೨. ಅಭಿಧಮ್ಮಭಾಜನೀಯಂ

೧೮೩. ಅಟ್ಠಾರಸ ಧಾತುಯೋ – ಚಕ್ಖುಧಾತು, ರೂಪಧಾತು, ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಧಾತು, ಸೋತಧಾತು, ಸದ್ದಧಾತು, ಸೋತವಿಞ್ಞಾಣಧಾತು, ಘಾನಧಾತು, ಗನ್ಧಧಾತು, ಘಾನವಿಞ್ಞಾಣಧಾತು, ಜಿವ್ಹಾಧಾತು, ರಸಧಾತು, ಜಿವ್ಹಾವಿಞ್ಞಾಣಧಾತು, ಕಾಯಧಾತು, ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಧಾತು, ಕಾಯವಿಞ್ಞಾಣಧಾತು, ಮನೋಧಾತು, ಧಮ್ಮಧಾತು, ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಧಾತು.

೧೮೪. ತತ್ಥ ಕತಮಾ ಚಕ್ಖುಧಾತು? ಯಂ ಚಕ್ಖು ಚತುನ್ನಂ ಮಹಾಭೂತಾನಂ ಉಪಾದಾಯ ಪಸಾದೋ…ಪೇ… ಸುಞ್ಞೋ ಗಾಮೋಪೇಸೋ – ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ಚಕ್ಖುಧಾತು’’.

ತತ್ಥ ಕತಮಾ ರೂಪಧಾತು? ಯಂ ರೂಪಂ ಚತುನ್ನಂ ಮಹಾಭೂತಾನಂ ಉಪಾದಾಯ ವಣ್ಣನಿಭಾ…ಪೇ… ರೂಪಧಾತುಪೇಸಾ – ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ರೂಪಧಾತು’’.

ತತ್ಥ ಕತಮಾ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಧಾತು? ಚಕ್ಖುಞ್ಚ ಪಟಿಚ್ಚ ರೂಪೇ ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಚಿತ್ತಂ ಮನೋ ಮಾನಸಂ ಹದಯಂ ಪಣ್ಡರಂ ಮನೋ ಮನಾಯತನಂ ಮನಿನ್ದ್ರಿಯಂ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ವಿಞ್ಞಾಣಕ್ಖನ್ಧೋ ತಜ್ಜಾಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಧಾತು – ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಧಾತು’’.

ತತ್ಥ ಕತಮಾ ಸೋತಧಾತು? ಯಂ ಸೋತಂ ಚತುನ್ನಂ ಮಹಾಭೂತಾನಂ ಉಪಾದಾಯ ಪಸಾದೋ…ಪೇ… ಸುಞ್ಞೋ ಗಾಮೋಪೇಸೋ – ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ಸೋತಧಾತು’’.

ತತ್ಥ ಕತಮಾ ಸದ್ದಧಾತು? ಯೋ ಸದ್ದೋ ಚತುನ್ನಂ ಮಹಾಭೂತಾನಂ ಉಪಾದಾಯ ಅನಿದಸ್ಸನೋ ಸಪ್ಪಟಿಘೋ…ಪೇ… ಸದ್ದಧಾತುಪೇಸಾ – ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ಸದ್ದಧಾತು’’.

ತತ್ಥ ಕತಮಾ ಸೋತವಿಞ್ಞಾಣಧಾತು? ಸೋತಞ್ಚ ಪಟಿಚ್ಚ ಸದ್ದೇ ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಚಿತ್ತಂ ಮನೋ ಮಾನಸಂ ಹದಯಂ ಪಣ್ಡರಂ ಮನೋ ಮನಾಯತನಂ ಮನಿನ್ದ್ರಿಯಂ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ವಿಞ್ಞಾಣಕ್ಖನ್ಧೋ ತಜ್ಜಾಸೋತವಿಞ್ಞಾಣಧಾತು – ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ಸೋತವಿಞ್ಞಾಣಧಾತು’’.

ತತ್ಥ ಕತಮಾ ಘಾನಧಾತು? ಯಂ ಘಾನಂ ಚತುನ್ನಂ ಮಹಾಭೂತಾನಂ ಉಪಾದಾಯ ಪಸಾದೋ…ಪೇ… ಸುಞ್ಞೋ ಗಾಮೋಪೇಸೋ – ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ಘಾನಧಾತು’’.

