೬. ಛಟ್ಠವಗ್ಗೋ

(೫೩) ೧. ನಿಯಾಮಕಥಾ

೪೪೫. ನಿಯಾಮೋ ಅಸಙ್ಖತೋತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ನಿಬ್ಬಾನಂ ತಾಣಂ ಲೇಣಂ ಸರಣಂ ಪರಾಯನಂ ಅಚ್ಚುತಂ ಅಮತನ್ತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ….

ನಿಯಾಮೋ ಅಸಙ್ಖತೋ, ನಿಬ್ಬಾನಂ ಅಸಙ್ಖತನ್ತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ದ್ವೇ ಅಸಙ್ಖತಾನೀತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ….

ದ್ವೇ ಅಸಙ್ಖತಾನೀತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ದ್ವೇ ತಾಣಾನಿ ದ್ವೇ ಲೇಣಾನಿ ದ್ವೇ ಸರಣಾನಿ ದ್ವೇ ಪರಾಯನಾನಿ ದ್ವೇ ಅಚ್ಚುತಾನಿ ದ್ವೇ ಅಮತಾನಿ ದ್ವೇ ನಿಬ್ಬಾನಾನೀತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ….

ದ್ವೇ ನಿಬ್ಬಾನಾನೀತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಅತ್ಥಿ ದ್ವಿನ್ನಂ ನಿಬ್ಬಾನಾನಂ ಉಚ್ಚನೀಚತಾ ಹೀನಪಣೀತತಾ ಉಕ್ಕಂಸಾವಕಂಸೋ ಸೀಮಾ ವಾ ಭೇದೋ ವಾ ರಾಜಿ ವಾ ಅನ್ತರಿಕಾ ವಾತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ….

ನಿಯಾಮೋ ಅಸಙ್ಖತೋತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಅತ್ಥಿ ಕೇಚಿ ನಿಯಾಮಂ ಓಕ್ಕಮನ್ತಿ ಪಟಿಲಭನ್ತಿ ಉಪ್ಪಾದೇನ್ತಿ ಸಮುಪ್ಪಾದೇನ್ತಿ ಉಟ್ಠಾಪೇನ್ತಿ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇನ್ತಿ ನಿಬ್ಬತ್ತೇನ್ತಿ ಅಭಿನಿಬ್ಬತ್ತೇನ್ತಿ ಜನೇನ್ತಿ ಸಞ್ಜನೇನ್ತೀತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಅತ್ಥಿ ಕೇಚಿ ಅಸಙ್ಖತಂ ಓಕ್ಕಮನ್ತಿ ಪಟಿಲಭನ್ತಿ ಉಪ್ಪಾದೇನ್ತಿ ಸಮುಪ್ಪಾದೇನ್ತಿ ಉಟ್ಠಾಪೇನ್ತಿ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇನ್ತಿ ನಿಬ್ಬತ್ತೇನ್ತಿ ಅಭಿನಿಬ್ಬತ್ತೇನ್ತಿ ಜನೇನ್ತಿ ಸಞ್ಜನೇನ್ತೀತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ….

೪೪೬. ನಿಯಾಮೋ ಅಸಙ್ಖತೋತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಮಗ್ಗೋ ಅಸಙ್ಖತೋತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ….

ಮಗ್ಗೋ ಸಙ್ಖತೋತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ನಿಯಾಮೋ ಸಙ್ಖತೋತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ….

ಸೋತಾಪತ್ತಿನಿಯಾಮೋ ಅಸಙ್ಖತೋತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗೋ ಅಸಙ್ಖತೋತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ….

ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗೋ ಸಙ್ಖತೋತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಸೋತಾಪತ್ತಿನಿಯಾಮೋ ಸಙ್ಖತೋತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ….

ಸಕದಾಗಾಮಿನಿಯಾಮೋ…ಪೇ… ಅನಾಗಾಮಿನಿಯಾಮೋ…ಪೇ… ಅರಹತ್ತನಿಯಾಮೋ ಅಸಙ್ಖತೋತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೋ ಅಸಙ್ಖತೋತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ …ಪೇ… ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೋ ಸಙ್ಖತೋತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಅರಹತ್ತನಿಯಾಮೋ ಸಙ್ಖತೋತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ….

ಸೋತಾಪತ್ತಿನಿಯಾಮೋ ಅಸಙ್ಖತೋ…ಪೇ… ಅರಹತ್ತನಿಯಾಮೋ ಅಸಙ್ಖತೋ, ನಿಬ್ಬಾನಂ ಅಸಙ್ಖತನ್ತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಪಞ್ಚ ಅಸಙ್ಖತಾನೀತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ… ಪಞ್ಚ ಅಸಙ್ಖತಾನೀತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಪಞ್ಚ ತಾಣಾನಿ…ಪೇ… ಅನ್ತರಿಕಾ ವಾತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ….

ನಿಯಾಮೋ ಅಸಙ್ಖತೋತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಮಿಚ್ಛತ್ತನಿಯಾಮೋ ಅಸಙ್ಖತೋತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ… ಮಿಚ್ಛತ್ತನಿಯಾಮೋ ಸಙ್ಖತೋತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಸಮ್ಮತ್ತನಿಯಾಮೋ ಸಙ್ಖತೋತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ….

೪೪೭. ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ – ‘‘ನಿಯಾಮೋ ಅಸಙ್ಖತೋ’’ತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ನಿಯಾಮೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜ ನಿರುದ್ಧೇ ಅನಿಯತೋ ಹೋತೀತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ…. ತೇನ ಹಿ ನಿಯಾಮೋ ಅಸಙ್ಖತೋತಿ. ಮಿಚ್ಛತ್ತನಿಯಾಮೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜ ನಿರುದ್ಧೇ ಅನಿಯತೋ ಹೋತೀತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ… ತೇನ ಹಿ ಮಿಚ್ಛತ್ತನಿಯಾಮೋ ಅಸಙ್ಖತೋತಿ.

ನಿಯಾಮಕಥಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೬. ಛಟ್ಠವಗ್ಗೋ

(೫೪) ೨. ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪಾದಕಥಾ

೪೪೮. ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪಾದೋ ಅಸಙ್ಖತೋತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ನಿಬ್ಬಾನಂ ತಾಣಂ ಲೇಣಂ ಸರಣಂ ಪರಾಯನಂ ಅಚ್ಚುತಂ ಅಮತನ್ತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ… ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪಾದೋ ಅಸಙ್ಖತೋ, ನಿಬ್ಬಾನಂ ಅಸಙ್ಖತನ್ತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ದ್ವೇ ಅಸಙ್ಖತಾನೀತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ… ದ್ವೇ ಅಸಙ್ಖತಾನೀತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ದ್ವೇ ತಾಣಾನಿ ದ್ವೇ ಲೇಣಾನಿ ದ್ವೇ ಸರಣಾನಿ ದ್ವೇ ಪರಾಯನಾನಿ ದ್ವೇ ಅಚ್ಚುತಾನಿ ದ್ವೇ ಅಮತಾನಿ ದ್ವೇ ನಿಬ್ಬಾನಾನೀತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ… ದ್ವೇ ನಿಬ್ಬಾನಾನೀತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಅತ್ಥಿ ದ್ವಿನ್ನಂ ನಿಬ್ಬಾನಾನಂ ಉಚ್ಚನೀಚತಾ ಹೀನಪಣೀತತಾ ಉಕ್ಕಂಸಾವಕಂಸೋ ಸೀಮಾ ವಾ ಭೇದೋ ವಾ ರಾಜಿ ವಾ ಅನ್ತರಿಕಾ ವಾತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ….

೪೪೯. ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪಾದೋ ಅಸಙ್ಖತೋತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಅವಿಜ್ಜಾ ಅಸಙ್ಖತಾತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ… ಅವಿಜ್ಜಾ ಸಙ್ಖತಾತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪಾದೋ ಸಙ್ಖತೋತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ… ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪಾದೋ ಅಸಙ್ಖತೋತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಅವಿಜ್ಜಾಪಚ್ಚಯಾ ಸಙ್ಖಾರಾ ಅಸಙ್ಖತಾತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ… ಅವಿಜ್ಜಾಪಚ್ಚಯಾ ಸಙ್ಖಾರಾ ಸಙ್ಖತಾತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪಾದೋ ಸಙ್ಖತೋತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ… ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪಾದೋ ಅಸಙ್ಖತೋತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಸಙ್ಖಾರಪಚ್ಚಯಾ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಅಸಙ್ಖತನ್ತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ… ಸಙ್ಖಾರಪಚ್ಚಯಾ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಸಙ್ಖತನ್ತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪಾದೋ ಸಙ್ಖತೋತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ… ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪಾದೋ ಅಸಙ್ಖತೋತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ವಿಞ್ಞಾಣಪಚ್ಚಯಾ ನಾಮರೂಪಂ ಅಸಙ್ಖತನ್ತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ… ವಿಞ್ಞಾಣಪಚ್ಚಯಾ ನಾಮರೂಪಂ ಸಙ್ಖತನ್ತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪಾದೋ ಸಙ್ಖತೋತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ… ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪಾದೋ ಅಸಙ್ಖತೋತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಜಾತಿಪಚ್ಚಯಾ ಜರಾಮರಣಂ ಅಸಙ್ಖತನ್ತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ… ಜಾತಿಪಚ್ಚಯಾ ಜರಾಮರಣಂ ಸಙ್ಖತನ್ತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪಾದೋ ಸಙ್ಖತೋತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ….

೪೫೦. ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ – ‘‘ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪಾದೋ ಅಸಙ್ಖತೋ’’ತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ನನು ವುತ್ತಂ ಭಗವತಾ – ‘‘ಜಾತಿಪಚ್ಚಯಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಜರಾಮರಣಂ. ಉಪ್ಪಾದಾ ವಾ ತಥಾಗತಾನಂ ಅನುಪ್ಪಾದಾ ವಾ ತಥಾಗತಾನಂ ಠಿತಾವ ಸಾ ಧಾತು ಧಮ್ಮಟ್ಠಿತತಾ ಧಮ್ಮನಿಯಾಮತಾ ಇದಪ್ಪಚ್ಚಯತಾ. ತಂ ತಥಾಗತೋ ಅಭಿಸಮ್ಬುಜ್ಝತಿ ಅಭಿಸಮೇತಿ. ಅಭಿಸಮ್ಬುಜ್ಝಿತ್ವಾ ಅಭಿಸಮೇತ್ವಾ ಆಚಿಕ್ಖತಿ ದೇಸೇತಿ ಪಞ್ಞಾಪೇತಿ ಪಟ್ಠಪೇತಿ ವಿವರತಿ ವಿಭಜತಿ ಉತ್ತಾನಿಂ ಕರೋತಿ. ‘ಪಸ್ಸಥಾ’ತಿ ಚಾಹ – ಜಾತಿಪಚ್ಚಯಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಜರಾಮರಣಂ. ಭವಪಚ್ಚಯಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಜಾತಿ…ಪೇ… ಅವಿಜ್ಜಾಪಚ್ಚಯಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಙ್ಖಾರಾ. ಉಪ್ಪಾದಾ ವಾ ತಥಾಗತಾನಂ ಅನುಪ್ಪಾದಾ ವಾ ತಥಾಗತಾನಂ ಠಿತಾವ ಸಾ ಧಾತು…ಪೇ… ‘ಪಸ್ಸಥಾ’ತಿ ಚಾಹ – ಅವಿಜ್ಜಾಪಚ್ಚಯಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಙ್ಖಾರಾ. ಇತಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಯಾ ತತ್ರ ತಥತಾ ಅವಿತಥತಾ ಅನಞ್ಞಥತಾ ಇದಪ್ಪಚ್ಚಯತಾ – ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪಾದೋ’’ತಿ [ಸಂ. ನಿ. ೨.೨೦]. ಅತ್ಥೇವ ಸುತ್ತನ್ತೋತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ತೇನ ಹಿ ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪಾದೋ ಅಸಙ್ಖತೋತಿ.

೪೫೧. ಅವಿಜ್ಜಾಪಚ್ಚಯಾ ಸಙ್ಖಾರಾತಿ ಯಾ ತತ್ಥ ಧಮ್ಮಟ್ಠಿತತಾ ಧಮ್ಮನಿಯಾಮತಾ ಅಸಙ್ಖತಾ, ನಿಬ್ಬಾನಂ ಅಸಙ್ಖತನ್ತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ದ್ವೇ ಅಸಙ್ಖತಾನೀತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ… ದ್ವೇ ಅಸಙ್ಖತಾನೀತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ದ್ವೇ ತಾಣಾನಿ…ಪೇ… ಅನ್ತರಿಕಾ ವಾತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ….

