೨೧. ಸಚ್ಚಿಕಟ್ಠಸಭಾಗಾನುಯೋಗೋ

೨೦೮. ಪುಗ್ಗಲೋ ಉಪಲಬ್ಭತಿ ಸಚ್ಚಿಕಟ್ಠಪರಮತ್ಥೇನಾತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಪುಗ್ಗಲೋ ಸಙ್ಖತೋತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ… ಪುಗ್ಗಲೋ ಅಸಙ್ಖತೋತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ… ಪುಗ್ಗಲೋ ನೇವ ಸಙ್ಖತೋ ನಾಸಙ್ಖತೋತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ.

೨೦೯. ಪುಗ್ಗಲೋ ನೇವ ಸಙ್ಖತೋ ನಾಸಙ್ಖತೋತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಸಙ್ಖತಞ್ಚ ಅಸಙ್ಖತಞ್ಚ ಠಪೇತ್ವಾ ಅತ್ಥಞ್ಞಾ ತತಿಯಾ ಕೋಟೀತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ….

೨೧೦. ಸಙ್ಖತಞ್ಚ ಅಸಙ್ಖತಞ್ಚ ಠಪೇತ್ವಾ ಅತ್ಥಞ್ಞಾ ತತಿಯಾ ಕೋಟೀತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ನನು ವುತ್ತಂ ಭಗವತಾ – ‘‘ದ್ವೇಮಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಾತುಯೋ. ಕತಮಾ ದ್ವೇ? ಸಙ್ಖತಾ ಚ ಧಾತು ಅಸಙ್ಖತಾ ಚ ಧಾತು. ಇಮಾ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದ್ವೇ ಧಾತುಯೋ’’ತಿ [ಮ. ನಿ. ೧.೧೨೫, ಆಲಪನಮತ್ತಮೇವ ನಾನಂ]! ಅತ್ಥೇವ ಸುತ್ತನ್ತೋತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ತೇನ ಹಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ – ‘‘ಸಙ್ಖತಞ್ಚ ಅಸಙ್ಖತಞ್ಚ ಠಪೇತ್ವಾ ಅತ್ಥಞ್ಞಾ ತತಿಯಾ ಕೋಟೀ’’ತಿ.

೨೧೧. ಪುಗ್ಗಲೋ ನೇವ ಸಙ್ಖತೋ ನಾಸಙ್ಖತೋತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಅಞ್ಞಂ ಸಙ್ಖತಂ, ಅಞ್ಞಂ ಅಸಙ್ಖತಂ, ಅಞ್ಞೋ ಪುಗ್ಗಲೋತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ….

೨೧೨. ಖನ್ಧಾ ಸಙ್ಖತಾ, ನಿಬ್ಬಾನಂ ಅಸಙ್ಖತಂ, ಪುಗ್ಗಲೋ ನೇವ ಸಙ್ಖತೋ ನಾಸಙ್ಖತೋತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಅಞ್ಞೇ ಖನ್ಧಾ, ಅಞ್ಞಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ, ಅಞ್ಞೋ ಪುಗ್ಗಲೋತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ….

೨೧೩. ರೂಪಂ ಸಙ್ಖತಂ, ನಿಬ್ಬಾನಂ ಅಸಙ್ಖತಂ, ಪುಗ್ಗಲೋ ನೇವ ಸಙ್ಖತೋ ನಾಸಙ್ಖತೋತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಅಞ್ಞಂ ರೂಪಂ, ಅಞ್ಞಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ, ಅಞ್ಞೋ ಪುಗ್ಗಲೋತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ. ವೇದನಾ… ಸಞ್ಞಾ… ಸಙ್ಖಾರಾ… ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಸಙ್ಖತಂ, ನಿಬ್ಬಾನಂ ಅಸಙ್ಖತಂ, ಪುಗ್ಗಲೋ ನೇವ ಸಙ್ಖತೋ ನಾಸಙ್ಖತೋತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಅಞ್ಞಂ ವಿಞ್ಞಾಣಂ, ಅಞ್ಞಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ, ಅಞ್ಞೋ ಪುಗ್ಗಲೋತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ….

೨೧೪. ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದೋ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ವಯೋ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ಠಿತಸ್ಸ ಅಞ್ಞಥತ್ತಂ ಪಞ್ಞಾಯತೀತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಪುಗ್ಗಲೋ ಸಙ್ಖತೋತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ… ವುತ್ತಂ ಭಗವತಾ – ‘‘ತೀಣಿಮಾನಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಙ್ಖತಸ್ಸ ಸಙ್ಖತಲಕ್ಖಣಾನಿ. ಸಙ್ಖತಾನಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮಾನಂ [ಕತಮಾನಿ ತೀಣಿ (ಅ. ನಿ. ೩.೪೭)] ಉಪ್ಪಾದೋ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ವಯೋ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ಠಿತಾನಂ ಅಞ್ಞಥತ್ತಂ ಪಞ್ಞಾಯತೀ’’ತಿ [ಅ. ನಿ. ೩.೪೭]. ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದೋ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ವಯೋ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ಠಿತಸ್ಸ ಅಞ್ಞಥತ್ತಂ ಪಞ್ಞಾಯತಿ; ತೇನ ಹಿ ಪುಗ್ಗಲೋ ಸಙ್ಖತೋತಿ.

೨೧೫. ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ನ ಉಪ್ಪಾದೋ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ನ ವಯೋ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ನ ಠಿತಸ್ಸ ಅಞ್ಞಥತ್ತಂ ಪಞ್ಞಾಯತೀತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಪುಗ್ಗಲೋ ಅಸಙ್ಖತೋತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ… ವುತ್ತಂ ಭಗವತಾ – ‘‘ತೀಣಿಮಾನಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಸಙ್ಖತಸ್ಸ ಅಸಙ್ಖತಲಕ್ಖಣಾನಿ. ಅಸಙ್ಖತಾನಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮಾನಂ ನ ಉಪ್ಪಾದೋ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ನ ವಯೋ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ನ ಠಿತಾನಂ ಅಞ್ಞಥತ್ತಂ ಪಞ್ಞಾಯತೀ’’ತಿ [ಅ. ನಿ. ೩.೪೮]. ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ನ ಉಪ್ಪಾದೋ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ನ ವಯೋ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ನ ಠಿತಸ್ಸ ಅಞ್ಞಥತ್ತಂ ಪಞ್ಞಾಯತಿ; ತೇನ ಹಿ ಪುಗ್ಗಲೋ ಅಸಙ್ಖತೋತಿ.

೨೧೬. ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಅತ್ಥತ್ಥಮ್ಹಿ, ನತ್ಥತ್ಥಮ್ಹೀತಿ? ಅತ್ಥತ್ಥಮ್ಹೀತಿ. ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಸಸ್ಸತೋತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ… ನತ್ಥತ್ಥಮ್ಹೀತಿ. ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಉಚ್ಛಿನ್ನೋತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ….

೨೧೭. ಪುಗ್ಗಲೋ ಕಿಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ತಿಟ್ಠತೀತಿ? ಭವಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ತಿಟ್ಠತೀತಿ. ಭವೋ ಅನಿಚ್ಚೋ ಸಙ್ಖತೋ ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪನ್ನೋ ಖಯಧಮ್ಮೋ ವಯಧಮ್ಮೋ ವಿರಾಗಧಮ್ಮೋ ನಿರೋಧಧಮ್ಮೋ ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮೋತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಪುಗ್ಗಲೋಪಿ ಅನಿಚ್ಚೋ ಸಙ್ಖತೋ ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪನ್ನೋ ಖಯಧಮ್ಮೋ ವಯಧಮ್ಮೋ ವಿರಾಗಧಮ್ಮೋ ನಿರೋಧಧಮ್ಮೋ ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮೋತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ….

೨೧೮. ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ – ‘‘ಪುಗ್ಗಲೋ ಉಪಲಬ್ಭತಿ ಸಚ್ಚಿಕಟ್ಠಪರಮತ್ಥೇನಾ’’ತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ನನು ಅತ್ಥಿ ಕೋಚಿ ಸುಖಂ ವೇದನಂ ವೇದಿಯಮಾನೋ ‘‘ಸುಖಂ ವೇದನಂ ವೇದಿಯಾಮೀ’’ತಿ ಪಜಾನಾತೀತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಹಞ್ಚಿ ಅತ್ಥಿ ಕೋಚಿ ಸುಖಂ ವೇದನಂ ವೇದಿಯಮಾನೋ ‘‘ಸುಖಂ ವೇದನಂ ವೇದಿಯಾಮೀ’’ತಿ ಪಜಾನಾತಿ, ತೇನ ವತ ರೇ ವತ್ತಬ್ಬೇ – ‘‘ಪುಗ್ಗಲೋ ಉಪಲಬ್ಭತಿ ಸಚ್ಚಿಕಟ್ಠಪರಮತ್ಥೇನಾ’’ತಿ.

೨೧೯. ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ – ‘‘ಪುಗ್ಗಲೋ ಉಪಲಬ್ಭತಿ ಸಚ್ಚಿಕಟ್ಠಪರಮತ್ಥೇನಾ’’ತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ನನು ಅತ್ಥಿ ಕೋಚಿ ದುಕ್ಖಂ ವೇದನಂ ವೇದಿಯಮಾನೋ…ಪೇ… ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ವೇದನಂ ವೇದಿಯಮಾನೋ ‘‘ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ವೇದನಂ ವೇದಿಯಾಮೀ’’ತಿ ಪಜಾನಾತೀತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಹಞ್ಚಿ ಅತ್ಥಿ ಕೋಚಿ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ವೇದನಂ ವೇದಿಯಮಾನೋ ‘‘ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ವೇದನಂ ವೇದಿಯಾಮೀ’’ತಿ ಪಜಾನಾತಿ, ತೇನ ವತ ರೇ ವತ್ತಬ್ಬೇ – ‘‘ಪುಗ್ಗಲೋ ಉಪಲಬ್ಭತಿ ಸಚ್ಚಿಕಟ್ಠಪರಮತ್ಥೇನಾ’’ತಿ.

೨೨೦. ಅತ್ಥಿ ಕೋಚಿ ಸುಖಂ ವೇದನಂ ವೇದಿಯಮಾನೋ ‘‘ಸುಖಂ ವೇದನಂ ವೇದಿಯಾಮೀ’’ತಿ ಪಜಾನಾತೀತಿ ಕತ್ವಾ ತೇನ ಚ ಕಾರಣೇನ ಪುಗ್ಗಲೋ ಉಪಲಬ್ಭತಿ ಸಚ್ಚಿಕಟ್ಠಪರಮತ್ಥೇನಾತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಯೋ ಸುಖಂ ವೇದನಂ ವೇದಿಯಮಾನೋ ‘‘ಸುಖಂ ವೇದನಂ ವೇದಿಯಾಮೀ’’ತಿ ಪಜಾನಾತಿ, ಸ್ವೇವ ಪುಗ್ಗಲೋ; ಯೋ ಸುಖಂ ವೇದನಂ ವೇದಿಯಮಾನೋ ‘‘ಸುಖಂ ವೇದನಂ ವೇದಿಯಾಮೀ’’ತಿ ನ ಪಜಾನಾತಿ, ನ ಸೋ ಪುಗ್ಗಲೋತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ….

ಯೋ ದುಕ್ಖಂ ವೇದನಂ ವೇದಿಯಮಾನೋ…ಪೇ… ಯೋ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ವೇದನಂ ವೇದಿಯಮಾನೋ ‘‘ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ವೇದನಂ ವೇದಿಯಾಮೀ’’ತಿ ಪಜಾನಾತಿ, ಸ್ವೇವ ಪುಗ್ಗಲೋ; ಯೋ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ವೇದನಂ ವೇದಿಯಮಾನೋ ‘‘ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ವೇದನಂ ವೇದಿಯಾಮೀ’’ತಿ ನ ಪಜಾನಾತಿ, ನ ಸೋ ಪುಗ್ಗಲೋತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ….

೨೨೧. ಅತ್ಥಿ ಕೋಚಿ ಸುಖಂ ವೇದನಂ ವೇದಿಯಮಾನೋ ‘‘ಸುಖಂ ವೇದನಂ ವೇದಿಯಾಮೀ’’ತಿ ಪಜಾನಾತೀತಿ ಕತ್ವಾ ತೇನ ಚ ಕಾರಣೇನ ಪುಗ್ಗಲೋ ಉಪಲಬ್ಭತಿ ಸಚ್ಚಿಕಟ್ಠಪರಮತ್ಥೇನಾತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಅಞ್ಞಾ ಸುಖಾ ವೇದನಾ, ಅಞ್ಞೋ ಸುಖಂ ವೇದನಂ ವೇದಿಯಮಾನೋ ‘‘ಸುಖಂ ವೇದನಂ ವೇದಿಯಾಮೀ’’ತಿ ಪಜಾನಾತೀತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ… ಅಞ್ಞಾ ದುಕ್ಖಾ ವೇದನಾ…ಪೇ… ಅಞ್ಞಾ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಾ ವೇದನಾ, ಅಞ್ಞೋ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ವೇದನಂ ವೇದಿಯಮಾನೋ ‘‘ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ವೇದನಂ ವೇದಿಯಾಮೀ’’ತಿ ಪಜಾನಾತೀತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ …ಪೇ….

೨೨೨. ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ – ‘‘ಪುಗ್ಗಲೋ ಉಪಲಬ್ಭತಿ ಸಚ್ಚಿಕಟ್ಠಪರಮತ್ಥೇನಾ’’ತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ನನು ಅತ್ಥಿ ಕೋಚಿ ಕಾಯೇ ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತೀತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಹಞ್ಚಿ ಅತ್ಥಿ ಕೋಚಿ ಕಾಯೇ ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತಿ, ತೇನ ವತ ರೇ ವತ್ತಬ್ಬೇ – ‘‘ಪುಗ್ಗಲೋ ಉಪಲಬ್ಭತಿ ಸಚ್ಚಿಕಟ್ಠಪರಮತ್ಥೇನಾ’’ತಿ.

೨೨೩. ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ – ‘‘ಪುಗ್ಗಲೋ ಉಪಲಬ್ಭತಿ ಸಚ್ಚಿಕಟ್ಠಪರಮತ್ಥೇನಾ’’ತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ನನು ಅತ್ಥಿ ಕೋಚಿ ವೇದನಾಸು…ಪೇ… ಚಿತ್ತೇ… ಧಮ್ಮೇಸು ಧಮ್ಮಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತೀತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಹಞ್ಚಿ ಅತ್ಥಿ ಕೋಚಿ ಧಮ್ಮೇಸು ಧಮ್ಮಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತಿ, ತೇನ ವತ ರೇ ವತ್ತಬ್ಬೇ – ‘‘ಪುಗ್ಗಲೋ ಉಪಲಬ್ಭತಿ ಸಚ್ಚಿಕಟ್ಠಪರಮತ್ಥೇನಾ’’ತಿ.

೨೨೪. ಅತ್ಥಿ ಕೋಚಿ ಕಾಯೇ ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತೀತಿ ಕತ್ವಾ ತೇನ ಚ ಕಾರಣೇನ ಪುಗ್ಗಲೋ ಉಪಲಬ್ಭತಿ ಸಚ್ಚಿಕಟ್ಠಪರಮತ್ಥೇನಾತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಯೋ ಕಾಯೇ ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತಿ, ಸ್ವೇವ ಪುಗ್ಗಲೋ; ಯೋ ನ ಕಾಯೇ ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತಿ, ನ ಸೋ ಪುಗ್ಗಲೋತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ….

ಯೋ ವೇದನಾಸು…ಪೇ… ಚಿತ್ತೇ… ಧಮ್ಮೇಸು ಧಮ್ಮಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತಿ, ಸ್ವೇವ ಪುಗ್ಗಲೋ; ಯೋ ನ ಧಮ್ಮೇಸು ಧಮ್ಮಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತಿ, ನ ಸೋ ಪುಗ್ಗಲೋತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ….

೨೨೫. ಅತ್ಥಿ ಕೋಚಿ ಕಾಯೇ ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತೀತಿ ಕತ್ವಾ ತೇನ ಚ ಕಾರಣೇನ ಪುಗ್ಗಲೋ ಉಪಲಬ್ಭತಿ ಸಚ್ಚಿಕಟ್ಠಪರಮತ್ಥೇನಾತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಅಞ್ಞೋ ಕಾಯೋ, ಅಞ್ಞೋ ಕಾಯೇ ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತೀತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ… ಅಞ್ಞಾ ವೇದನಾ… ಅಞ್ಞಂ ಚಿತ್ತಂ… ಅಞ್ಞೇ ಧಮ್ಮಾ, ಅಞ್ಞೋ ಧಮ್ಮೇಸು ಧಮ್ಮಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತೀತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ….

೨೨೬. ಪುಗ್ಗಲೋ ಉಪಲಬ್ಭತಿ ಸಚ್ಚಿಕಟ್ಠಪರಮತ್ಥೇನಾತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ನನು ವುತ್ತಂ ಭಗವತಾ –

‘‘ಸುಞ್ಞತೋ ಲೋಕಂ ಅವೇಕ್ಖಸ್ಸು, ಮೋಘರಾಜ ಸದಾ ಸತೋ;

ಅತ್ತಾನುದಿಟ್ಠಿಂ ಊಹಚ್ಚ [ಓಹಚ್ಚ (ಸ್ಯಾ.), ಉಹಚ್ಚ (ಕ.)], ಏವಂ ಮಚ್ಚುತರೋ ಸಿಯಾ;

ಏವಂ ಲೋಕಂ ಅವೇಕ್ಖನ್ತಂ, ಮಚ್ಚುರಾಜಾ ನ ಪಸ್ಸತೀ’’ತಿ [ಸು. ನಿ. ೧೧೨೫; ಚೂಳನಿ. ೮೮ ಮೋಘರಾಜಮಾಣವಪುಚ್ಛಾನಿದ್ದೇಸ].

ಅತ್ಥೇವ ಸುತ್ತನ್ತೋತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ತೇನ ಹಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ – ‘‘ಪುಗ್ಗಲೋ ಉಪಲಬ್ಭತಿ ಸಚ್ಚಿಕಟ್ಠಪರಮತ್ಥೇನಾ’’ತಿ.

೨೨೭. ಪುಗ್ಗಲೋ ಅವೇಕ್ಖತೀತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಸಹ ರೂಪೇನ ಅವೇಕ್ಖತಿ, ವಿನಾ ರೂಪೇನ ಅವೇಕ್ಖತೀತಿ? ಸಹ ರೂಪೇನ ಅವೇಕ್ಖತೀತಿ. ತಂ ಜೀವಂ ತಂ ಸರೀರನ್ತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ… ವಿನಾ ರೂಪೇನ ಅವೇಕ್ಖತೀತಿ, ಅಞ್ಞಂ ಜೀವಂ ಅಞ್ಞಂ ಸರೀರನ್ತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ….

೨೨೮. ಪುಗ್ಗಲೋ ಅವೇಕ್ಖತೀತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಅಬ್ಭನ್ತರಗತೋ ಅವೇಕ್ಖತಿ, ಬಹಿದ್ಧಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಅವೇಕ್ಖತೀತಿ? ಅಬ್ಭನ್ತರಗತೋ ಅವೇಕ್ಖತೀತಿ. ತಂ ಜೀವಂ ತಂ ಸರೀರನ್ತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ… ಬಹಿದ್ಧಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಅವೇಕ್ಖತೀತಿ, ಅಞ್ಞಂ ಜೀವಂ ಅಞ್ಞಂ ಸರೀರನ್ತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ….

೨೨೯. ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ – ‘‘ಪುಗ್ಗಲೋ ಉಪಲಬ್ಭತಿ ಸಚ್ಚಿಕಟ್ಠಪರಮತ್ಥೇನಾ’’ತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ನನು ಭಗವಾ ಸಚ್ಚವಾದೀ ಕಾಲವಾದೀ ಭೂತವಾದೀ ತಥವಾದೀ ಅವಿತಥವಾದೀ ಅನಞ್ಞಥವಾದೀತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ವುತ್ತಂ ಭಗವತಾ – ‘‘ಅತ್ಥಿ ಪುಗ್ಗಲೋ ಅತ್ತಹಿತಾಯ ಪಟಿಪನ್ನೋ’’ತಿ. ಅತ್ಥೇವ ಸುತ್ತನ್ತೋತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ತೇನ ಹಿ ಪುಗ್ಗಲೋ ಉಪಲಬ್ಭತಿ ಸಚ್ಚಿಕಟ್ಠಪರಮತ್ಥೇನಾತಿ.

೨೩೦. ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ – ‘‘ಪುಗ್ಗಲೋ ಉಪಲಬ್ಭತಿ ಸಚ್ಚಿಕಟ್ಠಪರಮತ್ಥೇನಾ’’ತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ನನು ಭಗವಾ ಸಚ್ಚವಾದೀ ಕಾಲವಾದೀ ಭೂತವಾದೀ ತಥವಾದೀ ಅವಿತಥವಾದೀ ಅನಞ್ಞಥವಾದೀತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ವುತ್ತಂ ಭಗವತಾ – ‘‘ಏಕಪುಗ್ಗಲೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಲೋಕೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಬಹುಜನಹಿತಾಯ ಬಹುಜನಸುಖಾಯ ಲೋಕಾನುಕಮ್ಪಾಯ ಅತ್ಥಾಯ ಹಿತಾಯ ಸುಖಾಯ ದೇವಮನುಸ್ಸಾನ’’ನ್ತಿ [ಅ. ನಿ. ೧.೧೬೨-೧೬೯]. ಅತ್ಥೇವ ಸುತ್ತನ್ತೋತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ತೇನ ಹಿ ಪುಗ್ಗಲೋ ಉಪಲಬ್ಭತಿ ಸಚ್ಚಿಕಟ್ಠಪರಮತ್ಥೇನಾತಿ.

೨೩೧. ಪುಗ್ಗಲೋ ಉಪಲಬ್ಭತಿ ಸಚ್ಚಿಕಟ್ಠಪರಮತ್ಥೇನಾತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ನನು ಭಗವಾ ಸಚ್ಚವಾದೀ ಕಾಲವಾದೀ ಭೂತವಾದೀ ತಥವಾದೀ ಅವಿತಥವಾದೀ ಅನಞ್ಞಥವಾದೀತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ವುತ್ತಂ ಭಗವತಾ – ‘‘ಸಬ್ಬೇ ಧಮ್ಮಾ ಅನತ್ತಾ’’ತಿ [ಮ. ನಿ. ೧.೩೫೬; ಧ. ಪ. ೨೭೯ ಧಮ್ಮಪದೇ]. ಅತ್ಥೇವ ಸುತ್ತನ್ತೋತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ತೇನ ಹಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ – ‘‘ಪುಗ್ಗಲೋ ಉಪಲಬ್ಭತಿ ಸಚ್ಚಿಕಟ್ಠಪರಮತ್ಥೇನಾ’’ತಿ.

೨೩೨. ಪುಗ್ಗಲೋ ಉಪಲಬ್ಭತಿ ಸಚ್ಚಿಕಟ್ಠಪರಮತ್ಥೇನಾತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ನನು ಭಗವಾ ಸಚ್ಚವಾದೀ ಕಾಲವಾದೀ ಭೂತವಾದೀ ತಥವಾದೀ ಅವಿತಥವಾದೀ ಅನಞ್ಞಥವಾದೀತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ವುತ್ತಂ ಭಗವತಾ – ‘‘ದುಕ್ಖಮೇವ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ದುಕ್ಖಮೇವ [ದುಕ್ಖಂ (ಸಂ. ನಿ. ೨.೧೫)] ನಿರುಜ್ಝಮಾನಂ ನಿರುಜ್ಝತೀತಿ ನ ಕಙ್ಖತಿ ನ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛತಿ, ಅಪರಪ್ಪಚ್ಚಯಞ್ಞಾಣಮೇವಸ್ಸ ಏತ್ಥ ಹೋತಿ. ಏತ್ತಾವತಾ ಖೋ, ಕಚ್ಚಾನ, ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ ಹೋತೀ’’ತಿ [ಸಂ. ನಿ. ೨.೧೫]. ಅತ್ಥೇವ ಸುತ್ತನ್ತೋತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ತೇನ ಹಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ – ‘‘ಪುಗ್ಗಲೋ ಉಪಲಬ್ಭತಿ ಸಚ್ಚಿಕಟ್ಠಪರಮತ್ಥೇನಾ’’ತಿ.

೨೩೩. ಪುಗ್ಗಲೋ ಉಪಲಬ್ಭತಿ ಸಚ್ಚಿಕಟ್ಠಪರಮತ್ಥೇನಾತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ನನು ವಜಿರಾ ಭಿಕ್ಖುನೀ ಮಾರಂ ಪಾಪಿಮನ್ತಂ ಏತದವೋಚ –

‘‘ಕಿನ್ನು ಸತ್ತೋತಿ ಪಚ್ಚೇಸಿ, ಮಾರ ದಿಟ್ಠಿಗತಂ ನು ತೇ;

ಸುದ್ಧಸಙ್ಖಾರಪುಞ್ಜೋಯಂ, ನಯಿಧ ಸತ್ತುಪಲಬ್ಭತಿ.

‘‘ಯಥಾ ಹಿ [ಯಥಾಪಿ (ಬಹೂಸು)] ಅಙ್ಗಸಮ್ಭಾರಾ, ಹೋತಿ ಸದ್ದೋ ರಥೋ ಇತಿ;

ಏವಂ ಖನ್ಧೇಸು ಸನ್ತೇಸು, ಹೋತಿ ಸತ್ತೋತಿ ಸಮ್ಮುತಿ [ಸಮ್ಮತಿ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ.)].

‘‘ದುಕ್ಖಮೇವ ಹಿ ಸಮ್ಭೋತಿ, ದುಕ್ಖಂ ತಿಟ್ಠತಿ ವೇತಿ ಚ;

ನಾಞ್ಞತ್ರ ದುಕ್ಖಾ ಸಮ್ಭೋತಿ, ನಾಞ್ಞಂ ದುಕ್ಖಾ ನಿರುಜ್ಝತೀ’’ತಿ [ಸಂ. ನಿ. ೧.೧೭೧].

ಅತ್ಥೇವ ಸುತ್ತನ್ತೋತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ತೇನ ಹಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ – ‘‘ಪುಗ್ಗಲೋ ಉಪಲಬ್ಭತಿ ಸಚ್ಚಿಕಟ್ಠಪರಮತ್ಥೇನಾ’’ತಿ.

೨೩೪. ಪುಗ್ಗಲೋ ಉಪಲಬ್ಭತಿ ಸಚ್ಚಿಕಟ್ಠಪರಮತ್ಥೇನಾತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ನನು ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘‘ಸುಞ್ಞೋ ಲೋಕೋ ಸುಞ್ಞೋ ಲೋಕೋ’ತಿ, ಭನ್ತೇ, ವುಚ್ಚತಿ. ಕಿತ್ತಾವತಾ ನು ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ‘ಸುಞ್ಞೋ ಲೋಕೋ’ತಿ ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ? ‘‘ಯಸ್ಮಾ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ಸುಞ್ಞಂ ಅತ್ತೇನ ವಾ ಅತ್ತನಿಯೇನ ವಾ, ತಸ್ಮಾ ‘ಸುಞ್ಞೋ ಲೋಕೋ’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಕಿಞ್ಚಾನನ್ದ, ಸುಞ್ಞಂ ಅತ್ತೇನ ವಾ ಅತ್ತನಿಯೇನ ವಾ? ಚಕ್ಖುಂ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ಸುಞ್ಞಂ ಅತ್ತೇನ ವಾ ಅತ್ತನಿಯೇನ ವಾ, ರೂಪಾ ಸುಞ್ಞಾ…ಪೇ… ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಂ ಸುಞ್ಞಂ… ಚಕ್ಖುಸಮ್ಫಸ್ಸೋ ಸುಞ್ಞೋ… ಯಮ್ಪಿದಂ ಚಕ್ಖುಸಮ್ಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ವೇದಯಿತಂ ಸುಖಂ ವಾ ದುಕ್ಖಂ ವಾ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ವಾ, ತಮ್ಪಿ ಸುಞ್ಞಂ ಅತ್ತೇನ ವಾ ಅತ್ತನಿಯೇನ ವಾ, ಸೋತಂ ಸುಞ್ಞಂ…ಪೇ… ಸದ್ದಾ ಸುಞ್ಞಾ… ಘಾನಂ ಸುಞ್ಞಂ… ಗನ್ಧಾ ಸುಞ್ಞಾ… ಜಿವ್ಹಾ ಸುಞ್ಞಾ… ರಸಾ ಸುಞ್ಞಾ… ಕಾಯೋ ಸುಞ್ಞೋ… ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಾ ಸುಞ್ಞಾ… ಮನೋ ಸುಞ್ಞೋ… ಧಮ್ಮಾ ಸುಞ್ಞಾ… ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಂ ಸುಞ್ಞಂ… ಮನೋಸಮ್ಫಸ್ಸೋ ಸುಞ್ಞೋ… ಯಮ್ಪಿದಂ ಮನೋಸಮ್ಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ವೇದಯಿತಂ ಸುಖಂ ವಾ ದುಕ್ಖಂ ವಾ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ವಾ, ತಮ್ಪಿ ಸುಞ್ಞಂ ಅತ್ತೇನ ವಾ ಅತ್ತನಿಯೇನ ವಾ. ಯಸ್ಮಾ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ಸುಞ್ಞಂ ಅತ್ತೇನ ವಾ ಅತ್ತನಿಯೇನ ವಾ, ತಸ್ಮಾ ‘ಸುಞ್ಞೋ ಲೋಕೋ’ತಿ ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ [ಸಂ. ನಿ. ೪.೮೫]. ಅತ್ಥೇವ ಸುತ್ತನ್ತೋತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ತೇನ ಹಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ – ‘‘ಪುಗ್ಗಲೋ ಉಪಲಬ್ಭತಿ ಸಚ್ಚಿಕಟ್ಠಪರಮತ್ಥೇನಾ’’ತಿ.

೨೩೫. ಪುಗ್ಗಲೋ ಉಪಲಬ್ಭತಿ ಸಚ್ಚಿಕಟ್ಠಪರಮತ್ಥೇನಾತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ನನು ಭಗವಾ ಸಚ್ಚವಾದೀ ಕಾಲವಾದೀ ಭೂತವಾದೀ ತಥವಾದೀ ಅವಿತಥವಾದೀ ಅನಞ್ಞಥವಾದೀತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ವುತ್ತಂ ಭಗವತಾ – ‘‘ಅತ್ತನಿ ವಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸತಿ ‘ಅತ್ತನಿಯಂ ಮೇ’ತಿ ಅಸ್ಸಾ’’ತಿ? ‘‘ಏವಂ, ಭನ್ತೇ’’. ‘‘ಅತ್ತನಿಯೇ ವಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸತಿ ‘ಅತ್ತಾ ಮೇ’ತಿ ಅಸ್ಸಾ’’ತಿ? ‘‘ಏವಂ, ಭನ್ತೇ’’. ‘‘ಅತ್ತನಿ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅತ್ತನಿಯೇ ಚ ಸಚ್ಚತೋ ಥೇತತೋ ಅನುಪಲಬ್ಭಿಯಮಾನೇ [ಅನುಪಲಬ್ಭಮಾನೇ (ಮ. ನಿ. ೧.೨೪೪)] ಯಮ್ಪಿದಂ [ಯಮಿದಂ (ಸ್ಯಾ.) ಯಮ್ಪಿತಂ (ಮ. ನಿ. ೧.೨೪೪)] ದಿಟ್ಠಿಟ್ಠಾನಂ ಸೋ ಲೋಕೋ ಸೋ ಅತ್ತಾ ಸೋ ಪೇಚ್ಚ ಭವಿಸ್ಸಾಮಿ ನಿಚ್ಚೋ ಧುವೋ ಸಸ್ಸತೋ ಅವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮೋ, ಸಸ್ಸತಿಸಮಂ ತಥೇವ ಠಸ್ಸಾಮೀತಿ – ‘ನನ್ವಾಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕೇವಲೋ ಪರಿಪೂರೋ ಬಾಲಧಮ್ಮೋ’’’ತಿ? ‘‘ಕಿಞ್ಹಿ ನೋ ಸಿಯಾ, ಭನ್ತೇ, ಕೇವಲೋ ಹಿ, ಭನ್ತೇ, ಪರಿಪೂರೋ ಬಾಲಧಮ್ಮೋ’’ತಿ [ಮ. ನಿ. ೧.೨೪೪]. ಅತ್ಥೇವ ಸುತ್ತನ್ತೋತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ತೇನ ಹಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ – ‘‘ಪುಗ್ಗಲೋ ಉಪಲಬ್ಭತಿ ಸಚ್ಚಿಕಟ್ಠಪರಮತ್ಥೇನಾ’’ತಿ.

೨೩೬. ಪುಗ್ಗಲೋ ಉಪಲಬ್ಭತಿ ಸಚ್ಚಿಕಟ್ಠಪರಮತ್ಥೇನಾತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ನನು ಭಗವಾ ಸಚ್ಚವಾದೀ ಕಾಲವಾದೀ ಭೂತವಾದೀ ತಥವಾದೀ ಅವಿತಥವಾದೀ ಅನಞ್ಞಥವಾದೀತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ವುತ್ತಂ ಭಗವತಾ – ‘‘ತಯೋ ಮೇ, ಸೇನಿಯ, ಸತ್ಥಾರೋ ಸನ್ತೋ ಸಂವಿಜ್ಜಮಾನಾ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ. ಕತಮೇ ತಯೋ? ಇಧ, ಸೇನಿಯ, ಏಕಚ್ಚೋ ಸತ್ಥಾ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ಅತ್ತಾನಂ ಸಚ್ಚತೋ ಥೇತತೋ ಪಞ್ಞಾಪೇತಿ, ಅಭಿಸಮ್ಪರಾಯಞ್ಚ ಅತ್ತಾನಂ ಸಚ್ಚತೋ ಥೇತತೋ ಪಞ್ಞಾಪೇತಿ.

‘‘ಇಧ ಪನ, ಸೇನಿಯ, ಏಕಚ್ಚೋ ಸತ್ಥಾ ದಿಟ್ಠೇವ ಹಿ ಖೋ ಧಮ್ಮೇ ಅತ್ತಾನಂ ಸಚ್ಚತೋ ಥೇತತೋ ಪಞ್ಞಾಪೇತಿ, ನೋ ಚ ಖೋ ಅಭಿಸಮ್ಪರಾಯಂ ಅತ್ತಾನಂ ಸಚ್ಚತೋ ಥೇತತೋ ಪಞ್ಞಾಪೇತಿ.

‘‘ಇಧ ಪನ, ಸೇನಿಯ, ಏಕಚ್ಚೋ ಸತ್ಥಾ ದಿಟ್ಠೇ ಚೇವ ಧಮ್ಮೇ ಅತ್ತಾನಂ ಸಚ್ಚತೋ ಥೇತತೋ ನ ಪಞ್ಞಾಪೇತಿ, ಅಭಿಸಮ್ಪರಾಯಞ್ಚ ಅತ್ತಾನಂ ಸಚ್ಚತೋ ಥೇತತೋ ನ ಪಞ್ಞಾಪೇತಿ.

‘‘ತತ್ರ, ಸೇನಿಯ, ಯ್ವಾಯಂ ಸತ್ಥಾ ದಿಟ್ಠೇ ಚೇವ ಧಮ್ಮೇ ಅತ್ತಾನಂ ಸಚ್ಚತೋ ಥೇತತೋ ಪಞ್ಞಾಪೇತಿ, ಅಭಿಸಮ್ಪರಾಯಞ್ಚ ಅತ್ತಾನಂ ಸಚ್ಚತೋ ಥೇತತೋ ಪಞ್ಞಾಪೇತಿ – ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಸೇನಿಯ, ಸತ್ಥಾ ಸಸ್ಸತವಾದೋ.

‘‘ತತ್ರ, ಸೇನಿಯ, ಯ್ವಾಯಂ ಸತ್ಥಾ ದಿಟ್ಠೇವ ಹಿ ಖೋ ಧಮ್ಮೇ ಅತ್ತಾನಂ ಸಚ್ಚತೋ ಥೇತತೋ ಪಞ್ಞಾಪೇತಿ, ನೋ ಚ ಖೋ ಅಭಿಸಮ್ಪರಾಯಂ ಅತ್ತಾನಂ ಸಚ್ಚತೋ ಥೇತತೋ ಪಞ್ಞಾಪೇತಿ – ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಸೇನಿಯ, ಸತ್ಥಾ ಉಚ್ಛೇದವಾದೋ.

‘‘ತತ್ರ, ಸೇನಿಯ, ಯ್ವಾಯಂ ಸತ್ಥಾ ದಿಟ್ಠೇ ಚೇವ ಧಮ್ಮೇ ಅತ್ತಾನಂ ಸಚ್ಚತೋ ಥೇತತೋ ನ ಪಞ್ಞಾಪೇತಿ, ಅಭಿಸಮ್ಪರಾಯಞ್ಚ ಅತ್ತಾನಂ ಸಚ್ಚತೋ ಥೇತತೋ ನ ಪಞ್ಞಾಪೇತಿ – ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಸೇನಿಯ, ಸತ್ಥಾ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ. ಇಮೇ ಖೋ, ಸೇನಿಯ, ತಯೋ ಸತ್ಥಾರೋ ಸನ್ತೋ ಸಂವಿಜ್ಜಮಾನಾ ಲೋಕಸ್ಮಿ’’ನ್ತಿ [ಪು. ಪ. ೧೩೧ ಪುಗ್ಗಲಪಞ್ಞತ್ತಿಯಂ, ಅತ್ಥತೋ ಏಕಂ]. ಅತ್ಥೇವ ಸುತ್ತನ್ತೋತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ತೇನ ಹಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ – ‘‘ಪುಗ್ಗಲೋ ಉಪಲಬ್ಭತಿ ಸಚ್ಚಿಕಟ್ಠಪರಮತ್ಥೇನಾ’’ತಿ.

೨೩೭. ಪುಗ್ಗಲೋ ಉಪಲಬ್ಭತಿ ಸಚ್ಚಿಕಟ್ಠಪರಮತ್ಥೇನಾತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ನನು ಭಗವಾ ಸಚ್ಚವಾದೀ ಕಾಲವಾದೀ ಭೂತವಾದೀ ತಥವಾದೀ ಅವಿತಥವಾದೀ ಅನಞ್ಞಥವಾದೀತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ವುತ್ತಂ ಭಗವತಾ – ‘‘ಸಪ್ಪಿಕುಮ್ಭೋ’’ತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಅತ್ಥಿ ಕೋಚಿ ಸಪ್ಪಿಸ್ಸ ಕುಮ್ಭಂ ಕರೋತೀತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ… ತೇನ ಹಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ – ‘‘ಪುಗ್ಗಲೋ ಉಪಲಬ್ಭತಿ ಸಚ್ಚಿಕಟ್ಠಪರಮತ್ಥೇನಾ’’ತಿ.

೨೩೮. ಪುಗ್ಗಲೋ ಉಪಲಬ್ಭತಿ ಸಚ್ಚಿಕಟ್ಠಪರಮತ್ಥೇನಾತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ನನು ಭಗವಾ ಸಚ್ಚವಾದೀ ಕಾಲವಾದೀ ಭೂತವಾದೀ ತಥವಾದೀ ಅವಿತಥವಾದೀ ಅನಞ್ಞಥವಾದೀತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ವುತ್ತಂ ಭಗವತಾ – ‘‘ತೇಲಕುಮ್ಭೋ… ಮಧುಕುಮ್ಭೋ… ಫಾಣಿತಕುಮ್ಭೋ… ಖೀರಕುಮ್ಭೋ… ಉದಕಕುಮ್ಭೋ… ಪಾನೀಯಥಾಲಕಂ… ಪಾನೀಯಕೋಸಕಂ… ಪಾನೀಯಸರಾವಕಂ… ನಿಚ್ಚಭತ್ತಂ… ಧುವಯಾಗೂ’’ತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಅತ್ಥಿ ಕಾಚಿ ಯಾಗು ನಿಚ್ಚಾ ಧುವಾ ಸಸ್ಸತಾ ಅವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮಾತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ.…ಪೇ…. ತೇನ ಹಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ – ‘‘ಪುಗ್ಗಲೋ ಉಪಲಬ್ಭತಿ ಸಚ್ಚಿಕಟ್ಠಪರಮತ್ಥೇನಾ’’ತಿ. (ಸಂಖಿತ್ತಂ)

ಅಟ್ಠಕನಿಗ್ಗಹಪೇಯ್ಯಾಲಾ, ಸನ್ಧಾವನಿಯಾ ಉಪಾದಾಯ;

ಚಿತ್ತೇನ ಪಞ್ಚಮಂ ಕಲ್ಯಾಣಂ, ಇದ್ಧಿಸುತ್ತಾಹರಣೇನ ಅಟ್ಠಮಂ.

ಸಚ್ಚಿಕಟ್ಠಸಭಾಗಾನುಯೋಗೋ.

ಪುಗ್ಗಲಕಥಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.