ತತ್ಥ ಕತಮಾ ಗನ್ಧಧಾತು? ಯೋ ಗನ್ಧೋ ಚತುನ್ನಂ ಮಹಾಭೂತಾನಂ ಉಪಾದಾಯ ಅನಿದಸ್ಸನೋ ಸಪ್ಪಟಿಘೋ…ಪೇ… ಗನ್ಧಧಾತುಪೇಸಾ – ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ಗನ್ಧಧಾತು’’.

ತತ್ಥ ಕತಮಾ ಘಾನವಿಞ್ಞಾಣಧಾತು? ಘಾನಞ್ಚ ಪಟಿಚ್ಚ ಗನ್ಧೇ ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಚಿತ್ತಂ ಮನೋ ಮಾನಸಂ ಹದಯಂ ಪಣ್ಡರಂ ಮನೋ ಮನಾಯತನಂ ಮನಿನ್ದ್ರಿಯಂ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ವಿಞ್ಞಾಣಕ್ಖನ್ಧೋ ತಜ್ಜಾಘಾನವಿಞ್ಞಾಣಧಾತು – ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ಘಾನವಿಞ್ಞಾಣಧಾತು’’.

ತತ್ಥ ಕತಮಾ ಜಿವ್ಹಾಧಾತು? ಯಾ ಜಿವ್ಹಾ ಚತುನ್ನಂ ಮಹಾಭೂತಾನಂ ಉಪಾದಾಯ ಪಸಾದೋ…ಪೇ… ಸುಞ್ಞೋ ಗಾಮೋಪೇಸೋ – ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ಜಿವ್ಹಾಧಾತು’’.

ತತ್ಥ ಕತಮಾ ರಸಧಾತು? ಯೋ ರಸೋ ಚತುನ್ನಂ ಮಹಾಭೂತಾನಂ ಉಪಾದಾಯ ಅನಿದಸ್ಸನೋ ಸಪ್ಪಟಿಘೋ…ಪೇ… ರಸಧಾತುಪೇಸಾ – ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ರಸಧಾತು’’.

ತತ್ಥ ಕತಮಾ ಜಿವ್ಹಾವಿಞ್ಞಾಣಧಾತು? ಜಿವ್ಹಞ್ಚ ಪಟಿಚ್ಚ ರಸೇ ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಚಿತ್ತಂ ಮನೋ ಮಾನಸಂ ಹದಯಂ ಪಣ್ಡರಂ ಮನೋ ಮನಾಯತನಂ ಮನಿನ್ದ್ರಿಯಂ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ವಿಞ್ಞಾಣಕ್ಖನ್ಧೋ ತಜ್ಜಾಜಿವ್ಹಾವಿಞ್ಞಾಣಧಾತು – ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ಜಿವ್ಹಾವಿಞ್ಞಾಣಧಾತು’’.

ತತ್ಥ ಕತಮಾ ಕಾಯಧಾತು? ಯೋ ಕಾಯೋ ಚತುನ್ನಂ ಮಹಾಭೂತಾನಂ ಉಪಾದಾಯ ಪಸಾದೋ…ಪೇ… ಸುಞ್ಞೋ ಗಾಮೋಪೇಸೋ – ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ಕಾಯಧಾತು’’.

ತತ್ಥ ಕತಮಾ ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಧಾತು? ಪಥವೀಧಾತು…ಪೇ… ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಧಾತುಪೇಸಾ – ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಧಾತು’’.

ತತ್ಥ ಕತಮಾ ಕಾಯವಿಞ್ಞಾಣಧಾತು? ಕಾಯಞ್ಚ ಪಟಿಚ್ಚ ಫೋಟ್ಠಬ್ಬೇ ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಚಿತ್ತಂ ಮನೋ ಮಾನಸಂ ಹದಯಂ ಪಣ್ಡರಂ ಮನೋ ಮನಾಯತನಂ ಮನಿನ್ದ್ರಿಯಂ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ವಿಞ್ಞಾಣಕ್ಖನ್ಧೋ ತಜ್ಜಾಕಾಯವಿಞ್ಞಾಣಧಾತು – ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ಕಾಯವಿಞ್ಞಾಣಧಾತು’’.

ತತ್ಥ ಕತಮಾ ಮನೋಧಾತು? ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಧಾತುಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ನಿರುದ್ಧಸಮನನ್ತರಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಚಿತ್ತಂ ಮನೋ ಮಾನಸಂ ಹದಯಂ ಪಣ್ಡರಂ ಮನೋ ಮನಾಯತನಂ ಮನಿನ್ದ್ರಿಯಂ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ವಿಞ್ಞಾಣಕ್ಖನ್ಧೋ ತಜ್ಜಾಮನೋಧಾತು; ಸೋತವಿಞ್ಞಾಣಧಾತುಯಾ…ಪೇ… ಘಾನವಿಞ್ಞಾಣಧಾತುಯಾ…ಪೇ… ಜಿವ್ಹಾವಿಞ್ಞಾಣಧಾತುಯಾ…ಪೇ… ಕಾಯವಿಞ್ಞಾಣಧಾತುಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ನಿರುದ್ಧಸಮನನ್ತರಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಚಿತ್ತಂ ಮನೋ ಮಾನಸಂ ಹದಯಂ ಪಣ್ಡರಂ ಮನೋ ಮನಾಯತನಂ ಮನಿನ್ದ್ರಿಯಂ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ವಿಞ್ಞಾಣಕ್ಖನ್ಧೋ ತಜ್ಜಾಮನೋಧಾತು ಸಬ್ಬಧಮ್ಮೇಸು ವಾ ಪನ ಪಠಮಸಮನ್ನಾಹಾರೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಚಿತ್ತಂ ಮನೋ ಮಾನಸಂ ಹದಯಂ ಪಣ್ಡರಂ ಮನೋ ಮನಾಯತನಂ ಮನಿನ್ದ್ರಿಯಂ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ವಿಞ್ಞಾಣಕ್ಖನ್ಧೋ ತಜ್ಜಾಮನೋಧಾತು – ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ಮನೋಧಾತು’’.

ತತ್ಥ ಕತಮಾ ಧಮ್ಮಧಾತು? ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧೋ, ಸಞ್ಞಾಕ್ಖನ್ಧೋ, ಸಙ್ಖಾರಕ್ಖನ್ಧೋ, ಯಞ್ಚ ರೂಪಂ ಅನಿದಸ್ಸನಅಪ್ಪಟಿಘಂ ಧಮ್ಮಾಯತನಪರಿಯಾಪನ್ನಂ, ಅಸಙ್ಖತಾ ಚ ಧಾತು.

ತತ್ಥ ಕತಮೋ ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧೋ? ಏಕವಿಧೇನ ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧೋ – ಫಸ್ಸಸಮ್ಪಯುತ್ತೋ. ದುವಿಧೇನ ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧೋ – ಅತ್ಥಿ ಸಹೇತುಕೋ, ಅತ್ಥಿ ಅಹೇತುಕೋ. ತಿವಿಧೇನ ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧೋ – ಅತ್ಥಿ ಕುಸಲೋ, ಅತ್ಥಿ ಅಕುಸಲೋ, ಅತ್ಥಿ ಅಬ್ಯಾಕತೋ…ಪೇ… ಏವಂ ದಸವಿಧೇನ ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧೋ…ಪೇ… ಏವಂ ಬಹುವಿಧೇನ ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧೋ. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧೋ’’.

ತತ್ಥ ಕತಮೋ ಸಞ್ಞಾಕ್ಖನ್ಧೋ? ಏಕವಿಧೇನ ಸಞ್ಞಾಕ್ಖನ್ಧೋ – ಫಸ್ಸಸಮ್ಪಯುತ್ತೋ. ದುವಿಧೇನ ಸಞ್ಞಾಕ್ಖನ್ಧೋ – ಅತ್ಥಿ ಸಹೇತುಕೋ, ಅತ್ಥಿ ಅಹೇತುಕೋ. ತಿವಿಧೇನ ಸಞ್ಞಾಕ್ಖನ್ಧೋ – ಅತ್ಥಿ ಕುಸಲೋ, ಅತ್ಥಿ ಅಕುಸಲೋ, ಅತ್ಥಿ ಅಬ್ಯಾಕತೋ…ಪೇ… ಏವಂ ದಸವಿಧೇನ ಸಞ್ಞಾಕ್ಖನ್ಧೋ…ಪೇ… ಏವಂ ಬಹುವಿಧೇನ ಸಞ್ಞಾಕ್ಖನ್ಧೋ. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ಸಞ್ಞಾಕ್ಖನ್ಧೋ’’.

