(೬೫) ೩. ಚೇತಸಿಕಕಥಾ

೪೭೫. ನತ್ಥಿ ಚೇತಸಿಕೋ ಧಮ್ಮೋತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ನನು ಅತ್ಥಿ ಕೇಚಿ ಧಮ್ಮಾ ಚಿತ್ತೇನ ಸಹಗತಾ ಸಹಜಾತಾ ಸಂಸಟ್ಠಾ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ಏಕುಪ್ಪಾದಾ ಏಕನಿರೋಧಾ ಏಕವತ್ಥುಕಾ ಏಕಾರಮ್ಮಣಾತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಹಞ್ಚಿ ಅತ್ಥಿ ಕೇಚಿ ಧಮ್ಮಾ ಚಿತ್ತೇನ ಸಹಗತಾ ಸಹಜಾತಾ ಸಂಸಟ್ಠಾ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ಏಕುಪ್ಪಾದಾ ಏಕನಿರೋಧಾ ಏಕವತ್ಥುಕಾ ಏಕಾರಮ್ಮಣಾ, ನೋ ಚ ವತ ರೇ ವತ್ತಬ್ಬೇ – ‘‘ನತ್ಥಿ ಚೇತಸಿಕೋ ಧಮ್ಮೋ’’ತಿ.

ಫಸ್ಸೋ ಚಿತ್ತೇನ ಸಹಜಾತೋತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಹಞ್ಚಿ ಫಸ್ಸೋ ಚಿತ್ತೇನ ಸಹಜಾತೋ, ತೇನ ವತ ರೇ ವತ್ತಬ್ಬೇ – ‘‘ಫಸ್ಸೋ ಚೇತಸಿಕೋ’’ತಿ. ವೇದನಾ…ಪೇ… ಸಞ್ಞಾ… ಚೇತನಾ… ಸದ್ಧಾ… ವೀರಿಯಂ… ಸತಿ… ಸಮಾಧಿ… ಪಞ್ಞಾ… ರಾಗೋ… ದೋಸೋ… ಮೋಹೋ…ಪೇ… ಅನೋತ್ತಪ್ಪಂ ಚಿತ್ತೇನ ಸಹಜಾತನ್ತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಹಞ್ಚಿ ಅನೋತ್ತಪ್ಪಂ ಚಿತ್ತೇನ ಸಹಜಾತಂ, ತೇನ ವತ ರೇ ವತ್ತಬ್ಬೇ – ‘‘ಅನೋತ್ತಪ್ಪಂ ಚೇತಸಿಕ’’ನ್ತಿ.

೪೭೬. ಚಿತ್ತೇನ ಸಹಜಾತಾತಿ ಕತ್ವಾ ಚೇತಸಿಕಾತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಫಸ್ಸೇನ ಸಹಜಾತಾತಿ ಕತ್ವಾ ಫಸ್ಸಸಿಕಾತಿ [ಫಸ್ಸಿಕಾತಿ (ಪೀ. ಅಟ್ಠ.)]? ಆಮನ್ತಾ. ಚಿತ್ತೇನ ಸಹಜಾತಾತಿ ಕತ್ವಾ ಚೇತಸಿಕಾತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ವೇದನಾಯ… ಸಞ್ಞಾಯ… ಚೇತನಾಯ… ಸದ್ಧಾಯ… ವೀರಿಯೇನ… ಸತಿಯಾ… ಸಮಾಧಿನಾ… ಪಞ್ಞಾಯ… ರಾಗೇನ… ದೋಸೇನ… ಮೋಹೇನ…ಪೇ… ಅನೋತ್ತಪ್ಪೇನ ಸಹಜಾತಾತಿ ಕತ್ವಾ ಅನೋತ್ತಪ್ಪಾಸಿಕಾತಿ [ಅನೋತ್ತಪ್ಪಿಕಾತಿ (?)]? ಆಮನ್ತಾ.

೪೭೭. ನತ್ಥಿ ಚೇತಸಿಕೋ ಧಮ್ಮೋತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ನನು ವುತ್ತಂ ಭಗವತಾ –

‘‘ಚಿತ್ತಞ್ಹಿದಂ ಚೇತಸಿಕಾ ಚ ಧಮ್ಮಾ,

ಅನತ್ತತೋ ಸಂವಿದಿತಸ್ಸ ಹೋನ್ತಿ;

ಹೀನಪ್ಪಣೀತಂ ತದುಭಯೇ ವಿದಿತ್ವಾ,

ಸಮ್ಮದ್ದಸೋ ವೇದಿ ಪಲೋಕಧಮ್ಮ’’ನ್ತಿ.

ಅತ್ಥೇವ ಸುತ್ತನ್ತೋತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ತೇನ ಹಿ ಅತ್ಥಿ ಚೇತಸಿಕೋ ಧಮ್ಮೋತಿ.

ನತ್ಥಿ ಚೇತಸಿಕೋ ಧಮ್ಮೋತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ನನು ವುತ್ತಂ ಭಗವತಾ – ‘‘ಇಧ, ಕೇವಟ್ಟ, ಭಿಕ್ಖು ಪರಸತ್ತಾನಂ ಪರಪುಗ್ಗಲಾನಂ ಚಿತ್ತಮ್ಪಿ ಆದಿಸತಿ ಚೇತಸಿಕಮ್ಪಿ ಆದಿಸತಿ ವಿತಕ್ಕಿತಮ್ಪಿ ಆದಿಸತಿ ವಿಚಾರಿತಮ್ಪಿ ಆದಿಸತಿ – ‘ಏವಮ್ಪಿ ತೇ ಮನೋ, ಇತ್ಥಮ್ಪಿ ತೇ ಮನೋ, ಇತಿಪಿ ತೇ ಚಿತ್ತ’’’ನ್ತಿ [ದೀ. ನಿ. ೧.೪೮೫]. ಅತ್ಥೇವ ಸುತ್ತನ್ತೋತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ತೇನ ಹಿ ಅತ್ಥಿ ಚೇತಸಿಕೋ ಧಮ್ಮೋತಿ.

ಚೇತಸಿಕಕಥಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.