೭. ನಿಗ್ಗಹೀತನ್ತಪುಲ್ಲಿಙ್ಗನಾಮಿಕಪದಮಾಲಾ

ಅಥ ಪುಬ್ಬಾಚರಿಯಮತಂ ಪುರೇಚರಂ ಕತ್ವಾ ನಿಗ್ಗಹೀತನ್ತಪುಲ್ಲಿಙ್ಗಾನಂ ಭವನ್ತ ಕರೋನ್ತಇಚ್ಚಾದಿಕಸ್ಸ ಪಕತಿರೂಪಸ್ಸ ನಾಮಿಕಪದಮಾಲಂ ವಕ್ಖಾಮ –

ಗಚ್ಛಂ ಮಹಂ ಚರಂ ತಿಟ್ಠಂ, ದದಂ ಭುಞ್ಜಂ ಸುಣಂ ಪಚಂ;

ಜಯಂ ಜರಂ ಚವಂ ಮೀಯಂ, ಸರಂ ಕುಬ್ಬಂ ಜಪಂ ವಜಂ.

ಗಚ್ಛಂ, ಗಚ್ಛನ್ತೋ, ಗಚ್ಛನ್ತಾ. ಗಚ್ಛನ್ತಂ, ಗಚ್ಛನ್ತೇ. ಗಚ್ಛತಾ, ಗಚ್ಛನ್ತೇಹಿ, ಗಚ್ಛನ್ತೇತಿ. ಗಚ್ಛತೋ, ಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ, ಗಚ್ಛನ್ತಾನಂ, ಗಚ್ಛತಂ. ಗಚ್ಛತಾ, ಗಚ್ಛನ್ತೇಹಿ, ಗಚ್ಛನ್ತೇಭಿ. ಗಚ್ಛತೋ, ಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ, ಗಚ್ಛನ್ತಾನಂ, ಗಚ್ಛತಂ. ಗಚ್ಛತಿ, ಗಚ್ಛನ್ತೇಸು. ಭೋ ಗಚ್ಛಂ, ಭೋ ಗಚ್ಛಾ, ಭವನ್ತೋ ಗಚ್ಛನ್ತೋ.

ಗಚ್ಛಾದೀನಿ ಅಞ್ಞಾನಿ ಚ ತಂಸದಿಸಾನಂ ಏವಂ ಞೇಯ್ಯಾನೀತಿ ಯಮಕಮಹಾಥೇರಮತಂ. ಕಿಞ್ಚಾಪೇತ್ಥ ತತಿಯೇಕವಚನಟ್ಠಾನಾದೀಸು ‘‘ಗಚ್ಛನ್ತೇನ, ಗಚ್ಛನ್ತಾ, ಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಮಾ, ಗಚ್ಛನ್ತಮ್ಹಾ, ಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಮಿಂ, ಗಚ್ಛನ್ತಮ್ಹೀ’’ತಿ ಇಮಾನಿ ಪದಾನಿ ನಾಗತಾನಿ, ತಥಾಪಿ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಪಯೋಗದಸ್ಸನತೋ ಗಹೇತಬ್ಬಾನಿ.

ತತ್ರ ಯಮಕಮಹಾಥೇರೇನ ಆಲಪನವಚನಟ್ಠಾನೇಯೇವ ‘‘ಗಚ್ಛನ್ತೋ, ಮಹನ್ತೋ, ಚರನ್ತೋ’’ತಿಆದೀನಂ ಬಹುವಚನತ್ತಂ ಕಥಿತಂ, ಪಚ್ಚತ್ತವಚನಟ್ಠಾನೇ ಏಕವಚನತ್ತಂ. ಕೇಹಿಚಿ ಪನ ಪಚ್ಚತ್ತವಚನಟ್ಠಾನೇ ಏಕವಚನಬಹುವಚನತ್ತಂ, ಆಲಪನವಚನಟ್ಠಾನೇ ಬಹುವಚನತ್ತಂಯೇವ ಕಥಿತಂ. ‘‘ಗಚ್ಛಂ, ಮಹಂ, ಚರ’’ನ್ತಿಆದೀನಂ ಪನ ಆಲಪನಟ್ಠಾನೇ ಏಕವಚನತ್ತಂ. ಮಯಂ ಪನ ಬುದ್ಧವಚನೇ ಅನೇಕಾಸು ಚಾಟ್ಠಕಥಾಸು ‘‘ಗಚ್ಛನ್ತೋ, ಮಹನ್ತೋ’’ತಿಆದೀನಂ ಬಹುವಚನಪ್ಪಯೋಗಾನಂ ‘‘ಗಚ್ಛಂ, ಮಹಂ’’ಇಚ್ಚಾದೀನಞ್ಚ ಸಾನುಸಾರಾಲಪನೇಕವಚನಪ್ಪಯೋಗಾನಂ ಅದಸ್ಸನತೋ ‘‘ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಭಾರದ್ವಾಜೋ. ಸ ಗಚ್ಛಂ ನ ನಿವತ್ತತಿ. ಮಹನ್ತೋ ಲೋಕಸನ್ನಿವಾಸೋ’’ತಿಆದೀನಂ ಪನ ಪಚ್ಚತ್ತೇಕವಚನಪ್ಪಯೋಗಾನಞ್ಞೇವ ದಸ್ಸನತೋ ತಾದಿಸಾನಿ ರೂಪಾನಿ ಅನಿಜ್ಝಾನಕ್ಖಮಾನಿ ವಿಯ ಮಞ್ಞಾಮ. ನಿರುತ್ತಿಪಿಟಕೇ ಪಚ್ಚತ್ತಾಲಪನಟ್ಠಾನೇ ‘‘ಮಹನ್ತೋ, ಭವನ್ತೋ, ಚರನ್ತೋ’’ತಿಆದೀನಂ ಬಹುವಚನತ್ತಮೇವ ಕಥಿತಂ, ನ ಏಕವಚನತ್ತಂ. ತಥಾ ಹಿ ತತ್ಥ ‘‘ಮಹಂ ಭವಂ ಚರಂ ತಿಟ್ಠ’’ನ್ತಿ ಗಾಥಂ ವತ್ವಾ ‘‘ಮಹಂ ತಿಟ್ಠತಿ, ಮಹನ್ತೋ ತಿಟ್ಠನ್ತೀ’’ತಿ ಚ, ‘‘ಭೋ ಮಹಾ, ಭವನ್ತೋ ಮಹನ್ತೋ’’ತಿ ಚ, ‘‘ಭವಂ ತಿಟ್ಠತಿ, ಭವನ್ತೋ ತಿಟ್ಠನ್ತೀ’’ತಿ ಚ ಆದಿ ವುತ್ತಂ.

ಏತ್ಥ ಪನ ‘‘ಭವಂ, ಭವನ್ತೋ’’ತಿ ಪದಾನಿ ಯತ್ಥ ‘‘ಹೋನ್ತೋ ಹೋನ್ತಾ’’ತಿ ಕ್ರಿಯತ್ಥಂ ನ ವದನ್ತಿ, ತತ್ಥ ‘‘ಭವಂ ಕಚ್ಚಾನೋ. ಮಾ ಭವನ್ತೋ ಏವಂ ಅವಚುತ್ಥಾ’’ತಿಆದೀಸು ವಿಯ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಅತ್ಥೇ ಪತನತೋ ಏಕವಚನಬಹುವಚನಾನಿ ಭವನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಸನ್ತೋ ಸಪ್ಪುರಿಸಾ ಲೋಕೇ’’ತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಸನ್ತೋ’’ತಿ ಪದಸ್ಸ ವಿಯ ‘‘ಅರಹನ್ತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಾ’’ತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಅರಹನ್ತೋ’’ತಿ ಪದಸ್ಸ ವಿಯ ಚ ‘‘ಭವನ್ತೋ’’ತಿ ಪದಸ್ಸ ಬಹುವಚನತ್ತಂ ನಿಜ್ಝಾನಕ್ಖಮಂ. ‘‘ಮಹನ್ತೋ, ಚರನ್ತೋ, ತಿಟ್ಠನ್ತೋ’’ತಿಆದೀನಂ ಪನ ಬಹುವಚನತ್ತಂ ನ ನಿಜ್ಝಾನಕ್ಖಮಂ ವಿಯ ಅಮ್ಹೇ ಪಟಿಭಾತಿ. ನ ಹಿ ಕತ್ಥಚಿಪಿ ‘‘ಸನ್ತೋ, ಅರಹನ್ತೋ, ಭವನ್ತೋ’’ತಿ ಪದವಜ್ಜಿತಾನಂ ‘‘ಗಚ್ಛನ್ತೋ, ಮಹನ್ತೋ, ಚರನ್ತೋ’’ತಿಆದೀನಂ ಅನೇಕಪದಸತಾನಂ ಬಹುವಚನನ್ತತಾಪಯೋಗೇ ಪಸ್ಸಾಮ. ತಥಾ ಹಿ –