ತತ್ಥ ಕತಮೋ ಸಙ್ಖಾರಕ್ಖನ್ಧೋ? ಏಕವಿಧೇನ ಸಙ್ಖಾರಕ್ಖನ್ಧೋ – ಚಿತ್ತಸಮ್ಪಯುತ್ತೋ. ದುವಿಧೇನ ಸಙ್ಖಾರಕ್ಖನ್ಧೋ – ಅತ್ಥಿ ಹೇತು, ಅತ್ಥಿ ಅಹೇತು. ತಿವಿಧೇನ ಸಙ್ಖಾರಕ್ಖನ್ಧೋ – ಅತ್ಥಿ ಕುಸಲೋ, ಅತ್ಥಿ ಅಕುಸಲೋ, ಅತ್ಥಿ ಅಬ್ಯಾಕತೋ…ಪೇ… ಏವಂ ದಸವಿಧೇನ ಸಙ್ಖಾರಕ್ಖನ್ಧೋ…ಪೇ… ಏವಂ ಬಹುವಿಧೇನ ಸಙ್ಖಾರಕ್ಖನ್ಧೋ – ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ಸಙ್ಖಾರಕ್ಖನ್ಧೋ’’.

ತತ್ಥ ಕತಮಂ ರೂಪಂ ಅನಿದಸ್ಸನಅಪ್ಪಟಿಘಂ ಧಮ್ಮಾಯತನಪರಿಯಾಪನ್ನಂ? ಇತ್ಥಿನ್ದ್ರಿಯಂ…ಪೇ… ಕಬಳೀಕಾರೋ ಆಹಾರೋ – ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ ರೂಪಂ ‘‘ಅನಿದಸ್ಸನಅಪ್ಪಟಿಘಂ ಧಮ್ಮಾಯತನಪರಿಯಾಪನ್ನಂ’’.

ತತ್ಥ ಕತಮಾ ಅಸಙ್ಖತಾ ಧಾತು? ರಾಗಕ್ಖಯೋ, ದೋಸಕ್ಖಯೋ, ಮೋಹಕ್ಖಯೋ – ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ಅಸಙ್ಖತಾ ಧಾತು’’. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ಧಮ್ಮಧಾತು’’.

ತತ್ಥ ಕತಮಾ ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಧಾತು? ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಧಾತುಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ನಿರುದ್ಧಸಮನನ್ತರಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಮನೋಧಾತು, ಮನೋಧಾತುಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ನಿರುದ್ಧಸಮನನ್ತರಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಚಿತ್ತಂ ಮನೋ ಮಾನಸಂ…ಪೇ… ತಜ್ಜಾಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಧಾತು; ಸೋತವಿಞ್ಞಾಣಧಾತುಯಾ…ಪೇ… ಘಾನವಿಞ್ಞಾಣಧಾತುಯಾ …ಪೇ… ಜಿವ್ಹಾವಿಞ್ಞಾಣಧಾತುಯಾ…ಪೇ… ಕಾಯವಿಞ್ಞಾಣಧಾತುಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ನಿರುದ್ಧಸಮನನ್ತರಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಮನೋಧಾತು, ಮನೋಧಾತುಯಾಪಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ನಿರುದ್ಧಸಮನನ್ತರಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಚಿತ್ತಂ ಮನೋ ಮಾನಸಂ…ಪೇ… ತಜ್ಜಾಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಧಾತು ಮನಞ್ಚ ಪಟಿಚ್ಚ ಧಮ್ಮೇ ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಚಿತ್ತಂ ಮನೋ ಮಾನಸಂ ಹದಯಂ ಪಣ್ಡರಂ ಮನೋ ಮನಾಯತನಂ ಮನಿನ್ದ್ರಿಯಂ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ವಿಞ್ಞಾಣಕ್ಖನ್ಧೋ ತಜ್ಜಾಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಧಾತು – ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಧಾತು’’.

ಅಭಿಧಮ್ಮಭಾಜನೀಯಂ.