುಸಲಸಙ್ಖಾತಂ ವಿಪಾಕಧಮ್ಮಧಮ್ಮಂ ಸನ್ಧಾಯ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ. ತಞ್ಞೇವ ಅಕುಸಲನ್ತಿ ಯದಿ ತೇ ವಿಪಾಕೋ ವಿಪಾಕಧಮ್ಮಧಮ್ಮೋ, ಯೋ ಅಕುಸಲವಿಪಾಕೋ, ಸೋ ಅಕುಸಲಂ ಆಪಜ್ಜತಿ. ಕಸ್ಮಾ? ವಿಪಾಕಧಮ್ಮಧಮ್ಮೇನ ಏಕತ್ತಾ. ತಞ್ಞೇವ ಕುಸಲನ್ತಿಆದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ.

೫೦೨. ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಪಚ್ಚಯಾತಿ ಇದಂ ಸಹಜಾತಾನಂ ಪಚ್ಚಯಮತ್ತವಸೇನ ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ಅಸಾಧಕಂ. ಮಹಾಭೂತಾನಮ್ಪಿ ಚ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಪಚ್ಚಯತಾ ವುತ್ತಾ, ನ ಚ ತಾನಿ ವಿಪಾಕಾನಿ, ನ ಚ ವಿಪಾಕಧಮ್ಮಧಮ್ಮಾನೀತಿ.

ವಿಪಾಕೋ ವಿಪಾಕಧಮ್ಮಧಮ್ಮೋತಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ.

ಸತ್ತಮೋ ವಗ್ಗೋ.