ಅವಿಜ್ಜಾಪಚ್ಚಯಾ ಸಙ್ಖಾರಾತಿ ಯಾ ತತ್ಥ ಧಮ್ಮಟ್ಠಿತತಾ ಧಮ್ಮನಿಯಾಮತಾ ಅಸಙ್ಖತಾ, ಸಙ್ಖಾರಪಚ್ಚಯಾ ವಿಞ್ಞಾಣನ್ತಿ ಯಾ ತತ್ಥ ಧಮ್ಮಟ್ಠಿತತಾ ಧಮ್ಮನಿಯಾಮತಾ ಅಸಙ್ಖತಾ, ನಿಬ್ಬಾನಂ ಅಸಙ್ಖತನ್ತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ತೀಣಿ ಅಸಙ್ಖತಾನೀತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ…. ತೀಣಿ ಅಸಙ್ಖತಾನೀತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ತೀಣಿ ತಾಣಾನಿ…ಪೇ… ಅನ್ತರಿಕಾ ವಾತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ….

ಅವಿಜ್ಜಾಪಚ್ಚಯಾ ಸಙ್ಖಾರಾತಿ ಯಾ ತತ್ಥ ಧಮ್ಮಟ್ಠಿತತಾ ಧಮ್ಮನಿಯಾಮತಾ ಅಸಙ್ಖತಾ, ಸಙ್ಖಾರಪಚ್ಚಯಾ ವಿಞ್ಞಾಣನ್ತಿ ಯಾ ತತ್ಥ ಧಮ್ಮಟ್ಠಿತತಾ ಧಮ್ಮನಿಯಾಮತಾ ಅಸಙ್ಖತಾ…ಪೇ… ಜಾತಿಪಚ್ಚಯಾ ಜರಾಮರಣನ್ತಿ ಯಾ ತತ್ಥ ಧಮ್ಮಟ್ಠಿತತಾ ಧಮ್ಮನಿಯಾಮತಾ ಅಸಙ್ಖತಾ, ನಿಬ್ಬಾನಂ ಅಸಙ್ಖತನ್ತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ದ್ವಾದಸ ಅಸಙ್ಖತಾನೀತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ… ದ್ವಾದಸ ಅಸಙ್ಖತಾನೀತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ದ್ವಾದಸ ತಾಣಾನಿ ದ್ವಾದಸ ಲೇಣಾನಿ…ಪೇ… ಅನ್ತರಿಕಾ ವಾತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ….

ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪಾದಕಥಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೬. ಛಟ್ಠವಗ್ಗೋ

(೫೫) ೩. ಸಚ್ಚಕಥಾ

೪೫೨. ಚತ್ತಾರಿ ಸಚ್ಚಾನಿ ಅಸಙ್ಖತಾನೀತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಚತ್ತಾರಿ ತಾಣಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಲೇಣಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಸರಣಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಪರಾಯನಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಅಚ್ಚುತಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಅಮತಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ನಿಬ್ಬಾನಾನೀತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ… ಚತ್ತಾರಿ ನಿಬ್ಬಾನಾನೀತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಅತ್ಥಿ ಚತುನ್ನಂ ನಿಬ್ಬಾನಾನಂ ಉಚ್ಚನೀಚತಾ ಹೀನಪಣೀತತಾ ಉಕ್ಕಂಸಾವಕಂಸೋ ಸೀಮಾ ವಾ ಭೇದೋ ವಾ ರಾಜಿ ವಾ ಅನ್ತರಿಕಾ ವಾತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ….

ದುಕ್ಖಸಚ್ಚಂ ಅಸಙ್ಖತನ್ತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ದುಕ್ಖಂ ಅಸಙ್ಖತನ್ತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ… ದುಕ್ಖಸಚ್ಚಂ ಅಸಙ್ಖತನ್ತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಕಾಯಿಕಂ ದುಕ್ಖಂ ಚೇತಸಿಕಂ ದುಕ್ಖಂ ಸೋಕಪರಿದೇವದುಕ್ಖದೋಮನಸ್ಸಉಪಾಯಾಸಾ ಅಸಙ್ಖತಾತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ… ಸಮುದಯಸಚ್ಚಂ ಅಸಙ್ಖತನ್ತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಸಮುದಯೋ ಅಸಙ್ಖತೋತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ… ಸಮುದಯಸಚ್ಚಂ ಅಸಙ್ಖತನ್ತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಕಾಮತಣ್ಹಾ ಭವತಣ್ಹಾ ವಿಭವತಣ್ಹಾ ಅಸಙ್ಖತಾತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ… ಮಗ್ಗಸಚ್ಚಂ ಅಸಙ್ಖತನ್ತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಮಗ್ಗೋ ಅಸಙ್ಖತೋತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ… ಮಗ್ಗಸಚ್ಚಂ ಅಸಙ್ಖತನ್ತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ…ಪೇ… ಸಮ್ಮಾಸಮಾಧಿ ಅಸಙ್ಖತೋತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ….

ದುಕ್ಖಂ ಸಙ್ಖತನ್ತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ದುಕ್ಖಸಚ್ಚಂ ಸಙ್ಖತನ್ತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ… ಕಾಯಿಕಂ ದುಕ್ಖಂ ಚೇತಸಿಕಂ ದುಕ್ಖಂ ಸೋಕಪರಿದೇವದುಕ್ಖದೋಮನಸ್ಸಉಪಾಯಾಸಾ ಸಙ್ಖತಾತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ದುಕ್ಖಸಚ್ಚಂ ಸಙ್ಖತನ್ತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ… ಸಮುದಯೋ ಸಙ್ಖತೋತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಸಮುದಯಸಚ್ಚಂ ಸಙ್ಖತನ್ತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ… ಕಾಮತಣ್ಹಾ ಭವತಣ್ಹಾ ವಿಭವತಣ್ಹಾ ಸಙ್ಖತಾತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಸಮುದಯಸಚ್ಚಂ ಸಙ್ಖತನ್ತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ… ಮಗ್ಗೋ ಸಙ್ಖತೋತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಮಗ್ಗಸಚ್ಚಂ ಸಙ್ಖತನ್ತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ… ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ…ಪೇ… ಸಮ್ಮಾಸಮಾಧಿ ಸಙ್ಖತೋತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಮಗ್ಗಸಚ್ಚಂ ಸಙ್ಖತನ್ತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ….

೪೫೩. ನಿರೋಧಸಚ್ಚಂ ಅಸಙ್ಖತಂ, ನಿರೋಧೋ ಅಸಙ್ಖತೋತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ದುಕ್ಖಸಚ್ಚಂ ಅಸಙ್ಖತಂ, ದುಕ್ಖಂ ಅಸಙ್ಖತನ್ತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ… ನಿರೋಧಸಚ್ಚಂ ಅಸಙ್ಖತಂ, ನಿರೋಧೋ ಅಸಙ್ಖತೋತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಸಮುದಯಸಚ್ಚಂ ಅಸಙ್ಖತಂ, ಸಮುದಯೋ ಅಸಙ್ಖತೋತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ… ನಿರೋಧಸಚ್ಚಂ ಅಸಙ್ಖತಂ, ನಿರೋಧೋ ಅಸಙ್ಖತೋತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಮಗ್ಗಸಚ್ಚಂ ಅಸಙ್ಖತಂ, ಮಗ್ಗೋ ಅಸಙ್ಖತೋತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ….

ದುಕ್ಖಸಚ್ಚಂ ಅಸಙ್ಖತಂ, ದುಕ್ಖಂ ಸಙ್ಖತನ್ತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ನಿರೋಧಸಚ್ಚಂ ಅಸಙ್ಖತಂ, ನಿರೋಧೋ ಸಙ್ಖತೋತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ… ಸಮುದಯಸಚ್ಚಂ ಅಸಙ್ಖತಂ, ಸಮುದಯೋ ಸಙ್ಖತೋತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ನಿರೋಧಸಚ್ಚಂ ಅಸಙ್ಖತಂ, ನಿರೋಧೋ ಸಙ್ಖತೋತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ… ಮಗ್ಗಸಚ್ಚಂ ಅಸಙ್ಖತಂ, ಮಗ್ಗೋ ಸಙ್ಖತೋತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ನಿರೋಧಸಚ್ಚಂ ಅಸಙ್ಖತಂ, ನಿರೋಧೋ ಸಙ್ಖತೋತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ….

೪೫೪. ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ – ‘‘ಚತ್ತಾರಿ ಸಚ್ಚಾನಿ ಅಸಙ್ಖತಾನೀ’’ತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ನನು ವುತ್ತಂ ಭಗವತಾ – ‘‘ಚತ್ತಾರಿಮಾನಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಥಾನಿ ಅವಿತಥಾನಿ ಅನಞ್ಞಥಾನಿ! ಕತಮಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ? ‘ಇದಂ ದುಕ್ಖ’ನ್ತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಥಮೇತಂ ಅವಿತಥಮೇತಂ ಅನಞ್ಞಥಮೇತಂ…ಪೇ… ‘ಅಯಂ ದುಕ್ಖಸಮುದಯೋ’ತಿ…ಪೇ… ‘ಅಯಂ ದುಕ್ಖನಿರೋಧೋ’ತಿ…ಪೇ… ‘ಅಯಂ ದುಕ್ಖನಿರೋಧಗಾಮಿನೀ ಪಟಿಪದಾ’ತಿ ತಥಮೇತಂ ಅವಿತಥಮೇತಂ ಅನಞ್ಞಥಮೇತಂ. ಇಮಾನಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚತ್ತಾರಿ ತಥಾನಿ ಅವಿತಥಾನಿ ಅನಞ್ಞಥಾನೀ’’ತಿ [ಸಂ. ನಿ. ೫.೧೦೯೦]. ಅತ್ಥೇವ ಸುತ್ತನ್ತೋತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ತೇನ ಹಿ ಚತ್ತಾರಿ ಸಚ್ಚಾನಿ ಅಸಙ್ಖತಾನೀತಿ.

ಸಚ್ಚಕಥಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೬. ಛಟ್ಠವಗ್ಗೋ

(೫೬) ೪. ಆರುಪ್ಪಕಥಾ

೪೫೫. ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನಂ ಅಸಙ್ಖತನ್ತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ನಿಬ್ಬಾನಂ ತಾಣಂ ಲೇಣಂ ಸರಣಂ ಪರಾಯನಂ ಅಚ್ಚುತಂ ಅಮತನ್ತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ… ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನಂ ಅಸಙ್ಖತಂ, ನಿಬ್ಬಾನಂ ಅಸಙ್ಖತನ್ತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ದ್ವೇ ಅಸಙ್ಖತಾನೀತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ… ದ್ವೇ ಅಸಙ್ಖತಾನೀತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ದ್ವೇ ತಾಣಾನಿ…ಪೇ… ಅನ್ತರಿಕಾ ವಾತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ….

ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನಂ ಅಸಙ್ಖತನ್ತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನಂ ಭವೋ ಗತಿ ಸತ್ತಾವಾಸೋ ಸಂಸಾರೋ ಯೋನಿ ವಿಞ್ಞಾಣಟ್ಠಿತಿ ಅತ್ತಭಾವಪಟಿಲಾಭೋತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಅಸಙ್ಖತಂ ಭವೋ ಗತಿ ಸತ್ತಾವಾಸೋ ಸಂಸಾರೋ ಯೋನಿ ವಿಞ್ಞಾಣಟ್ಠಿತಿ ಅತ್ತಭಾವಪಟಿಲಾಭೋತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ….

ಅತ್ಥಿ ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನೂಪಗಂ ಕಮ್ಮನ್ತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಅತ್ಥಿ ಅಸಙ್ಖತೂಪಗಂ ಕಮ್ಮನ್ತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ… ಅತ್ಥಿ ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನೂಪಗಾ ಸತ್ತಾತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಅತ್ಥಿ ಅಸಙ್ಖತೂಪಗಾ ಸತ್ತಾತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ….

ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನೇ ಸತ್ತಾ ಜಾಯನ್ತಿ ಜೀಯನ್ತಿ ಮೀಯನ್ತಿ ಚವನ್ತಿ ಉಪಪಜ್ಜನ್ತೀತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಅಸಙ್ಖತೇ ಸತ್ತಾ ಜಾಯನ್ತಿ ಜೀಯನ್ತಿ ಮೀಯನ್ತಿ ಚವನ್ತಿ ಉಪಪಜ್ಜನ್ತೀತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ… ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನೇ ಅತ್ಥಿ ವೇದನಾ ಸಞ್ಞಾ ಸಙ್ಖಾರಾ ವಿಞ್ಞಾಣನ್ತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಅಸಙ್ಖತೇ ಅತ್ಥಿ ವೇದನಾ ಸಞ್ಞಾ ಸಙ್ಖಾರಾ ವಿಞ್ಞಾಣನ್ತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ… ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನಂ ಚತುವೋಕಾರಭವೋತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಅಸಙ್ಖತಂ ಚತುವೋಕಾರಭವೋತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ….

೪೫೬. ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ – ‘‘ಚತ್ತಾರೋ ಆರುಪ್ಪಾ ಅಸಙ್ಖತಾ’’ತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ನನು ಚತ್ತಾರೋ ಆರುಪ್ಪಾ ಅನೇಜಾ ವುತ್ತಾ ಭಗವತಾತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಹಞ್ಚಿ ಚತ್ತಾರೋ ಆರುಪ್ಪಾ ಅನೇಜಾ ವುತ್ತಾ ಭಗವತಾ, ತೇನ ವತ ರೇ ವತ್ತಬ್ಬೇ ‘‘ಚತ್ತಾರೋ ಆರುಪ್ಪಾ ಅಸಙ್ಖತಾ’’ತಿ.

ಆರುಪ್ಪಕಥಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೬. ಛಟ್ಠವಗ್ಗೋ

(೫೭) ೫. ನಿರೋಧಸಮಾಪತ್ತಿಕಥಾ

೪೫೭. ನಿರೋಧಸಮಾಪತ್ತಿ ಅಸಙ್ಖತಾತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ನಿಬ್ಬಾನಂ ತಾಣಂ ಲೇಣಂ ಸರಣಂ ಪರಾಯನಂ ಅಚ್ಚುತಂ ಅಮತನ್ತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ… ನಿರೋಧಸಮಾಪತ್ತಿ ಅಸಙ್ಖತಾ, ನಿಬ್ಬಾನಂ ಅಸಙ್ಖತನ್ತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ದ್ವೇ ಅಸಙ್ಖತಾನೀತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ… ದ್ವೇ ಅಸಙ್ಖತಾನೀತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ದ್ವೇ ತಾಣಾನಿ…ಪೇ… ಅನ್ತರಿಕಾ ವಾತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ….

ನಿರೋಧಸಮಾಪತ್ತಿ ಅಸಙ್ಖತಾತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಅತ್ಥಿ ಕೇಚಿ ನಿರೋಧಂ ಸಮಾಪಜ್ಜನ್ತಿ ಪಟಿಲಭನ್ತಿ ಉಪ್ಪಾದೇನ್ತಿ ಸಮುಪ್ಪಾದೇನ್ತಿ ಉಟ್ಠಪೇನ್ತಿ ಸಮುಟ್ಠಪೇನ್ತಿ ನಿಬ್ಬತ್ತೇನ್ತಿ ಅಭಿನಿಬ್ಬತ್ತೇನ್ತಿ ಜನೇನ್ತಿ ಸಞ್ಜನೇನ್ತೀತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಅತ್ಥಿ ಕೇಚಿ ಅಸಙ್ಖತಂ ಸಮಾಪಜ್ಜನ್ತಿ ಪಟಿಲಭನ್ತಿ ಉಪ್ಪಾದೇನ್ತಿ ಸಮುಪ್ಪಾದೇನ್ತಿ ಉಟ್ಠಪೇನ್ತಿ ಸಮುಟ್ಠಪೇನ್ತಿ ನಿಬ್ಬತ್ತೇನ್ತಿ ಅಭಿನಿಬ್ಬತ್ತೇನ್ತಿ ಜನೇನ್ತಿ ಸಞ್ಜನೇನ್ತೀತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ….

೪೫೮. ನಿರೋಧಾ ವೋದಾನಂ ವುಟ್ಠಾನಂ ಪಞ್ಞಾಯತೀತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಅಸಙ್ಖತಾ ವೋದಾನಂ ವುಟ್ಠಾನಂ ಪಞ್ಞಾಯತೀತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ… ನಿರೋಧಂ ಸಮಾಪಜ್ಜನ್ತಸ್ಸ ಪಠಮಂ ನಿರುಜ್ಝತಿ ವಚೀಸಙ್ಖಾರೋ, ತತೋ ಕಾಯಸಙ್ಖಾರೋ, ತತೋ ಚಿತ್ತಸಙ್ಖಾರೋತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಅಸಙ್ಖತಂ ಸಮಾಪಜ್ಜನ್ತಸ್ಸ ಪಠಮಂ ನಿರುಜ್ಝತಿ ವಚೀಸಙ್ಖಾರೋ, ತತೋ ಕಾಯಸಙ್ಖಾರೋ, ತತೋ ಚಿತ್ತಸಙ್ಖಾರೋತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ… ನಿರೋಧಾ ವುಟ್ಠಹನ್ತಸ್ಸ ಪಠಮಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಚಿತ್ತಸಙ್ಖಾರೋ, ತತೋ ಕಾಯಸಙ್ಖಾರೋ, ತತೋ ವಚೀಸಙ್ಖಾರೋತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಅಸಙ್ಖತಾ ವುಟ್ಠಹನ್ತಸ್ಸ ಪಠಮಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಚಿತ್ತಸಙ್ಖಾರೋ, ತತೋ ಕಾಯಸಙ್ಖಾರೋ, ತತೋ ವಚೀಸಙ್ಖಾರೋತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ….

ನಿರೋಧಾ ವುಟ್ಠಿತಂ ತಯೋ ಫಸ್ಸಾ ಫುಸನ್ತಿ – ಸುಞ್ಞತೋ ಫಸ್ಸೋ, ಅನಿಮಿತ್ತೋ ಫಸ್ಸೋ, ಅಪ್ಪಣಿಹಿತೋ ಫಸ್ಸೋತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಅಸಙ್ಖತಾ ವುಟ್ಠಿತಂ ತಯೋ ಫಸ್ಸಾ ಫುಸನ್ತಿ – ಸುಞ್ಞತೋ ಫಸ್ಸೋ, ಅನಿಮಿತ್ತೋ ಫಸ್ಸೋ, ಅಪ್ಪಣಿಹಿತೋ ಫಸ್ಸೋತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ….

ನಿರೋಧಾ ವುಟ್ಠಿತಸ್ಸ ವಿವೇಕನಿನ್ನಂ ಚಿತ್ತಂ ಹೋತಿ ವಿವೇಕಪೋಣಂ ವಿವೇಕಪಬ್ಭಾರನ್ತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಅಸಙ್ಖತಾ ವುಟ್ಠಿತಸ್ಸ ವಿವೇಕನಿನ್ನಂ ಚಿತ್ತಂ ಹೋತಿ ವಿವೇಕಪೋಣಂ ವಿವೇಕಪಬ್ಭಾರನ್ತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ….

೪೫೯. ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ – ‘‘ನಿರೋಧಸಮಾಪತ್ತಿ ಅಸಙ್ಖತಾ’’ತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಸಙ್ಖತಾತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ… ತೇನ ಹಿ ನಿರೋಧಸಮಾಪತ್ತಿ ಅಸಙ್ಖತಾತಿ.

ನಿರೋಧಸಮಾಪತ್ತಿಕಥಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೬. ಛಟ್ಠವಗ್ಗೋ

(೫೮) ೬. ಆಕಾಸಕಥಾ

೪೬೦. ಆಕಾಸೋ ಅಸಙ್ಖತೋತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ನಿಬ್ಬಾನಂ ತಾಣಂ ಲೇಣಂ ಸರಣಂ ಪರಾಯನಂ ಅಚ್ಚುತಂ ಅಮತನ್ತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ… ಆಕಾಸೋ ಅಸಙ್ಖತೋ, ನಿಬ್ಬಾನಂ ಅಸಙ್ಖತನ್ತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ದ್ವೇ ಅಸಙ್ಖತಾನೀತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ…. ದ್ವೇ ಅಸಙ್ಖತಾನೀತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ದ್ವೇ ತಾಣಾನಿ…ಪೇ… ಅನ್ತರಿಕಾ ವಾತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ….

ಆಕಾಸೋ ಅಸಙ್ಖತೋತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಅತ್ಥಿ ಕೇಚಿ ಅನಾಕಾಸಂ ಆಕಾಸಂ ಕರೋನ್ತೀತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಅತ್ಥಿ ಕೇಚಿ ಸಙ್ಖತಂ ಅಸಙ್ಖತಂ ಕರೋನ್ತೀತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ… ಅತ್ಥಿ ಕೇಚಿ ಆಕಾಸಂ ಅನಾಕಾಸಂ ಕರೋನ್ತೀತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಅತ್ಥಿ ಕೇಚಿ ಅಸಙ್ಖತಂ ಸಙ್ಖತಂ ಕರೋನ್ತೀತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ….

ಆಕಾಸೇ ಪಕ್ಖಿನೋ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಚನ್ದಿಮಸೂರಿಯಾ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ತಾರಕರೂಪಾನಿ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಇದ್ಧಿಂ ವಿಕುಬ್ಬನ್ತಿ, ಬಾಹುಂ ಚಾಲೇನ್ತಿ, ಪಾಣಿಂ ಚಾಲೇನ್ತಿ, ಲೇಡ್ಡುಂ ಖಿಪನ್ತಿ, ಲಗುಳಂ ಖಿಪನ್ತಿ, ಇದ್ಧಿಂ [ಸತ್ತಿಂ (?)] ಖಿಪನ್ತಿ, ಉಸುಂ ಖಿಪನ್ತೀತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಅಸಙ್ಖತೇ ಪಕ್ಖಿನೋ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಚನ್ದಿಮಸೂರಿಯಾ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ತಾರಕರೂಪಾನಿ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಇದ್ಧಿಂ ವಿಕುಬ್ಬನ್ತಿ, ಬಾಹುಂ ಚಾಲೇನ್ತಿ, ಪಾಣಿಂ ಚಾಲೇನ್ತಿ, ಲೇಡ್ಡುಂ ಖಿಪನ್ತಿ, ಲಗುಳಂ ಖಿಪನ್ತಿ, ಇದ್ಧಿಂ ಖಿಪನ್ತಿ, ಉಸುಂ ಖಿಪನ್ತೀತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ….

೪೬೧. ಆಕಾಸಂ ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ಘರಾನಿ ಕರೋನ್ತಿ ಕೋಟ್ಠಾನಿ ಕರೋನ್ತೀತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಅಸಙ್ಖತಂ ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ಘರಾನಿ ಕರೋನ್ತಿ ಕೋಟ್ಠಾನಿ ಕರೋನ್ತೀತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ….

ಉದಪಾನೇ ಖಞ್ಞಮಾನೇ ಅನಾಕಾಸೋ ಆಕಾಸೋ ಹೋತೀತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಸಙ್ಖತಂ ಅಸಙ್ಖತಂ ಹೋತೀತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ….

ತುಚ್ಛಉದಪಾನೇ ಪೂರಿಯಮಾನೇ, ತುಚ್ಛಕೋಟ್ಠೇ ಪೂರಿಯಮಾನೇ, ತುಚ್ಛಕುಮ್ಭಿಯಾ ಪೂರಿಯಮಾನಾಯ ಆಕಾಸೋ ಅನ್ತರಧಾಯತೀತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಅಸಙ್ಖತಂ ಅನ್ತರಧಾಯತೀತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ….

೪೬೨. ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ – ‘‘ಆಕಾಸೋ ಅಸಙ್ಖತೋ’’ತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಆಕಾಸೋ ಸಙ್ಖತೋತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ… ತೇನ ಹಿ ಆಕಾಸೋ ಅಸಙ್ಖತೋತಿ.

ಆಕಾಸಕಥಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೬. ಛಟ್ಠವಗ್ಗೋ

(೫೯) ೭. ಆಕಾಸೋ ಸನಿದಸ್ಸನೋತಿಕಥಾ

೪೬೩. ಆಕಾಸೋ ಸನಿದಸ್ಸನೋತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ರೂಪಂ ರೂಪಾಯತನಂ ರೂಪಧಾತು ನೀಲಂ ಪೀತಕಂ ಲೋಹಿತಕಂ ಓದಾತಂ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಂ ಚಕ್ಖುಸ್ಮಿಂ ಪಟಿಹಞ್ಞತಿ ಚಕ್ಖುಸ್ಸ ಆಪಾಥಂ ಆಗಚ್ಛತೀತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ….

ಆಕಾಸೋ ಸನಿದಸ್ಸನೋತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಚಕ್ಖುಞ್ಚ ಪಟಿಚ್ಚ ಆಕಾಸಞ್ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣನ್ತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ …ಪೇ….

ಚಕ್ಖುಞ್ಚ ಪಟಿಚ್ಚ ಆಕಾಸಞ್ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣನ್ತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ‘‘ಚಕ್ಖುಞ್ಚ ಪಟಿಚ್ಚ ಆಕಾಸಞ್ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣ’’ನ್ತಿ – ಅತ್ಥೇವ [ಅತ್ಥಿ (?)] ಸುತ್ತನ್ತೋತಿ? ನತ್ಥಿ. ‘‘ಚಕ್ಖುಞ್ಚ ಪಟಿಚ್ಚ ರೂಪೇ ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣ’’ನ್ತಿ [ಮ. ನಿ. ೧.೪೦೦; ೩.೪೨೧; ಸಂ. ನಿ. ೪.೬೦] – ಅತ್ಥೇವ ಸುತ್ತನ್ತೋತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಹಞ್ಚಿ ‘‘ಚಕ್ಖುಞ್ಚ ಪಟಿಚ್ಚ ರೂಪೇ ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣ’’ನ್ತಿ – ಅತ್ಥೇವ ಸುತ್ತನ್ತೋ, ನೋ ಚ ವತ ರೇ ವತ್ತಬ್ಬೇ – ‘‘ಚಕ್ಖುಞ್ಚ ಪಟಿಚ್ಚ ಆಕಾಸಞ್ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣ’’ನ್ತಿ.

೪೬೪. ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ – ‘‘ಆಕಾಸೋ ಸನಿದಸ್ಸನೋ’’ತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ನನು ಪಸ್ಸತಿ ದ್ವಿನ್ನಂ ರುಕ್ಖಾನಂ ಅನ್ತರಂ, ದ್ವಿನ್ನಂ ಥಮ್ಭಾನಂ ಅನ್ತರಂ, ತಾಳಚ್ಛಿದ್ದಂ ವಾತಪಾನಚ್ಛಿದ್ದನ್ತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಹಞ್ಚಿ ಪಸ್ಸತಿ ದ್ವಿನ್ನಂ ರುಕ್ಖಾನಂ ಅನ್ತರಂ, ದ್ವಿನ್ನಂ ಥಮ್ಭಾನಂ ಅನ್ತರಂ, ತಾಳಚ್ಛಿದ್ದಂ ವಾತಪಾನಚ್ಛಿದ್ದಂ, ತೇನ ವತ ರೇ ವತ್ತಬ್ಬೇ – ‘‘ಆಕಾಸೋ ಸನಿದಸ್ಸನೋ’’ತಿ.

ಆಕಾಸೋ ಸನಿದಸ್ಸನೋತಿಕಥಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೬. ಛಟ್ಠವಗ್ಗೋ

(೬೦) ೮. ಪಥವೀಧಾತು ಸನಿದಸ್ಸನಾತಿಆದಿಕಥಾ

೪೬೫. ಪಥವೀಧಾತು ಸನಿದಸ್ಸನಾತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ರೂಪಂ ರೂಪಾಯತನಂ ರೂಪಧಾತು ನೀಲಂ ಪೀತಕಂ ಲೋಹಿತಕಂ ಓದಾತಂ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಂ ಚಕ್ಖುಸ್ಮಿಂ ಪಟಿಹಞ್ಞತಿ ಚಕ್ಖುಸ್ಸ ಆಪಾಥಂ ಆಗಚ್ಛತೀತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ….

ಪಥವೀಧಾತು ಸನಿದಸ್ಸನಾತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಚಕ್ಖುಞ್ಚ ಪಟಿಚ್ಚ ಪಥವೀಧಾತುಞ್ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣನ್ತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ….

ಚಕ್ಖುಞ್ಚ ಪಟಿಚ್ಚ ಪಥವೀಧಾತುಞ್ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣನ್ತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ‘‘ಚಕ್ಖುಞ್ಚ ಪಟಿಚ್ಚ ಪಥವೀಧಾತುಞ್ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣ’’ನ್ತಿ – ಅತ್ಥೇವ ಸುತ್ತನ್ತೋತಿ? ನತ್ಥಿ. ‘‘ಚಕ್ಖುಞ್ಚ ಪಟಿಚ್ಚ ರೂಪೇ ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣ’’ನ್ತಿ – ಅತ್ಥೇವ ಸುತ್ತನ್ತೋತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಹಞ್ಚಿ ‘‘ಚಕ್ಖುಞ್ಚ ಪಟಿಚ್ಚ ರೂಪೇ ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣ’’ನ್ತಿ – ಅತ್ಥೇವ ಸುತ್ತನ್ತೋ, ನೋ ಚ ವತ ರೇ ವತ್ತಬ್ಬೇ – ‘‘ಚಕ್ಖುಞ್ಚ ಪಟಿಚ್ಚ ಪಥವೀಧಾತುಞ್ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣ’’ನ್ತಿ.

೪೬೬. ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ – ‘‘ಪಥವೀಧಾತು ಸನಿದಸ್ಸನಾ’’ತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ನನು ಪಸ್ಸತಿ ಭೂಮಿಂ ಪಾಸಾಣಂ ಪಬ್ಬತನ್ತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಹಞ್ಚಿ ಪಸ್ಸತಿ [ಪಸ್ಸಸಿ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕ.) ಏವಮುಪರಿಪಿ] ಭೂಮಿಂ ಪಾಸಾಣಂ ಪಬ್ಬತಂ, ತೇನ ವತ ರೇ ವತ್ತಬ್ಬೇ – ‘‘ಪಥವೀಧಾತು ಸನಿದಸ್ಸನಾ’’ತಿ…ಪೇ….

ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ – ‘‘ಆಪೋಧಾತು ಸನಿದಸ್ಸನಾ’’ತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ನನು ಪಸ್ಸತಿ ಉದಕನ್ತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಹಞ್ಚಿ ಪಸ್ಸತಿ ಉದಕಂ, ತೇನ ವತ ರೇ ವತ್ತಬ್ಬೇ – ‘‘ಆಪೋಧಾತು ಸನಿದಸ್ಸನಾತಿ…ಪೇ….

ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ – ತೇಜೋಧಾತು ಸನಿದಸ್ಸನಾತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ನನು ಪಸ್ಸತಿ ಅಗ್ಗಿಂ ಜಲನ್ತನ್ತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಹಞ್ಚಿ ಪಸ್ಸತಿ ಅಗ್ಗಿಂ ಜಲನ್ತಂ, ತೇನ ವತ ರೇ ವತ್ತಬ್ಬೇ – ‘‘ತೇಜೋಧಾತು ಸನಿದಸ್ಸನಾ’’ತಿ…ಪೇ….

ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ – ‘‘ವಾಯೋಧಾತು ಸನಿದಸ್ಸನಾ’’ತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ನನು ಪಸ್ಸತಿ ವಾತೇನ ರುಕ್ಖೇ ಸಞ್ಚಾಲಿಯಮಾನೇತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಹಞ್ಚಿ ಪಸ್ಸತಿ ವಾತೇನ ರುಕ್ಖೇ ಸಞ್ಚಾಲಿಯಮಾನೇ, ತೇನ ವತ ರೇ ವತ್ತಬ್ಬೇ – ‘‘ವಾಯೋಧಾತು ಸನಿದಸ್ಸನಾ’’ತಿ…ಪೇ….

ಪಥವೀಧಾತು ಸನಿದಸ್ಸನಾತಿಆದಿಕಥಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೬. ಛಟ್ಠವಗ್ಗೋ

(೬೧) ೯. ಚಕ್ಖುನ್ದ್ರಿಯಂ ಸನಿದಸ್ಸನನ್ತಿಆದಿಕಥಾ

೪೬೭. ಚಕ್ಖುನ್ದ್ರಿಯಂ ಸನಿದಸ್ಸನನ್ತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ರೂಪಂ ರೂಪಾಯತನಂ ರೂಪಧಾತು…ಪೇ… ಚಕ್ಖುಸ್ಸ ಆಪಾಥಂ ಆಗಚ್ಛತೀತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ….

ಚಕ್ಖುನ್ದ್ರಿಯಂ ಸನಿದಸ್ಸನನ್ತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಚಕ್ಖುಞ್ಚ ಪಟಿಚ್ಚ ಚಕ್ಖುನ್ದ್ರಿಯಞ್ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣನ್ತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ….

ಚಕ್ಖುಞ್ಚ ಪಟಿಚ್ಚ ಚಕ್ಖುನ್ದ್ರಿಯಞ್ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣನ್ತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ‘‘ಚಕ್ಖುಞ್ಚ ಪಟಿಚ್ಚ ಚಕ್ಖುನ್ದ್ರಿಯಞ್ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣ’’ನ್ತಿ – ಅತ್ಥೇವ ಸುತ್ತನ್ತೋತಿ? ನತ್ಥಿ. ‘‘ಚಕ್ಖುಞ್ಚ ಪಟಿಚ್ಚ ರೂಪೇ ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣ’’ನ್ತಿ – ಅತ್ಥೇವ ಸುತ್ತನ್ತೋತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಹಞ್ಚಿ ‘‘ಚಕ್ಖುಞ್ಚ ಪಟಿಚ್ಚ ರೂಪೇ ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣ’’ನ್ತಿ – ಅತ್ಥೇವ ಸುತ್ತನ್ತೋ, ನೋ ಚ ವತ ರೇ ವತ್ತಬ್ಬೇ – ‘‘ಚಕ್ಖುಞ್ಚ ಪಟಿಚ್ಚ ಚಕ್ಖುನ್ದ್ರಿಯಞ್ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣ’’ನ್ತಿ.

೪೬೮. ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ – ‘‘ಪಞ್ಚಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಸನಿದಸ್ಸನಾನೀ’’ತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ನನು ಪಸ್ಸತಿ ಚಕ್ಖುಂ ಸೋತಂ ಘಾನಂ ಜಿವ್ಹಂ ಕಾಯನ್ತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಹಞ್ಚಿ ಪಸ್ಸತಿ ಚಕ್ಖುಂ ಸೋತಂ ಘಾನಂ ಜಿವ್ಹಂ ಕಾಯಂ, ತೇನ ವತ ರೇ ವತ್ತಬ್ಬೇ – ‘‘ಪಞ್ಚಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಸನಿದಸ್ಸನಾನೀ’’ತಿ…ಪೇ….

ಚಕ್ಖುನ್ದ್ರಿಯಂ ಸನಿದಸ್ಸನನ್ತಿಆದಿಕಥಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೬. ಛಟ್ಠವಗ್ಗೋ

(೬೨) ೧೦. ಕಾಯಕಮ್ಮಂ ಸನಿದಸ್ಸನನ್ತಿಕಥಾ

೪೬೯. ಕಾಯಕಮ್ಮಂ ಸನಿದಸ್ಸನನ್ತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ರೂಪಂ ರೂಪಾಯತನಂ ರೂಪಧಾತು ನೀಲಂ ಪೀತಕಂ ಲೋಹಿತಕಂ ಓದಾತಂ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಂ ಚಕ್ಖುಸ್ಮಿಂ ಪಟಿಹಞ್ಞತಿ ಚಕ್ಖುಸ್ಸ ಆಪಾಥಂ ಆಗಚ್ಛತೀತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ….

ಕಾಯಕಮ್ಮಂ ಸನಿದಸ್ಸನನ್ತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಚಕ್ಖುಞ್ಚ ಪಟಿಚ್ಚ ಕಾಯಕಮ್ಮಞ್ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣನ್ತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ….

ಚಕ್ಖುಞ್ಚ ಪಟಿಚ್ಚ ಕಾಯಕಮ್ಮಞ್ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣನ್ತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ‘‘ಚಕ್ಖುಞ್ಚ ಪಟಿಚ್ಚ ಕಾಯಕಮ್ಮಞ್ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣ’’ನ್ತಿ – ಅತ್ಥೇವ ಸುತ್ತನ್ತೋತಿ? ನತ್ಥಿ. ‘‘ಚಕ್ಖುಞ್ಚ ಪಟಿಚ್ಚ ರೂಪೇ ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣ’’ನ್ತಿ – ಅತ್ಥೇವ ಸುತ್ತನ್ತೋತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಹಞ್ಚಿ ‘‘ಚಕ್ಖುಞ್ಚ ಪಟಿಚ್ಚ ರೂಪೇ ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣ’’ನ್ತಿ – ಅತ್ಥೇವ ಸುತ್ತನ್ತೋ, ನೋ ಚ ವತ ರೇ ವತ್ತಬ್ಬೇ – ‘‘ಚಕ್ಖುಞ್ಚ ಪಟಿಚ್ಚ ಕಾಯಕಮ್ಮಞ್ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣ’’ನ್ತಿ.

೪೭೦. ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ – ‘‘ಕಾಯಕಮ್ಮಂ ಸನಿದಸ್ಸನ’’ನ್ತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ನನು ಪಸ್ಸತಿ ಅಭಿಕ್ಕಮನ್ತಂ ಪಟಿಕ್ಕಮನ್ತಂ ಆಲೋಕೇನ್ತಂ ವಿಲೋಕೇನ್ತಂ ಸಮಿಞ್ಜೇನ್ತಂ ಪಸಾರೇನ್ತನ್ತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಹಞ್ಚಿ ಪಸ್ಸತಿ ಅಭಿಕ್ಕಮನ್ತಂ ಪಟಿಕ್ಕಮನ್ತಂ ಆಲೋಕೇನ್ತಂ ವಿಲೋಕೇನ್ತಂ ಸಮಿಞ್ಜೇನ್ತಂ ಪಸಾರೇನ್ತಂ, ತೇನ ವತ ರೇ ವತ್ತಬ್ಬೇ – ‘‘ಕಾಯಕಮ್ಮಂ ಸನಿದಸ್ಸನ’’ನ್ತಿ.

ಕಾಯಕಮ್ಮಂ ಸನಿದಸ್ಸನನ್ತಿಕಥಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಛಟ್ಠವಗ್ಗೋ.

ತಸ್ಸುದ್ದಾನಂ –

ನಿಯಮೋ ಅಸಙ್ಖತೋ, ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪಾದೋ ಅಸಙ್ಖತೋ, ಚತ್ತಾರಿ ಸಚ್ಚಾನಿ ಅಸಙ್ಖತಾನಿ, ಚತ್ತಾರೋ ಆರುಪ್ಪಾ ಅಸಙ್ಖತಾ, ನಿರೋಧಸಮಾಪತ್ತಿ ಅಸಙ್ಖತಾ, ಆಕಾಸೋ ಅಸಙ್ಖತೋ, ಆಕಾಸೋ ಸನಿದಸ್ಸನೋ, ಚತ್ತಾರೋ ಮಹಾಭೂತಾ, ಪಞ್ಚಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ, ತಥೇವ ಕಾಯಕಮ್ಮನ್ತಿ.