ಬವ್ಹತ್ತೇ ಕತ್ಥಚಿ ಠಾನೇ, ‘‘ಜಾನ’’ಮಿಚ್ಚಾದಯೋ ಯಥಾ;

ದಿಸ್ಸನ್ತಿ ನೇವಂ ಬವ್ಹತ್ತೇ, ‘‘ಗಚ್ಛನ್ತೋ’’ ಇತಿಆದಯೋ.

ಬವ್ಹತ್ತೇ ಕತ್ಥಚಿ ಠಾನೇ, ‘‘ಸನ್ತೋ’’ ಇಚ್ಚಾದಯೋಪಿ ಚ;

ದಿಸ್ಸನ್ತಿ ನೇವಂ ಬವ್ಹತ್ತೇ, ‘‘ಗಚ್ಛನ್ತೋ’’ ಇತಿಆದಯೋ.

‘‘ಅರಹನ್ತೋ’’ತಿ ಬವ್ಹತ್ತೇ, ಏಕನ್ತೇನೇವ ದಿಸ್ಸತಿ;

ನೇವಂ ದಿಸ್ಸನ್ತಿ ಬವ್ಹತ್ತೇ, ‘‘ಗಚ್ಛನ್ತೋ’’ ಇತಿಆದಯೋ.

ಅನೇಕಸತಪಾಠೇಸು, ‘‘ವಿಹರನ್ತೋ’’ತಿಆದೀಸು;

ಏಕಸ್ಸಪಿ ಬಹುಕತ್ತೇ, ಪವತ್ತಿ ನ ತು ದಿಸ್ಸತಿ.

ಬಹುವಚನನಯೇನ, ‘‘ಗಚ್ಛನ್ತೋ’’ತಿ ಪದಸ್ಸ ಹಿ;

ಗಹಣೇ ಸತಿ ಬಹವೋ, ದೋಸಾ ದಿಸ್ಸನ್ತಿ ಸಚ್ಚತೋ.

ಯಥೇಕಮ್ಹಿ ಘರೇ ದಡ್ಢೇ, ದಡ್ಢಾ ಸಾಮೀಪಿಕಾ ಘರಾ;

ತಥಾ ಬವ್ಹತ್ತವಾಚಿತ್ತೇ, ‘‘ಗಚ್ಛನ್ತೋ’’ತಿ ಪದಸ್ಸ ತು.

‘‘ವಿಹರನ್ತೋ’’ತಿಆದೀನಂ, ಬವ್ಹತ್ತವಾಚಿತಾ ಸಿಯಾ;

ರೂಪನಯೋ ಅನಿಟ್ಠೋ ಚ, ಗಹೇತಬ್ಬೋ ಅನೇಕಧಾ.

ಏವಂ ಸನ್ತೇಪಿ ಯಸ್ಮಾ ‘‘ನಿರುತ್ತಿಪಿಟಕಂ ನಾಮ ಪಭಿನ್ನಪಟಿಸಮ್ಭಿದೇನ ಮಹಾಖೀಣಾಸವೇನ ಮಹಾಕಚ್ಚಾಯನೇನ ಕತ’’ನ್ತಿ ಲೋಕೇ ಪಸಿದ್ಧಂ, ತಸ್ಮಾ ಇದಂ ಠಾನಂ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಉಪಪರಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ. ಕಿಞ್ಚಾಪೇತ್ಥ ಥೇರೇ ಗಾರವೇನ ಏವಂ ವುತ್ತಂ, ತಥಾಪಿ ಪಾಳಿನಯಂ ಗರುಂ ಕತ್ವಾ ದಿಟ್ಠೇನೇಕವಚನನಯೇನ ಅದಿಟ್ಠೋ ಬಹುವಚನನಯೋ ಛಡ್ಡೇತಬ್ಬೋ. ಏವಂ ಸತಿ ನಿಗ್ಗಹೀತನ್ತೇಸು ನಯೋ ಸೋಭನೋ ಭವತಿ. ಅಯಂ ಪನ ಅಮ್ಹಾಕಂ ರುಚಿ –

‘‘ಭವಂ ಕರಂ ಅರಹಂ ಸಂ, ಮಹಂ’’ ಇತಿ ಪದಾನಿ ತು;

ವಿಸದಿಸಾನಿ ಸಮ್ಭೋನ್ತಿ, ಅಞ್ಞಮಞ್ಞನ್ತಿ ಲಕ್ಖಯೇ.

‘‘ಗಚ್ಛಂ ಚರಂ ದದಂ ತಿಟ್ಠಂ, ಚಿನ್ತಯಂ ಭಾವಯಂ ವದಂ;

ಜಾನಂ ಪಸ್ಸ’’ನ್ತಿಆದೀನಿ, ಸದಿಸಾನಿ ಭವನ್ತಿ ಹಿ.

ತತ್ರ ‘‘ಜಾನ’’ನ್ತಿಆದೀನಿ, ಕತ್ಥಚಿ ಪರಿವತ್ತರೇ;

ವಿಭತ್ತಿಲಿಙ್ಗವಚನ-ವಸೇನಾತಿ ವಿಭಾವಯೇ.

ತತ್ರ ತಾವ ಭವನ್ತಸದ್ದಸ್ಸ ನಾಮಿಕಪದಮಾಲಾ ವುಚ್ಚತಿ – ಭವಂಸದ್ದೋ ಹಿ ‘‘ವಡ್ಢನ್ತೋ, ಹೋನ್ತೋ’’ತಿ ಅತ್ಥೇಪಿ ವದತಿ. ತೇಸಂ ವಸೇನ ಅಯಂ ನಾಮಿಕಪದಮಾಲಾ.

ಭವಂ, ಭವನ್ತೋ, ಭವನ್ತಾ. ಭವನ್ತಂ, ಭವನ್ತೇ. ಭವನ್ತೇನ, ಭವನ್ತೇಹಿ, ಭವನ್ತೇಭಿ. ಭವನ್ತಸ್ಸ, ಭವನ್ತಾನಂ. ಭವನ್ತಾ, ಭವನ್ತಸ್ಮಾ, ಭವನ್ತಮ್ಹಾ, ಭವನ್ತೇಹಿ, ಭವನ್ತೇಭಿ. ಭವನ್ತಸ್ಸ, ಭವನ್ತಾನಂ. ಭವನ್ತೇ, ಭವನ್ತಸ್ಮಿಂ, ಭವನ್ತಮ್ಹಿ, ಭವನ್ತೇಸು. ಹೇ ಭವನ್ತ, ಹೇ ಭವನ್ತಾ.

ತತ್ಥ ‘‘ಭವಂ, ಭವನ್ತೋ’’ತಿಆದೀನಂ ‘‘ವಡ್ಢನ್ತೋಹೋನ್ತೋ’’ತಿಆದಿನಾ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ತಥಾ ಹಿ ‘‘ಸುವಿಜಾನೋ ಭವಂ ಹೋತಿ. ಧಮ್ಮಕಾಮೋ ಭವಂ ಹೋತಿ. ರಾಜಾ ಭವನ್ತೋ ನಾನಾಸಮ್ಪತ್ತೀಹಿ ಮೋದತಿ. ಕುಳೀರದಹೋ ಗಙ್ಗಾಯ ಏಕಾಬದ್ಧೋ, ಗಙ್ಗಾಯ ಪೂರಣಕಾಲೇ ಗಙ್ಗೋದಕೇನ ಪೂರತಿ, ಉದಕೇ ಮನ್ದೀ ಭವನ್ತೇ ದಹತೋ ಉದಕಂ ಗಙ್ಗಾಯ ಓತರತೀ’’ತಿ ಪಯೋಗಾ ಭವನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಅಯಂ ನಾಮಿಕಪದಮಾಲಾ ಸಾರತೋ ಪಚ್ಚೇತಬ್ಬಾ. ಏತ್ಥ ಭವಂಸದ್ದಮತ್ತಂ ವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛಮಾನಚರಮಾನಸದ್ದಾದೀಸು ವಿಯ ಭವನ್ತಸದ್ದೇ ‘‘ಭವನ್ತೋ, ಭವನ್ತಾ’’ತಿ ಪುರಿಸನಯೋಪಿ ಲಬ್ಭತಿ, ನಪುಂಸಕಲಿಙ್ಗೇ ವತ್ತಬ್ಬೇ ‘‘ಭವನ್ತಂ, ಭವನ್ತಾನೀ’’ತಿ ಚಿತ್ತನಯೋಪಿ ಲಬ್ಭತಿ. ಏವಂ ವಡ್ಢನಭವನತ್ಥವಾಚಕಸ್ಸ ಭವನ್ತಸದ್ದಸ್ಸ ನಾಮಿಕಪದಮಾಲಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

ಅಯಞ್ಚ ವಿಸೇಸೋ ‘‘ಭವನ್ತೋ’’ತಿ ಪದಂ ವಡ್ಢನಭವನತ್ಥತೋ ಅಞ್ಞತ್ಥೇ ವತ್ತಮಾನಂ ಬಹುವಚನಮೇವ ಹೋತಿ, ಯಥಾ ‘‘ಭವನ್ತೋ ಆಗಚ್ಛನ್ತೀ’’ತಿ. ವಡ್ಢನಭವನತ್ಥೇಸು ವತ್ತಮಾನಂ ಏಕವಚನಮೇವ. ಅತ್ರಿಮೇ ಪಯೋಗಾ ‘‘ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಭವನ್ತೋ ವಿಞ್ಞುತಂ ಪಾಪುಣಾತಿ. ಸಮಣೇನ ನಾಮ ಈದಿಸೇಸು ಕಮ್ಮೇಸು ಅಬ್ಯಾವಟೇನ ಭವಿತಬ್ಬಂ, ಏವಂ ಭವನ್ತೋ ಹಿ ಸಮಣೋ ಸುಸಮಣೋ ಅಸ್ಸಾ’’ತಿ. ‘‘ಭವಂ’’ ಇತಿ ಪದಂ ಪನ ಉಭಯತ್ಥಾಪಿ ಏಕವಚನಮೇವ, ತಸ್ಮಾ ಇದಾನಿ ‘‘ಭವಂ ಆನನ್ದೋ. ಭವನ್ತೋ ಆಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಅಪ್ಪಸದ್ದಾ ಭವನ್ತೋ ಹೋನ್ತು, ಮಾ ಭೋನ್ತೋ ಸದ್ದಮಕತ್ಥಾ’’ತಿ ಏವಮಾದಿಪಯೋಗದಸ್ಸನವಸೇನ ವೋಹಾರವಿಸೇಸೇ ಪವತ್ತಂ ಅಞ್ಞಂ ಅತ್ಥಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಅಪರಾಪಿ ನಾಮಿಕಪದಮಾಲಾ ವುಚ್ಚತೇ –

ಭವಂ, ಭವನ್ತೋ, ಭೋನ್ತೋ. ಭವನ್ತಂ, ಭವನ್ತೇ. ಭವತಾ, ಭೋತಾ, ಭವನ್ತೇನ, ಭವನ್ತೇಹಿ, ಭವನ್ತೇಭಿ. ಭವತೋ, ಭೋತೋ, ಭವನ್ತಸ್ಸ, ಭವನ್ತಾನಂ, ಭವತಂ. ಭವತಾ, ಭೋತಾ, ಭವನ್ತೇಹಿ, ಭವನ್ತೇಭಿ. ಭವತೋ, ಭೋತೋ, ಭವನ್ತಸ್ಸ, ಭವನ್ತಾನಂ, ಭವತಂ. ಭವತಿ, ಭವನ್ತೇ, ಭವನ್ತಸ್ಮಿಂ, ಭವನ್ತಮ್ಹಿ, ಭವನ್ತೇಸು. ಭೋ, ಭವನ್ತೋ, ಭೋನ್ತೋ ಇತಿ.

ಏತ್ಥ ಪನ ‘‘ಭೋ’’ಇಚ್ಚಾದೀನಿ ತೀಣಿ ಪದಾನಿ ಯಸ್ಮಾ ವೋಹಾರವಿಸೇಸಪವತ್ತಾನಿ ಆಲಪನಪದಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಆವುಸೋ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಪದಾನಿ ವಿಯ ಭೋಸದ್ದಾದಿಉಪಪದವನ್ತಾನಿ ನ ಭವನ್ತಿ, ‘‘ಭೋ ಪುರಿಸ, ಭವನ್ತೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ, ಭೋನ್ತೋ ಸಮಣಾ, ಭೋ ರಾಜ’’ಇಚ್ಚಾದೀಸು ಹಿ ಪುರಿಸಸದ್ದಾದಯೋಯೇವ ಭೋಸದ್ದಾದಿ ಉಪಪದವನ್ತೋ ಭವನ್ತಿ. ಇಧ ಚ ‘‘ಭವಂ ಆನನ್ದೋ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಭವಂಸದ್ದೇನ ಸಮಾನತ್ಥಾನಿ ‘‘ಭೋ, ಭವನ್ತೋ, ಭೋನ್ತೋ’’ತಿ ಪದಾನಿ ವುತ್ತಾನಿ, ನ ಪನ ‘‘ಧಮ್ಮಕಾಮೋ ಭವಂ ಹೋತೀ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಭವಂಸದ್ದೇನ ಸಮಾನತ್ಥಾನಿ. ಪಠಮಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ನಯೇ ವಡ್ಢನತ್ಥವಸೇನ ‘‘ಭೋ ಭವನ್ತ, ಭವನ್ತೋ ಭವನ್ತಾ, ಭೋನ್ತೋ ಭವನ್ತಾ’’ತಿ ಭೋಸದ್ದಾದಯೋ ಆಲಪನಪದಾನಂ ಉಪಪದಾನಿ ಭವನ್ತಿ, ನ ದುತಿಯಸ್ಮಿಂ ನಯೇ. ಆಮೇಡಿತವಸೇನ ಪನ ‘‘ಭೋ ಭೋ, ಭವನ್ತೋ ಭವನ್ತೋ, ಭೋನ್ತೋ ಭೋನ್ತೋ’’ತಿ ಪದಾನಿ ಭವನ್ತಿ ಯಥಾ ‘‘ಭನ್ತೇ ಭನ್ತೇ’’ತಿ.

ಅತ್ರಿದಂ ಭೂಧಾತುವಸೇನ ಸಙ್ಖೇಪತೋ ಪಾಳಿನಿದಸ್ಸನಂ – ಕಸ್ಮಾ ಭವಂ ವಿಜ್ಜನಮರಞ್ಞನಿಸ್ಸಿತೋ. ಕಥಂ ಪನಾಹಂ ಭೋ ತಂ ಭವನ್ತಂ ಗೋತಮಂ ಜಾನಿಸ್ಸಾಮಿ. ಏವಂ ಭೋತಿ ಖೋ ಅಮ್ಬಟ್ಠೋ ಮಾಣವೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಪೋಕ್ಖರಸಾತಿಸ್ಸ ಪಟಿಸ್ಸುತ್ವಾ. ಮಾ ಭವನ್ತೋ ಏವಂ ಅವಚುತ್ಥ. ಇಮಂ ಭೋನ್ತೋ ನಿಸಾಮೇಥ. ಏವಂ ಭೋ ಪುರಿಸ ಜಾನಾಹಿ, ಪಾಪಧಮ್ಮಾ ಅಸಞ್ಞತಾ ಇಚ್ಚೇವಮಾದಿ. ಏತ್ಥ ‘‘ಭವಂ’’ಇಚ್ಚಾದೀನಿ ಭೂಧಾತುಮಯಾನಿ ನಾಮಪದಾನೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ.

ಅಪಿಚ ತೇಸು ‘‘ಭೋ, ಭವನ್ತೋ, ಭೋನ್ತೋ’’ತಿ ಇಮಾನಿ ನಿಪಾತಪದಾನಿಪಿ ಹೋನ್ತೀತಿ ವವತ್ಥಪೇತಬ್ಬಂ. ‘‘ಭೋ ಪುರಿಸಾ’’ತಿಆದೀಸು ತೇಸಂ ನಿಪಾತಾನಿಪಾತಭಾವೇ ವಿವಾದೋ ನ ಕರಣೀಯೋ. ಕಚ್ಚಾಯನಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ‘‘ಭೋ ಗೇ ತೂ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಅಞ್ಞತ್ಥ ಪನ ‘‘ಆಮನ್ತನತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತಥಾ ಹಿ ನಿರುತ್ತಿಮಞ್ಜೂಸಾಯಂ ವುತ್ತಂ ‘‘ಭೋತಿದಂ ಆಮನ್ತನತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ. ಸೋ ನ ಕೇವಲಂ ಏಕವಚನಮೇವ ಹೋತಿ, ಅಥ ಖೋ ಬಹುವಚನಮ್ಪಿ ಹೋತೀತಿ ‘ಭೋ ಪುರಿಸಾ’ತಿ ಬಹುವಚನಪ್ಪಯೋಗೋಪಿ ಗಹಿತೋ. ‘ಭವನ್ತೋ’ತಿ ಪದಂ ಪನ ಬಹುವಚನಮೇವ ಹೋತೀತಿ ‘ಪುರಿಸಾ’ತಿ ಪುನ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ. ಪಾಳಿಯಞ್ಹಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಸು ಚ ನಿಪಾತಭೂತೋ ಭೋಸದ್ದೋ ಏಕವಚನಬಹುವಚನವಸೇನ ದ್ವಿಧಾ ದಿಸ್ಸತಿ, ಇತರೇ ಪನ ಬಹುವಚನವಸೇನೇವ ದಿಸ್ಸನ್ತಿ. ತೇಸಂ ತು ನಿಪಾತಪದತ್ತೇ ರೂಪನಿಪ್ಫಾದನಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥಿ. ತೇಸು ಭೋಸದ್ದಸ್ಸ ನಿಪಾತಪದತ್ತಾ ಆಹಚ್ಚಭಾಸಿತೇ ನಿಜ್ಜೀವಾಲಪನೇ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗವಿಸಯೋ ‘‘ಉಮ್ಮುಜ್ಜ ಭೋ ಪುಥುಸಿಲೇ, ಪರಿಪ್ಲವ ಭೋ ಪುಥುಸಿಲೇ’’ತಿ ಪಯೋಗೋಪಿ ದಿಸ್ಸತಿ. ಅತ್ರಿಮಾ ಭೋಸದ್ದಸ್ಸ ಪವತ್ತಿಪರಿದೀಪನೀ ಗಾಥಾಯೋ –

‘‘ಇತೋ ಭೋ ಸುಗತಿಂ ಗಚ್ಛ, ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಸಹಬ್ಯತಂ’’;

ಏವಮಾದೀಸು ಭೋಸದ್ದೋ, ಏಕವಚನಕೋ ಮತೋ.

‘‘ಪಸ್ಸಥ ಭೋ ಇಮಂ ಕುಲ-ಪುತ್ತ’’ಮಿಚ್ಚೇವಮಾದಿಸು;

ಬಹುವಚನಕೋ ಏಸೋ, ಭೋಸದ್ದೋತಿ ವಿಭಾವಯೇ.

ಪುಗ್ಗಲಾಲಪನೇ ಚೇವ, ಧಮ್ಮಸ್ಸಾಲಪನೇಪಿ ಚ;

ನಿಜ್ಜೀವಾಲಪನೇ ಚಾತಿ, ಭೋಸದ್ದೋ ತೀಸು ದಿಸ್ಸತಿ.

ತತ್ರ ಧಮ್ಮಾಲಪನಮ್ಹಿ, ಏಕವಚೋವ ಲಬ್ಭತಿ;

ಇತರೇಸು ಸಿಯಾ ದೇಕ-ವಚೋ ಬಹುವಚೋಪಿ ಚ.

ನಿಚ್ಛಿತಬ್ಬಂ ಗುಣೀಪದಂ, ಧಮ್ಮಸ್ಸಾಲಪನೇ ಧುವಂ;

‘‘ಅಚ್ಛರಿಯಂ ವತ ಭೋ’’ತಿ, ಇದಮೇತ್ಥ ನಿದಸ್ಸನಂ.

ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬಂ ಗುಣೀಪದಂ, ಪುಗ್ಗಲಾಲಪನೇ ಪನ;

‘‘ಏವಂ ಭೋ ಪುರಿಸ ಜಾನಾಹಿ’’, ಇದಮೇತ್ಥ ನಿದಸ್ಸನಂ.

ಗುಣೀಪದಂ ಅಸನ್ತಮ್ಪಿ, ಪುಗ್ಗಲಾಲಪನಮ್ಹಿ ತು;

ಅಜ್ಝಾಹರಿತ್ವಾ ಪಾವದೇ, ಅತ್ಥಂ ‘‘ಭೋ ಏಹಿ’’ಆದಿಸು.

ಘಟಾದೀನಂ ಆಲಪನಂ, ನಿಜ್ಜೀವಾಲಪನಂ ಭವೇ;

ಜೀವಂವ ಲೋಕಿಯಾ ಲೋಕೇ, ಆಲಪನ್ತಿ ಕದಾಚಿ ತು.

ನಿಜ್ಜೀವಾಲಪನಂ ಅಪ್ಪಂ, ಅತ್ಥವಿಞ್ಞಾಪನೇ ಸಿಯಾ;

‘‘ಉಮ್ಮುಜ್ಜ ಭೋ ಪುಥುಸಿಲೇ’’, ಇತಿ ಪಾಳಿ ನಿದಸ್ಸನಂ.

ಏತ್ಥ ಲಿಙ್ಗವಿಪಲ್ಲಾಸಂ, ಕೇಚಿ ಇಚ್ಛನ್ತಿ ಪಣ್ಡಿತಾ;

ತೇಸಂ ಮತೇನ ಭೋತೀತಿ, ಲಿಙ್ಗಂ ವಿಪರಿಣಾಮಯೇ.

ಅಥ ವಾ ಪನ ಭೋಸದ್ದೋ, ನಿಪಾತೋ ಸೋಪದಂ ವಿಯ;

ತಸ್ಮಾ ವಿರೋಧತಾ ನಾಸ್ಸ, ತಿಲಿಙ್ಗೇ ವಚನದ್ವಯೇ.

ಏವಂ ಸನ್ತೇಪಿ ಭೋಸದ್ದೋ, ದ್ವಿಲಿಙ್ಗೇಯೇವ ಪಾಯತೋ;

ಯಸ್ಮಾ ದಿಟ್ಠೋ ತತೋ ವಿಞ್ಞೂ, ದ್ವಿಲಿಙ್ಗೇಯೇವ ತಂ ವದೇ.

ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗಮ್ಹಿ ಸಮ್ಪತ್ತೇ, ‘‘ಭೋ’’ತಿ ಇತಿ ಪಯೋಜಯೇ;

ಏವಂವಿಧಂ ಪಯೋಗಞ್ಹಿ, ಸುಪ್ಪಯೋಗಂ ಬುಧಾಬ್ರವುಂ.

ಯಜ್ಜೇವಂ ದುಪ್ಪಯೋಗಂವ, ಸಿಯಾ ತುಮ್ಹೇಹಿ ದಸ್ಸಿತಂ;

‘‘ಉಮ್ಮುಜ್ಜ ಭೋ ಪುಥುಸಿಲೇ’’, ಇಚ್ಚಾಹಚ್ಚಪದನ್ತಿ ಚೇ.

ದುಪ್ಪಯೋಗಂ ನ ತಂ ಯಸ್ಮಾ, ವೋಹಾರಕುಸಲೇನ ವೇ;

ಜಿನೇನ ಭಾಸಿತೇ ಧಮ್ಮೇ, ದುಪ್ಪಯೋಗಾ ನ ವಿಜ್ಜರೇ.

ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗಸ್ಸ ವಿಸಯೇ, ಭೋತಿಸದ್ದಪ್ಪಯೋಜನಂ;

ಕವೀನಂ ಪೇಮನೀಯನ್ತಿ, ಮಯಾ ಏವಮುದೀರಿತಂ.

ಏವಂ ಭವನ್ತಸದ್ದಸ್ಸ ನಾಮಿಕಪದಮಾಲಾ ಪಾಳಿನಯಾನುರೂಪಂ ದ್ವಿಧಾ ವಿಭತ್ತಾ ವಡ್ಢನಭವನತ್ಥತದಞ್ಞತ್ಥವಸೇನ.

ಕರೋನ್ತಸದ್ದಸ್ಸ ಪನ –

ಕರಂ, ಕರೋನ್ತೋ, ಕರೋನ್ತಾ. ಕರೋನ್ತಂ, ಕರೋನ್ತೇ. ಕರೋತಾ, ಕರೋನ್ತೇನ, ಕರೋನ್ತೇಹಿ, ಕರೋನ್ತೇಭಿ. ಕರೋತೋ, ಕರೋನ್ತಸ್ಸ, ಕರೋನ್ತಾನಂ, ಕರೋತಂ. ಕರೋತಾ, ಕರೋನ್ತಾ, ಕರೋನ್ತಸ್ಮಾ, ಕರೋನ್ತಮ್ಹಾ, ಕರೋನ್ತೇಹಿ, ಕರೋನ್ತೇಭಿ. ಕರೋತೋ, ಕರೋನ್ತಸ್ಸ, ಕರೋನ್ತಾನಂ, ಕರೋತಂ. ಕರೋನ್ತೇ, ಕರೋನ್ತಸ್ಮಿಂ, ಕರೋನ್ತಮ್ಹಿ, ಕರೋನ್ತೇಸು. ಭೋ ಕರೋನ್ತ, ಭವನ್ತೋ ಕರೋನ್ತಾತಿ ರೂಪಾನಿ ಭವನ್ತಿ.

‘‘ಕರೋತೋ ನ ಕರಿಯತಿ ಪಾಪ’’ನ್ತಿ ಇದಮೇತ್ಥ ಕರೋತೋಸದ್ದಸ್ಸ ಅತ್ಥಿತಾನಿದಸ್ಸನಂ. ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗೇ ವತ್ತಬ್ಬೇ ‘‘ಕರೋನ್ತೀ, ಕರೋನ್ತಿಯೋ’’ತಿಆದಿನಾ ಯೋಜೇತಬ್ಬಾನಿ, ನಪುಂಸಕಲಿಙ್ಗೇ ವತ್ತಬ್ಬೇ ‘‘ಕರೋನ್ತಂ, ಕರೋನ್ತಾನೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಯೋಜೇತಬ್ಬಾನಿ.

ಅರಹನ್ತಸದ್ದಸ್ಸ –

ಅರಹಂ, ಅರಹನ್ತೋ. ಅರಹನ್ತಂ, ಅರಹನ್ತೇ. ಅರಹತಾ, ಅರಹನ್ತೇನ, ಅರಹನ್ತೇಹಿ, ಅರಹನ್ತೇಭಿ. ಅರಹತೋ, ಅರಹನ್ತಸ್ಸ, ಅರಹನ್ತಾನಂ, ಅರಹತಂ. ಅರಹತಾ, ಅರಹನ್ತಾ, ಅರಹನ್ತಸ್ಮಾ, ಅರಹನ್ತಮ್ಹಾ, ಅರಹನ್ತೇಹಿ, ಅರಹನ್ತೇಭಿ. ಅರಹತೋ, ಅರಹನ್ತಸ್ಸ, ಅರಹನ್ತಾನಂ, ಅರಹತಂ. ಅರಹನ್ತೇ, ಅರಹನ್ತಸ್ಮಿಂ, ಅರಹನ್ತಮ್ಹಿ, ಅರಹನ್ತೇಸು. ಭೋ ಅರಹನ್ತ, ಭವನ್ತೋ ಅರಹನ್ತೋ ಇತಿ ರೂಪಾನಿ ಭವನ್ತಿ.

ಅಯಂ ಗುಣವಾಚಕಸ್ಸ ಅರಹನ್ತಸದ್ದಸ್ಸ ನಾಮಿಕಪದಮಾಲಾ. ‘‘ಅರಹಾ, ಅರಹನ್ತೋ, ಅರಹನ್ತಾ’’ಇತಿ ಚ. ಏತಞ್ಹಿ ರೂಪಂ ಸಮನ್ತಪಾಸಾದಿಕಾಯಂ ಮನುಸ್ಸವಿಗ್ಗಹಟ್ಠಾನೇ ದಿಸ್ಸತಿ. ಉತ್ತರಿಮನುಸ್ಸಧಮ್ಮಪಾಳಿಯಂ ಪನ ‘‘ಮಯಞ್ಚಮ್ಹಾ ಅನರಹನ್ತೋ’’ತಿ ಪದಂ ದಿಸ್ಸತಿ. ಅರಹನ್ತಂ, ಅರಹನ್ತೇ. ಅರಹತಾ, ಸೇಸಂ ವಿತ್ಥಾರೇತಬ್ಬಂ. ಅಯಂ ಪಣ್ಣತ್ತಿವಾಚಕಸ್ಸ ಅರಹನ್ತಸದ್ದಸ್ಸ ನಾಮಿಕಪದಮಾಲಾ.

ತಥಾ ಹಿ ‘‘ಅರಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ. ಅರಹಂ ಸುಗತೋ ಲೋಕೇ. ಅರಹನ್ತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಾ’’ತಿಆದೀಸು ಅರಹಂಸದ್ದಾದಯೋ ಗುಣವಾಚಕಾ. ‘‘ಅರಹಾ ಅಹೋಸಿ. ಅಹಞ್ಹಿ ಅರಹಾ ಲೋಕೇ. ಏಕೋ ಅರಹಾ, ಏಕಸಟ್ಠಿ ಅರಹನ್ತೋ ಲೋಕೇ ಅಹೇಸುಂ.

ಗಾಮೇ ವಾ ಯದಿ ವಾರಞ್ಞೇ, ನಿನ್ನೇ ವಾ ಯದಿ ವಾ ಥಲೇ;

ಯತ್ಥ ಅರಹನ್ತೋ ವಿಹರನ್ತಿ, ತಂ ಭೂಮಿರಾಮಣೇಯ್ಯಕಂ.

ಮಯಞ್ಚಮ್ಹಾ ಅನರಹನ್ತೋ’’ತಿಆದೀಸು ಅರಹಾಸದ್ದಾದಯೋ ಪಣ್ಣತ್ತಿವಾಚಕಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ. ಇಧ ಇತ್ಥಿನಪುಂಸಕಲಿಙ್ಗವಸೇನ ವಿಸುಂ ವತ್ತಬ್ಬನಯೋ ಅಪ್ಪಸಿದ್ಧೋ. ಯದಿ ಏವಂ ಆಸವಕ್ಖಯಂ ಪತ್ತಾ ಇತ್ಥೀ ಕಥಂ ವತ್ತಬ್ಬಾ, ಆಸವಕ್ಖಯಂ ಪತ್ತಂ ಚಿತ್ತಂ ಕಥಂ ವತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ? ಇತ್ಥೀ ತಾವ ‘‘ಯಂ ಇತ್ಥೀ ಅರಹಂ ಅಸ್ಸ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ’’ತಿ ವಚನತೋ ‘‘ಅರಹ’’ನ್ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಾ ಗುಣವಸೇನ, ಪಣ್ಣತ್ತಿವಸೇನ ಪನ ‘‘ಇತ್ಥೀ ಅರಹಾ ಅಹೋಸೀ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಾ. ಚಿತ್ತಂ ಪನ ಗುಣವಸೇನೇವ ‘‘ಅರಹಂ ಚಿತ್ತ’’ನ್ತಿ ವತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ.

ಸನ್ತಸದ್ದಸ್ಸ –

ಸಂ, ಸನ್ತೋ, ಸನ್ತೋ, ಸನ್ತಾ. ಸಂ, ಸನ್ತಂ, ಸನ್ತೇ. ಸತಾ, ಸನ್ತೇನ, ಸನ್ತೇಹಿ, ಸನ್ತೇಭಿ, ಸಬ್ಭಿ. ಸತೋ, ಸನ್ತಸ್ಸ, ಸನ್ತಾನಂ, ಸತಂ, ಸತಾನಂ. ಸತಾ, ಸನ್ತಾ, ಸನ್ತಸ್ಮಾ, ಸನ್ತಮ್ಹಾ, ಸನ್ತೇಹಿ, ಸನ್ತೇಭಿ, ಸಬ್ಭಿ. ಸತೋ, ಸನ್ತಸ್ಸ, ಸನ್ತಾನಂ, ಸತಂ, ಸತಾನಂ. ಸತಿ, ಸನ್ತೇ, ಸನ್ತಸ್ಮಿಂ, ಸನ್ತಮ್ಹಿ, ಸನ್ತೇಸು. ಭೋ ಸನ್ತ, ಭವನ್ತೋ ಸನ್ತೋತಿ ರೂಪಾನಿ ಭವನ್ತಿ.

ಏತ್ಥ ಪನ ‘‘ಅದ್ಧಾ ಹಿ ತಾತ ಸತನೇಸ ಧಮ್ಮೋ’’ತಿ ಜಯದ್ದಿಸಜಾತಕಪಾಳಿದಸ್ಸನತೋ ‘‘ಸತಾನ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಹಿ ಸತನೇಸಾತಿ ಸತಾನಂ ಏಸಾತಿ ಛೇದೋ, ರಸ್ಸತ್ತನಿಗ್ಗಹೀತಸರಲೋಪವಸೇನ ಚ ರೂಪನಿಟ್ಠಾನಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ತಥಾ ಹಿ ತದಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಅದ್ಧಾ ಏಕಂಸೇನ ಏಸ ತಾತ ಸತಾನಂ ಪಣ್ಡಿತಾನಂ ಧಮ್ಮೋ ಸಭಾವೋ’’ತಿ ಅತ್ಥೋ ವುತ್ತೋ. ಅಯಂ ಯೇ ಲೋಕೇ ‘‘ಸಪ್ಪುರಿಸಾ’’ತಿ ಚ ‘‘ಅರಿಯಾ’’ತಿ ಚ ‘‘ಪಣ್ಡಿತಾ’’ತಿ ಚ ವುಚ್ಚನ್ತಿ, ತೇಸಂ ವಾಚಕಸ್ಸ ಸನ್ತಸದ್ದಸ್ಸ ನಾಮಿಕಪದಮಾಲಾ. ತಪ್ಪಟಿಸೇಧಸ್ಸ ಪನ ಅಸಂ, ಅಸನ್ತೋ, ಕತ್ಥಚಿ ಅಸನ್ತಾ ಇಚ್ಚಪಿ. ತಥಾ ಹಿ ‘‘ಅಸನ್ತಾ ಕಿರ ಮಂ ಜಮ್ಮಾ, ತಾತ ತಾತಾತಿ ಭಾಸರೇ’’ತಿ ಪಾಳಿ ದಿಸ್ಸತಿ. ‘‘ಅಸಂ, ಅಸನ್ತಂ, ಅಸನ್ತೇ. ಅಸತಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಯೋಜೇತಬ್ಬಾ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಅತ್ಥೇ ‘‘ಸನ್ತೋ, ಅಸನ್ತೋ’’ತಿಮಾನಿ ಬಹುವಚನಕಾನಿಯೇವ ಭವನ್ತಿ, ನ ಕತ್ಥಚಿಪಿ ಏಕವಚನಕಾನಿ. ಕಸ್ಮಾ? ಪಣ್ಣತ್ತಿವಾಚಕತ್ತಾ. ಅಞ್ಞತ್ರ ಪನ ‘‘ಸನ್ತೋ, ದನ್ತೋ’’ತಿಆದೀಸು ಏಕವಚನಾನಿಯೇವ ಠಪೇತ್ವಾ ವಿಜ್ಜಮಾನತ್ಥವಾಚಕಸನ್ತೋಸದ್ದಂ, ಕಸ್ಮಾ? ಅಪಣ್ಣತ್ತಿವಾಚಕತ್ತಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ.

ಇದಾನಿ ಪಣ್ಣತ್ತಿವಾಚಕಾನಂ ತೇಸಂ ಕಾನಿಚಿ ಪಯೋಗಾನಿ ಕಥಯಾಮ –

ಸಮೇತಿ ಅಸತಾ ಅಸಂ. ಯಂ ಯಞ್ಹಿ ರಾಜ ಭಜತಿ, ಸನ್ತಂ ವಾ ಯದಿ ವಾ ಅಸಂ. ನ ಸಾ ಸಭಾ ಯತ್ಥ ನ ಸನ್ತಿ ಸನ್ತೋ. ಅಸನ್ತೋ ನಿರಯಂ ಯನ್ತಿ, ಸನ್ತೋ ಸಗ್ಗಪರಾಯಣಾ. ಅಸನ್ತೇ ನೋಪಸೇವೇಯ್ಯ, ಸನ್ತೇ ಸೇವೇಯ್ಯ ಪಣ್ಡಿತೋ. ಸಬ್ಭಿರೇವ ಸಮಾಸೇಥ. ಸತಂ ಧಮ್ಮೋ ಇಚ್ಚೇವಮಾದೀನಿ ಭವನ್ತಿ.

ಯೋ ಪನಮ್ಹೇಹಿ ಪದಮಾಲಾಯಂ ‘‘ಸಬ್ಭೀ’’ತಿ ಅಯಂ ಸದ್ದೋ ತತಿಯಾಪಞ್ಚಮೀಬಹುವಚನವಸೇನ ಯೋಜಿತೋ, ಸೋ ಚ ಖೋ ಸನ್ತಇತಿ ಅಕಾರನ್ತಪಕತಿವಸೇನ, ಅಞ್ಞತ್ಥ ಪನ ‘‘ಸಬ್ಭೀ’’ತಿ ಇಕಾರನ್ತಪಕತಿವಸೇನ ಯೋಜೇತಬ್ಬೋ. ತಥಾ ಹಿ ಸಬ್ಭೀತಿ ಸಪ್ಪುರಿಸೋ ನಿಬ್ಬಾನಞ್ಚ, ಸುನ್ದರಾಧಿವಚನಂ ವಾ ಏತಂ ಸಬ್ಭೀತಿ. ಸಬ್ಬೋ ಚಾಯಮತ್ಥೋ ಸಾಟ್ಠಕಥಾಯ ‘‘ಬಹುಮ್ಪೇತಂ ಅಸಬ್ಭಿ ಜಾತವೇದಾ’’ತಿ ಇಮಾಯ ಪಾಳಿಯಾ ‘‘ಸನ್ತೋ ಹವೇ ಸಬ್ಭಿ ಪವೇದಯನ್ತೀ’’ತಿ ಇಮಾಯ ಚ ದೀಪೇತಬ್ಬೋ.

ಆಲಪನೇ ಚ ಪಚ್ಚತ್ತೇ, ತತಿಯಾಪಞ್ಚಮೀಸು ಚ;

ಸಮಾಸಮ್ಹಿ ಚ ಯೋಜೇಯ್ಯ, ಸಬ್ಭಿಸದ್ದಂ ಸುಮೇಧಸೋ.

ಅತ್ರಾಯಂ ಯೋಜನಾ – ಭೋ ಸಬ್ಭಿ ತಿಟ್ಠ, ಸಬ್ಭಿ ತಿಟ್ಠತಿ, ಸಬ್ಭಿ ಸಹ ಗಚ್ಛತಿ, ಸಬ್ಭಿ ಅಪೇಹಿ, ಅಸಬ್ಭಿರೂಪೋ ಪುರಿಸೋ. ಯಸ್ಮಾ ಪನಾಯಂ ಸಾಸನಾನುಕೂಲಾ, ತಸ್ಮಾ ಇಮಿಸ್ಸಾ ತದನುಕೂಲತ್ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ಇಧ ಸಾಸನತೋ ಪಯೋಗೇ ದಸ್ಸೇಸ್ಸಾಮ ಅತಕ್ಕಾವಚರೇ ವಿಚಿತ್ತೇ ಸುಗತಪಾಳಿನಯೇ ಸೋತೂನಂ ವಿಸಾರದಮತಿಪಟಿಲಾಭತ್ಥಂ. ತಂ ಯಥಾ? ಬಹುಮ್ಪೇತಂ ಅಸಬ್ಭಿ ಜಾತವೇದ, ಯಂ ತಂ ವಾಲಧಿನಾ’ಭಿಪೂಜಯಾಮ. ಸಬ್ಭಿ ಕುಬ್ಬೇಥ ಸನ್ಥವಂ. ಯಂ ಸಾಲವನಸ್ಮಿಂ ಸೇನಕೋ, ಪಾಪಕಮ್ಮಮಕರಿ ಅಸಬ್ಭಿರೂಪಂ. ಆಬಾಧೋಯಂ ಅಸಬ್ಭಿರೂಪೋ. ಅಸಮ್ಮೋದಕೋ ಥದ್ಧೋ ಅಸಬ್ಭಿರೂಪೋ’’ತಿ. ತತ್ಥ ಆಲಪನವಚನೇ ದಿಟ್ಠೇಯೇವ ಪಚ್ಚತ್ತವಚನಂ ಪಾಳಿಯಂ ಸರೂಪತೋ ಅನಾಗತಮ್ಪಿ ದಿಟ್ಠಮೇವ ಹೋತಿ. ತಥಾ ಕರಣವಚನೇ ದಿಟ್ಠೇಯೇವ ನಿಸ್ಸಕ್ಕವಚನಮ್ಪಿ ದಿಟ್ಠಮೇವ ಹೋತಿ. ಸಮಾಸೇ ಸದ್ದರೂಪೇ ದಿಟ್ಠೇಯೇವ ಬ್ಯಾಸೇ ಸದ್ದರೂಪಂ ಯಥಾಸಮ್ಭವಂ ದಿಟ್ಠಮೇವ ಹೋತಿ ಠಪೇತ್ವಾ ‘‘ಹೇತುಸತ್ಥಾರದಸ್ಸನ’’ನ್ತಿಆದೀನಿ. ತತ್ಥ ಚ ನಿಬ್ಬಾನವಾಚಕೋ ಚೇ, ಸಬ್ಭಿಸದ್ದೋ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗೋ ಸನ್ತಿವಿಸುದ್ಧಿ ನಿಬ್ಬುತಿಸದ್ದಾ ವಿಯ, ಸೋ ಚ ಯಮಕಮಹಾಥೇರಮತೇ ರತ್ತಿನಯೇನ ಯೋಜೇತಬ್ಬೋ. ಸಬ್ಬೇಸಮಿಕಾರನ್ತಿತ್ಥಿಲಿಙ್ಗಾನಂ ಸಾಧಾರಣೋ ಹಿ ಸೋ ನಯೋ. ಸುನ್ದರತ್ಥವಾಚಕೋ ಚೇ, ಅಗ್ಗಿ ರತ್ತಿ ಅಟ್ಠಿನಯೇಹಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬೋ ವಾಚ್ಚಲಿಙ್ಗತ್ತಾ. ‘‘ಸಬ್ಭಿಧಮ್ಮಭೂತಂ ನಿಬ್ಬಾನ’’ನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಹಿ ಸುನ್ದರಧಮ್ಮಭೂತಂ ನಿಬ್ಬಾನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏವಂ ಪಾಳಿನಯವಸೇನ ಆಲಪನಾದೀಸು ಪಞ್ಚಸು ಠಾನೇಸು ಸಬ್ಭಿಸದ್ದಸ್ಸ ಪವತ್ತಿಂ ಞತ್ವಾ ಪುನ ಅಟ್ಠಕಥಾನಯವಸೇನಪಿ ತಪ್ಪವತ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಕಥಂ? ಯಸ್ಮಾ ಸಗಾಥಾವಗ್ಗಸ್ಸ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಸನ್ತೋ ‘ಸಬ್ಭೀಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸತಂ ಧಮ್ಮೋ ನ ಜರಂ ಉಪೇತೀ’ತಿ ಪವೇದಯನ್ತೀ’’ತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪದೇಸೇ ‘‘ಸಬ್ಭೀಹೀ’’ತಿ ಹಿವಚನವಸೇನ ಸದ್ದರಚನಾವಿಸೇಸೋ ಅಟ್ಠಕಥಾಚರಿಯೇಹಿ ದಸ್ಸಿತೋ, ತಸ್ಮಾ ಸಬ್ಭಿಸದ್ದೋ ಸಬ್ಬೇಸುಪಿ ವಿಭತ್ತಿವಚನೇಸು ಯೋಜೇತಬ್ಬೋ. ಅತ್ರಿದಂ ವದಾಮ –

ಗರೂ ‘‘ಸಬ್ಭೀಹಿ ಸದ್ಧಿ’’ನ್ತಿ, ಅತ್ಥಂ ಭಾಸಿಂಸು ಪಾಳಿಯಾ;

ಯತೋ ತತೋ ಸಬ್ಭಿಸದ್ದಂ, ಧೀರೋ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಯೋಜಯೇ.

‘‘ಅಸಬ್ಭಿರೂಪೋ’’ಇತಿಪಿ, ಸಮಾಸವಿಸಯೇ ಸುತಂ;

ಯಸ್ಮಾ ತಸ್ಮಾ ಸಬ್ಭಿಸದ್ದಂ, ವಿಞ್ಞೂ ಸಬ್ಬಧಿ ಯೋಜಯೇ.

‘‘ಓವದೇಯ್ಯಾನುಸಾಸೇಯ್ಯ, ಅಸಬ್ಭಾ ಚ ನಿವಾರಯೇ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ‘‘ಅಸಬ್ಭಾ’’ತಿಪದಂ ವಿಚಿತ್ರವುತ್ತೀಸು ತದ್ಧಿತಪಚ್ಚಯೇಸು ಣ್ಯಪಚ್ಚಯವಸೇನ ನಿಪ್ಫತ್ತಿಮುಪಾಗತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಕಥಂ? ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಅಸಬ್ಭೀಸು ಭವಂ ಅಸಬ್ಭಂ. ಕಿಂ ತಂ? ಅಕುಸಲಂ, ತತೋ ಅಸಬ್ಭಾ ಅಕುಸಲಧಮ್ಮಾ ನಿವಾರಯೇ ಚ, ಕುಸಲಧಮ್ಮೇ ಪತಿಟ್ಠಪೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ಅಮ್ಹೇ ಅಸಬ್ಭಾಹಿ ವಾಚಾಹಿ ವಿಕ್ಕೋಸಮಾನಾ ತಿಬ್ಬಾಹಿ ಸತ್ತೀಹಿ ಹನಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ಏತ್ಥ ತು ಅಸಬ್ಭೀನಂ ಏತಾತಿ ಅಸಬ್ಭಾ, ನ ವಾ ಸಬ್ಭೀನಂ ಏತಾತಿಪಿ ಅಸಬ್ಭಾತಿ ನಿಬ್ಬಚನಂ, ಣ್ಯಪಚ್ಚಯವಸೇನ ಚ ಪದಸಿದ್ಧಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಯಾ ಚ ಪನೇತ್ಥ ಅಮ್ಹೇಹಿ ಸನ್ತಸದ್ದಸ್ಸ ‘‘ಸಂ, ಸನ್ತೋ. ಸಂ, ಸನ್ತಂ, ಸನ್ತೇ’’ತಿಆದಿನಾ ಪದಮಾಲಾ ದಸ್ಸಿತಾ, ತತ್ಥ ‘‘ಸಮೇತಿ ಅಸತಾ ಅಸ’’ನ್ತಿ ಪಾಳಿಯಂ ‘‘ಅಸ’’ನ್ತಿ ಪದೇ ದಿಟ್ಠೇಯೇವ ‘‘ಸ’’ನ್ತಿ ಪದಂ ಪಾಳಿಯಂ ಅನಾಗತಮ್ಪಿ ದಿಟ್ಠಮೇವ ಹೋತಿ ಯುಗಳಭಾವೇನ ವಿಜ್ಜಮಾನತಾರಹತ್ತಾ. ಏವಂ ದಿಟ್ಠೇನ ಅದಿಟ್ಠಸ್ಸ ಗಹಣಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಅಥ ವಾ ‘‘ಅಸ’’ನ್ತಿ ಏತ್ಥ ನ ಸಂ ಅಸನ್ತಿ ಸಮಾಸವಿಗ್ಗಹವಸೇನಾಧಿಗನ್ತಬ್ಬತ್ತಾ ‘‘ಸ’’ಮಿತಿ ಪದಂ ದಿಟ್ಠಮೇವ ಹೋತಿ. ಏವಮಞ್ಞತ್ರಾಪಿ ನಯೋ. ತತ್ರ ಸನ್ತಿ ಸಪ್ಪುರಿಸೋ. ಅಸನ್ತಿ ಅಸಪ್ಪುರಿಸೋ. ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗೇವತ್ತಬ್ಬೇ ‘‘ಅಸತೀ, ಅಸಾ’’ತಿ ರೂಪಾನಿ ಭವನ್ತಿ. ‘‘ಅಸತೀ, ಅಸತೀ, ಅಸತಿಯೋ, ಅಸಾ. ಅಸತಿಂ, ಅಸತೀ, ಅಸತಿಯೋ. ಅಸಾಯ, ಅಸತಿಯಾ, ಅಸತೀಹಿ, ಅಸತೀಭಿ. ಅಸತಿಯಾ, ಅಸತೀನ’’ನ್ತಿ ವಕ್ಖಮಾನ ಇತ್ಥಿನಯೇನ ನಾಮಿಕಪದಮಾಲಾ ಯೋಜೇತಬ್ಬಾ.

ಏತ್ಥ ಪನ ‘‘ಅಸಾ ಲೋಕಿತ್ಥಿಯೋ ನಾಮ, ವೇಲಾ ತಾಸಂ ನ ವಿಜ್ಜತಿ. ಮಾ ಚ ವಸಂ ಅಸತೀನಂ ನಿಗಚ್ಛೇ’’ತಿಆದೀನಿ ದಸ್ಸೇತಬ್ಬಾನಿ. ಅಸಾತಿ ಚೇತ್ಥ ಅಸತೀತಿ ಚ ಸಮಾನತ್ಥಾ, ಅಸನ್ತಜಾತಿಕಾತಿ ಹಿ ತೇಸಂ ಅತ್ಥೋ. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಜಾತಕಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಅಸಾತಿ ಅಸತಿಯೋ ಲಾಮಿಕಾ, ಅಥ ವಾ ಸಾತಂ ವುಚ್ಚತಿ ಸುಖಂ, ತಂ ತಾಸು ನತ್ಥಿ, ಅತ್ತನಿ ಪಟಿಬದ್ಧಚಿತ್ತಾನಂ ಅಸಾತಮೇವ ದೇನ್ತೀತಿಪಿ ಅಸಾ, ದುಕ್ಖಾ, ದುಕ್ಖವತ್ಥುಭೂತಾತಿ ಅತ್ಥೋ’’ತಿ ಅತ್ಥಂ ಸಂವಣ್ಣೇಸುಂ, ತಸ್ಮಾ ಸಾತಂ ನತ್ಥಿ ಏತಿಸ್ಸನ್ತಿ ಅಸಾತಿ ಅತ್ಥೇ ‘‘ಅಸಾ’’ತಿ ಪದಸ್ಸ ಯಥಾ ರಿತ್ತೋ ಅಸ್ಸಾದೋ ಏತ್ಥಾತಿ ರಿತ್ತಸ್ಸನ್ತಿಪದಸ್ಸ ಲುತ್ತುತ್ತರಕ್ಖರಸ್ಸ ‘‘ರಿತ್ತಸ್ಸಂ, ರಿತ್ತಸ್ಸಾನಿ. ರಿತ್ತಸ್ಸ’’ನ್ತಿ ಚಿತ್ತನಯೇನ ನಾಮಿಕಪದಮಾಲಾ ಯೋಜೇತಬ್ಬಾ, ತಥಾ ‘‘ಅಸಾ, ಅಸಾ, ಅಸಾಯೋ. ಅಸಂ, ಅಸಾ, ಅಸಾಯೋ. ಅಸಾಯಾ’’ತಿ ಕಞ್ಞಾನಯೇನ ಯೋಜೇತಬ್ಬಾ.

ಏತ್ಥ ಚ ಯೋ ಅಮ್ಹೇಹಿ ‘‘ಸನ್ತೋ’’ಇತಿ ಸದ್ದೋ ದಸ್ಸಿತೋ. ಸೋ ಕತ್ಥಚಿ ಏಕವಚನಬಹುವಚನಭಾವೇನ ಸಂವಿಜ್ಜಮಾನಸದ್ದಸ್ಸತ್ಥಮ್ಪಿ ವದತಿ, ತಸ್ಸ ವಸೇನ ಅಯಂ ನಾಮಿಕಪದಮಾಲಾ –

ಸನ್ತೋ, ಸನ್ತೋ, ಸನ್ತಾ. ಸನ್ತಂ, ಸನ್ತೇ. ಸತಾ, ಸನ್ತೇನ, ಸನ್ತೇಹಿ, ಸನ್ತೇಭಿ. ಸತೋ, ಸನ್ತಸ್ಸ, ಸತಂ, ಸನ್ತಾನಂ. ಸತಾ, ಸನ್ತಾ, ಸನ್ತಸ್ಮಾ, ಸನ್ತಮ್ಹಾ, ಸನ್ತೇಹಿ, ಸನ್ತೇಭಿ. ಸತೋ, ಸನ್ತಸ್ಸ, ