೧೪. ಏತದಗ್ಗವಗ್ಗೋ

(೧೪) ೨. ದುತಿಯಏತದಗ್ಗವಗ್ಗೋ

ಚೂಳಪನ್ಥಕತ್ಥೇರವತ್ಥು

೧೯೮-೨೦೦. ದುತಿಯಸ್ಸ ಪಠಮೇ ಮನೋಮಯನ್ತಿ ಮನೇನ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತಂ. ‘‘ಮನೋಮಯೇನ ಕಾಯೇನ, ಇದ್ಧಿಯಾ ಉಪಸಙ್ಕಮೀ’’ತಿ (ಥೇರಗಾ. ೯೦೧) ವುತ್ತಟ್ಠಾನಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಮನೇನ ಕತಕಾಯೋ ಮನೋಮಯಕಾಯೋ ನಾಮ ಜಾತೋ. ‘‘ಅಞ್ಞತರಂ ಮನೋಮಯಂ ಕಾಯಂ ಉಪಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ (ಚೂಳವ. ೩೩೩) ವುತ್ತಟ್ಠಾನೇ ಮನೇನ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತಕಾಯೋ ಮನೋಮಯಕಾಯೋ ನಾಮ ಜಾತೋ. ಅಯಮಿಧ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ. ತತ್ಥ ಅಞ್ಞೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಮನೋಮಯಂ ಕಾಯಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇನ್ತಾ ತಯೋ ವಾ ಚತ್ತಾರೋ ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತೇನ್ತಿ, ನ ಬಹುಕೇ. ಏಕಸದಿಸೇಯೇವ ಚ ಕತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತೇನ್ತಿ ಏಕವಿಧಮೇವ ಕಮ್ಮಂ ಕುರುಮಾನೇ. ಚೂಳಪನ್ಥಕತ್ಥೇರೋ ಪನ ಏಕಾವಜ್ಜನೇನ ಸಮಣಸಹಸ್ಸಂ ಮಾಪೇಸಿ. ದ್ವೇಪಿ ಚ ಜನೇ ನ ಏಕಸದಿಸೇ ಅಕಾಸಿ ನ ಏಕವಿಧಂ ಕಮ್ಮಂ ಕುರುಮಾನೇ. ತಸ್ಮಾ ಮನೋಮಯಂ ಕಾಯಂ ಅಭಿನಿಮ್ಮಿನನ್ತಾನಂ ಅಗ್ಗೋ ನಾಮ ಜಾತೋ.

ಚೇತೋವಿವಟ್ಟಕುಸಲಾನಮ್ಪಿ ಚೂಳಪನ್ಥಕೋವ ಅಗ್ಗೋ, ಸಞ್ಞಾವಿವಟ್ಟಕುಸಲಾನಂ ಪನ ಮಹಾಪನ್ಥಕತ್ಥೇರೋ ಅಗ್ಗೋತಿ ವುತ್ತೋ. ತತ್ಥ ಚೂಳಪನ್ಥಕತ್ಥೇರೋ ಚತುನ್ನಂ ರೂಪಾವಚರಜ್ಝಾನಾನಂ ಲಾಭಿತಾಯ ‘‘ಚೇತೋವಿವಟ್ಟಕುಸಲೋ’’ತಿ ವುತ್ತೋ, ಮಹಾಪನ್ಥಕತ್ಥೇರೋ ಚತುನ್ನಂ ಅರೂಪಾವಚರಜ್ಝಾನಾನಂ ಲಾಭಿತಾಯ ‘‘ಸಞ್ಞಾವಿವಟ್ಟಕುಸಲೋ’’ತಿ ವುತ್ತೋ. ಚೂಳಪನ್ಥಕೋ ಚ ಸಮಾಧಿಕುಸಲತಾಯ ಚೇತೋವಿವಟ್ಟಕುಸಲೋ ನಾಮ, ಮಹಾಪನ್ಥಕೋ ವಿಪಸ್ಸನಾಕುಸಲತಾಯ ಸಞ್ಞಾವಿವಟ್ಟಕುಸಲೋ ನಾಮ. ಏಕೋ ಚೇತ್ಥ ಸಮಾಧಿಲಕ್ಖಣೇ ಛೇಕೋ, ಏಕೋ ವಿಪಸ್ಸನಾಲಕ್ಖಣೇ. ತಥಾ ಏಕೋ ಸಮಾಧಿಗಾಳ್ಹೋ, ಏಕೋ ವಿಪಸ್ಸನಾಗಾಳ್ಹೋ. ಏಕೋ ಚೇತ್ಥ ಅಙ್ಗಸಂಖಿತ್ತೇ ಛೇಕೋ, ಏಕೋ ಆರಮ್ಮಣಸಂಖಿತ್ತೇ. ತಥಾ ಏಕೋ ಅಙ್ಗವವತ್ಥಾನೇ ಛೇಕೋ, ಏಕೋ ಆರಮ್ಮಣವವತ್ಥಾನೇತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಯೋಜನಾ ಕಾತಬ್ಬಾ.

ಅಪಿಚ ಚೂಳಪನ್ಥಕತ್ಥೇರೋ ರೂಪಾವಚರಜ್ಝಾನಲಾಭೀ ಹುತ್ವಾ ಝಾನಙ್ಗೇಹಿ ವುಟ್ಠಾಯ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತೋತಿ ಚೇತೋವಿವಟ್ಟಕುಸಲೋ, ಮಹಾಪನ್ಥಕೋ ಅರೂಪಾವಚರಜ್ಝಾನಲಾಭೀ ಹುತ್ವಾ ಝಾನಙ್ಗೇಹಿ ವುಟ್ಠಾಯ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತೋತಿ ಸಞ್ಞಾವಿವಟ್ಟಕುಸಲೋ. ಉಭೋಪಿ ಪನ್ಥೇ ಜಾತತ್ತಾ ಪನ್ಥಕಾ ನಾಮ ಜಾತಾ. ತೇಸಂ ಪಠಮಜಾತೋ ಮಹಾಪನ್ಥಕೋ ನಾಮ, ಪಚ್ಛಾಜಾತೋ ಚೂಳಪನ್ಥಕೋ ನಾಮ.

ಇಮೇಸಂ ಪನ ಉಭಿನ್ನಮ್ಪಿ ಪಞ್ಹಕಮ್ಮೇ ಅಯಮನುಪುಬ್ಬಿಕಥಾ – ಅತೀತೇ ಕಿರ ಪದುಮುತ್ತರಬುದ್ಧಕಾಲೇ ಹಂಸವತೀನಗರವಾಸಿನೋ ದ್ವೇ ಭಾತಿಕಾ ಕುಟುಮ್ಬಿಕಾ ಸದ್ಧಾ ಪಸನ್ನಾ ನಿಬದ್ಧಂ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣನ್ತಿ. ತೇಸು ಏಕದಿವಸಂ ಕನಿಟ್ಠೋ ಸತ್ಥಾರಂ ದ್ವೀಹಙ್ಗೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಂ ಏಕಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ‘‘ಮಮ ಸಾಸನೇ ಮನೋಮಯಂ ಕಾಯಂ ಅಭಿನಿಮ್ಮಿನನ್ತಾನಂ ಚೇತೋವಿವಟ್ಟಕುಸಲಾನಞ್ಚ ಅಯಂ ಭಿಕ್ಖು ಅಗ್ಗೋ’’ತಿ ಏತದಗ್ಗಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಮಹಾ ವತಾಯಂ ಭಿಕ್ಖು ಏಕೋ ಹುತ್ವಾ ದ್ವೇ ಅಙ್ಗಾನಿ ಪರಿಪೂರೇತ್ವಾ ಚರತಿ, ಮಯಾಪಿ ಅನಾಗತೇ ಏಕಸ್ಸ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನೇ ಅಙ್ಗದ್ವಯಪೂರಕೇನ ಹುತ್ವಾ ವಿಚರಿತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ. ಸೋ ಪುರಿಮನಯೇನೇವ ಸತ್ಥಾರಂ ನಿಮನ್ತೇತ್ವಾ ಸತ್ತಾಹಂ ಮಹಾದಾನಂ ದತ್ವಾ ಏವಮಾಹ – ‘‘ಯಂ, ಭನ್ತೇ, ಭಿಕ್ಖುಂ ತುಮ್ಹೇ ಇತೋ ಸತ್ತದಿವಸಮತ್ಥಕೇ ಮನೋಮಯಙ್ಗೇನ ಚ ಚೇತೋವಿವಟ್ಟಕುಸಲಙ್ಗೇನ ಚ ‘ಅಯಂ ಮಮ ಸಾಸನೇ ಅಗ್ಗೋ’ತಿ ಏತದಗ್ಗೇ ಠಪಯಿತ್ಥ, ಅಹಮ್ಪಿ ಇಮಸ್ಸ ಅಧಿಕಾರಕಮ್ಮಸ್ಸ ಫಲೇನ ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ವಿಯ ಅಙ್ಗದ್ವಯಪೂರಕೋ ಭವೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ಪತ್ಥನಂ ಅಕಾಸಿ.

ಸತ್ಥಾ ಅನಾಗತಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ಅನನ್ತರಾಯೇನಸ್ಸ ಪತ್ಥನಾಯ ಸಮಿಜ್ಝನಭಾವಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅನಾಗತೇ ಕಪ್ಪಸತಸಹಸ್ಸಾವಸಾನೇ ಗೋತಮೋ ನಾಮ ಬುದ್ಧೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತಿ, ಸೋ ತಂ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನದ್ವಯೇ ಠಪೇಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಬ್ಯಾಕರಿತ್ವಾ ಅನುಮೋದನಂ ಕತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ. ಭಾತಾಪಿಸ್ಸ ಏಕದಿವಸಂ ಸತ್ಥಾರಂ ಸಞ್ಞಾವಿವಟ್ಟಕುಸಲಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಏತದಗ್ಗಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ತಥೇವ ಅಧಿಕಾರಂ ಕತ್ವಾ ಪತ್ಥನಂ ಅಕಾಸಿ, ಸತ್ಥಾಪಿ ತಂ ಬ್ಯಾಕಾಸಿ.

ತೇ ಉಭೋಪಿ ಜನಾ ಸತ್ಥರಿ ಧರಮಾನೇ ಕುಸಲಕಮ್ಮಂ ಕರಿತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಪರಿನಿಬ್ಬುತಕಾಲೇ ಸರೀರಚೇತಿಯೇ ಸುವಣ್ಣಪೂಜಂ ಕತ್ವಾ ತತೋ ಚುತಾ ದೇವಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ. ತೇಸಂ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರನ್ತಾನಂಯೇವ ಕಪ್ಪಸತಸಹಸ್ಸಂ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಂ. ತತ್ಥ ಮಹಾಪನ್ಥಕಸ್ಸ ಅನ್ತರಾ ಕತಕಲ್ಯಾಣಕಮ್ಮಂ ನ ಕಥಿಯತಿ, ಚೂಳಪನ್ಥಕೋ ಪನ ಕಸ್ಸಪಭಗವತೋ ಸಾಸನೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ವೀಸತಿ ವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಾನಿ ಓದಾತಕಸಿಣಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ದೇವಪುರೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ಅಥ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಸತ್ಥಾ ಅಭಿಸಮ್ಬೋಧಿಂ ಪತ್ವಾ ಪವತ್ತಿತವರಧಮ್ಮಚಕ್ಕೋ ರಾಜಗಹಂ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ವೇಳುವನಮಹಾವಿಹಾರೇ ಪಟಿವಸತಿ.

ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಠತ್ವಾ ಇಮೇಸಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಿಂ ಕಥೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ರಾಜಗಹೇ ಕಿರ ಧನಸೇಟ್ಠಿಕುಲಸ್ಸ ಧೀತಾ ಅತ್ತನೋ ದಾಸೇನೇವ ಸದ್ಧಿಂ ಸನ್ಥವಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ಅಞ್ಞೇಪಿ ಮೇ ಇಮಂ ಕಮ್ಮಂ ಜಾನೇಯ್ಯು’’ನ್ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಏವಮಾಹ – ‘‘ಅಮ್ಹೇಹಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ವಸಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ, ಸಚೇ ಮೇ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಇಮಂ ದೋಸಂ ಜಾನಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಖಣ್ಡಾಖಣ್ಡಂ ಕರಿಸ್ಸನ್ತಿ, ವಿದೇಸಂ ಗನ್ತ್ವಾ ವಸಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಹತ್ಥಸಾರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅಗ್ಗದ್ವಾರೇನ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ‘‘ಯತ್ಥ ವಾ ತತ್ಥ ವಾ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಅಜಾನನಟ್ಠಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ವಸಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಉಭೋಪಿ ಅಗಮಂಸು.

ತೇಸಂ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ವಸನ್ತಾನಂ ಸಂವಾಸಮನ್ವಾಯ ತಸ್ಸಾ ಕುಚ್ಛಿಯಂ ಗಬ್ಭೋ ಪತಿಟ್ಠಾಸಿ. ಸಾ ಗಬ್ಭಸ್ಸ ಪರಿಪಾಕಂ ಆಗಮ್ಮ ಸಾಮಿಕೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಗಬ್ಭೋ ಮೇ ಪರಿಪಾಕಂ ಗತೋ, ಞಾತಿಮಿತ್ತಾದಿವಿರಹಿತೇ ಠಾನೇ ಗಬ್ಭವುಟ್ಠಾನಂ ನಾಮ ಉಭಿನ್ನಮ್ಪಿ ಅಮ್ಹಾಕಂ ದುಕ್ಖಮೇವ, ಕುಲಗೇಹಮೇವ ಗಚ್ಛಾಮಾ’’ತಿ. ಸೋ ‘‘ಅಜ್ಜ ಗಚ್ಛಾಮ, ಸ್ವೇ ಗಚ್ಛಾಮಾ’’ತಿ ದಿವಸೇ ಅತಿಕ್ಕಮಾಪೇಸಿ. ಸಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅಯಂ ಬಾಲೋ ಅತ್ತನೋ ದೋಸಮಹನ್ತಾಯ ಗನ್ತುಂ ನ ಉಸ್ಸಹತಿ, ಮಾತಾಪಿತರೋ ಚ ನಾಮ ಏಕನ್ತಹಿತಾ, ಅಯಂ ಗಚ್ಛತು ವಾ ಮಾ ವಾ, ಮಯಾ ಗನ್ತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಗೇಹಾ ನಿಕ್ಖನ್ತೇ ಸಾ ಗೇಹೇ ಪರಿಕ್ಖಾರಂ ಪಟಿಸಾಮೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಕುಲಘರಂ ಗತಭಾವಂ ಅನನ್ತರಗೇಹವಾಸೀನಂ ಆರೋಚೇತ್ವಾ ಮಗ್ಗಂ ಪಟಿಪಜ್ಜಿ.

ಅಥ ಸೋ ಪುರಿಸೋ ಘರಂ ಆಗತೋ ತಂ ಅದಿಸ್ವಾ ಪಟಿವಿಸ್ಸಕೇ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಕುಲಘರಂ ಗತಾ’’ತಿ ಸುತ್ವಾ ವೇಗೇನ ಅನುಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ಸಮ್ಪಾಪುಣಿ. ತಸ್ಸಾಪಿ ತತ್ಥೇವ ಗಬ್ಭವುಟ್ಠಾನಂ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ‘‘ಕಿಂ ಇದಂ ಭದ್ದೇ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ಸಾಮಿ ಏಕೋ ಪುತ್ತೋ ಜಾತೋತಿ. ಇದಾನಿ ಕಿಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಾತಿ? ಯಸ್ಸ ಅತ್ಥಾಯ ಮಯಂ ಕುಲಘರಂ ಗಚ್ಛಾಮ, ತಂ ಕಮ್ಮಂ ಅನ್ತರಾವ ನಿಪ್ಫನ್ನಂ, ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ಕಿಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮ, ನಿವತ್ತಾಮಾತಿ ದ್ವೇಪಿ ಏಕಚಿತ್ತಾ ಹುತ್ವಾ ನಿವತ್ತಿಂಸು. ತಸ್ಸ ದಾರಕಸ್ಸ ಚ ಪನ್ಥೇ ಜಾತತ್ತಾ ಪನ್ಥಕೋತಿ ನಾಮಂ ಅಕಂಸು. ತಸ್ಸಾ ನಚಿರಸ್ಸೇವ ಅಪರೋಪಿ ಗಬ್ಭೋ ಪತಿಟ್ಠಹಿ. ಸಬ್ಬಂ ಪುರಿಮನಯೇನೇವ ವಿತ್ಥಾರೇತಬ್ಬಂ. ತಸ್ಸಪಿ ದಾರಕಸ್ಸ ಪನ್ಥೇ ಜಾತತ್ತಾ ಪಠಮಜಾತಸ್ಸ ಮಹಾಪನ್ಥಕೋತಿ ನಾಮಂ ಕತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾಜಾತಸ್ಸ ಚೂಳಪನ್ಥಕೋತಿ ನಾಮಂ ಅಕಂಸು.

ತೇ ದ್ವೇಪಿ ದಾರಕೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ವಸನಟ್ಠಾನಮೇವ ಗತಾ. ತೇಸಂ ತತ್ಥ ವಸನ್ತಾನಂ ಅಯಂ ಮಹಾಪನ್ಥಕದಾರಕೋ ಅಞ್ಞೇ ದಾರಕಜನೇ ‘‘ಚೂಳಪಿತಾ ಮಹಾಪಿತಾ ಅಯ್ಯಕೋ ಅಯ್ಯಿಕಾ’’ತಿ ವದನ್ತೇ ಸುತ್ವಾ ಮಾತರಂ ಪಟಿಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಅಮ್ಮ, ಅಞ್ಞೇ ದಾರಕಾ ಕಥೇನ್ತಿ ‘ಅಯ್ಯಕೋ ಅಯ್ಯಿಕಾ’ತಿ, ಕಿಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಞಾತಕಾ ನತ್ಥೀ’’ತಿ? ಆಮ, ತಾತ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ಏತ್ಥ ಞಾತಕಾ ನತ್ಥಿ, ರಾಜಗಹನಗರೇ ಪನ ವೋ ಧನಸೇಟ್ಠಿ ನಾಮ ಅಯ್ಯಕೋ, ತತ್ಥ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಬಹೂ ಞಾತಕಾತಿ. ಕಸ್ಮಾ ತತ್ಥ ನ ಗಚ್ಛಥ ಅಮ್ಮಾತಿ? ಸಾ ಅತ್ತನೋ ಅಗಮನಕಾರಣಂ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಅಕಥೇತ್ವಾ ಪುತ್ತೇಸು ಪುನಪ್ಪುನಂ ಕಥೇನ್ತೇಸು ಸಾಮಿಕಮಾಹ – ‘‘ಇಮೇ ದಾರಕಾ ಅತಿವಿಯ ಮಂ ಕಿಲಮೇನ್ತಿ, ಕಿಂ ನೋ ಮಾತಾಪಿತರೋ ದಿಸ್ವಾ ಮಂಸಂ ಖಾದಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಏಹಿ ದಾರಕಾನಂ ಅಯ್ಯಕಕುಲಂ ದಸ್ಸೇಮಾ’’ತಿ. ಅಹಂ ಸಮ್ಮುಖಾ ಭವಿತುಂ ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮಿ, ತಂ ಪನ ನಯಿಸ್ಸಾಮೀತಿ. ‘‘ಸಾಧು ಸಾಮಿ, ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಉಪಾಯೇನ ದಾರಕಾನಂ ಅಯ್ಯಕಕುಲಮೇವ ದಟ್ಠುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ದ್ವೇಪಿ ಜನಾ ದಾರಕೇ ಆದಾಯ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ರಾಜಗಹಂ ಪತ್ವಾ ನಗರದ್ವಾರೇ ಏಕಿಸ್ಸಾ ಸಾಲಾಯ ನಿವಾಸಂ ಕತ್ವಾ ದಾರಕಮಾತಾ ದ್ವೇ ದಾರಕೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಗತಭಾವಂ ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ಆರೋಚಾಪೇಸಿ.

ತೇ ತಂ ಸಾಸನಂ ಸುತ್ವಾ ಸಂಸಾರೇ ಸಂಸರನ್ತಾನಂ ನ ಪುತ್ತೋ ನ ಧೀತಾ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ತೇ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಮಹಾಪರಾಧಿಕಾ, ನ ಸಕ್ಕಾ ತೇಹಿ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಚಕ್ಖುಪಥೇ ಠಾತುಂ. ಏತ್ತಕಂ ಪನ ಧನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ದ್ವೇಪಿ ಜನಾ ಫಾಸುಕಟ್ಠಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಜೀವನ್ತು, ದಾರಕೇ ಪನ ಇಧ ಪೇಸೇನ್ತೂತಿ. ಸೇಟ್ಠಿಧೀತಾ ಮಾತಾಪಿತೂಹಿ ಪೇಸಿತಂ ಧನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ದಾರಕೇ ಆಗತದೂತಾನಂ ಹತ್ಥೇಯೇವ ದತ್ವಾ ಪೇಸೇಸಿ. ದಾರಕಾ ಅಯ್ಯಕಕುಲೇ ವಡ್ಢನ್ತಿ. ತೇಸು ಚೂಳಪನ್ಥಕೋ ಅತಿದಹರೋ, ಮಹಾಪನ್ಥಕೋ ಪನ ಅಯ್ಯಕೇನ ಸದ್ಧಿಂ ದಸಬಲಸ್ಸ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಸೋತುಂ ಗಚ್ಛತಿ. ತಸ್ಸ ನಿಚ್ಚಂ ಸತ್ಥು ಸಮ್ಮುಖೇ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣನ್ತಸ್ಸ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಯ ಚಿತ್ತಂ ನಮಿ. ಸೋ ಅಯ್ಯಕಂ ಆಹ – ‘‘ಸಚೇ ತುಮ್ಹೇ ಅನುಜಾನೇಯ್ಯಾಥ, ಅಹಂ ಪಬ್ಬಜ್ಜೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ. ‘‘ಕಿಂ ವದೇಸಿ, ತಾತ, ಮಯ್ಹಂ ಸಕಲಲೋಕಸ್ಸಪಿ ಪಬ್ಬಜ್ಜತೋ ತವೇವ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾ ಭದ್ದಿಕಾ. ಸಚೇ ಸಕ್ಕೋಸಿ, ಪಬ್ಬಜ, ತಾತಾ’’ತಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗತೋ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ಕಿಂ, ಮಹಾಸೇಟ್ಠಿ, ದಾರಕೋ ತೇ ಲದ್ಧೋ’’ತಿ? ‘‘ಆಮ, ಭನ್ತೇ, ಅಯಂ ದಾರಕೋ ಮಯ್ಹಂ ನತ್ತಾ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ಸನ್ತಿಕೇ ಪಬ್ಬಜಾಮೀತಿ ವದತೀ’’ತಿ ಆಹ.

ಸತ್ಥಾ ಅಞ್ಞತರಂ ಪಿಣ್ಡಚಾರಿಕಂ ‘‘ಇಮಂ ದಾರಕಂ ಪಬ್ಬಾಜೇಹೀ’’ತಿ ಆಣಾಪೇಸಿ. ಥೇರೋ ತಸ್ಸ ತಚಪಞ್ಚಕಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಆಚಿಕ್ಖಿತ್ವಾ ಪಬ್ಬಾಜೇಸಿ. ಸೋ ಬಹುಂ ಬುದ್ಧವಚನಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಪರಿಪುಣ್ಣವಸ್ಸೋ ಉಪಸಮ್ಪದಂ ಲಭಿ. ಉಪಸಮ್ಪನ್ನೋ ಹುತ್ವಾ ಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕಾರೇ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತೋ ಚತುನ್ನಂ ಅರೂಪಾವಚರಜ್ಝಾನಾನಂ ಲಾಭೀ ಹುತ್ವಾ ಝಾನಙ್ಗೇಹಿ ವುಟ್ಠಾಯ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ. ಇತಿ ಸೋ ಸಞ್ಞಾವಿವಟ್ಟಕುಸಲಾನಂ ಅಗ್ಗೋ ಜಾತೋ. ಸೋ ಝಾನಸುಖೇನ ಫಲಸುಖೇನ ವೀತಿನಾಮೇನ್ತೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಸಕ್ಕಾ ನು ಖೋ ಇಮಂ ಸುಖಂ ಚೂಳಪನ್ಥಕಸ್ಸ ದಾತು’’ನ್ತಿ. ತತೋ ಅಯ್ಯಕಸೇಟ್ಠಿಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಮಹಾಸೇಟ್ಠಿ ಸಚೇ ತುಮ್ಹೇ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಥ, ಅಹಂ ಚೂಳಪನ್ಥಕಂ ಪಬ್ಬಾಜೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ಆಹ. ಪಬ್ಬಾಜೇಥ, ಭನ್ತೇತಿ. ಥೇರೋ ಚೂಳಪನ್ಥಕದಾರಕಂ ಪಬ್ಬಾಜೇತ್ವಾ ದಸಸು ಸೀಲೇಸು ಪತಿಟ್ಠಾಪೇಸಿ. ಚೂಳಪನ್ಥಕಸಾಮಣೇರೋ ಭಾತಿಕಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ.

‘‘ಪದುಮಂ ಯಥಾ ಕೋಕನದಂ ಸುಗನ್ಧಂ,

ಪಾತೋ ಸಿಯಾ ಫುಲ್ಲಮವೀತಗನ್ಧಂ;

ಅಙ್ಗೀರಸಂ ಪಸ್ಸ ವಿರೋಚಮಾನಂ,

ತಪನ್ತಮಾದಿಚ್ಚಮಿವನ್ತಲಿಕ್ಖೇ’’ತಿ. (ಸಂ. ನಿ. ೧.೧೨೩; ಅ. ನಿ. ೫.೧೯೫) –

ಇಮಂ ಗಾಥಂ ಗಣ್ಹಾತಿ. ಗಹಿತಗಹಿತಪದಂ ಉಪರೂಪರಿಪದಂ ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸ ನಸ್ಸತಿ. ತಸ್ಸ ಇಮಂ ಗಾಥಂ ಗಹೇತುಂ ವಾಯಮನ್ತಸ್ಸೇವ ಚತ್ತಾರೋ ಮಾಸಾ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಾ. ಅಥ ನಂ ಮಹಾಪನ್ಥಕೋ ಆಹ – ‘‘ಚೂಳಪನ್ಥಕ, ತ್ವಂ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸಾಸನೇ ಅಭಬ್ಬೋ, ಚತೂಹಿ ಮಾಸೇಹಿ ಏಕಗಾಥಮ್ಪಿ ಗಹೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋಸಿ, ಪಬ್ಬಜಿತಕಿಚ್ಚಂ ಪನ ತ್ವಂ ಕಥಂ ಮತ್ಥಕಂ ಪಾಪೇಸ್ಸಸಿ, ನಿಕ್ಖಮ ಇತೋ’’ತಿ. ಸೋ ಥೇರೇನ ಪಣಾಮಿತೋ ವಿಹಾರಪಚ್ಚನ್ತೇ ರೋದಮಾನೋ ಅಟ್ಠಾಸಿ.

ತೇನ ಸಮಯೇನ ಸತ್ಥಾ ರಾಜಗಹಂ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ಜೀವಕಮ್ಬವನೇ ವಿಹರತಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಜೀವಕೋ ಪುರಿಸಂ ಪೇಸೇಸಿ ‘‘ಪಞ್ಚಹಿ ಭಿಕ್ಖುಸತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸತ್ಥಾರಂ ನಿಮನ್ತೇಹೀ’’ತಿ. ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಮಹಾಪನ್ಥಕೋ ಭತ್ತುದ್ದೇಸಕೋ ಹೋತಿ. ಸೋ ‘‘ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಭಿಕ್ಖುಸತಾನಂ ಭಿಕ್ಖಂ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಥ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ವುತ್ತೋ ‘‘ಚೂಳಪನ್ಥಕಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಸೇಸಾನಂ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ ಆಹ. ಚೂಳಪನ್ಥಕೋ ತಂ ಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ಭಿಯ್ಯೋಸೋಮತ್ತಾಯ ದೋಮನಸ್ಸಪ್ಪತ್ತೋ ಅಹೋಸಿ. ಸತ್ಥಾ ಚೂಳಪನ್ಥಕಸ್ಸ ಖೇದಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಚೂಳಪನ್ಥಕೋ ಮಯಿ ಗತೇ ಬುಜ್ಝಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಗನ್ತ್ವಾ ಅವಿದೂರೇ ಠಾನೇ ಅತ್ತಾನಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ ತ್ವಂ, ಪನ್ಥಕ, ರೋದಸೀ’’ತಿ ಆಹ. ಭಾತಾ ಮಂ, ಭನ್ತೇ, ಪಣಾಮೇತೀತಿ. ಪನ್ಥಕ, ತುಯ್ಹಂ ಭಾತಿಕಸ್ಸ ಪರಪುಗ್ಗಲಾನಂ ಆಸಯಾನುಸಯಞಾಣಂ ನತ್ಥಿ, ತ್ವಂ ಬುದ್ಧವೇನೇಯ್ಯಪುಗ್ಗಲೋ ನಾಮಾತಿ ಇದ್ಧಿಯಾ ಅಭಿಸಙ್ಖರಿತ್ವಾ ಸುದ್ಧಂ ಚೋಳಖಣ್ಡಂ ಅದಾಸಿ ‘‘ಇಮಂ ಗಹೇತ್ವಾ ‘ರಜೋಹರಣಂ ರಜೋಹರಣ’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಭಾವೇಹಿ ಪನ್ಥಕಾ’’ತಿ.

ಸೋ ಸತ್ಥಾರಾ ದಿನ್ನಂ ಚೋಳಖಣ್ಡಂ ‘‘ರಜೋಹರಣಂ ರಜೋಹರಣ’’ನ್ತಿ ಹತ್ಥೇನ ಪರಿಮಜ್ಜನ್ತೋ ನಿಸೀದಿ. ತಸ್ಸ ಪರಿಮಜ್ಜನ್ತಸ್ಸ ಲೋಮಾನಿ ಕಿಲಿಟ್ಠಧಾತುಕಾನಿ ಜಾತಾನಿ. ಪುನ ಪರಿಮಜ್ಜನ್ತಸ್ಸ ಉಕ್ಖಲಿಪರಿಪುಞ್ಛನಸದಿಸಂ ಜಾತಂ. ಸೋ ಞಾಣಪರಿಪಾಕಂ ಆಗಮ್ಮ ತತ್ಥ ಖಯವಯಂ ಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಇದಂ ಚೋಳಖಣ್ಡಂ ಪಕತಿಯಾ ಪಣ್ಡರಂ ಪರಿಸುದ್ಧಂ, ಉಪಾದಿನ್ನಕಸರೀರಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಕಿಲಿಟ್ಠಂ ಜಾತಂ, ಇದಂ ಚಿತ್ತಮ್ಪಿ ಏವಂಗತಿಕಮೇವಾ’’ತಿ. ಸಮಾಧಿಂ ಭಾವೇತ್ವಾ ಚತ್ತಾರಿ ರೂಪಾವಚರಜ್ಝಾನಾನಿ ಪಾದಕಾನಿ ಕತ್ವಾ ಸಹ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಹಿ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ. ಸೋ ಮನೋಮಯಜ್ಝಾನಲಾಭೀ ಹುತ್ವಾ ಏಕೋ ಹುತ್ವಾ ಬಹುಧಾ, ಬಹುಧಾ ಹುತ್ವಾ ಏಕೋ ಭವಿತುಂ ಸಮತ್ಥೋ ಅಹೋಸಿ. ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೇನೇವ ಚಸ್ಸ ತೇಪಿಟಕಞ್ಚ ಛ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಚ ಆಗಮಿಂಸು.

ಪುನದಿವಸೇ ಸತ್ಥಾ ಏಕೂನೇಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ ಭಿಕ್ಖುಸತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಜೀವಕಸ್ಸ ನಿವೇಸನೇ ನಿಸೀದಿ. ಚೂಳಪನ್ಥಕೋ ಪನ ಅತ್ತನೋ ಭಿಕ್ಖಾಯ ಅಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತತ್ತಾಯೇವ ನ ಗತೋ. ಜೀವಕೋ ಯಾಗುಂ ದಾತುಂ ಆರಭಿ, ಸತ್ಥಾ ಹತ್ಥೇನ ಪತ್ತಂ ಪಿದಹಿ. ಕಸ್ಮಾ, ಭನ್ತೇ, ನ ಗಣ್ಹಥಾತಿ? ವಿಹಾರೇ ಏಕೋ ಭಿಕ್ಖು ಅತ್ಥಿ ಜೀವಕಾತಿ. ಸೋ ಪುರಿಸಂ ಪಹಿಣಿ ‘‘ಗಚ್ಛ, ಭಣೇ, ವಿಹಾರೇ ನಿಸಿನ್ನಂ ಅಯ್ಯಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಏಹೀ’’ತಿ. ಚೂಳಪನ್ಥಕತ್ಥೇರೋಪಿ ತಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಪುರೇ ಆಗಮನಾಯೇವ ಭಿಕ್ಖುಸಹಸ್ಸಂ ನಿಮ್ಮಿನಿತ್ವಾ ಏಕಮ್ಪಿ ಏಕೇನ ಅಸದಿಸಂ, ಏಕಸ್ಸಪಿ ಚ ಚೀವರವಿಚಾರಣಾದಿಸಮಣಕಮ್ಮಂ ಅಞ್ಞೇನ ಅಸದಿಸಂ ಅಕಾಸಿ. ಸೋ ಪುರಿಸೋ ವಿಹಾರೇ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಬಹುಭಾವಂ ದಿಸ್ವಾ ಗನ್ತ್ವಾ ಜೀವಕಸ್ಸ ಕಥೇಸಿ – ‘‘ಭನ್ತೇ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ವಿಹಾರೇ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೋ ಬಹುತರೋ, ತತೋ ಪಕ್ಕೋಸಿತಬ್ಬಂ ಭದನ್ತಂ ನ ಜಾನಾಮೀ’’ತಿ. ಜೀವಕೋ ಸತ್ಥಾರಂ ಪಟಿಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಕೋನಾಮೋ, ಭನ್ತೇ, ವಿಹಾರೇ ನಿಸಿನ್ನಭಿಕ್ಖೂ’’ತಿ? ಚೂಳಪನ್ಥಕೋ ನಾಮ ಜೀವಕಾತಿ. ಗಚ್ಛ ಭೋ ‘‘ಚೂಳಪನ್ಥಕೋ ನಾಮ ಕತರೋ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಆನೇಹೀತಿ. ಸೋ ವಿಹಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಚೂಳಪನ್ಥಕೋ ನಾಮ, ಭನ್ತೇ, ಕತರೋ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ಅಹಂ ಚೂಳಪನ್ಥಕೋ ಅಹಂ ಚೂಳಪನ್ಥಕೋ’’ತಿ ಭಿಕ್ಖುಸಹಸ್ಸಮ್ಪಿ ಕಥೇಸಿ. ಸೋ ಪುನಾಗನ್ತ್ವಾ ಜೀವಕಸ್ಸ ಕಥೇಸಿ ‘‘ಸಹಸ್ಸಮತ್ತಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಸಬ್ಬೇಪಿ ‘ಅಹಂ ಚೂಳಪನ್ಥಕೋ ಅಹಂ ಚೂಳಪನ್ಥಕೋ’ತಿ ಕಥೇನ್ತಿ, ಅಹಂ ‘ಅಸುಕೋ ನಾಮ ಪಕ್ಕೋಸಿತಬ್ಬೋ’ತಿ ನ ಜಾನಾಮೀ’’ತಿ. ಜೀವಕೋಪಿ ಪಟಿವಿದ್ಧಸಚ್ಚತಾಯ ‘‘ಇದ್ಧಿಮಾ ಭಿಕ್ಖೂ’’ತಿ ನಯತೋ ಞತ್ವಾ ‘‘ಪಠಮಂ ಕಥನಭಿಕ್ಖುಮೇವ ‘ತುಮ್ಹೇ ಸತ್ಥಾ ಪಕ್ಕೋಸತೀ’ತಿ ವತ್ವಾ ಚೀವರಕಣ್ಣೇ ಗಣ್ಹ ತಾತಾ’’ತಿ ಆಹ. ಸೋ ವಿಹಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತಥಾ ಅಕಾಸಿ, ತಾವದೇವ ಸಹಸ್ಸಮತ್ತಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಅನ್ತರಧಾಯಿಂಸು. ಸೋ ಥೇರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅಗಮಾಸಿ. ಸತ್ಥಾ ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಯಾಗುಂ ಗಣ್ಹಿ.

ದಸಬಲೇ ಭತ್ತಕಿಚ್ಚಂ ಕತ್ವಾ ವಿಹಾರಂ ಗತೇ ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ಕಥಾ ಉದಪಾದಿ ‘‘ಯಾವ ಮಹನ್ತಾ ವತ ಬುದ್ಧಾ ನಾಮ ಚತ್ತಾರೋ ಮಾಸೇ ಏಕಗಾಥಂ ಗಣ್ಹಿತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಏವಂಮಹಿದ್ಧಿಕಂ ಅಕಂಸೂ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾ ತೇಸಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಚಿತ್ತಾಚಾರಂ ಞತ್ವಾ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಞ್ಞತ್ತಾಸನೇ ನಿಸಜ್ಜ ‘‘ಕಿಂ ವದೇಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ನ ಭಗವಾ ಅಞ್ಞಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಕಥೇಮ, ಚೂಳಪನ್ಥಕೇನ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಸನ್ತಿಕಾ ಮಹಾಲಾಭೋ ಲದ್ಧೋತಿ ತುಮ್ಹಾಕಂಯೇವ ಗುಣಂ ಕಥೇಮಾತಿ. ಅನಚ್ಛರಿಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇದಾನಿ ಮಯ್ಹಂ ಓವಾದಂ ಕತ್ವಾ ಲೋಕುತ್ತರದಾಯಜ್ಜಲಾಭೋ, ಅಯಂ ಅತೀತೇಪಿ ಅಪರಿಪಕ್ಕಞಾಣೇ ಠಿತಸ್ಸ ಮಯ್ಹಂ ಓವಾದಂ ಕತ್ವಾ ಲೋಕಿಯದಾಯಜ್ಜಂ ಲಭೀತಿ. ಭಿಕ್ಖೂ ‘‘ಕದಾ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಆಯಾಚಿಂಸು. ಸತ್ಥಾ ತೇಸಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಅತೀತಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ದಸ್ಸೇಸಿ.

ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸೀನಗರೇ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೋ ನಾಮ ರಾಜಾ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇಸಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಚೂಳಕಸೇಟ್ಠಿ ನಾಮ ಪಣ್ಡಿತೋ ಬ್ಯತ್ತೋ ಸಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಾನಿ ಜಾನಾತಿ. ಸೋ ಏಕದಿವಸಂ ರಾಜೂಪಟ್ಠಾನಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಅನ್ತರವೀಥಿಯಂ ಮತಮೂಸಿಕಂ ದಿಸ್ವಾ ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ನಕ್ಖತ್ತಂ ಸಮಾನೇತ್ವಾ ಇದಮಾಹ – ‘‘ಸಕ್ಕಾ ಚಕ್ಖುಮತಾ ಕುಲಪುತ್ತೇನ ಇಮಂ ಉನ್ದೂರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ದಾರಭರಣಞ್ಚ ಕಾತುಂ ಕಮ್ಮನ್ತೇ ಚ ಪಯೋಜೇತು’’ನ್ತಿ. ಅಞ್ಞತರೋ ದುಗ್ಗತಕುಲಪುತ್ತೋ ತಂ ಸೇಟ್ಠಿಸ್ಸ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ನಾಯಂ ಅಜಾನಿತ್ವಾ ಕಥೇಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಮೂಸಿಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಆಪಣೇ ಬಿಳಾರಸ್ಸತ್ಥಾಯ ದತ್ವಾ ಕಾಕಣಿಕಂ ಲಭಿ. ತಾಯ ಕಾಕಣಿಕಾಯ ಫಾಣಿತಂ ಕಿಣಿತ್ವಾ ಏಕೇನ ಕುಟೇನ ಪಾನೀಯಂ ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಅರಞ್ಞತೋ ಆಗಚ್ಛನ್ತೇ ಮಾಲಾಕಾರೇ ದಿಸ್ವಾ ಥೋಕಂ ಥೋಕಂ ಫಾಣಿತಖಣ್ಡಂ ದತ್ವಾ ಉಳುಙ್ಕೇನ ಪಾನೀಯಂ ಅದಾಸಿ. ತೇ ತಸ್ಸ ಏಕೇಕಂ ಪುಪ್ಫಮುಟ್ಠಿಂ ಅದಂಸು. ಸೋ ತೇನ ಪುಪ್ಫಮೂಲೇನ ಪುನದಿವಸೇಪಿ ಫಾಣಿತಞ್ಚ ಪಾನೀಯಘಟಞ್ಚ ಗಹೇತ್ವಾ ಪುಪ್ಫಾರಾಮಮೇವ ಗತೋ. ತಸ್ಸ ತಂದಿವಸಂ ಮಾಲಾಕಾರಾ ಅಡ್ಢಓಚಿತಕೇ ಪುಪ್ಫಗಚ್ಛೇ ದತ್ವಾ ಅಗಮಂಸು. ಸೋ ನಚಿರಸ್ಸೇವ ಇಮಿನಾ ಉಪಾಯೇನ ಅಟ್ಠ ಕಹಾಪಣೇ ಲಭಿ.

ಪುನ ಏಕಸ್ಮಿಂ ವಾತವುಟ್ಠಿದಿವಸೇ ಛಡ್ಡಿತಉಯ್ಯಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪತಿತದಾರೂನಂ ರಾಸಿಂ ಕತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನೋ ರಾಜಕುಮ್ಭಕಾರಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಾ ಸೋಳಸ ಕಹಾಪಣೇ ಲಭಿ. ಸೋ ಚತುವೀಸತಿಯಾ ಕಹಾಪಣೇಸು ಜಾತೇಸು ‘‘ಅತ್ಥಿ ಅಯಂ ಉಪಾಯೋ ಮಯ್ಹ’’ನ್ತಿ ನಗರದ್ವಾರತೋ ಅವಿದೂರೇ ಠಾನೇ ಏಕಂ ಪಾನೀಯಚಾಟಿಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಪಞ್ಚಸತೇ ತಿಣಹಾರಕೇ ಪಾನೀಯೇನ ಉಪಟ್ಠಹಿ. ತೇ ಆಹಂಸು – ‘‘ತ್ವಂ, ಸಮ್ಮ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಬಹುಪಕಾರೋ, ಕಿಂ ತೇ ಕರೋಮಾ’’ತಿ? ಸೋಪಿ ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಕಿಚ್ಚೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ಕರಿಸ್ಸಥಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇತೋ ಚಿತೋ ಚ ವಿಚರನ್ತೋ ಥಲಪಥಕಮ್ಮಿಕೇನ ಚ ಜಲಪಥಕಮ್ಮಿಕೇನ ಚ ಸದ್ಧಿಂ ಮಿತ್ತಸನ್ಥವಂ ಅಕಾಸಿ. ತಸ್ಸ ಥಲಪಥಕಮ್ಮಿಕೋ ‘‘ಸ್ವೇ ಇಮಂ ನಗರಂ ಅಸ್ಸವಾಣಿಜಕೋ ಪಞ್ಚ ಅಸ್ಸಸತಾನಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಗಮಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಆಚಿಕ್ಖಿ. ಸೋ ತಸ್ಸ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ತಿಣಹಾರಕಾನಂ ಸಞ್ಞಂ ದತ್ವಾ ಏಕೇಕಂ ತಿಣಕಲಾಪಂ ದಿಗುಣಂ ಕತ್ವಾ ಆಹರಾಪೇಸಿ. ಅಥ ಸೋ ಅಸ್ಸಾನಂ ನಗರಂ ಪವಿಟ್ಠವೇಲಾಯ ತಿಣಕಲಾಪಸಹಸ್ಸಂ ಅನ್ತರದ್ವಾರೇ ರಾಸಿಂ ಕತ್ವಾ ನಿಸೀದಿ. ಅಸ್ಸವಾಣಿಜೋ ಸಕಲನಗರೇ ಅಸ್ಸಾನಂ ಚಾರಿಂ ಅಲಭಿತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಸಹಸ್ಸಂ ದತ್ವಾ ತಂ ತಿಣಂ ಗಣ್ಹಿ.

ತತೋ ಕತಿಪಾಹಚ್ಚಯೇನಸ್ಸ ಸಮುದ್ದಕಮ್ಮಿಕಸಹಾಯಕೋ ಆರೋಚೇಸಿ ‘‘ಪಟ್ಟನಂ ಮಹಾನಾವಾ ಆಗತಾ’’ತಿ. ಸೋ ‘‘ಅತ್ಥಿ ಅಯಂ ಉಪಾಯೋ’’ತಿ ಅಟ್ಠಹಿ ಕಹಾಪಣೇಹಿ ಸಬ್ಬಪರಿವಾರಸಮ್ಪನ್ನಂ ತಾವಕಾಲಿಕಂ ರಥಂ ಗಹೇತ್ವಾ ನಾವಾಪಟ್ಟನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಏಕಂ ಅಙ್ಗುಲಿಮುದ್ದಿಕಂ ನಾವಿಕಸ್ಸ ಸಚ್ಚಕಾರಂ ದತ್ವಾ ಅವಿದೂರೇ ಠಾನೇ ಸಾಣಿಂ ಪರಿಕ್ಖಿಪಾಪೇತ್ವಾ ತತ್ಥ ನಿಸಿನ್ನೋ ಪುರಿಸೇ ಆಣಾಪೇಸಿ ‘‘ಬಾಹಿರಕೇಸು ವಾಣಿಜೇಸು ಆಗತೇಸು ತತಿಯೇನ ಪಟಿಹಾರೇನ ಆರೋಚೇಥಾ’’ತಿ. ‘‘ನಾವಾ ಆಗತಾ’’ತಿ ಸುತ್ವಾ ಬಾರಾಣಸಿತೋ ಸತಮತ್ತಾ ವಾಣಿಜಾ ‘‘ಭಣ್ಡಂ ಗಣ್ಹಾಮಾ’’ತಿ ಆಗಮಂಸು. ಭಣ್ಡಂ ತುಮ್ಹೇ ನ ಲಭಿಸ್ಸಥ, ಅಸುಕಟ್ಠಾನೇ ನಾಮ ಮಹಾವಾಣಿಜೇನ ಸಚ್ಚಕಾರೋ ದಿನ್ನೋತಿ. ತೇ ತೇಸಂ ಸುತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಆಗತಾ, ಪಾದಮೂಲಿಕಪುರಿಸಾ ಪುರಿಮಸಞ್ಞಾವಸೇನ ತತಿಯೇನ ಪಾಟಿಹಾರೇನ ತೇಸಂ ಆಗತಭಾವಂ ಆರೋಚೇಸುಂ. ತೇ ಸತಮತ್ತಾಪಿ ವಾಣಿಜಾ ಏಕೇಕಂ ಸಹಸ್ಸಂ ದತ್ವಾ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ನಾವಾಯ ಪತ್ತಿಕಾ ಹುತ್ವಾ ಪುನ ಏಕೇಕಂ ಸಹಸ್ಸಂ ದತ್ವಾ ಪತ್ತಿಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಾಪೇತ್ವಾ ಭಣ್ಡಂ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕಂ ಅಕಂಸು. ಸೋ ಪುರಿಸೋ ದ್ವೇ ಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಬಾರಾಣಸಿಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕತಞ್ಞುನಾ ಭವಿತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಏಕಂ ಸತಸಹಸ್ಸಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಚೂಳಸೇಟ್ಠಿಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗತೋ.

ಅಥ ತಂ ಚೂಳಸೇಟ್ಠಿ ‘‘ಕಿಂ ತೇ, ತಾತ, ಕತ್ವಾ ಇದಂ ಧನಂ ಲದ್ಧ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ಸೋ ‘‘ತುಮ್ಹೇಹಿ ಕಥಿತಉಪಾಯೇ ಠತ್ವಾ ಚತುಮಾಸಬ್ಭನ್ತರೇಯೇವ ಲದ್ಧ’’ನ್ತಿ ಆಹ. ಸೇಟ್ಠಿ ತಸ್ಸ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಇದಾನಿ ಏವರೂಪಂ ದಾರಕಂ ಪರಸನ್ತಕಂ ಕಾತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವಯಪ್ಪತ್ತಂ ಧೀತರಂ ದತ್ವಾ ಸಕಲಕುಟುಮ್ಬಸ್ಸ ಸಾಮಿಕಂ ಅಕಾಸಿ. ಸೋಪಿ ಕುಲಪುತ್ತೋ ಸೇಟ್ಠಿನೋ ಅಚ್ಚಯೇನ ತಸ್ಮಿಂ ನಗರೇ ಸೇಟ್ಠಿಟ್ಠಾನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಯಾವತಾಯುಕಂ ಠತ್ವಾ ಯಥಾಕಮ್ಮಂ ಗತೋ. ಸತ್ಥಾ ದ್ವೇ ವತ್ಥೂನಿ ಕಥೇತ್ವಾ ಅನುಸನ್ಧಿಂ ಘಟೇತ್ವಾ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧಕಾಲೇ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

‘‘ಅಪ್ಪಕೇನಪಿ ಮೇಧಾವೀ, ಪಾಭತೇನ ವಿಚಕ್ಖಣೋ;

ಸಮುಟ್ಠಾಪೇತಿ ಅತ್ತಾನಂ, ಅಣುಂ ಅಗ್ಗಿಂವ ಸನ್ಧಮ’’ನ್ತಿ. (ಜಾ. ೧.೧.೪);

ಇತಿ ಸತ್ಥಾ ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾನಂ ಇಮಂ ಕಾರಣಂ ದಸ್ಸೇಸಿ. ಅಯಂ ದ್ವಿನ್ನಮ್ಪಿ ಮಹಾಸಾವಕಾನಂ ಪುಬ್ಬಪತ್ಥನತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅನುಪುಬ್ಬಿಕಥಾ. ಅಪರಭಾಗೇ ಪನ ಸತ್ಥಾ ಅರಿಯಗಣಪರಿವುತೋ ಧಮ್ಮಾಸನೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಮನೋಮಯಂ ಕಾಯಂ ಅಭಿನಿಮ್ಮಿನನ್ತಾನಂ ಚೇತೋವಿವಟ್ಟಕುಸಲಾನಞ್ಚ ಚೂಳಪನ್ಥಕತ್ಥೇರಂ ಅಗ್ಗಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇಸಿ, ಸಞ್ಞಾವಿವಟ್ಟಕುಸಲಾನಂ ಮಹಾಪನ್ಥಕನ್ತಿ.

ಸುಭೂತಿತ್ಥೇರವತ್ಥು

೨೦೧. ತತಿಯೇ ಅರಣವಿಹಾರೀನನ್ತಿ ನಿಕ್ಕಿಲೇಸವಿಹಾರೀನಂ. ರಣನ್ತಿ ಹಿ ರಾಗಾದಯೋ ಕಿಲೇಸಾ ವುಚ್ಚನ್ತಿ, ತೇಸಂ ಅಭಾವೇನ ನಿಕ್ಕಿಲೇಸವಿಹಾರೋ ಅರಣವಿಹಾರೋ ನಾಮ. ಸೋ ಯೇಸಂ ಅತ್ಥಿ, ತೇ ಅರಣವಿಹಾರಿನೋ. ತೇಸಂ ಅರಣವಿಹಾರೀನಂ ಸುಭೂತಿತ್ಥೇರೋ ಅಗ್ಗೋತಿ. ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಹಿ ಅಞ್ಞೇಪಿ ಖೀಣಾಸವಾ ಅರಣವಿಹಾರಿನೋವ, ಥೇರೇನ ಪನ ಧಮ್ಮದೇಸನಾಯ ಏತಂ ನಾಮಂ ಲದ್ಧಂ. ಅಞ್ಞೇ ಹಿ ಭಿಕ್ಖೂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ಉದ್ದಿಸ್ಸಕಂ ಕತ್ವಾ ವಣ್ಣಂ ವಾ ಅವಣ್ಣಂ ವಾ ಕಥೇನ್ತಿ, ಥೇರೋ ಪನ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ಸತ್ಥಾರಾ ದೇಸಿತನಿಯಾಮತೋ ಅನೋಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ದೇಸೇತಿ, ತಸ್ಮಾ ಅರಣವಿಹಾರೀನಂ ಅಗ್ಗೋ ನಾಮ ಜಾತೋ.

೨೦೨. ಚತುತ್ಥೇ ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯಾನನ್ತಿ ದಕ್ಖಿಣಾರಹಾನಂ. ತತ್ಥ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಅಞ್ಞೇಪಿ ಖೀಣಾಸವಾ ಅಗ್ಗದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯಾ, ಥೇರೋ ಪನ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರನ್ತೋ ಘರೇ ಘರೇ ಮೇತ್ತಾಝಾನಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಸಮಾಪತ್ತಿತೋ ವುಟ್ಠಾಯ ಭಿಕ್ಖಂ ಗಣ್ಹಾತಿ ‘‘ಏವಂ ಭಿಕ್ಖಾದಾಯಕಾನಂ ಮಹಪ್ಫಲಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ತಸ್ಮಾ ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯಾನಂ ಅಗ್ಗೋತಿ ವುತ್ತೋ. ಅತ್ತಭಾವೋ ಪನಸ್ಸ ಸುಸಮಿದ್ಧೋ, ಅಲಙ್ಕತತೋರಣಂ ವಿಯ ಚಿತ್ತಪಟೋ ವಿಯ ಚ ಅತಿವಿಯ ವಿರೋಚತಿ. ತಸ್ಮಾ ಸುಭೂತೀತಿ ವುಚ್ಚತಿ.

ತಸ್ಸ ಪಞ್ಹಕಮ್ಮೇ ಅಯಮನುಪುಬ್ಬಿಕಥಾ – ಅಯಂ ಕಿರ ಪದುಮುತ್ತರೇ ಭಗವತಿ ಅನುಪ್ಪನ್ನೇಯೇವ ಹಂಸವತೀನಗರೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಮಹಾಸಾಲಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ, ನನ್ದಮಾಣವೋತಿಸ್ಸ ನಾಮಂ ಅಕಂಸು. ಸೋ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ತಯೋ ವೇದೇ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ತತ್ಥ ಸಾರಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತೋ ಅತ್ತನೋ ಪರಿವಾರೇಹಿ ಚತುಚತ್ತಾಲೀಸಾಯ ಮಾಣವಕಸಹಸ್ಸೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಪಬ್ಬತಪಾದೇ ಇಸಿಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಪಞ್ಚ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಅಟ್ಠ ಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ನಿಬ್ಬತ್ತೇಸಿ, ಅನ್ತೇವಾಸಿಕೇಪಿ ಝಾನಲಾಭಿನೋ ಅಕಾಸಿ.

ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಪದುಮುತ್ತರೋ ಭಗವಾ ಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಹಂಸವತೀನಗರಂ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ವಿಹರನ್ತೋ ಏಕದಿವಸಂ ಪಚ್ಚೂಸಸಮಯೇ ಲೋಕಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ನನ್ದತಾಪಸಸ್ಸ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕಾನಂ ಜಟಿಲಾನಂ ಅರಹತ್ತೂಪನಿಸ್ಸಯಂ ನನ್ದತಾಪಸಸ್ಸ ಚ ದ್ವೀಹಙ್ಗೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಸ್ಸ ಸಾವಕಸ್ಸ ಠಾನನ್ತರಪತ್ಥನಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಾತೋವ ಸರೀರಪಟಿಜಗ್ಗನಂ ಕತ್ವಾ ಪುಬ್ಬಣ್ಹಸಮಯಂ ಪತ್ತಚೀವರಮಾದಾಯ ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರಸ್ಸ ವತ್ಥುಮ್ಹಿ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ನನ್ದತಾಪಸಸ್ಸ ಅಸ್ಸಮಂ ಅಗಮಾಸಿ. ತತ್ಥ ಫಲಾಫಲದಾನಞ್ಚ ಪುಪ್ಫಾಸನಪಞ್ಞಾಪನಞ್ಚ ನಿರೋಧಸಮಾಪತ್ತಿಸಮಾಪಜ್ಜನಞ್ಚ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಸತ್ಥಾ ಪನ ನಿರೋಧಾ ವುಟ್ಠಿತೋ ಅರಣವಿಹಾರಿಅಙ್ಗೇನ ಚ ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯಙ್ಗೇನ ಚಾತಿ ದ್ವೀಹಙ್ಗೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಂ ಏಕಂ ಸಾವಕಂ ‘‘ಇಸಿಗಣಸ್ಸ ಪುಪ್ಫಾಸನಾನುಮೋದನಂ ಕರೋಹೀ’’ತಿ ಆಣಾಪೇಸಿ. ಸೋ ಅತ್ತನೋ ವಿಸಯೇ ಠತ್ವಾ ತೇಪಿಟಕಂ ಸಮ್ಮಸಿತ್ವಾ ಅನುಮೋದನಂ ಅಕಾಸಿ. ತಸ್ಸ ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಸತ್ಥಾ ಸಯಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸಿ. ದೇಸನಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ಸಬ್ಬೇ ಚತುಚತ್ತಾಲೀಸಸಹಸ್ಸಾಪಿ ತಾಪಸಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿಂಸು. ನನ್ದತಾಪಸೋ ಪನ ಅನುಮೋದಕಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ನಿಮಿತ್ತಂ ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಸತ್ಥು ದೇಸನಾನುಸಾರೇನ ಞಾಣಂ ಪೇಸೇತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ಏಥ, ಭಿಕ್ಖವೋ’’ತಿ ಸೇಸಭಿಕ್ಖೂನಂ ಹತ್ಥಂ ಪಸಾರೇಸಿ. ಸಬ್ಬೇಪಿ ಅನ್ತರಹಿತಕೇಸಮಸ್ಸೂ ಇದ್ಧಿಮಯಪರಿಕ್ಖಾರಾ ವಸ್ಸಸಟ್ಠಿಕತ್ಥೇರಾ ವಿಯ ಅಹೇಸುಂ.

ನನ್ದತಾಪಸೋ ತಥಾಗತಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಸಮ್ಮುಖೇ ಠಿತೋ ಆಹ – ‘‘ಭನ್ತೇ, ಯೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಇಸಿಗಣಸ್ಸ ಪುಪ್ಫಾಸನಾನುಮೋದನಾ ಕತಾ, ಕೋ ನಾಮೋಯಂ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಸಾಸನೇ’’ತಿ? ಅರಣವಿಹಾರಿಅಙ್ಗೇನ ಚ ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯಙ್ಗೇನ ಚ ಏತದಗ್ಗಂ ಪತ್ತೋ ಏಸೋತಿ. ‘‘ಭನ್ತೇ, ಅಹಮ್ಪಿ ಇಮಿನಾ ಸತ್ತಾಹಕತೇನ ಅಧಿಕಾರಕಮ್ಮೇನ ಅಞ್ಞಂ ಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ನ ಪತ್ಥೇಮಿ, ಅನಾಗತೇ ಪನಾಹಂ ಏಕಸ್ಸ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನೇ ಅಯಂ ಥೇರೋ ವಿಯ ದ್ವೀಹಙ್ಗೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಭವೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ಪತ್ಥನಂ ಅಕಾಸಿ. ಸತ್ಥಾ ಅನನ್ತರಾಯಂ ದಿಸ್ವಾ ಬ್ಯಾಕರಿತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ. ನನ್ದತಾಪಸೋಪಿ ಕಾಲೇನ ಕಾಲಂ ದಸಬಲಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ಅಪರಿಹೀನಜ್ಝಾನೋ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ. ಇದಮಸ್ಸ ಕಲ್ಯಾಣಕಮ್ಮಂ. ಅನ್ತರಾ ಪನ ಕಮ್ಮಂ ನ ಕಥಿಯತಿ.

ಸೋ ಕಪ್ಪಸತಸಹಸ್ಸಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಸುಮನಸೇಟ್ಠಿಸ್ಸ ಗೇಹೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ, ಸುಭೂತೀತಿಸ್ಸ ನಾಮಂ ಅಕಂಸು. ಅಪರಭಾಗೇ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಸತ್ಥಾ ಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ ರಾಜಗಹಂ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ವಿಹರತಿ. ತದಾ ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕೋ ಸೇಟ್ಠಿ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಉಟ್ಠಾನಕಭಣ್ಡಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಸಹಾಯಕಸ್ಸ ರಾಜಗಹಸೇಟ್ಠಿನೋ ಘರಂ ಗತೋ ಸತ್ಥು ಉಪ್ಪನ್ನಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ಸೀತವನೇ ವಿಹರನ್ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪಠಮದಸ್ಸನೇನೇವ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ಸತ್ಥಾರಂ ಸಾವತ್ಥಿಂ ಆಗಮನತ್ಥಾಯ ಯಾಚಿತ್ವಾ ಪಞ್ಚಚತ್ತಾಲೀಸಯೋಜನೇ ಮಗ್ಗೇ ಯೋಜನೇ ಯೋಜನೇ ಸತಸಹಸ್ಸಪರಿಚ್ಚಾಗೇನ ವಿಹಾರೇ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ರಾಜಮಾನೇನ ಅಟ್ಠಕರೀಸಪ್ಪಮಾಣಂ ಜೇತರಾಜಕುಮಾರಸ್ಸ ಉಯ್ಯಾನಭೂಮಿಂ ಕೋಟಿಸನ್ಥಾರೇನ ಕಿಣಿತ್ವಾ ತತ್ಥ ಭಗವತೋ ವಿಹಾರಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ಅದಾಸಿ. ವಿಹಾರಮಹದಿವಸೇ ಅಯಂ ಸುಭೂತಿಕುಟಿಮ್ಬಿಕೋ ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕಸೇಟ್ಠಿನಾ ಸದ್ಧಿಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣನ್ತೋ ಸದ್ಧಂ ಪಟಿಲಭಿತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿ. ಸೋ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನೋ ದ್ವೇ ಮಾತಿಕಾ ಪಗುಣಂ ಕತ್ವಾ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಕಥಾಪೇತ್ವಾ ಅರಞ್ಞೇ ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತೋ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಮೇತ್ತಾಝಾನಂ ಪಾದಕಂ ಕತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ. ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಧಮ್ಮಂ ಕಥೇತಿ, ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರನ್ತೋ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಮೇತ್ತಾಝಾನತೋ ವುಟ್ಠಾಯ ಭಿಕ್ಖಂ ಗಣ್ಹಾತಿ. ಅಥ ನಂ ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಕಾರಣದ್ವಯಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಅರಣವಿಹಾರೀನಞ್ಚ ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯಾನಞ್ಚ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಅಗ್ಗಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇಸೀತಿ.

ಖದಿರವನಿಯರೇವತತ್ಥೇರವತ್ಥು

೨೦೩. ಪಞ್ಚಮೇ ಆರಞ್ಞಕಾನನ್ತಿ ಅರಞ್ಞವಾಸೀನಂ. ರೇವತೋ ಖದಿರವನಿಯೋತಿ ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿತ್ಥೇರಸ್ಸ ಕನಿಟ್ಠಭಾತಿಕೋ. ಸೋ ಯಥಾ ಅಞ್ಞೇ ಥೇರಾ ಅರಞ್ಞೇ ವಸಮಾನಾ ವನಸಭಾಗಂ ಉದಕಸಭಾಗಂ ಭಿಕ್ಖಾಚಾರಸಭಾಗಞ್ಚ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ಅರಞ್ಞೇ ವಸನ್ತಿ, ನ ಏವಂ ವಸಿ. ಏತಾನಿ ಪನ ಸಭಾಗಾನಿ ಅನಾದಿಯಿತ್ವಾ ಉಜ್ಜಙ್ಗಲಸಕ್ಖರಪಾಸಾಣವಿಸಮೇ ಖದಿರವನೇ ಪಟಿವಸತಿ. ತಸ್ಮಾ ಆರಞ್ಞಕಾನಂ ಅಗ್ಗೋತಿ ವುತ್ತೋ.

ತಸ್ಸ ಪಞ್ಹಕಮ್ಮೇ ಅಯಮನುಪುಬ್ಬಿಕಥಾ – ಅಯಂ ಕಿರ ಅತೀತೇ ಪದುಮುತ್ತರಬುದ್ಧಕಾಲೇ ಹಂಸವತೀನಗರೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ ಮಹಾಗಙ್ಗಾಯ ಪಯಾಗಪತಿಟ್ಠಾನತಿತ್ಥೇ ನಾವಾಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತೋ ಪಟಿವಸತಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಸತ್ಥಾ ಸತಸಹಸ್ಸಭಿಕ್ಖುಪರಿವಾರೋ ಚಾರಿಕಂ ಚರನ್ತೋ ಪಯಾಗಪತಿಟ್ಠಾನತಿತ್ಥಂ ಸಮ್ಪಾಪುಣಿ. ಸೋ ದಸಬಲಂ ದಿಸ್ವಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಕಾಲೇನ ಕಾಲಂ ಬುದ್ಧದಸ್ಸನಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಅಯಂ ಮೇ ಕಲ್ಯಾಣಕಮ್ಮಾಯೂಹನಕ್ಖಣೋ’’ತಿ ನಾವಾಸಙ್ಘಾಟಂ ಬನ್ಧಾಪೇತ್ವಾ ಉಪರಿ ಚೇಲವಿತಾನಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ಗನ್ಧಮಾಲಾದಾಮಾನಿ ಓಸಾರೇತ್ವಾ ಹೇಟ್ಠಾ ವರಪೋತ್ಥಕಂ ಚಿತ್ತತ್ಥರಣಂ ಅತ್ಥರಾಪೇತ್ವಾ ಸಪರಿವಾರಂ ಸತ್ಥಾರಂ ಪರತೀರಂ ತಾರೇಸಿ.

ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಸತ್ಥಾ ಏಕಂ ಆರಞ್ಞಕಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಏತದಗ್ಗೇ ಠಪೇಸಿ. ಸೋ ನಾವಿಕೋ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಮಯಾಪಿ ಏವಮೇವಂ ಅನಾಗತೇ ಏಕಸ್ಸ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನೇ ಆರಞ್ಞಕಾನಂ ಅಗ್ಗೇನ ಭವಿತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಸತ್ಥಾರಂ ನಿಮನ್ತೇತ್ವಾ ಸತ್ತಾಹಂ ಮಹಾದಾನಂ ದತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಪಾದಮೂಲೇ ನಿಪಜ್ಜಿತ್ವಾ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ತುಮ್ಹೇಹಿ ಏತದಗ್ಗೇ ಠಪಿತೋ ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ವಿಯ ಅಹಮ್ಪಿ ಅನಾಗತೇ ಏಕಸ್ಸ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನೇ ಆರಞ್ಞಕಾನಂ ಅಗ್ಗೋ ಭವೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ಪತ್ಥನಂ ಅಕಾಸಿ. ಸತ್ಥಾ ಅನನ್ತರಾಯಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅನಾಗತೇ ಗೋತಮಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನೇ ತ್ವಂ ಆರಞ್ಞಕಾನಂ ಅಗ್ಗೋ ಭವಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ ಬ್ಯಾಕರಿತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ. ಅನ್ತರಾ ಪನ ಅಞ್ಞಂ ಕಮ್ಮಂ ನ ಕಥಿಯತಿ.

ಸೋ ಯಾವಜೀವಂ ಕಲ್ಯಾಣಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರನ್ತೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ಮಗಧಕ್ಖೇತ್ತೇ ನಾಲಕಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಾಮೇ ಸಾರೀಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಯಾ ಕುಚ್ಛಿಮ್ಹಿ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ತಿಣ್ಣಂ ಭಾತಿಕಾನಂ ತಿಸ್ಸನ್ನಞ್ಚ ಭಗಿನೀನಂ ಸಬ್ಬಕನಿಟ್ಠೋ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ, ರೇವತೋತಿಸ್ಸ ನಾಮಂ ಅಕಂಸು. ಅಥಸ್ಸ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಚಿನ್ತೇಸುಂ – ‘‘ವಡ್ಢಿತವಡ್ಢಿತೇ ದಾರಕೇ ಸಮಣಾ ಸಕ್ಯಪುತ್ತಿಯಾ ನೇತ್ವಾ ಪಬ್ಬಾಜೇನ್ತಿ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪುತ್ತಂ ರೇವತಂ ದಹರಮೇವ ಘರಬನ್ಧನೇನ ಬನ್ಧಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಸಮಾನಕುಲತೋ ದಾರಿಕಂ ಆನೇತ್ವಾ ರೇವತಸ್ಸ ಅಯ್ಯಿಕಂ ವನ್ದಾಪೇತ್ವಾ, ‘‘ಅಮ್ಮ, ತವ ಅಯ್ಯಿಕಾಯ ಮಹಲ್ಲಕತರಾ ಹೋಹೀ’’ತಿ ಆಹಂಸು. ರೇವತೋ ತೇಸಂ ಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅಯಂ ದಾರಿಕಾ ದಹರಾ ಪಠಮವಯೇ ಠಿತಾ, ಇಮಿಸ್ಸಾ ಕಿರ ಏವಂವಿಧಂ ರೂಪಂ ಮಮ ಅಯ್ಯಿಕಾಯ ರೂಪಸದಿಸಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಪುಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮಿ ತಾವ ನೇಸಂ ಅಧಿಪ್ಪಾಯ’’ನ್ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಆಹ – ‘‘ತುಮ್ಹೇ ಕಿಂ ಕಥೇಥಾ’’ತಿ? ತಾತ, ‘‘ಅಯಂ ದಾರಿಕಾ ಅಯ್ಯಿಕಾ ವಿಯ ತೇ ಜರಂ ಪಾಪುಣಾತೂ’’ತಿ ವದಾಮಾತಿ. ಸೋ ‘‘ಇಮಿಸ್ಸಾ ರೂಪಂ ಏವಂವಿಧಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ತಾತ, ಕಿಂ ವದೇಸಿ, ಮಹಾಪುಞ್ಞಾ ಏವಂವಿಧಾ ಹೋನ್ತೀತಿ.

ಸೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಇದಂ ಕಿರ ರೂಪಂ ಇಮಿನಾ ನಿಯಾಮೇನ ವಲಿತ್ತಚಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ ಪಲಿತಕೇಸಂ ಖಣ್ಡದನ್ತಂ, ಅಹಂ ಏವರೂಪೇ ರೂಪೇ ರಜ್ಜಿತ್ವಾ ಕಿಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಿ, ಮಮ ಭಾತಿಕಾನಂ ಗತಮಗ್ಗಮೇವ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಕೀಳನ್ತೋ ವಿಯ ಹುತ್ವಾ ಸಮವಯೇ ತರುಣದಾರಕೇ ಆಹ – ‘‘ಏಥ, ಭೋ, ವಿಧಾವನಿಕಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ನಿಕ್ಖಮಿ. ತಾತ, ಮಙ್ಗಲದಿವಸೇ ಮಾ ಬಹಿ ಗಚ್ಛಾತಿ. ಸೋ ದಾರಕೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಕೀಳನ್ತೋ ವಿಯ ಅತ್ತನೋ ಧಾವನವಾರೇ ಸಮ್ಪತ್ತೇ ಥೋಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಪಞ್ಚೇತ್ವಾ ಆಗಚ್ಛತಿ. ಪುನ ದುತಿಯವಾರೇ ಸಮ್ಪತ್ತೇ ತತೋ ತುರಿತಂ ವಿಯ ಗನ್ತ್ವಾ ಆಗತೋ, ತತಿಯವಾರೇ ಸಮ್ಪತ್ತೇ ‘‘ಅಯಂ ಮೇ ಕಾಲೋ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ಸಮ್ಮುಖಟ್ಠಾನೇನೇವ ಪಲಾಯಿತ್ವಾ ಪಂಸುಕೂಲಿಕಭಿಕ್ಖೂನಂ ನಿವಾಸಟ್ಠಾನಂ ಅರಞ್ಞಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಥೇರೇ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಯಾಚಿ. ಸಪ್ಪುರಿಸ ಮಯಂ ತಂ ನ ಜಾನಾಮ ‘‘ಕಸ್ಸಾಸಿ ಪುತ್ತೋ’’ತಿ, ತ್ವಞ್ಚ ಅಲಙ್ಕತನಿಯಾಮೇನೇವ ಆಗತೋ, ಕೋ ತಂ ಪಬ್ಬಾಜೇತುಂ ಉಸ್ಸಹಿಸ್ಸತೀತಿ. ಸೋ ಉಭೋ ಬಾಹಾ ಪಗ್ಗಯ್ಹ ‘‘ವಿಲುಮ್ಪನ್ತಿ ಮಂ ವಿಲುಮ್ಪನ್ತಿ ಮ’’ನ್ತಿ ಮಹಾರವಂ ವಿರವಿ. ಇತೋ ಚಿತೋ ಚ ಭಿಕ್ಖೂ ಸನ್ನಿಪತಿತ್ವಾ ‘‘ಸಪ್ಪುರಿಸ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ತವ ವತ್ಥಂ ವಾ ಪಿಳನ್ಧನಂ ವಾ ಕೋಚಿ ಗಣ್ಹನ್ತೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ತ್ವಞ್ಚ ‘ವಿಲುಮ್ಪನ್ತೀ’ತಿ ವದಸಿ, ಕಿಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದಸೀ’’ತಿ? ಭನ್ತೇ, ನಾಹಂ ವತ್ಥಾಲಙ್ಕಾರಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದಾಮಿ, ತಿಸ್ಸನ್ನಂ ಪನ ಮೇ ಸಮ್ಪತ್ತೀನಂ ವಿಲೋಪೋ ವತ್ತತಿ, ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದಾಮಿ. ಮಂ ತಾವ ತುಮ್ಹೇ ಮಾ ಪಬ್ಬಾಜಯಿತ್ಥ, ಭಾತರಂ ಪನ ಮೇ ಜಾನಾಥಾತಿ. ಕೋನಾಮೋ ಪನ ತೇ ಭಾತಾತಿ? ಗಿಹಿಕಾಲೇ ಉಪತಿಸ್ಸೋ ನಾಮ, ಇದಾನಿ ಪನ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ನಾಮ ಜಾತೋತಿ ವದನ್ತೀತಿ. ‘‘ಆವುಸೋ, ಏವಂ ಸನ್ತೇ ಅಯಂ ಕುಲಪುತ್ತೋ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಕನಿಟ್ಠಭಾತಿಕೋ ನಾಮ ಹೋತಿ, ಜೇಟ್ಠಭಾತಿಕೋ ನೋ ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿ ಪುರೇತರಂಯೇವ ಆಹ – ‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಞಾತಕಾ ಸಬ್ಬೇವ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಕಾ, ಯೋ ಕೋಚಿ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಞಾತೀತಿ ಆಗಚ್ಛತಿ, ತಂ ಯೇನ ತೇನುಪಾಯೇನ ಪಬ್ಬಾಜೇಯ್ಯಥಾ’ತಿ. ಅಯಂ ಪನ ಥೇರಸ್ಸ ಅಜ್ಝತ್ತಭಾತಿಕೋ, ಪಬ್ಬಾಜೇಥ ನ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ತಚಪಞ್ಚಕಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಆಚಿಕ್ಖಿತ್ವಾ ಪಬ್ಬಾಜಯಿಂಸು. ಅಥ ನಂ ಪರಿಪುಣ್ಣವಸ್ಸಂ ಉಪಸಮ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನೇ ಯೋಜಯಿಂಸು.

ಥೇರೋ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಚರಿಯುಪಜ್ಝಾಯಾನಂ ಅವಿದೂರೇ ಠಾನೇ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಂ ಖದಿರವನಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಕರೋತಿ. ತಸ್ಸ ‘‘ಅರಹತ್ತಂ ಅಪ್ಪತ್ವಾ ದಸಬಲಂ ವಾ ಭಾತಿಕತ್ಥೇರಂ ವಾ ನ ಪಸ್ಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವಾಯಮನ್ತಸ್ಸೇವ ತಯೋ ಮಾಸಾ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಾ, ಸುಖುಮಾಲಕುಲಪುತ್ತಸ್ಸ ಲೂಖಭೋಜನಂ ಭುಞ್ಜನ್ತಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ವಲೀತಂ ನಾಮ ಹೋತಿ, ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ವಿಮೋಕ್ಖಂ ನ ಗತಂ. ಸೋ ತೇಮಾಸಚ್ಚಯೇನ ಪವಾರೇತ್ವಾ ವುತ್ಥವಸ್ಸೋ ಹುತ್ವಾ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಠಾನೇ ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಕರೋತಿ. ತಸ್ಸ ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ಏಕಗ್ಗಂ ಅಹೋಸಿ, ಸೋ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ.

ಅಥಾಯಸ್ಮಾ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಸತ್ಥಾರಂ ಆಹ – ‘‘ಭನ್ತೇ, ಮಯ್ಹಂ ಕಿರ ಕನಿಟ್ಠಭಾತಾ ರೇವತೋ ಪಬ್ಬಜಿತೋ, ಸೋ ಅಭಿರಮೇಯ್ಯ ವಾ ನ ವಾ, ಗನ್ತ್ವಾ ನಂ ಪಸ್ಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಭಗವಾ ರೇವತಸ್ಸ ಆರದ್ಧವಿಪಸ್ಸಕಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ದ್ವೇ ವಾರೇ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ತತಿಯವಾರೇ ಯಾಚಿತೋ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತಭಾವಂ ಞತ್ವಾ, ‘‘ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಅಹಮ್ಪಿ ಗಮಿಸ್ಸಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಆರೋಚೇಹೀ’’ತಿ. ಥೇರೋ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ಸನ್ನಿಪಾತೇತ್ವಾ, ‘‘ಆವುಸೋ, ಸತ್ಥಾ ಚಾರಿಕಂ ಚರಿತುಕಾಮೋ, ಗನ್ತುಕಾಮಾ ಆಗಚ್ಛನ್ತೂ’’ತಿ ಸಬ್ಬೇಸಂಯೇವ ಆರೋಚೇಸಿ. ದಸಬಲಸ್ಸ ಚಾರಿಕತ್ಥಾಯ ಗಮನಕಾಲೇ ಓಹೀನಕಭಿಕ್ಖೂ ನಾಮ ಅಪ್ಪಕಾ ಹೋನ್ತಿ, ‘‘ಸತ್ಥು ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣಂ ಸರೀರಂ ಪಸ್ಸಿಸ್ಸಾಮ, ಮಧುರಧಮ್ಮಕಥಂ ವಾ ಸುಣಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಗನ್ತುಕಾಮಾವ ಬಹುಕಾ ಹೋನ್ತಿ. ಇತಿ ಸತ್ಥಾ ಮಹಾಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಪರಿವಾರೋ ‘‘ರೇವತಂ ಪಸ್ಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ನಿಕ್ಖನ್ತೋ.

ಅಥೇಕಸ್ಮಿಂ ಪದೇಸೇ ಆನನ್ದತ್ಥೇರೋ ದ್ವೇಧಾಪಥಂ ಪತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಭನ್ತೇ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ದ್ವೇ ಮಗ್ಗಾ, ಕತರಮಗ್ಗೇನ ಸಙ್ಘೋ ಗಚ್ಛತೂ’’ತಿ. ಕತರಮಗ್ಗೋ, ಆನನ್ದ, ಉಜುಕೋತಿ? ಭನ್ತೇ, ಉಜುಮಗ್ಗೋ ತಿಂಸಯೋಜನೋ ಅಮನುಸ್ಸಪಥೋ, ಪರಿಹಾರಮಗ್ಗೋ ಪನ ಸಟ್ಠಿಯೋಜನಿಕೋ ಖೇಮೋ ಸುಭಿಕ್ಖೋತಿ. ಆನನ್ದ, ಸೀವಲಿ ಅಮ್ಹೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಆಗತೋತಿ? ಆಮ, ಭನ್ತೇ, ಆಗತೋತಿ. ತೇನ ಹಿ ಸಙ್ಘೋ ಉಜುಮಗ್ಗಮೇವ ಗಣ್ಹತು, ಸೀವಲಿಸ್ಸ ಪುಞ್ಞಂ ವೀಮಂಸಿಸ್ಸಾಮಾತಿ. ಸತ್ಥಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಪರಿವಾರೋ ಸೀವಲಿತ್ಥೇರಸ್ಸ ಪುಞ್ಞವೀಮಂಸನತ್ಥಂ ಅಟವಿಮಗ್ಗಂ ಅಭಿರುಹಿ. ಮಗ್ಗಂ ಅಭಿರುಹನಟ್ಠಾನತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ದೇವಸಙ್ಘೋ ಯೋಜನೇ ಯೋಜನೇ ಠಾನೇ ನಗರಂ ಮಾಪೇತ್ವಾ ಬುದ್ಧಪ್ಪಮುಖಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ವಸನತ್ಥಾಯ ವಿಹಾರೇ ಪಟಿಯಾದೇಸಿ. ದೇವಪುತ್ತಾ ರಞ್ಞಾ ಪೇಸಿತಕಮ್ಮಕಾರಾ ವಿಯ ಹುತ್ವಾ ಯಾಗುಖಜ್ಜಕಾದೀನಿ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಕಹಂ ಅಯ್ಯೋ ಸೀವಲಿ, ಕಹಂ ಅಯ್ಯೋ ಸೀವಲೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛನ್ತಾ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ಥೇರೋ ತಂ ಸಕ್ಕಾರಸಮ್ಮಾನಂ ಗಣ್ಹಾಪೇತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗಚ್ಛತಿ. ಸತ್ಥಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿ.

ಇಮಿನಾವ ನಿಯಾಮೇನ ಸತ್ಥಾ ಸಕ್ಕಾರಸಮ್ಮಾನಂ ಅನುಭವನ್ತೋ ದೇವಸಿಕಂ ಯೋಜನಪರಮಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತಿಂಸಯೋಜನಿಕಂ ಕನ್ತಾರಂ ಅತಿಕ್ಕಮ್ಮ ಖದಿರವನಿಯತ್ಥೇರಸ್ಸ ಸಭಾಗಟ್ಠಾನಂ ಪತ್ತೋ. ಥೇರೋ ಸತ್ಥು ಆಗಮನಂ ಞತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ವಸನಟ್ಠಾನೇ ಬುದ್ಧಪ್ಪಮುಖಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಪಹೋನಕವಿಹಾರೇ ದಸಬಲಸ್ಸ ಗನ್ಧಕುಟಿಂ ರತ್ತಿಟ್ಠಾನದಿವಾಟ್ಠಾನಾದೀನಿ ಚ ಇದ್ಧಿಯಾ ಮಾಪೇತ್ವಾ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಪಚ್ಚುಗ್ಗಮನಂ ಗತೋ. ಸತ್ಥಾ ಅಲಙ್ಕತಪಟಿಯತ್ತೇನ ಮಗ್ಗೇನ ವಿಹಾರಂ ಪಾವಿಸಿ. ಅಥ ತಥಾಗತೇ ಗನ್ಧಕುಟಿಂ ಪವಿಟ್ಠೇ ಭಿಕ್ಖೂ ವಸ್ಸಗ್ಗೇನ ಪತ್ತಸೇನಾಸನಾನಿ ಪವಿಸಿಂಸು. ದೇವತಾ ‘‘ಅಕಾಲೋ ಆಹಾರಸ್ಸಾ’’ತಿ ಅಟ್ಠವಿಧಂ ಪಾನಕಂ ಆಹರಿಂಸು. ಸತ್ಥಾ ಸಙ್ಘೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಪಾನಕಂ ಪಿವಿ. ಇಮಿನಾವ ನಿಯಾಮೇನ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಸಕ್ಕಾರಸಮ್ಮಾನಂ ಅನುಭವನ್ತಸ್ಸೇವ ಅದ್ಧಮಾಸೋ ಅತಿಕ್ಕನ್ತೋ.

ಅಥೇಕಚ್ಚೇ ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತಭಿಕ್ಖೂ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಕಥಂ ಉಪ್ಪಾದಯಿಂಸು ‘‘ಸತ್ಥಾ ದಸಬಲೋ ‘ಮಯ್ಹಂ ಅಗ್ಗಸಾವಕಸ್ಸ ಕನಿಟ್ಠಭಾತಾ’ತಿ ವತ್ವಾ ಏವರೂಪಂ ನವಕಮ್ಮಿಕಭಿಕ್ಖುಂ ಪಸ್ಸಿತುಂ ಆಗತೋ, ಇಮಸ್ಸ ವಿಹಾರಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಜೇತವನಮಹಾವಿಹಾರೋ ವಾ ವೇಳುವನವಿಹಾರಾದಯೋ ವಾ ಕಿಂ ಕರಿಸ್ಸನ್ತಿ. ಅಯಮ್ಪಿ ಭಿಕ್ಖು ಏವರೂಪಸ್ಸ ನವಕಮ್ಮಸ್ಸ ಕಾರಕೋ, ಕಿಂ ನಾಮ ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಕರಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ? ಅಥ ಸತ್ಥಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಮಯಿ ಚಿರಂ ವಸನ್ತೇ ಇದಂ ಠಾನಂ ಆಕಿಣ್ಣಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಆರಞ್ಞಕಾ ಭಿಕ್ಖೂ ನಾಮ ಪವಿವೇಕತ್ಥಿಕಾ ಹೋನ್ತಿ, ರೇವತಸ್ಸ ಅಫಾಸುವಿಹಾರೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ತತೋ ರೇವತಸ್ಸ ದಿವಾಟ್ಠಾನಂ ಗತೋ. ಥೇರೋ ಏಕಕೋವ ಚಙ್ಕಮನಕೋಟಿಯಂ ಆಲಮ್ಬನಫಲಕಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಪಾಸಾಣಫಲಕೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಸತ್ಥಾರಂ ದೂರತೋವ ಆಗಚ್ಛನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಚ್ಚುಗ್ಗನ್ತ್ವಾ ವನ್ದಿ.

ಅಥ ನಂ ಸತ್ಥಾ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ರೇವತ, ಇಮಂ ವಾಳಮಿಗಟ್ಠಾನಂ, ಚಣ್ಡಾನಂ ಹತ್ಥಿಅಸ್ಸಾದೀನಂ ಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ ಕಿನ್ತಿ ಕರೋಸೀ’’ತಿ? ತೇಸಂ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಸದ್ದಂ ಸುಣತೋ ಅರಞ್ಞರತಿ ನಾಮ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ. ಸತ್ಥಾ ತಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ರೇವತತ್ಥೇರಸ್ಸ ಪಞ್ಚಹಿ ಗಾಥಾಸತೇಹಿ ಅರಞ್ಞೇ ನಿವಾಸಾನಿಸಂಸಂ ನಾಮ ಕಥೇತ್ವಾ ಪುನದಿವಸೇ ಅವಿದೂರೇ ಠಾನೇ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತ್ವಾ ರೇವತತ್ಥೇರಂ ನಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಯೇಹಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಥೇರಸ್ಸ ಅವಣ್ಣೋ ಕಥಿತೋ, ತೇಸಂ ಕತ್ತರಯಟ್ಠಿಉಪಾಹನಾತೇಲನಾಳಿಛತ್ತಾನಂ ಪಮುಸ್ಸನಭಾವಂ ಅಕಾಸಿ. ತೇ ಅತ್ತನೋ ಪರಿಕ್ಖಾರತ್ಥಾಯ ನಿವತ್ತಾ ಆಗತಮಗ್ಗೇನೇವ ಗಚ್ಛನ್ತಾಪಿ ತಂ ಠಾನಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ. ಪಠಮಂ ಹಿ ತೇ ಅಲಙ್ಕತಪಟಿಯತ್ತೇನ ಮಗ್ಗೇನ ಗನ್ತ್ವಾ ತಂದಿವಸಂ ಪನ ವಿಸಮಮಗ್ಗೇನ ಗಚ್ಛನ್ತಾ ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಉಕ್ಕುಟಿಕಂ ನಿಸೀದನ್ತಿ, ಜಾಣುಕೇನ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ತೇ ಗುಮ್ಬೇ ಚ ಗಚ್ಛೇ ಚ ಕಣ್ಟಕೇ ಚ ಮದ್ದನ್ತಾ ಅತ್ತನೋ ವಸಿತಸಭಾಗಟ್ಠಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ಖದಿರಖಾಣುಕೇ ಅತ್ತನೋ ಛತ್ತಂ ಸಞ್ಜಾನನ್ತಿ, ಉಪಾಹನಂ ಕತ್ತರಯಟ್ಠಿಂ ತೇಲನಾಳಿಂ ಸಞ್ಜಾನನ್ತಿ. ತೇ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ‘‘ಇದ್ಧಿಮಾ ಅಯಂ ಭಿಕ್ಖೂ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಪರಿಕ್ಖಾರೇ ಆದಾಯ ‘‘ದಸಬಲಸ್ಸ ಪಟಿಯತ್ತಸಕ್ಕಾರೋ ನಾಮ ಏವರೂಪೋ ಹೋತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಾ ಆಗಮಂಸು.

ಪುರತೋ ಗತಭಿಕ್ಖೂ, ವಿಸಾಖಾ ಉಪಾಸಿಕಾ, ಅತ್ತನೋ ಗೇಹೇ ನಿಸಿನ್ನಕಾಲೇ ಪುಚ್ಛತಿ – ‘‘ಮನಾಪಂ ನು ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ರೇವತತ್ಥೇರಸ್ಸ ವಸನಟ್ಠಾನ’’ನ್ತಿ? ಮನಾಪಂ ಉಪಾಸಿಕೇ ನನ್ದನವನಚಿತ್ತಲತಾದಿಪಟಿಭಾಗಂ ತಂ ಸೇನಾಸನನ್ತಿ. ಅಥ ನೇಸಂ ಸಬ್ಬಪಚ್ಛತೋ ಆಗತಭಿಕ್ಖೂ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಮನಾಪಂ, ಅಯ್ಯಾ, ರೇವತತ್ಥೇರಸ್ಸ ವಸನಟ್ಠಾನ’’ನ್ತಿ. ಮಾ ಪುಚ್ಛ ಉಪಾಸಿಕೇ, ಕಥೇತುಂ ಅಯುತ್ತಟ್ಠಾನಮೇತಂ, ಉಜ್ಜಙ್ಗಲಂ ಸಕ್ಖರಪಾಸಾಣವಿಸಮಂ ಖದಿರವನಂ ಏತಂ, ತತ್ಥ ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ವಿಹರತೀತಿ. ವಿಸಾಖಾ, ಪುರಿಮಾನಞ್ಚ ಪಚ್ಛಿಮಾನಞ್ಚ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಕೇಸಂ ನು ಖೋ ಕಥಾ ಸಚ್ಚಾ’’ತಿ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತೇ ಗನ್ಧಮಾಲಂ ಆದಾಯ ದಸಬಲಸ್ಸ ಉಪಟ್ಠಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ, ವನ್ದಿತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನಾ ಸತ್ಥಾರಂ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಭನ್ತೇ, ರೇವತತ್ಥೇರಸ್ಸ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ಏಕಚ್ಚೇ, ಅಯ್ಯಾ, ವಣ್ಣೇನ್ತಿ, ಏಕಚ್ಚೇ ನಿನ್ದನ್ತಿ, ಕಿಂ ನಾಮೇತಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ? ವಿಸಾಖೇ ರಮಣೀಯಂ ವಾ ಹೋತು ಮಾ ವಾ, ಯಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಅರಿಯಾನಂ ಚಿತ್ತಂ ರಮತಿ, ತದೇವ ಠಾನಂ ರಮಣೀಯಂ ನಾಮಾತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

‘‘ಗಾಮೇ ವಾ ಯದಿ ವಾರಞ್ಞೇ, ನಿನ್ನೇ ವಾ ಯದಿ ವಾ ಥಲೇ;

ಯತ್ಥ ಅರಹನ್ತೋ ವಿಹರನ್ತಿ, ತಂ ಭೂಮಿರಾಮಣೇಯ್ಯಕ’’ನ್ತಿ. (ಧ. ಪ. ೯೮; ಸಂ. ನಿ. ೧.೨೬೧);

ಅಥ ಸತ್ಥಾ ಅಪರಭಾಗೇ ಜೇತವನಮಹಾವಿಹಾರೇ ಅರಿಯಗಣಮಜ್ಝೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಥೇರಂ ಆರಞ್ಞಕಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಅಗ್ಗಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇಸೀತಿ.

ಕಙ್ಖಾರೇವತತ್ಥೇರವತ್ಥು

೨೦೪. ಛಟ್ಠೇ ಝಾಯೀನನ್ತಿ ಝಾನಲಾಭೀನಂ ಝಾನಾಭಿರತಾನಂ. ಸೋ ಕಿರ ಥೇರೋ ಯಾ ಝಾನಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ದಸಬಲೋ ಸಮಾಪಜ್ಜತಿ, ತತೋ ಅಪ್ಪತರಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಬಹುತರಾ ಸಮಾಪಜ್ಜತಿ. ತಸ್ಮಾ ಝಾಯೀನಂ ಅಗ್ಗೋ ನಾಮ ಜಾತೋ. ಕಙ್ಖಾಯನಭಾವೇನ ಕಙ್ಖಾರೇವತೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಕಙ್ಖಾ ನಾಮ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ, ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಕೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕಿಂ ಪನ ಅಞ್ಞೇ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಕಾ ನತ್ಥೀತಿ? ಅತ್ಥಿ, ಅಯಂ ಪನ ಥೇರೋ ಕಪ್ಪಿಯೇಪಿ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ ಉಪ್ಪಾದೇಸಿ. ತೇನಸ್ಸ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಕತಾ ಅತಿಪಾಕಟಾ ಜಾತಾತಿ ಕಙ್ಖಾರೇವತೋತ್ವೇವ ಸಙ್ಖಂ ಗತೋ.

ತಸ್ಸ ಪಞ್ಹಕಮ್ಮೇ ಅಯಮನುಪುಬ್ಬಿಕಥಾ – ಅಯಂ ಕಿರ ಪದುಮುತ್ತರಬುದ್ಧಕಾಲೇ ಪುರಿಮನಯೇನೇವ ಮಹಾಜನೇನ ಸದ್ಧಿಂ ವಿಹಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪರಿಸಪರಿಯನ್ತೇ ಠಿತೋ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣನ್ತೋ ಸತ್ಥಾರಂ ಏಕಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಝಾನಾಭಿರತಾನಂ ಅಗ್ಗಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಮಯಾಪಿ ಅನಾಗತೇ ಏವರೂಪೇನ ಭವಿತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಸತ್ಥಾರಂ ನಿಮನ್ತೇತ್ವಾ ಪುರಿಮನಯೇನೇವ ಸತ್ತಾಹಂ ಮಹಾಸಕ್ಕಾರಂ ಕತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಆಹ – ‘‘ಭನ್ತೇ, ಅಹಂ ಇಮಿನಾ ಅಧಿಕಾರಕಮ್ಮೇನ ನ ಅಞ್ಞಂ ಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಪತ್ಥೇಮಿ, ಯಥಾ ಪನ ಸೋ ತುಮ್ಹೇಹಿ ಇತೋ ಸತ್ತದಿವಸಮತ್ಥಕೇ ಭಿಕ್ಖು ಝಾಯೀನಂ ಅಗ್ಗಟ್ಠಾನೇ ಠಪಿತೋ, ಏವಂ ಅಹಮ್ಪಿ ಅನಾಗತೇ ಏಕಸ್ಸ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನೇ ಝಾಯೀನಂ ಅಗ್ಗೋ ಭವೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ಪತ್ಥನಂ ಅಕಾಸಿ. ಸತ್ಥಾ ಅನಾಗತಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ಸಮಿಜ್ಝನಭಾವಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅನಾಗತೇ ಕಪ್ಪಸತಸಹಸ್ಸಾವಸಾನೇ ಗೋತಮೋ ನಾಮ ಬುದ್ಧೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತಿ, ತಸ್ಸ ಸಾಸನೇ ತ್ವಂ ಝಾಯೀನಂ ಅಗ್ಗೋ ಭವಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ ಬ್ಯಾಕರಿತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ.

ಸೋ ಯಾವಜೀವಂ ಕಲ್ಯಾಣಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಕಪ್ಪಸತಸಹಸ್ಸಂ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರಿತ್ವಾ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಸಾವತ್ಥಿನಗರೇ ಮಹಾಭೋಗಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಂ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನತ್ಥಂ ಗಚ್ಛನ್ತೇನ ಮಹಾಜನೇನ ಸದ್ಧಿಂ ವಿಹಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪರಿಸಪರಿಯನ್ತೇ ಠಿತೋ ದಸಬಲಸ್ಸ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ಸದ್ಧಂ ಪಟಿಲಭಿತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತೋ ಉಪಸಮ್ಪದಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಕಥಾಪೇತ್ವಾ ಝಾನಪರಿಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತೋ ಝಾನಲಾಭೀ ಹುತ್ವಾ ಝಾನಮೇವ ಪಾದಕಂ ಕತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಫಲಂ ಪಾಪುಣಿ. ಸೋ ದಸಬಲೇನ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಸಮಾಪತ್ತೀನಂ ಅಪ್ಪತರಾ ಠಪೇತ್ವಾ ಬಹುತರಾ ಸಮಾಪಜ್ಜನ್ತೋ ಅಹೋರತ್ತಂ ಝಾನೇಸು ಚಿಣ್ಣವಸೀ ಅಹೋಸಿ. ಅಥ ನಂ ಅಪರಭಾಗೇ ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಗುಣಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಝಾಯೀನಂ ಅಗ್ಗಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇಸಿ. ‘‘ಅಕಪ್ಪಿಯೋ, ಆವುಸೋ ಗುಳೋ, ಅಕಪ್ಪಿಯಾ ಮುಗ್ಗಾ’’ತಿ (ಮಹಾವ. ೨೭೨) ಏವಂ ಪನ ಕಪ್ಪಿಯೇಸ್ವೇವ ವತ್ಥೂಸು ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದಿತತಾಯ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಸಙ್ಖಾತಾಯ ಕಙ್ಖಾಯ ಭಾವೇನ ಕಙ್ಖಾರೇವತೋತಿ ಸಙ್ಖಂ ಗತೋತಿ.

ಸೋಣಕೋಳಿವಿಸತ್ಥೇರವತ್ಥು

೨೦೫. ಸತ್ತಮೇ ಆರದ್ಧವೀರಿಯಾನನ್ತಿ ಪಗ್ಗಹಿತವೀರಿಯಾನಂ ಪರಿಪುಣ್ಣವೀರಿಯಾನಂ. ಸೋಣೋ ಕೋಳಿವಿಸೋತಿ ಸೋಣೋತಿ ತಸ್ಸ ನಾಮಂ, ಕೋಳಿವಿಸೋತಿ ಗೋತ್ತಂ. ಕೋಟಿವೇಸ್ಸೋತಿ ವಾ ಅತ್ಥೋ, ಇಸ್ಸರಿಯೇನ ಕೋಟಿಪ್ಪತ್ತಸ್ಸ ವೇಸ್ಸಕುಲಸ್ಸ ದಾರಕೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ವೀರಿಯಂ ನಾಮ ವಡ್ಢೇತಬ್ಬಂ ಹೋತಿ, ಥೇರಸ್ಸ ಪನ ಹಾಪೇತಬ್ಬಮೇವ ಅಹೋಸಿ. ತಸ್ಮಾ ಏಸ ಆರದ್ಧವೀರಿಯಾನಂ ಅಗ್ಗೋ ನಾಮ ಜಾತೋ.

ತಸ್ಸ ಪಞ್ಹಕಮ್ಮೇ ಅಯಮನುಪುಬ್ಬಿಕಥಾ – ಅಯಂ ಕಿರ ಅತೀತೇ ಪದುಮುತ್ತರಬುದ್ಧಕಾಲೇ ಸೇಟ್ಠಿಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ, ಸಿರಿವಡ್ಢಕುಮಾರೋತಿಸ್ಸ ನಾಮಂ ಅಕಂಸು. ಸೋ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ಪುರಿಮನಯೇನೇವ ವಿಹಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪರಿಸಪರಿಯನ್ತೇ ಠಿತೋ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣನ್ತೋ ಸತ್ಥಾರಂ ಏಕಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಆರದ್ಧವೀರಿಯಾನಂ ಅಗ್ಗಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಮಯಾಪಿ ಅನಾಗತೇ ಏವರೂಪೇನ ಭವಿತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ದೇಸನಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ದಸಬಲಂ ನಿಮನ್ತೇತ್ವಾ ಸತ್ತಾಹಂ ಮಹಾದಾನಂ ದತ್ವಾ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಪತ್ಥನಂ ಅಕಾಸಿ. ಸತ್ಥಾ ತಸ್ಸ ಪತ್ಥನಾಯ ಸಮಿಜ್ಝನಭಾವಂ ದಿಸ್ವಾ ಪುರಿಮನಯೇನೇವ ಬ್ಯಾಕರಿತ್ವಾ ವಿಹಾರಂ ಗತೋ.

ಸೋಪಿ ಸಿರಿವಡ್ಢಸೇಟ್ಠಿ ಯಾವಜೀವಂ ಕುಸಲಂ ಕತ್ವಾ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರನ್ತೋ ಕಪ್ಪಸತಸಹಸ್ಸಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಕಪ್ಪೇ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೇ ಕಸ್ಸಪದಸಬಲೇ ಅನುಪ್ಪನ್ನೇ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಭಗವತಿ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಕುಲಗೇಹೇ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಗಣ್ಹಿ. ಸೋ ಅತ್ತನೋ ಸಹಾಯಕೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಗಙ್ಗಾಯಂ ಕೀಳತಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಏಕೋ ಜಿಣ್ಣಚೀವರಿಕೋ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧೋ ‘‘ಬಾರಾಣಸಿಂ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ಗಙ್ಗಾತೀರೇ ಪಣ್ಣಸಾಲಂ ಕತ್ವಾ ವಸ್ಸಂ ಉಪಗಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಉದಕೇನ ಸಮುಪಬ್ಯೂಳ್ಹೇ ದಣ್ಡಕೇ ಚ ವಲ್ಲಿಯೋ ಚ ಸಂಕಡ್ಢತಿ. ಅಯಂ ಕುಮಾರೋ ಸಹಾಯಕೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಠಿತೋ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ಕಿಂ ಕರೋಥಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ಕುಮಾರ ಉಪಕಟ್ಠೇ ಅನ್ತೋವಸ್ಸೇ ಪಬ್ಬಜಿತಾನಂ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ನಾಮ ಲದ್ಧುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ. ‘‘ಭನ್ತೇ, ಅಜ್ಜೇವ ಏಕದಿವಸಂ ಅಯ್ಯೋ ಯಥಾ ತಥಾ ಆಗಮೇತು, ಅಹಂ ಸ್ವೇ ಅಯ್ಯಸ್ಸ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆಹ. ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧೋ ‘‘ತಸ್ಸೇವ ಕುಮಾರಸ್ಸ ಸಙ್ಗಹಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆಗತತ್ತಾ ಅಧಿವಾಸೇಸಿ. ಸೋ ತಸ್ಸ ಅಧಿವಾಸನಂ ವಿದಿತ್ವಾ ಗತೋ ಪುನದಿವಸೇ ಸಕ್ಕಾರಸಮ್ಮಾನಂ ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಸ್ಸ ಆಗಮನಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧೋಪಿ ‘‘ಕಹಂ ನು ಖೋ ಅಜ್ಜ ಭಿಕ್ಖಾಚಾರಂ ಲಭಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆವಜ್ಜೇನ್ತೋ ಞತ್ವಾ ತಸ್ಸೇವ ಗೇಹದ್ವಾರಂ ಅಗಮಾಸಿ.

ಕುಮಾರೋ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಂ ದಿಸ್ವಾ ಸಮ್ಪಿಯಾಯಮಾನೋ ಪತ್ತಂ ಆದಾಯ ಭಿಕ್ಖಂ ದತ್ವಾ ‘‘ಇಮಂ ಅನ್ತೋವಸ್ಸಂ ಮಯ್ಹಂ ಗೇಹದ್ವಾರಮೇವ ಆಗಚ್ಛಥ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಪಟಿಞ್ಞಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧೇ ಭತ್ತಕಿಚ್ಚಂ ಕತ್ವಾ ಪಕ್ಕನ್ತೇ ಅತ್ತನೋ ಸಹಾಯಕೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಏಕದಿವಸೇನೇವ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಸ್ಸ ವಸನಪಣ್ಣಸಾಲಞ್ಚ ಚಙ್ಕಮನಞ್ಚ ರತ್ತಿಟ್ಠಾನದಿವಾಟ್ಠಾನಾನಿ ಚ ಕಾರಾಪೇತ್ವಾ ಅದಾಸಿ. ತಸ್ಸೇವ ಪಣ್ಣಸಾಲಂ ಪವಿಸನವೇಲಾಯ ಹರಿತೂಪಲಿತ್ತಾಯ ಭೂಮಿಯಾ ‘‘ಪಾದೇಸು ಕಲಲಂ ಮಾ ಲಗ್ಗೀ’’ತಿ ಅತ್ತನೋ ಪಾರುಪನಂ ಸತಸಹಸ್ಸಗ್ಘನಕಂ ರತ್ತಕಮ್ಬಲಂ ಭೂಮತ್ಥರಣಂ ಸನ್ಥರಿತ್ವಾ ಕಮ್ಬಲಸ್ಸ ವಣ್ಣೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸರೀರಪ್ಪಭಂ ಏಕಸದಿಸಂ ದಿಸ್ವಾ ಅತಿವಿಯ ಪಸನ್ನೋ ಹುತ್ವಾ ಆಹ – ‘‘ಯಥಾ ತುಮ್ಹೇಹಿ ಅಕ್ಕನ್ತಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಇಮಸ್ಸ ಕಮ್ಬಲಸ್ಸ ಅತಿವಿಯ ಪಭಾ ವಿರೋಚತಿ, ಏವಮೇವ ಮಯ್ಹಮ್ಪಿ ನಿಬ್ಬತ್ತನಿಬ್ಬತ್ತಟ್ಠಾನೇ ಹತ್ಥಪಾದಾನಂ ವಣ್ಣೋ ಬನ್ಧುಜೀವಕಪುಪ್ಫವಣ್ಣೋ ಹೋತು, ಸತಕ್ಖತ್ತುಂ ವಿಹತಕಪ್ಪಾಸಪಟಲಫಸ್ಸಸದಿಸೋವ ಫಸ್ಸೋ ಹೋತೂ’’ತಿ. ಸೋ ತೇಮಾಸಂ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಂ ಉಪಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಪವಾರಿತಕಾಲೇ ತಿಚೀವರಂ ಅದಾಸಿ. ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧೋ ಪರಿಪುಣ್ಣಪತ್ತಚೀವರೋ ಗನ್ಧಮಾದನಮೇವ ಗತೋ.

ಸೋಪಿ ಕುಲಪುತ್ತೋ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರನ್ತೋ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಕಾಳಚಮ್ಪಾನಗರೇ ಉಪಸೇಟ್ಠಿಸ್ಸ ಘರೇ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಗಣ್ಹಿ. ತಸ್ಸ ಪಟಿಸನ್ಧಿಗ್ಗಹಣಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸೇಟ್ಠಿಕುಲಂ ಅನೇಕಾನಿ ಪಣ್ಣಾಕಾರಸಹಸ್ಸಾನಿ ಆಗಚ್ಛನ್ತಿ. ಜಾತದಿವಸೇ ಚ ಸಕಲನಗರಂ ಏಕಸಕ್ಕಾರಸಮ್ಮಾನಂ ಅಹೋಸಿ. ಅಥಸ್ಸ ನಾಮಗ್ಗಹಣದಿವಸೇ ಮಾತಾಪಿತರೋ ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪುತ್ತೋ ಅತ್ತನೋ ನಾಮಂ ಗಣ್ಹಿತ್ವಾವ ಆಗತೋ, ರತ್ತಸುವಣ್ಣರಸಪರಿಸಿತ್ತಾ ವಿಯಸ್ಸ ಸರೀರಚ್ಛವೀ’’ತಿ ಸೋಣಕುಮಾರೋತ್ವೇವಸ್ಸ ನಾಮಂ ಅಕಂಸು.

ಅಥಸ್ಸ ಸಟ್ಠಿ ಧಾತಿಯೋ ಉಪನೇತ್ವಾ ದೇವಕುಮಾರಂ ವಿಯ ನಂ ಸುಖೇನ ವಡ್ಢೇಸುಂ. ತಸ್ಸ ಏವರೂಪಂ ಆಹಾರವಿಧಾನಂ ಅಹೋಸಿ – ಸಟ್ಠಿಕರೀಸಮತ್ತಂ ಠಾನಂ ಕಸಿತ್ವಾ ತಿವಿಧೇನ ಉದಕೇನ ಪೋಸೇನ್ತಿ. ಕೇದಾರೇ ಪವಿಸನ್ತೀಸು ಉದಕಮಾತಿಕಾಸು ಖೀರೋದಕಸ್ಸ ಚ ಗನ್ಧೋದಕಸ್ಸ ಚ ಅನೇಕಾನಿ ಚಾಟಿಸಹಸ್ಸಾನಿ ಆಸಿಞ್ಚನ್ತಿ. ಸಾಲಿಸೀಸಾನಂ ಖೀರಗ್ಗಹಣಕಾಲೇ ಸುಕಾದೀನಂ ಪಾಣಾನಂ ಉಚ್ಛಿಟ್ಠಕರಣನಿವಾರಣತ್ಥಂ ವೀಹಿಗಬ್ಭಾನಂ ಸುಖುಮಾಲಭಾವತ್ಥಞ್ಚ ಪರಿಯನ್ತಪರಿಕ್ಖೇಪೇ ಚ ಅನ್ತರನ್ತರಾ ಚ ಥಮ್ಭೇ ನಿಖನಿತ್ವಾ ಉಪರಿ ದಣ್ಡಕೇ ದತ್ವಾ ಕಿಲಞ್ಜೇಹಿ ಛಾದೇತ್ವಾ ಸಮನ್ತಾ ಸಾಣಿಯಾ ಪರಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಸಬ್ಬಪರಿಯನ್ತೇ ಆರಕ್ಖಂ ಗಣ್ಹನ್ತಿ. ಸಸ್ಸೇ ನಿಪ್ಫನ್ನೇ ಕೋಟ್ಠೇ ಚತುಜಾತಿಗನ್ಧೇಹಿ ಪರಿಭಣ್ಡಂ ಕತ್ವಾ ಉಪರಿ ಉತ್ತಮಗನ್ಧೇಹಿ ಪರಿಭಾವೇನ್ತಿ. ಅನೇಕಸಹಸ್ಸಪುರಿಸಾ ಖೇತ್ತಂ ಓರುಯ್ಹ ಸಾಲಿಸೀಸಾನಿ ವಣ್ಟೇಸು ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಮುಟ್ಠಿಮುಟ್ಠಿಯೋ ಕತ್ವಾ ರಜ್ಜುಕೇಹಿ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಸುಕ್ಖಾಪೇನ್ತಿ. ತತೋ ಕೋಟ್ಠಕಸ್ಸ ಹೇಟ್ಠಿಮತಲೇ ಗನ್ಧೇ ಸನ್ಥರಿತ್ವಾ ಉಪರಿ ಸಾಲಿಸೀಸಾನಿ ಸನ್ಥರನ್ತಿ. ಏವಂ ಏಕನ್ತರಿಕಂ ಕತ್ವಾ ಸನ್ಥರನ್ತಾ ಕೋಟ್ಠಕಂ ಪೂರೇತ್ವಾ ದ್ವಾರಂ ಪಿದಹನ್ತಿ, ತಿವಸ್ಸಸಮ್ಪತ್ತಕಾಲೇ ಕೋಟ್ಠಕಂ ವಿವರನ್ತಿ. ವಿವಟಕಾಲೇ ಸಕಲನಗರಂ ಸುಗನ್ಧಗನ್ಧಿಕಂ ಹೋತಿ. ಸಾಲಿಮ್ಹಿ ಪಹತೇ ಧುತ್ತಾ ಥುಸೇ ಕಿಣಿತ್ವಾ ಗಣ್ಹನ್ತಿ, ಕುಣ್ಡಕಂ ಪನ ಚೂಳುಪಟ್ಠಾಕಾ ಲಭನ್ತಿ. ಮುಸಲಘಟ್ಟಿತಕೇ ಸಾಲಿತಣ್ಡುಲೇ ವಿಚಿನಿತ್ವಾ ಗಣ್ಹನ್ತಿ. ತೇ ಸುವಣ್ಣಹೀರಕಪಚ್ಛಿಯಂ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಸತಕಾಲಂ ಪರಿಸ್ಸಾವೇತ್ವಾ ಗಹಿತೇ ಪಕ್ಕುಥಿತಜಾತಿರಸೇ ಏಕವಾರಂ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಉದ್ಧರನ್ತಿ, ಪಮುಖಟ್ಠಾನಂ ಸುಮನಪುಪ್ಫಸದಿಸಂ ಹೋತಿ. ತಂ ಭೋಜನಂ ಸುವಣ್ಣಸರಕೇ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಪಕ್ಕುಥಿತಅಪ್ಪೋದಕಮಧುಪಾಯಾಸಪೂರಿತಸ್ಸ ರಜತಥಾಲಸ್ಸ ಉಪರಿ ಕತ್ವಾ ಆದಾಯ ಗನ್ತ್ವಾ ಸೇಟ್ಠಿಪುತ್ತಸ್ಸ ಪುರತೋ ಠಪೇನ್ತಿ.

ಸೋ ಅತ್ತನೋ ಯಾಪನಮತ್ತಂ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಗನ್ಧವಾಸಿತೇನ ಉದಕೇನ ಮುಖಂ ವಿಕ್ಖಾಲೇತ್ವಾ ಹತ್ಥಪಾದೇ ಧೋವತಿ. ಅಥಸ್ಸ ಧೋತಹತ್ಥಪಾದಸ್ಸ ನಾನಪ್ಪಕಾರಂ ಮುಖವಾಸಂ ಉಪನೇನ್ತಿ. ತಸ್ಸ ಅಕ್ಕಮನಟ್ಠಾನೇ ವರಪೋತ್ಥಕಚಿತ್ತತ್ಥರಣಂ ಅತ್ಥರನ್ತಿ. ಹತ್ಥಪಾದತಲಾನಿಸ್ಸ ಬನ್ಧುಜೀವಕಪುಪ್ಫವಣ್ಣಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ಸತಕಾಲವಿಹತಕಪ್ಪಾಸಸ್ಸ ವಿಯ ಫಸ್ಸೋ, ಪಾದತಲೇಸು ಮಣಿಕುಣ್ಡಲಾವತ್ತವಣ್ಣಾನಿ ಲೋಮಾನಿ ಜಾಯಿಂಸು. ಸೋ ಕಸ್ಸಚಿದೇವ ಕುಜ್ಝಿತ್ವಾ ‘‘ಆಜಾನಾಹಿ ಭೂಮಿಂ ಅಕ್ಕಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವದತಿ. ತಸ್ಸ ವಯಪ್ಪತ್ತಸ್ಸ ತಿಣ್ಣಂ ಉತೂನಂ ಅನುಚ್ಛವಿಕೇ ತಯೋ ಪಾಸಾದೇ ಕಾರೇತ್ವಾ ನಾಟಕಾನಿ ಚ ಉಪಟ್ಠಾಪೇಸುಂ. ಸೋ ಮಹಾಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಅನುಭವನ್ತೋ ದೇವೋ ಮಞ್ಞೇ ಪಟಿವಸತಿ.

ಅಥ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಸತ್ಥರಿ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಂ ಪತ್ವಾ ಪವತ್ತಿತವರಧಮ್ಮಚಕ್ಕೇ ರಾಜಗಹಂ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ವಿಹರನ್ತೇ ಪಾದಲೋಮದಸ್ಸನತ್ಥಂ ರಞ್ಞಾ ಮಾಗಧೇನ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ಅಸೀತಿಯಾ ಗಾಮಿಯಸಹಸ್ಸೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಪಹಿತೋ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸುತ್ವಾ ಪಟಿಲದ್ಧಸದ್ಧೋ ಸತ್ಥಾರಂ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಯಾಚಿ. ಅಥ ನಂ ಭಗವಾ ‘‘ಅನುಞ್ಞಾತೋಸಿ ಮಾತಾಪಿತೂಹೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಅನನುಞ್ಞಾತಭಾವಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ನ ಖೋ, ಸೋಣ, ತಥಾಗತಾ ಮಾತಾಪಿತೂಹಿ ಅನನುಞ್ಞಾತಂ ಪುತ್ತಂ ಪಬ್ಬಾಜೇನ್ತೀ’’ತಿ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿ. ಸೋ ‘‘ಸಾಧು ಭಗವಾ’’ತಿ ತಥಾಗತಸ್ಸ ವಚನಂ ಸಿರಸಾ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಅನುಜಾನಾಪೇತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಆಗಮ್ಮ ಅಞ್ಞತರಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಸನ್ತಿಕೇ ಪಬ್ಬಜಿ. ಅಯಮೇತ್ಥ ಸಙ್ಖೇಪೋ, ವಿತ್ಥಾರತೋ ಪನಸ್ಸ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾವಿಧಾನಂ ಪಾಳಿಯಂ (ಮಹಾವ. ೨೪೩) ಆಗತಮೇವ.

ತಸ್ಸ ಪಬ್ಬಜ್ಜಞ್ಚ ಉಪಸಮ್ಪದಞ್ಚ ಲಭಿತ್ವಾ ರಾಜಗಹೇ ವಿಹರನ್ತಸ್ಸ ಸಮ್ಬಹುಲಾ ಞಾತಿಸಾಲೋಹಿತಾ ಚ ಸನ್ದಿಟ್ಠಸಮ್ಭತ್ತಾ ಚ ಸಕ್ಕಾರಸಮ್ಮಾನಂ ಆಹರನ್ತಿ, ರೂಪನಿಪ್ಫತ್ತಿಯಾ ವಣ್ಣಂ ಕಥೇನ್ತಿ, ಅಞ್ಞೇಪಿ ಜನಾ ಪಸ್ಸಿತುಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತಿ. ಥೇರೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಮಮ ಸನ್ತಿಕಂ ಬಹೂ ಜನಾ ಆಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನೇ ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ವಾ ಕಮ್ಮಂ ಕಾತುಂ ಕಥಂ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮಿ, ಯಂನೂನಾಹಂ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕೇ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಕಥಾಪೇತ್ವಾ ಸೀತವನಸುಸಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಕರೇಯ್ಯಂ. ತತ್ರ ಹಿ ಸುಸಾನನ್ತಿ ಜಿಗುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಬಹೂ ಜನಾ ನಾಗಮಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಏವಂಸನ್ತೇ ಮಮ ಕಿಚ್ಚಂ ಮತ್ಥಕಂ ಪಾಪುಣಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕೇ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಕಥಾಪೇತ್ವಾ ಸೀತವನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಕಾತುಂ ಆರಭಿ. ಸೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಸರೀರಂ ಪರಮಸುಖುಮಾಲಂ, ನ ಖೋ ಪನ ಸಕ್ಕಾ ಸುಖೇನೇವ ಸುಖಂ ಪಾಪುಣಿತುಂ, ಕಾಯಂ ಕಿಲಮೇತ್ವಾಪಿ ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ. ತತೋ ಠಾನಚಙ್ಕಮಮೇವ ಅಧಿಟ್ಠಾಯ ಪಧಾನಮಕಾಸಿ. ತಸ್ಸ ಸುಖುಮಾಲಾನಂ ಪಾದತಲಾನಂ ಅನ್ತನ್ತೇಹಿ ಫೋಟಾ ಉಟ್ಠಾಯ ಭಿಜ್ಜಿಂಸು, ಚಙ್ಕಮೋ ಏಕಲೋಹಿತೋವ ಅಹೋಸಿ. ಪಾದೇಸು ಅವಹನ್ತೇಸು ಜಣ್ಣುಕೇಹಿಪಿ ಹತ್ಥೇಹಿಪಿ ವಾಯಮಿತ್ವಾ ಚಙ್ಕಮತಿ. ಏವಂ ವೀರಿಯಂ ದಳ್ಹಂ ಕರೋನ್ತೋಪಿ ಓಭಾಸಮತ್ತಮ್ಪಿ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಸಚೇ ಅಞ್ಞೋಪಿ ಆರದ್ಧವೀರಿಯೋ ಭವೇಯ್ಯ, ಮಾದಿಸೋವ ಭವೇಯ್ಯ. ಅಹಂ ಖೋ ಪನ ಏವಂ ವಾಯಮನ್ತೋಪಿ ಮಗ್ಗಂ ವಾ ಫಲಂ ವಾ ಉಪ್ಪಾದೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋಮಿ, ಅದ್ಧಾ ನೇವಾಹಂ ಉಗ್ಘಟಿತಞ್ಞೂ, ನ ವಿಪಞ್ಚಿತಞ್ಞೂ, ನ ನೇಯ್ಯೋ, ಪದಪರಮೇನ ಮಯಾ ಭವಿತಬ್ಬಂ. ಕಿಂ ಮೇ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಯ, ಹೀನಾಯಾವತ್ತಿತ್ವಾ ಭೋಗೇ ಚ ಭುಞ್ಜಿಸ್ಸಾಮಿ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಚ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ.

ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಸತ್ಥಾ ಥೇರಸ್ಸ ವಿತಕ್ಕಂ ಞತ್ವಾ ಸಾಯನ್ಹಸಮಯೇ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಪರಿವುತೋ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ಲೋಹಿತೇನ ಫುಟ್ಠಂ ಚಙ್ಕಮಂ ದಿಸ್ವಾ ಥೇರಂ ವೀಣೋವಾದೇನ (ಮಹಾವ. ೨೪೩) ಓವದಿತ್ವಾ ವೀರಿಯಸಮಥಯೋಜನತ್ಥಾಯ ತಸ್ಸ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಕಥೇತ್ವಾ ಗಿಜ್ಝಕೂಟಮೇವ ಗತೋ. ಸೋಣತ್ಥೇರೋಪಿ ದಸಬಲಸ್ಸ ಸಮ್ಮುಖಾ ಓವಾದಂ ಲಭಿತ್ವಾ ನಚಿರಸ್ಸೇವ ಅರಹತ್ತೇ ಪತಿಟ್ಠಾಸಿ. ಅಥ ಸತ್ಥಾ ಅಪರಭಾಗೇ ಜೇತವನೇ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಪರಿವುತೋ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ಥೇರಂ ಆರದ್ಧವೀರಿಯಾನಂ ಅಗ್ಗಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇಸೀತಿ.

ಸೋಣಕುಟಿಕಣ್ಣತ್ಥೇರವತ್ಥು

೨೦೬. ಅಟ್ಠಮೇ ಕಲ್ಯಾಣವಾಕ್ಕರಣಾನನ್ತಿ ವಾಕ್ಕರಣಂ ವುಚ್ಚತಿ ವಚನಕಿರಿಯಾ, ಮಧುರವಚನಾನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಯಞ್ಹಿ ಥೇರೋ ದಸಬಲೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕಗನ್ಧಕುಟಿಯಾ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಮಧುರೇನ ಸರೇನ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಕಥೇಸಿ. ಅಥಸ್ಸ ಸತ್ಥಾ ಸಾಧುಕಾರಂ ಅದಾಸಿ. ತಸ್ಮಾ ಸೋ ಕಲ್ಯಾಣವಾಕ್ಕರಣಾನಂ ಅಗ್ಗೋ ನಾಮ ಜಾತೋ. ಸೋಣೋತಿ ತಸ್ಸ ನಾಮಂ, ಕೋಟಿಅಗ್ಘನಕಂ ಪನ ಕಣ್ಣಪಿಳನ್ಧನಂ ಧಾರೇಸಿ. ತಸ್ಮಾ ಕುಟಿಕಣ್ಣೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಕೋಟಿಕಣ್ಣೋತಿ ಅತ್ಥೋ.

ತಸ್ಸ ಪಞ್ಹಕಮ್ಮೇ ಅಯಮನುಪುಬ್ಬಿಕಥಾ – ಅಯಮ್ಪಿ ಪದುಮುತ್ತರಬುದ್ಧಕಾಲೇ ಪುರಿಮನಯೇನೇವ ಮಹಾಜನೇನ ಸದ್ಧಿಂ ವಿಹಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪರಿಸಪರಿಯನ್ತೇ ಠತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಧಮ್ಮಂ ಸುಣನ್ತೋ ಸತ್ಥಾರಂ ಏಕಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಕಲ್ಯಾಣವಾಕ್ಕರಣಾನಂ ಅಗ್ಗಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಮಯಾಪಿ ಅನಾಗತೇ ಏಕಸ್ಸ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನೇ ಕಲ್ಯಾಣವಾಕ್ಕರಣಾನಂ ಅಗ್ಗೇನ ಭವಿತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ದಸಬಲಂ ನಿಮನ್ತೇತ್ವಾ ಸತ್ತಾಹಂ ಮಹಾದಾನಂ ದತ್ವಾ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ಯಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ತುಮ್ಹೇ ಇತೋ ಸತ್ತದಿವಸಮತ್ಥಕೇ ಕಲ್ಯಾಣವಾಕ್ಕರಣಾನಂ ಅಗ್ಗಟ್ಠಾನೇ ಠಪಯಿತ್ಥ, ಅಹಮ್ಪಿ ಇಮಸ್ಸ ಅಧಿಕಾರಕಮ್ಮಸ್ಸ ಫಲೇನ ಅನಾಗತೇ ಏಕಸ್ಸ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನೇ ತಥಾರೂಪೋ ಭವೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ಪತ್ಥನಂ ಅಕಾಸಿ. ಸತ್ಥಾ ತಸ್ಸ ಅನನ್ತರಾಯಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅನಾಗತೇ ಗೋತಮಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನೇ ಕಲ್ಯಾಣವಾಕ್ಕರಣಾನಂ ಅಗ್ಗೋ ಭವಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ ಬ್ಯಾಕರಿತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ.

ಸೋಪಿ ಯಾವಜೀವಂ ಕುಸಲಂ ಕತ್ವಾ ಕಪ್ಪಸತಸಹಸ್ಸಂ ದೇವೇಸು ಚ ಮನುಸ್ಸೇಸು ಚ ಸಂಸರನ್ತೋ ಅಮ್ಹಾಕಂ ದಸಬಲಸ್ಸ ಉಪ್ಪತ್ತಿತೋ ಪುರೇತರಮೇವ ದೇವಲೋಕಾ ಚವಿತ್ವಾ ಕಾಳಿಯಾ ನಾಮ ಕುರರಘರಿಕಾಯ ಉಪಾಸಿಕಾಯ ಕುಚ್ಛಿಸ್ಮಿಂ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಗಣ್ಹಿ. ಸಾ ಪರಿಪಕ್ಕೇ ಗಬ್ಭೇ ರಾಜಗಹನಗರೇ ಅತ್ತನೋ ಕುಲನಿವೇಸನಂ ಆಗತಾ.

ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಸತ್ಥಾ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತೋ ಇಸಿಪತನೇ ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಂ ಪವತ್ತೇಸಿ. ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಪ್ಪವತ್ತನೇ ದಸಸಹಸ್ಸಚಕ್ಕವಾಳದೇವತಾ ಸನ್ನಿಪತಿಂಸು. ತತ್ಥ ಏಕೋ ಅಟ್ಠವೀಸತಿಯಾ ಯಕ್ಖಸೇನಾಪತೀನಂ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ಸಾತಾಗಿರೋ ನಾಮ ಯಕ್ಖೋ ದಸಬಲಸ್ಸ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ಅಯಂ ಏವಂ ಮಧುರಧಮ್ಮಕಥಾ ಮಮ ಸಹಾಯೇನ ಹೇಮವತೇನ ಸುತಾ ನ ಸುತಾ’’ತಿ? ಸೋ ದೇವಸಙ್ಘಸ್ಸ ಅನ್ತರೇ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ತಂ ಅಪಸ್ಸಿತ್ವಾ ‘‘ಅದ್ಧಾ ಮಮ ಸಹಾಯೋ ತಿಣ್ಣಂ ರತನಾನಂ ಉಪ್ಪನ್ನಭಾವಂ ನ ಜಾನಾತಿ, ಗಚ್ಛಾಮಿ ದಸಬಲಸ್ಸ ಚೇವ ವಣ್ಣಂ ಕಥೇಸ್ಸಾಮಿ, ಪಟಿವಿದ್ಧಧಮ್ಮಞ್ಚ ಆರೋಚೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅತ್ತನೋ ಪರಿಸಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ರಾಜಗಹಮತ್ಥಕೇನ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಪಾಯಾಸಿ.

ಹೇಮವತೋಪಿ ತಿಯೋಜನಸಹಸ್ಸಂ ಹಿಮವನ್ತಂ ಅಕಾಲಪುಪ್ಫಿತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಮಮ ಸಹಾಯೇನ ಸಾತಾಗಿರೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಹಿಮವನ್ತಕೀಳಿತಂ ಕೀಳಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅತ್ತನೋ ಪರಿಸಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ರಾಜಗಹಮತ್ಥಕೇನೇವ ಪಾಯಾಸಿ. ತೇಸಂ ದ್ವಿನ್ನಮ್ಪಿ ಅಗ್ಗಬಲಕಾಯಾ ಕುಲಘರಿಕಾಯ ಕಾಳಿಉಪಾಸಿಕಾಯ ನಿವೇಸನಮತ್ಥಕೇ ಸಮಾಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ತುಮ್ಹೇ ಕಸ್ಸ ಪರಿಸಾ, ಮಯಂ ಸಾತಾಗಿರಸ್ಸ. ತುಮ್ಹೇ ಕಸ್ಸ ಪರಿಸಾ, ಮಯಂ ಹೇಮವತಸ್ಸಾ’’ತಿ ಆಹಂಸು. ತೇ ಹಟ್ಠತುಟ್ಠಾವ ಗನ್ತ್ವಾ ತೇಸಂ ಯಕ್ಖಸೇನಾಪತೀನಂ ಆರೋಚಯಿಂಸು. ತೇಪಿ ತಂಖಣಞ್ಞೇವ ಉಪಾಸಿಕಾಯ ನಿವೇಸನಮತ್ಥಕೇ ಸಮಾಗಚ್ಛಿಂಸು. ಸಾತಾಗಿರೋ ಹೇಮವತಂ ಆಹ – ‘‘ಕಹಂ, ಸಮ್ಮ, ಗಚ್ಛಸೀ’’ತಿ? ತವ ಸನ್ತಿಕಂ ಸಮ್ಮಾತಿ. ಕಿಂಕಾರಣಾತಿ? ಹಿಮವನ್ತಂ ಪುಪ್ಫಿತಂ ದಿಸ್ವಾ ತಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ತತ್ಥ ಕೀಳಿಸ್ಸಾಮೀತಿ. ತ್ವಂ ಪನ, ಸಮ್ಮ, ಕಹಂ ಗಚ್ಛಸೀತಿ? ತವ ಸನ್ತಿಕಂ, ಸಮ್ಮಾತಿ. ಕಿಂಕಾರಣಾತಿ? ತ್ವಂ ಹಿಮವನ್ತಸ್ಸ ಕೇನ ಪುಪ್ಫಿತಭಾವಂ ಜಾನಾಸೀತಿ? ನ ಜಾನಾಮಿ, ಸಮ್ಮಾತಿ. ಸುದ್ಧೋದನಮಹಾರಾಜಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ ಸಿದ್ಧತ್ಥಕುಮಾರೋ ದಸಸಹಸ್ಸಿಲೋಕಧಾತುಂ ಕಮ್ಪೇತ್ವಾ ಪಟಿವಿದ್ಧಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣೋ ದಸಸಹಸ್ಸಚಕ್ಕವಾಳದೇವತಾನಂ ಮಜ್ಝೇ ಅನುತ್ತರಂ ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಂ ಪವತ್ತೇಸಿ. ತಸ್ಸ ಪವತ್ತಿತಭಾವಂ ನ ಜಾನಾಸೀತಿ? ನ ಜಾನಾಮಿ, ಸಮ್ಮಾತಿ. ತ್ವಂ ಏತ್ತಕಮೇವ ಠಾನಂ ಪುಪ್ಫಿತನ್ತಿ ಅಞ್ಞಾಸಿ, ತಸ್ಸ ಪನ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಸಕ್ಕಾರತ್ಥಾಯ ಸಕಲದಸಸಹಸ್ಸಚಕ್ಕವಾಳಂ ಏಕಮಾಲಾಗುಳಸದಿಸಂ ಅಜ್ಜ ಜಾತಂ ಸಮ್ಮಾತಿ. ಮಾಲಾ ತಾವ ಪುಪ್ಫನ್ತು, ತಯಾ ಸೋ ಸತ್ಥಾ ಅಕ್ಖೀನಿ ಪೂರೇತ್ವಾ ದಿಟ್ಠೋತಿ. ಆಮ, ಸಮ್ಮ, ಸತ್ಥಾ ಚ ಮೇ ದಿಟ್ಠೋ, ಧಮ್ಮೋ ಚ ಸುತೋ, ಅಮತಞ್ಚ ಪೀತಂ. ಅಹಂ ‘‘ಏತಂ ಅಮತಧಮ್ಮಂ ತಮ್ಪಿ ಜಾನಾಪೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ತವ ಸನ್ತಿಕಂ ಆಗತೋಸ್ಮಿ, ಸಮ್ಮಾತಿ. ತೇಸಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಕಥೇನ್ತಾನಂಯೇವ ಉಪಾಸಿಕಾ ಸಿರಿಸಯನತೋ ಉಟ್ಠಾಯ ನಿಸಿನ್ನಾ ತಂ ಕಥಾಸಲ್ಲಾಪಂ ಸುತ್ವಾ ಸದ್ದೇ ನಿಮಿತ್ತಂ ಗಣ್ಹಿ. ‘‘ಅಯಂ ಸದ್ದೋ ಉದ್ಧಂ, ನ ಹೇಟ್ಠಾ, ಅಮನುಸ್ಸಭಾಸಿತೋ, ನೋ ಮನುಸ್ಸಭಾಸಿತೋ’’ತಿ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ಓಹಿತಸೋತಾ ಪಗ್ಗಹಿತಮಾನಸಾ ಹುತ್ವಾ ನಿಸೀದಿ. ತತೋ –

‘‘ಅಜ್ಜ ಪನ್ನರಸೋ ಉಪೋಸಥೋ (ಇತಿ ಸಾತಾಗಿರೋ ಯಕ್ಖೋ),

ದಿಬ್ಬಾ ರತ್ತಿ ಉಪಟ್ಠಿತಾ;

ಅನೋಮನಾಮಂ ಸತ್ಥಾರಂ,

ಹನ್ದ ಪಸ್ಸಾಮ ಗೋತಮ’’ನ್ತಿ. (ಸು. ನಿ. ೧೫೩) –

ಏವಂ ಸಾತಾಗಿರೇನ ವುತ್ತೇ –

‘‘ಕಚ್ಚಿ ಮನೋ ಸುಪಣಿಹಿತೋ (ಇತಿ ಹೇಮವತೋ ಯಕ್ಖೋ),

ಸಬ್ಬಭೂತೇಸು ತಾದಿನೋ;

ಕಚ್ಚಿ ಇಟ್ಠೇ ಅನಿಟ್ಠೇ ಚ,

ಸಙ್ಕಪ್ಪಸ್ಸ ವಸೀಕತಾ’’ತಿ. (ಸು. ನಿ. ೧೫೪);

ಏವಂ ಹೇಮವತೋ ಸತ್ಥು ಕಾಯಸಮಾಚಾರಞ್ಚ ಆಜೀವಞ್ಚ ಮನೋಸಮಾಚಾರಞ್ಚ ಪುಚ್ಛಿ. ಪುಚ್ಛಿತಂ ಪುಚ್ಛಿತಂ ಸಾತಾಗಿರೋ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸಿ. ಏವಂ ಸತ್ಥು ಸರೀರವಣ್ಣಗುಣವಣ್ಣಕಥನವಸೇನ ಹೇಮವತಸುತ್ತನ್ತೇ ನಿಟ್ಠಿತೇ ಹೇಮವತೋ ಸಹಾಯಕಸ್ಸ ಧಮ್ಮದೇಸನಾನುಸಾರೇನ ಞಾಣಂ ಪೇಸೇತ್ವಾ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿ.

ಅಥ, ಕಾಳೀ ಉಪಾಸಿಕಾ, ಪರಸ್ಸ ಧಮ್ಮೇ ದೇಸೀಯಮಾನೇ ತಥಾಗತಂ ಅದಿಟ್ಠಪುಬ್ಬಾವ ಹುತ್ವಾ ಅನುಸ್ಸವಪ್ಪಸಾದಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಪರಸ್ಸ ವಡ್ಢಿತಂ ಭೋಜನಂ ಭುಞ್ಜಮಾನಾ ವಿಯ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾಸಿ. ಸಾ ಸಬ್ಬಮಾತುಗಾಮಾನಂ ಅನ್ತರೇ ಪಠಮಕಸೋತಾಪನ್ನಾ ಸಬ್ಬಜೇಟ್ಠಿಕಾ ಅಹೋಸಿ. ತಸ್ಸಾ ಸಹ ಸೋತಾಪತ್ತಿಭಾವೇನ ತಮೇವ ರತ್ತಿಂ ಗಬ್ಭವುಟ್ಠಾನಂ ಜಾತಂ, ಪಟಿಲದ್ಧದಾರಕಸ್ಸ ನಾಮಗ್ಗಹಣದಿವಸೇ ಸೋಣೋತಿ ನಾಮಂ ಅಕಾಸಿ. ಸಾ ಯಥಾರುಚಿಯಾ ಕುಲಗೇಹೇ ವಸಿತ್ವಾ ಕುಲಘರಮೇವ ಅಗಮಾಸಿ.

ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಮಹಾಕಚ್ಚಾನತ್ಥೇರೋ ತಂ ನಗರಂ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ಉಪವತ್ತೇ ಪಬ್ಬತೇ ಪಟಿವಸತಿ. ಉಪಾಸಿಕಾ ಥೇರಂ ಉಪಟ್ಠಾತಿ. ಥೇರೋ ನಿಬದ್ಧಂ ತಸ್ಸಾ ನಿವೇಸನಂ ಗಚ್ಛತಿ. ಸೋಣದಾರಕೋಪಿ ನಿಬದ್ಧಂ ಥೇರಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ವಿಚರನ್ತೋ ವಿಸ್ಸಾಸಿಕೋ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ಅಪರೇನ ಸಮಯೇನ ಥೇರಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಪಬ್ಬಜಿ. ಥೇರೋ ತಂ ಉಪಸಮ್ಪಾದೇತುಕಾಮೋ ತೀಣಿ ವಸ್ಸಾನಿ ಗಣಂ ಪರಿಯೇಸಿತ್ವಾ ಉಪಸಮ್ಪಾದೇಸಿ. ಸೋ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನೋ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಕಥಾಪೇತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ವಾ ಥೇರಸ್ಸೇವ ಸನ್ತಿಕೇ ಸುತ್ತನಿಪಾತಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ವುತ್ಥವಸ್ಸೋ ಪವಾರೇತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ಪಸ್ಸಿತುಕಾಮೋ ಹುತ್ವಾ ಉಪಜ್ಝಾಯಂ ಆಪುಚ್ಛಿ. ಥೇರೋ ಆಹ – ‘‘ಸೋಣ, ತಯಿ ಗತೇ ಸತ್ಥಾ ತಂ ಏಕಗನ್ಧಕುಟಿಯಂ ವಸಾಪೇತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ಅಜ್ಝೇಸಿಸ್ಸತಿ, ತ್ವಂ ಧಮ್ಮಂ ಕಥೇಸ್ಸಸಿ. ಸತ್ಥಾ ತವ ಧಮ್ಮಕಥಾಯ ಪಸೀದಿತ್ವಾ ತುಯ್ಹಂ ವರಂ ದಸ್ಸತಿ. ತ್ವಂ ವರಂ ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಇಮಞ್ಚ ಇಮಞ್ಚ ಗಣ್ಹಾಹಿ, ಮಮ ವಚನೇನ ದಸಬಲಸ್ಸ ಪಾದೇ ವನ್ದಾಹೀ’’ತಿ. ಸೋ ಉಪಜ್ಝಾಯೇನ ಅನುಞ್ಞಾತೋ ಮಾತುಉಪಾಸಿಕಾಯ ಗೇಹಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಆರೋಚೇಸಿ. ಸಾಪಿ ‘‘ಸಾಧು, ತಾತ, ತ್ವಂ ದಸಬಲಂ ಪಸ್ಸಿತುಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಇಮಂ ಕಮ್ಬಲಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಸತ್ಥು ವಸನಗನ್ಧಕುಟಿಯಾ ಭೂಮತ್ಥರಣಂ ಕತ್ವಾ ಅತ್ಥರಾಹೀ’’ತಿ ಕಮ್ಬಲಂ ಅದಾಸಿ. ಸೋಣತ್ಥೇರೋ ತಂ ಆದಾಯ ಸೇನಾಸನಂ ಸಂಸಾಮೇತ್ವಾ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಸತ್ಥು ವಸನಟ್ಠಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ದಸಬಲಸ್ಸ ಬುದ್ಧಾಸನೇ ನಿಸಿನ್ನವೇಲಾಯಮೇವ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಸತ್ಥಾ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಪಟಿಸನ್ಥಾರಂ ಕತ್ವಾ ಆನನ್ದತ್ಥೇರಂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಆನನ್ದ, ಇಮಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ಸೇನಾಸನಂ ಜಾನಾಹೀ’’ತಿ. ಥೇರೋ ಸತ್ಥು ಅಧಿಪ್ಪಾಯಂ ಞತ್ವಾ ಅನ್ತೋಗನ್ಧಕುಟಿಯಂಯೇವ ಭೂಮತ್ಥರಣಂ ಉಸ್ಸಾರೇನ್ತೋ ವಿಯ ಅತ್ಥರಿ.

ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ಬಹುದೇವರತ್ತಿಂ ಅಜ್ಝೋಕಾಸೇ ವೀತಿನಾಮೇತ್ವಾ ವಿಹಾರಂ ಪಾವಿಸಿ, ಆಯಸ್ಮಾಪಿ ಖೋ ಸೋಣೋ ಬಹುದೇವರತ್ತಿಂ ಅಜ್ಝೋಕಾಸೇ ವೀತಿನಾಮೇತ್ವಾ ವಿಹಾರಂ ಪಾವಿಸಿ. ಸತ್ಥಾ ಪಚ್ಛಿಮಯಾಮೇ ಸೀಹಸೇಯ್ಯಂ ಕಪ್ಪೇತ್ವಾ ಪಚ್ಚೂಸಸಮಯೇ ವುಟ್ಠಾಯ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ‘‘ಏತ್ತಕೇನ ಕಾಲೇನ ಸೋಣಸ್ಸ ಕಾಯದರಥೋ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಸೋಣಂ ಅಜ್ಝೇಸಿ – ‘‘ಪಟಿಭಾತು ತಂ ಭಿಕ್ಖು ಧಮ್ಮೋ ಭಾಸಿತು’’ನ್ತಿ. ಸೋಣತ್ಥೇರೋ ಮಧುರಸ್ಸರೇನ ಏಕಬ್ಯಞ್ಜನಮ್ಪಿ ಅವಿನಾಸೇನ್ತೋ ಅಟ್ಠಕವಗ್ಗಿಯಾನಿ ಸುತ್ತಾನಿ (ಸು. ನಿ. ೭೭೨ ಆದಯೋ) ಅಭಾಸಿ. ಕಥಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ಭಗವಾ ಸಾಧುಕಾರಂ ದತ್ವಾ ‘‘ಸುಗ್ಗಹಿತೋ ತೇ ಭಿಕ್ಖು ಧಮ್ಮೋ, ಮಯಾ ದೇಸಿತಕಾಲೇ ಚ ಅಜ್ಜ ಚ ಏಕಸದಿಸಾವ ದೇಸನಾ, ಕಿಞ್ಚಿ ಊನಂ ವಾ ಅಧಿಕಂ ವಾ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ಪಸನ್ನಭಾವಂ ಪಕಾಸೇಸಿ. ಸೋಣತ್ಥೇರೋಪಿ ‘‘ಅಯಂ ಓಕಾಸೋ’’ತಿ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ಉಪಜ್ಝಾಯಸ್ಸ ವಚನೇನ ದಸಬಲಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ವಿನಯಧರಪಞ್ಚಮೇನ ಗಣೇನ ಉಪಸಮ್ಪದಂ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ಸಬ್ಬೇ ವರೇ ಯಾಚಿ, ಸತ್ಥಾ ಅದಾಸಿ. ಪುನ ಥೇರೋ ಮಾತುಉಪಾಸಿಕಾಯ ವಚನೇನ ವನ್ದಿತ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ, ಭನ್ತೇ, ಉಪಾಸಿಕಾಯ ತುಮ್ಹಾಕಂ ವಸನಗನ್ಧಕುಟಿಯಂ ಭೂಮತ್ಥರಣತ್ಥಂ ಕಮ್ಬಲೋ ಪಹಿತೋ’’ತಿ ಕಮ್ಬಲಂ ದತ್ವಾ ಉಟ್ಠಾಯಾಸನಾ ಸತ್ಥಾರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ. ಅಯಮೇತ್ಥ ಸಙ್ಖೇಪೋ, ವಿತ್ಥಾರತೋ ಪನ ಥೇರಸ್ಸ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ಸಬ್ಬಂ ಸುತ್ತೇ ಆಗತಮೇವ.

ಇತಿ ಥೇರೋ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಾ ಅಟ್ಠ ವರೇ ಲಭಿತ್ವಾ ಉಪಜ್ಝಾಯಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸಬ್ಬಂ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಆರೋಚೇಸಿ. ಪುನದಿವಸೇ ಮಾತುಉಪಾಸಿಕಾಯ ನಿವೇಸನದ್ವಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖಾಯ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಉಪಾಸಿಕಾ ‘‘ಪುತ್ತೋ ಕಿರ ಮೇ ದ್ವಾರೇ ಠಿತೋ’’ತಿ ಸುತ್ವಾ ವೇಗೇನ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಹತ್ಥತೋ ಪತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅನ್ತೋನಿವೇಸನೇ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ಭೋಜನಂ ಅದಾಸಿ. ಅಥ ನಂ ಭತ್ತಕಿಚ್ಚಪರಿಯೋಸಾನೇ ಆಹ – ‘‘ದಿಟ್ಠೋ ತೇ, ತಾತ, ದಸಬಲೋ’’ತಿ? ಆಮ ಉಪಾಸಿಕೇತಿ. ವನ್ದಿತೋ ತೇ ಮಮ ವಚನೇನಾತಿ? ಆಮ ವನ್ದಿತೋ, ಸೋಪಿ ಚ ಮೇ ಕಮ್ಬಲೋ ತಥಾಗತಸ್ಸ ವಸನಟ್ಠಾನೇ ಭೂಮತ್ಥರಣಂ ಕತ್ವಾ ಅತ್ಥತೋತಿ. ಕಿಂ, ತಾತ, ತಯಾ ಕಿರ ಸತ್ಥು ಧಮ್ಮಕಥಾ ಕಥಿತಾ, ಸತ್ಥಾರಾ ಚ ತೇ ಸಾಧುಕಾರೋ ದಿನ್ನೋತಿ? ತಯಾ ಕಥಂ ಞಾತಂ ಉಪಾಸಿಕೇತಿ? ತಾತ, ಮಯ್ಹಂ ಗೇಹೇ ಅಧಿವತ್ಥಾ ದೇವತಾ ದಸಬಲೇನ ತುಯ್ಹಂ ಸಾಧುಕಾರಂ ದಿನ್ನದಿವಸೇ ‘‘ಸಕಲದಸಸಹಸ್ಸಚಕ್ಕವಾಳೇ ದೇವತಾ ಸಾಧುಕಾರಂ ಅದಂಸೂ’’ತಿ ಆಹ – ತಾತ, ತಯಾ ಕಥಿತಧಮ್ಮಕಥಂ ಬುದ್ಧಾನಂ ಕಥಿತನಿಯಾಮೇನೇವ ಮಯ್ಹಮ್ಪಿ ಕಥೇತುಂ ಪಚ್ಚಾಸೀಸಾಮೀತಿ. ಥೇರೋ ಮಾತು ಕಥಂ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿ. ಸಾ ತಸ್ಸ ಅಧಿವಾಸನಂ ವಿದಿತ್ವಾ ದ್ವಾರೇ ಮಣ್ಡಪಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ದಸಬಲಸ್ಸ ಕಥಿತನಿಯಾಮೇನೇವ ಅತ್ತನೋ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಕಥಾಪೇಸೀತಿ ವತ್ಥು ಏತ್ಥ ಸಮುಟ್ಠಿತಂ. ಸತ್ಥಾ ಅಪರಭಾಗೇ ಅರಿಯಗಣಮಜ್ಝೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಥೇರಂ ಕಲ್ಯಾಣವಾಕ್ಕರಣಾನಂ ಅಗ್ಗಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇಸೀತಿ.

ಸೀವಲಿತ್ಥೇರವತ್ಥು

೨೦೭. ನವಮೇ ಲಾಭೀನಂ ಯದಿದಂ ಸೀವಲೀತಿ ಠಪೇತ್ವಾ ತಥಾಗತಂ ಲಾಭೀನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಸೀವಲಿತ್ಥೇರೋ ಅಗ್ಗೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ತಸ್ಸ ಪಞ್ಹಕಮ್ಮೇ ಅಯಮನುಪುಬ್ಬಿಕಥಾ – ಅಯಮ್ಪಿ ಅತೀತೇ ಪದುಮುತ್ತರಬುದ್ಧಕಾಲೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವಿಹಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪರಿಸಪರಿಯನ್ತೇ ಠಿತೋ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣನ್ತೋ ಸತ್ಥಾರಂ ಏಕಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಲಾಭೀನಂ ಅಗ್ಗಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಮಯಾಪಿ ಅನಾಗತೇ ಏವರೂಪೇನ ಭವಿತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ದಸಬಲಂ ನಿಮನ್ತೇತ್ವಾ ಪುರಿಮನಯೇನೇವ ಸತ್ತಾಹಂ ಮಹಾದಾನಂ ದತ್ವಾ ‘‘ಭಗವಾ ಅಹಮ್ಪಿ ಇಮಿನಾ ಅಧಿಕಾರಕಮ್ಮೇನ ಅಞ್ಞಂ ಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ನ ಪತ್ಥೇಮಿ, ಅನಾಗತೇ ಪನ ಏಕಸ್ಸ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನೇ ಅಹಮ್ಪಿ ತುಮ್ಹೇಹಿ ಸೋ ಏತದಗ್ಗೇ ಠಪಿತಭಿಕ್ಖು ವಿಯ ಲಾಭೀನಂ ಅಗ್ಗೋ ಭವೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ಪತ್ಥನಂ ಅಕಾಸಿ. ಸತ್ಥಾ ಅನನ್ತರಾಯಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ತೇ ಪತ್ಥನಾ ಅನಾಗತೇ ಗೋತಮಸ್ಸ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನೇ ಸಮಿಜ್ಝಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಬ್ಯಾಕರಿತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ.

ಸೋಪಿ ಕುಲಪುತ್ತೋ ಯಾವಜೀವಂ ಕುಸಲಂ ಕತ್ವಾ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರನ್ತೋ ವಿಪಸ್ಸೀಬುದ್ಧಕಾಲೇ ಬನ್ಧುಮತೀನಗರತೋ ಅವಿದೂರೇ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಗಾಮೇ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಗಣ್ಹಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಬನ್ಧುಮತೀನಗರವಾಸಿನೋ ರಞ್ಞಾ ಸದ್ಧಿಂ ಸಾಕಚ್ಛಿತ್ವಾ ಸಾಕಚ್ಛಿತ್ವಾ ದಸಬಲಸ್ಸ ದಾನಂ ದೇನ್ತಿ. ತೇ ಏಕದಿವಸಂ ಸಬ್ಬೇವ ಏಕತೋ ಹುತ್ವಾ ದಾನಂ ದೇನ್ತಾ ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ಅಮ್ಹಾಕಂ ದಾನಮುಖೇ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ಮಧುಞ್ಚ ಗುಳದಧಿಞ್ಚ ನ ಅದ್ದಸಂಸು. ತೇ ‘‘ಯತೋ ಕುತೋಚಿ ಆಹರಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಜನಪದತೋ ನಗರಂ ಪವಿಸನಮಗ್ಗೇ ಪುರಿಸಂ ಠಪೇಸುಂ. ತದಾ ಏಸ ಕುಲಪುತ್ತೋ ಅತ್ತನೋ ಗಾಮತೋ ಗುಳದಧಿವಾರಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಕಿಞ್ಚಿದೇವ ಆಹರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ನಗರಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಮುಖಂ ಧೋವಿತ್ವಾ ‘‘ಧೋತಹತ್ಥಪಾದೋ ಪವಿಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಫಾಸುಕಟ್ಠಾನಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ನಙ್ಗಲಸೀಸಮತ್ತಂ ನಿಮ್ಮಕ್ಖಿಕಂ ದಣ್ಡಕಮಧುಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಪುಞ್ಞೇನ ಮೇ ಇದಂ ಉಪ್ಪನ್ನ’’ನ್ತಿ ಗಹೇತ್ವಾ ನಗರಂ ಪವಿಸತಿ. ನಾಗರೇಹಿ ಠಪಿತಪುರಿಸೋ ತಂ ದಿಸ್ವಾ, ‘‘ಭೋ ಪುರಿಸ, ಕಸ್ಸಿಮಂ ಆಹರಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ನ ಕಸ್ಸಚಿ ಸಾಮಿ, ವಿಕ್ಕಿಣಿತುಂ ಪನ ಮೇ ಇದಂ ಆನೀತನ್ತಿ. ತೇನ ಹಿ, ಭೋ ಪುರಿಸ, ಇಮಂ ಕಹಾಪಣಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಏತಂ ಮಧುಞ್ಚ ಗುಳದಧಿಞ್ಚ ದೇಹೀತಿ.

ಸೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಇದಂ ನ ಬಹುಮೂಲಂ, ಅಯಞ್ಚ ಏಕಪ್ಪಹಾರೇನೇವ ಬಹುಂ ದೇತಿ, ವೀಮಂಸಿತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ. ತತೋ ನಂ ‘‘ನಾಹಂ ಏಕಕಹಾಪಣೇನ ದೇಮೀ’’ತಿ ಆಹ. ಯದಿ ಏವಂ, ದ್ವೇ ಗಹೇತ್ವಾ ದೇಹೀತಿ. ದ್ವೀಹಿಪಿ ನ ದೇಮೀತಿ. ಏತೇನುಪಾಯೇನ ವಡ್ಢನ್ತಂ ವಡ್ಢನ್ತಂ ಸಹಸ್ಸಂ ಪಾಪುಣಿ. ಸೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅತಿಅಞ್ಛಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ, ಹೋತು ತಾವ, ಇಮಸ್ಸ ಕತ್ತಬ್ಬಕಿಚ್ಚಂ ಪುಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಅಥ ನಂ ಆಹ – ‘‘ಇದಂ ನ ಬಹುಅಗ್ಘನಕಂ, ತ್ವಞ್ಚ ಬಹುಂ ದೇಸಿ, ಕೇನ ಕಮ್ಮೇನ ಇದಂ ಗಣ್ಹಾಸೀ’’ತಿ? ಇಧ, ಭೋ, ನಗರವಾಸಿನೋ ರಞ್ಞಾ ಸದ್ಧಿಂ ಪಟಿವಿರುಜ್ಝಿತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸೀದಸಬಲಸ್ಸ ದಾನಂ ದೇನ್ತಾ ಇದಂ ದ್ವಯಂ ದಾನಮುಖೇ ಅಪಸ್ಸನ್ತಾ ಪರಿಯೇಸನ್ತಿ. ಸಚೇ ಇದಂ ದ್ವಯಂ ನ ಲಭಿಸ್ಸನ್ತಿ, ನಾಗರಾನಂ ಪರಾಜಯೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ. ತಸ್ಮಾ ಸಹಸ್ಸಂ ದತ್ವಾ ಗಣ್ಹಾಮೀತಿ. ಕಿಂ ಪನೇತಂ ನಾಗರಾನಮೇವ ವಟ್ಟತಿ, ನ ಅಞ್ಞೇಸಂ ದಾತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ? ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ದಾತುಂ ಅವಾರಿತಮೇತನ್ತಿ. ಅತ್ಥಿ ಪನ ತೇ ಕೋಚಿ ನಾಗರಾನಂ ದಾನೇ ಏಕದಿವಸಂ ಸಹಸ್ಸಂ ದಾತಾತಿ? ನತ್ಥಿ ಸಮ್ಮಾತಿ. ಇಮೇಸಂ ಪನ ದ್ವಿನ್ನಂ ಸಹಸ್ಸಗ್ಘನಕಭಾವಂ ಜಾನಾಸೀತಿ? ಆಮ ಜಾನಾಮೀತಿ. ತೇನ ಹಿ ಗಚ್ಛ, ನಾಗರಾನಂ ಆಚಿಕ್ಖ – ‘‘ಏಕೋ ಪುರಿಸೋ ಇಮಾನಿ ದ್ವೇ ಮೂಲೇನ ನ ದೇತಿ, ಸಹತ್ಥೇನೇವ ದಾತುಕಾಮೋ, ತುಮ್ಹೇ ಇಮೇಸಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ಕಾರಣಾ ನಿರುಸ್ಸುಕ್ಕಾ ಹೋಥಾ’’ತಿ. ತ್ವಂ ಪನ ಮೇ ಇಮಸ್ಮಿಂ ದಾನಮುಖೇ ಜೇಟ್ಠಕಭಾವಸ್ಸ ಕಾಯಸಕ್ಖೀ ಹೋಹೀತಿ.

ಸೋ ಗಾಮವಾಸೀ ಪರಿಬ್ಬಯತ್ಥಂ ಗಹಿತಮಾಸಕೇನ ಪಞ್ಚಕಟುಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಚುಣ್ಣಂ ಕತ್ವಾ ದಧಿತೋ ಕಞ್ಜಿಯಂ ವಾಹೇತ್ವಾ ತತ್ಥ ಮಧುಪಟಲಂ ಪೀಳೇತ್ವಾ ಪಞ್ಚಕಟುಕಚುಣ್ಣೇನ ಯೋಜೇತ್ವಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಪದುಮಿನಿಪತ್ತೇ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ತಂ ಸಂವಿದಹಿತ್ವಾ ಆದಾಯ ದಸಬಲಸ್ಸ ಅವಿದೂರೇ ಠಾನೇ ನಿಸೀದಿ. ಮಹಾಜನೇನ ಆಹರಿಯಮಾನಸ್ಸ ಸಕ್ಕಾರಸ್ಸ ಅನ್ತರೇ ಅತ್ತನೋ ಪತ್ತವಾರಂ ಓಲೋಕಯಮಾನೋ ಓಕಾಸಂ ಞತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಭಗವಾ ಅಯಂ ಮಯ್ಹಂ ದುಗ್ಗತಪಣ್ಣಾಕಾರೋ, ಇಮಂ ಮೇ ಅನುಕಮ್ಪಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾ ತಸ್ಸ ಅನುಕಮ್ಪಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಚತುಮಹಾರಾಜದತ್ತಿಯೇನ ಸೇಲಮಯೇನ ಪತ್ತೇನ ತಂ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಯಥಾ ಅಟ್ಠಸಟ್ಠಿಭಿಕ್ಖುಸತಸಹಸ್ಸಸ್ಸ ದಿಯ್ಯಮಾನಂ ನ ಖೀಯತಿ, ಏವಂ ಅಧಿಟ್ಠಾಸಿ. ಸೋಪಿ ಕುಲಪುತ್ತೋ ನಿಟ್ಠಿತಭತ್ತಕಿಚ್ಚಂ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ಠಿತೋ ಆಹ – ‘‘ದಿಟ್ಠೋ ಮೇ ಭಗವಾ ಅಜ್ಜ ಬನ್ಧುಮತೀನಗರವಾಸಿಕೇಹಿ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಸಕ್ಕಾರೋ ಆಹರಿಯಮಾನೋ, ಅಹಮ್ಪಿ ಇಮಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ನಿಸ್ಸನ್ದೇನ ನಿಬ್ಬತ್ತನಿಬ್ಬತ್ತಭವೇ ಲಾಭಗ್ಗಯಸಗ್ಗಪ್ಪತ್ತೋ ಭವೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ಏವಂ ಹೋತು ಕುಲಪುತ್ತಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಚ ನಗರವಾಸೀನಞ್ಚ ಭತ್ತಾನುಮೋದನಂ ಕತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ.

ಸೋಪಿ ಕುಲಪುತ್ತೋ ಯಾವಜೀವಂ ಕುಸಲಂ ಕತ್ವಾ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರನ್ತೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ಸುಪ್ಪವಾಸಾಯ ರಾಜಧೀತಾಯ ಕುಚ್ಛಿಸ್ಮಿಂ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಗಣ್ಹಿ. ಪಟಿಸನ್ಧಿಗ್ಗಹಣತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸಾಯಂ ಪಾತಞ್ಚ ಪಣ್ಣಾಕಾರಸತಾನಿ ಪಾಪುಣನ್ತಿ, ಸುಪ್ಪವಾಸಾ ಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಗಚ್ಛತಿ. ಅಥ ನಂ ಪುಞ್ಞವೀಮಂಸನತ್ಥಂ ಹತ್ಥೇನ ಬೀಜಪಚ್ಛಿಂ ಫುಸಾಪೇನ್ತಿ, ಏಕೇಕಬೀಜತೋ ಸಲಾಕಸತಮ್ಪಿ ಸಲಾಕಸಹಸ್ಸಮ್ಪಿ ನಿಗಚ್ಛತಿ. ಏಕಕರೀಸಖೇತ್ತತೋ ಪಞ್ಞಾಸಮ್ಪಿ ಸಟ್ಠಿಪಿ ಸಕಟಾನಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ. ಕೋಟ್ಠಪೂರಣಕಾಲೇಪಿ ಕೋಟ್ಠದ್ವಾರಂ ಹತ್ಥೇನ ಫುಸಾಪೇನ್ತಿ, ರಾಜಧೀತಾಯ ಪುಞ್ಞೇನ ಗಣ್ಹನ್ತಾನಂ ಗಹಿತಗಹಿತಟ್ಠಾನಂ ಪುನ ಪೂರತಿ. ಪರಿಪುಣ್ಣಭತ್ತಕುಮ್ಭಿತೋಪಿ ‘‘ರಾಜಧೀತಾಯ ಪುಞ್ಞ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ದೇನ್ತಾನಂ ಯಾವ ನ ಉಕ್ಕಡ್ಢನ್ತಿ, ನ ತಾವ ಭತ್ತಂ ಖೀಯತಿ. ದಾರಕೇ ಕುಚ್ಛಿಗತೇಯೇವ ಸತ್ತ ವಸ್ಸಾನಿ ಅತಿಕ್ಕಮಿಂಸು.

ಗಬ್ಭೇ ಪನ ಪರಿಪಕ್ಕೇ ಸತ್ತಾಹಂ ಮಹಾದುಕ್ಖಂ ಅನುಭೋಸಿ. ಸಾ ಸಾಮಿಕಂ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಪುರೇ ಮರಣಾ ಜೀವಮಾನಾವ ದಾನಂ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಪೇಸೇಸಿ – ‘‘ಗಚ್ಛ ಇಮಂ ಪವತ್ತಿಂ ಸತ್ಥು ಆರೋಚೇತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ನಿಮನ್ತೇಹಿ, ಯಞ್ಚ ಸತ್ಥಾ ವದೇತಿ, ತಂ ಸಾಧುಕಂ ಉಪಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಮಯ್ಹಂ ಕಥೇಹೀ’’ತಿ. ಸೋ ಗನ್ತ್ವಾ ತಸ್ಸಾ ಸಾಸನಂ ಭಗವತೋ ಆರೋಚೇಸಿ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ಸುಖಿನೀ ಹೋತು ಸುಪ್ಪವಾಸಾ ಕೋಲಿಯಧೀತಾ, ಸುಖಿನೀ ಅರೋಗಾ ಅರೋಗಂ ಪುತ್ತಂ ವಿಜಾಯತೂ’’ತಿ ಆಹ. ರಾಜಾ ತಂ ಸುತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಅನ್ತೋಗಾಮಾಭಿಮುಖೋ ಪಾಯಾಸಿ. ತಸ್ಸ ಪುರೇ ಆಗಮನಾಯೇವ ಸುಪ್ಪವಾಸಾಯ ಕುಚ್ಛಿತೋ ಧಮಕರಣಾ ಉದಕಂ ವಿಯ ಗಬ್ಭೋ ನಿಕ್ಖಮಿ, ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನಜನೋ ಅಸ್ಸುಮುಖೋವ ಹಸಿತುಂ ಆರದ್ಧೋ. ಹಟ್ಠತುಟ್ಠೋ ಮಹಾಜನೋ ರಞ್ಞೋ ಪುತ್ತಸಾಸನಂ ಆರೋಚೇತುಂ ಅಗಮಾಸಿ.

ರಾಜಾ ತೇಸಂ ಇಙ್ಗಿತಂ ದಿಸ್ವಾವ ‘‘ದಸಬಲೇನ ಕಥಿತಕಥಾ ನಿಪ್ಫನ್ನಾ ಮಞ್ಞೇ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇಸಿ. ಸೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಸಾಸನಂ ರಾಜಧೀತಾಯ ಆರೋಚೇಸಿ. ರಾಜಧೀತಾ ‘‘ತಯಾ ನಿಮನ್ತಿತಂ ಜೀವಿತಭತ್ತಮೇವ ಮಙ್ಗಲಭತ್ತಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಗಚ್ಛ ಸತ್ತಾಹಂ ದಸಬಲಂ ನಿಮನ್ತೇಹೀ’’ತಿ. ರಾಜಾ ತಥಾ ಅಕಾಸಿ. ಸತ್ತಾಹಂ ಬುದ್ಧಪ್ಪಮುಖಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಮಹಾದಾನಂ ಪವತ್ತಯಿಂಸು. ದಾರಕೋ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಞಾತೀನಂ ಸನ್ತತ್ತಚಿತ್ತಂ ನಿಬ್ಬಾಪೇನ್ತೋ ಜಾತೋತಿ ಸೀವಲಿದಾರಕೋತ್ವೇವಸ್ಸ ನಾಮಂ ಅಕಂಸು. ಸೋ ಸತ್ತ ವಸ್ಸಾನಿ ಗಬ್ಭೇ ವಸಿತತ್ತಾ ಜಾತಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸಬ್ಬಕಮ್ಮಕ್ಖಮೋ ಅಹೋಸಿ. ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಸತ್ತಮೇ ದಿವಸೇ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಕಥಾಸಲ್ಲಾಪಂ ಅಕಾಸಿ. ಸತ್ಥಾಪಿ ಧಮ್ಮಪದೇ ಗಾಥಂ ಅಭಾಸಿ –

‘‘ಯೋಮಂ ಪಲಿಪಥಂ ದುಗ್ಗಂ, ಸಂಸಾರಂ ಮೋಹಮಚ್ಚಗಾ;

ತಿಣ್ಣೋ ಪಾರಙ್ಗತೋ ಝಾಯೀ, ಅನೇಜೋ ಅಕಥಂಕಥೀ;

ಅನುಪಾದಾಯ ನಿಬ್ಬುತೋ, ತಮಹಂ ಬ್ರೂಮಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ’’ನ್ತಿ. (ಧ. ಪ. ೪೧೪);

ಅಥ ನಂ ಥೇರೋ ಏವಮಾಹ – ‘‘ಕಿಂ ಪನ ತಯಾ ಏವರೂಪಂ ದುಕ್ಖರಾಸಿಂ ಅನುಭವಿತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ? ಲಭಮಾನೋ ಪಬ್ಬಜೇಯ್ಯಂ, ಭನ್ತೇತಿ. ಸುಪ್ಪವಾಸಾ ತಂ ದಾರಕಂ ಥೇರೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಕಥೇನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ಮೇ ಪುತ್ತೋ ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿನಾ ಸದ್ಧಿಂ ಕಥೇತೀ’’ತಿ ಥೇರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಪುತ್ತೋ ತುಮ್ಹೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಕಿಂ ಕಥೇತಿ, ಭದನ್ತೇ’’ತಿ? ಅತ್ತನಾ ಅನುಭೂತಂ ಗಬ್ಭವಾಸದುಕ್ಖಂ ಕಥೇತ್ವಾ ತುಮ್ಹೇಹಿ ಅನುಞ್ಞಾತೋ ಪಬ್ಬಜಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ವದತೀತಿ. ಸಾಧು, ಭನ್ತೇ, ಪಬ್ಬಾಜೇಥ ನನ್ತಿ. ಥೇರೋ ತಂ ವಿಹಾರಂ ನೇತ್ವಾ ತಚಪಞ್ಚಕಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ದತ್ವಾ ಪಬ್ಬಾಜೇನ್ತೋ, ‘‘ಸೀವಲಿ, ನ ತುಯ್ಹಂ ಅಞ್ಞೇನ ಓವಾದೇನ ಕಮ್ಮಂ ಅತ್ಥಿ, ತಯಾ ಸತ್ತ ವಸ್ಸಾನಿ ಅನುಭೂತದುಕ್ಖಮೇವ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಾಹೀ’’ತಿ. ಭನ್ತೇ, ಪಬ್ಬಾಜನಮೇವ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಭಾರೋ, ಯಂ ಪನ ಮಯಾ ಕಾತುಂ ಸಕ್ಕಾ, ತಮಹಂ ಜಾನಿಸ್ಸಾಮೀತಿ. ಸೋ ಪಠಮಕೇಸವಟ್ಟಿಯಾ ಓಹಾರಿತಕ್ಖಣೇಯೇವ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾಸಿ, ದುತಿಯಾಯ ಓಹಾರಿತಕ್ಖಣೇ ಸಕದಾಗಾಮಿಫಲೇ, ತತಿಯಾಯ ಅನಾಗಾಮಿಫಲೇ. ಸಬ್ಬೇಸಂಯೇವ ಪನ ಕೇಸಾನಂ ಓರೋಪನಞ್ಚ ಅರಹತ್ತಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾ ಚ ಅಪಚ್ಛಾ ಅಪುರಿಮಾ ಅಹೋಸಿ. ತಸ್ಸ ಪಬ್ಬಜಿತದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಚತ್ತಾರೋ ಪಚ್ಚಯಾ ಯದಿಚ್ಛಕಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ. ಏವಂ ಏತ್ಥ ವತ್ಥು ಸಮುಟ್ಠಿತಂ.

ಅಪರಭಾಗೇ ಸತ್ಥಾ ಸಾವತ್ಥಿಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಥೇರೋ ಸತ್ಥಾರಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ಮಯ್ಹಂ ಪುಞ್ಞಂ ವೀಮಂಸಿಸ್ಸಾಮಿ, ಪಞ್ಚ ಮೇ ಭಿಕ್ಖುಸತಾನಿ ದೇಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ಗಣ್ಹ, ಸೀವಲೀತಿ. ಸೋ ಪಞ್ಚಸತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಗಹೇತ್ವಾ ಹಿಮವನ್ತಾಭಿಮುಖಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಅಟವಿಮಗ್ಗಂ ಗಚ್ಛತಿ. ತಸ್ಸ ಪಠಮಂ ದಿಟ್ಠಾ ನಿಗ್ರೋಧೇ ಅಧಿವತ್ಥಾ ದೇವತಾ ಸತ್ತ ದಿವಸಾನಿ ದಾನಂ ಅದಾಸಿ. ಇತಿ ಸೋ –

‘‘ನಿಗ್ರೋಧಂ ಪಠಮಂ ಪಸ್ಸಿ, ದುತಿಯಂ ಪಣ್ಡವಪಬ್ಬತಂ;

ತತಿಯಂ ಅಚಿರವತಿಯಂ, ಚತುತ್ಥಂ ವರಸಾಗರಂ.

‘‘ಪಞ್ಚಮಂ ಹಿಮವನ್ತಂ ಸೋ, ಛಟ್ಠಂ ಛದ್ದನ್ತುಪಾಗಮಿ;

ಸತ್ತಮಂ ಗನ್ಧಮಾದನಂ, ಅಟ್ಠಮಂ ಅಥ ರೇವತ’’ನ್ತಿ.

ಸಬ್ಬಟ್ಠಾನೇಸು ಸತ್ತ ಸತ್ತ ದಿವಸಾನೇವ ದಾನಂ ಅದಂಸು. ಗನ್ಧಮಾದನಪಬ್ಬತೇ ಪನ ನಾಗದತ್ತದೇವರಾಜಾ ನಾಮ ಸತ್ತದಿವಸೇಸು ಏಕದಿವಸಂ ಖೀರಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ಅದಾಸಿ, ಏಕದಿವಸಂ ಸಪ್ಪಿಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ಅದಾಸಿ. ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೋ ಆಹ – ‘‘ಆವುಸೋ, ಇಮಸ್ಸ ದೇವರಞ್ಞೋ ನೇವ ಧೇನುಯೋ ದುಯ್ಹಮಾನಾ ಪಞ್ಞಾಯನ್ತಿ, ನ ದಧಿನಿಮ್ಮಥನಂ, ಕುತೋ ತೇ, ದೇವರಾಜ, ಇಮಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ? ‘‘ಭನ್ತೇ, ಕಸ್ಸಪದಸಬಲಸ್ಸ ಕಾಲೇ ಖೀರಸಲಾಕಭತ್ತದಾನಸ್ಸೇತಂ ಫಲ’’ನ್ತಿ ದೇವರಾಜಾ ಆಹ. ಅಪರಭಾಗೇ ಸತ್ಥಾ ಖದಿರವನಿಯರೇವತಸ್ಸ ಪಚ್ಚುಗ್ಗಮನಂ ಅಟ್ಠುಪ್ಪತ್ತಿಂ ಕತ್ವಾ ಥೇರಂ ಅತ್ತನೋ ಸಾಸನೇ ಲಾಭಗ್ಗಯಸಗ್ಗಪ್ಪತ್ತಾನಂ ಅಗ್ಗಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇಸೀತಿ.

ವಕ್ಕಲಿತ್ಥೇರವತ್ಥು

೨೦೮. ದಸಮೇ ಸದ್ಧಾಧಿಮುತ್ತಾನನ್ತಿ ಸದ್ಧಾಯ ಅಧಿಮುತ್ತಾನಂ, ಬಲವಸದ್ಧಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ವಕ್ಕಲಿತ್ಥೇರೋ ಅಗ್ಗೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಅಞ್ಞೇಸಂ ಹಿ ಸದ್ಧಾ ವಡ್ಢೇತಬ್ಬಾ ಹೋತಿ, ಥೇರಸ್ಸ ಪನ ಹಾಪೇತಬ್ಬಾ ಜಾತಾ. ತಸ್ಮಾ ಸೋ ಸದ್ಧಾಧಿಮುತ್ತಾನಂ ಅಗ್ಗೋತಿ ವುತ್ತೋ. ವಕ್ಕಲೀತಿ ಪನಸ್ಸ ನಾಮಂ.

ತಸ್ಸ ಪಞ್ಹಕಮ್ಮೇ ಅಯಮನುಪುಬ್ಬಿಕಥಾ – ಅಯಮ್ಪಿ ಹಿ ಅತೀತೇ ಪದುಮುತ್ತರಬುದ್ಧಕಾಲೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವಿಹಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪರಿಸಪರಿಯನ್ತೇ ಠಿತೋ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣನ್ತೋ ಸತ್ಥಾರಂ ಏಕಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಸದ್ಧಾಧಿಮುತ್ತಾನಂ ಅಗ್ಗಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಮಯಾಪಿ ಅನಾಗತೇ ಏವರೂಪೇನ ಭವಿತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಸತ್ಥಾರಂ ನಿಮನ್ತೇತ್ವಾ ಸತ್ತಾಹಂ ಮಹಾದಾನಂ ದತ್ವಾ ದಸಬಲಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ಅಹಮ್ಪಿ ಇಮಿನಾ ಅಧಿಕಾರಕಮ್ಮೇನ ತುಮ್ಹೇಹಿ ಸದ್ಧಾಧಿಮುತ್ತಾನಂ ಏತದಗ್ಗೇ ಠಪಿತಭಿಕ್ಖು ವಿಯ ಅನಾಗತೇ ಏಕಸ್ಸ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನೇ ಸದ್ಧಾಧಿಮುತ್ತಾನಂ ಅಗ್ಗೋ ಭವೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ಪತ್ಥನಂ ಅಕಾಸಿ. ಸತ್ಥಾ ತಸ್ಸ ಅನನ್ತರಾಯಂ ದಿಸ್ವಾ ಬ್ಯಾಕರಿತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ.

ಸೋಪಿ ಯಾವಜೀವಂ ಕುಸಲಂ ಕತ್ವಾ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರನ್ತೋ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಸತ್ಥುಕಾಲೇ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲೇ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಗಣ್ಹಿ, ವಕ್ಕಲೀತಿಸ್ಸ ನಾಮಂ ಅಕಂಸು. ಸೋ ವುದ್ಧಿಪ್ಪತ್ತೋ ತಯೋ ವೇದೇ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ದಸಬಲಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಪರಿವುತಂ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಚರನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಸತ್ಥು ಸರೀರಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ಸರೀರಸಮ್ಪತ್ತಿದಸ್ಸನೇನ ಅತಿತ್ತೋ ದಸಬಲೇನ ಸದ್ಧಿಂಯೇವ ವಿಚರತಿ. ವಿಹಾರಂ ಗಚ್ಛನ್ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ವಿಹಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸರೀರನಿಪ್ಫತ್ತಿಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋವ ತಿಟ್ಠತಿ. ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ಕಥೇನ್ತಸ್ಸ ಸಮ್ಮುಖಟ್ಠಾನೇ ಠಿತೋ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣಾತಿ. ಸೋ ಸದ್ಧಂ ಪಟಿಲಭಿತ್ವಾ ‘‘ಅಗಾರಮಜ್ಝೇ ವಸನ್ತೋ ನಿಬದ್ಧಂ ದಸಬಲಸ್ಸ ದಸ್ಸನಂ ನ ಲಭಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಯಾಚಿತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕೇ ಪಬ್ಬಜಿ.

ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಠಪೇತ್ವಾ ಆಹಾರಕರಣವೇಲಂ ಅವಸೇಸಕಾಲೇ ಯತ್ಥ ಠಿತೇನ ಸಕ್ಕಾ ದಸಬಲಂ ಪಸ್ಸಿತುಂ, ತತ್ಥ ಠಿತೋ ಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕಾರಂ ಪಹಾಯ ದಸಬಲಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋವ ವಿಹರತಿ. ಸತ್ಥಾ ತಸ್ಸ ಞಾಣಪರಿಪಾಕಂ ಆಗಮೇನ್ತೋ ದೀಘಮ್ಪಿ ಅದ್ಧಾನಂ ತಸ್ಮಿಂ ರೂಪದಸ್ಸನವಸೇನೇವ ವಿಚರನ್ತೇ ಕಿಞ್ಚಿ ಅವತ್ವಾ ‘‘ಇದಾನಿಸ್ಸ ಞಾಣಂ ಪರಿಪಾಕಗತಂ, ಸಕ್ಕಾ ಏತಂ ಬೋಧೇತು’’ನ್ತಿ ಞತ್ವಾ ಏವಮಾಹ – ‘‘ಕಿಂ ತೇ, ವಕ್ಕಲಿ, ಇಮಿನಾ ಪೂತಿಕಾಯೇನ ದಿಟ್ಠೇನ, ಯೋ ಖೋ, ವಕ್ಕಲಿ, ಧಮ್ಮಂ ಪಸ್ಸತಿ, ಸೋ ಮಂ ಪಸ್ಸತಿ. ಯೋ ಮಂ ಪಸ್ಸತಿ, ಸೋ ಧಮ್ಮಂ ಪಸ್ಸತಿ. ಧಮ್ಮಞ್ಹಿ, ವಕ್ಕಲಿ, ಪಸ್ಸನ್ತೋ ಮಂ ಪಸ್ಸತಿ, ಮಂ ಪಸ್ಸನ್ತೋ ಧಮ್ಮಂ ಪಸ್ಸತೀ’’ತಿ.

ಸತ್ಥರಿ ಏವಂ ಓವದನ್ತೇಪಿ ಥೇರೋ ದಸಬಲಸ್ಸ ದಸ್ಸನಂ ಪಹಾಯ ನೇವ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಗನ್ತುಂ ಸಕ್ಕೋತಿ. ತತೋ ಸತ್ಥಾ ‘‘ನಾಯಂ ಭಿಕ್ಖು ಸಂವೇಗಂ ಅಲಭಿತ್ವಾ ಬುಜ್ಝಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಉಪಕಟ್ಠಾಯ ವಸ್ಸೂಪನಾಯಿಕಾಯ ರಾಜಗಹಂ ಗನ್ತ್ವಾ ವಸ್ಸೂಪನಾಯಿಕದಿವಸೇ ‘‘ಅಪೇಹಿ, ವಕ್ಕಲೀ’’ತಿ ಥೇರಂ ಪಣಾಮೇತಿ. ಬುದ್ಧಾ ಚ ನಾಮ ಆದೇಯ್ಯವಚನಾ ಹೋನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಥೇರೋ ಸತ್ಥಾರಂ ಪಟಿಪ್ಫರಿತ್ವಾ ಠಾತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ತೇಮಾಸಂ ದಸಬಲಸ್ಸ ಸಮ್ಮುಖೇ ಆಗನ್ತುಂ ಅವಿಸಹನ್ತೋ ‘‘ಕಿಂ ದಾನಿ ಸಕ್ಕಾ ಕಾತುಂ, ತಥಾಗತೇನಮ್ಹಿ ಪಣಾಮಿತೋ, ಸಮ್ಮುಖೀಭಾವಂ ನ ಲಭಾಮಿ, ಕಿಂ ಮಯ್ಹಂ ಜೀವಿತೇನಾ’’ತಿ ಗಿಜ್ಝಕೂಟಪಬ್ಬತೇ ಪಪಾತಟ್ಠಾನಂ ಅಭಿರುಹಿ. ಸತ್ಥಾ ತಸ್ಸ ಕಿಲಮನಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ಭಿಕ್ಖು ಮಮ ಸನ್ತಿಕಾ ಅಸ್ಸಾಸಂ ಅಲಭನ್ತೋ ಮಗ್ಗಫಲಾನಂ ಉಪನಿಸ್ಸಯಂ ನಾಸೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಅತ್ತಾನಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ಓಭಾಸಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸಿ. ಅಥಸ್ಸ ಸತ್ಥು ದಿಟ್ಠಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಏವ ಮಹನ್ತಂ ಸೋಕಸಲ್ಲಂ ಪಹೀನಂ. ಸತ್ಥಾ ಸುಕ್ಖತಳಾಕೇ ಓಘಂ ಆಹರನ್ತೋ ವಿಯ ವಕ್ಕಲಿತ್ಥೇರಸ್ಸ ಬಲವಪೀತಿಸೋಮನಸ್ಸಂ ಉಪ್ಪಾದೇತುಂ ಧಮ್ಮಪದೇ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

‘‘ಪಾಮೋಜ್ಜಬಹುಲೋ ಭಿಕ್ಖು, ಪಸನ್ನೋ ಬುದ್ಧಸಾಸನೇ;

ಅಧಿಗಚ್ಛೇ ಪದಂ ಸನ್ತಂ, ಸಙ್ಖಾರೂಪಸಮಂ ಸುಖ’’ನ್ತಿ. (ಧ. ಪ. ೩೮೧);

ವಕ್ಕಲಿತ್ಥೇರಸ್ಸ ಚ ‘‘ಏಹಿ, ವಕ್ಕಲೀ’’ತಿ ಹತ್ಥಂ ಪಸಾರೇಸಿ. ಥೇರೋ ‘‘ದಸಬಲೋ ಮೇ ದಿಟ್ಠೋ, ಏಹೀತಿ ಅವ್ಹಾಯನಮ್ಪಿ ಲದ್ಧ’’ನ್ತಿ ಬಲವಪೀತಿಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ‘‘ಕುತೋ ಗಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ ಅತ್ತನೋ ಗಮನಭಾವಂ ಅಜಾನಿತ್ವಾವ ದಸಬಲಸ್ಸ ಸಮ್ಮುಖೇ ಆಕಾಸೇ ಪಕ್ಖನ್ದಿತ್ವಾ ಪಠಮಪಾದೇನ ಪಬ್ಬತೇ ಠಿತೋಯೇವ ಸತ್ಥಾರಾ ವುತ್ತಗಾಥಂ ಆವಜ್ಜೇನ್ತೋ ಆಕಾಸೇಯೇವ ಪೀತಿಂ ವಿಕ್ಖಮ್ಭೇತ್ವಾ ಸಹ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಹಿ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ವಾ ತಥಾಗತಂ ವನ್ದಮಾನೋವ ಓತರಿ. ಅಪರಭಾಗೇ ಸತ್ಥಾ ಅರಿಯಗಣಮಜ್ಝೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಥೇರಂ ಸದ್ಧಾಧಿಮುತ್ತಾನಂ ಅಗ್ಗಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇಸೀತಿ.

ದುತಿಯವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ.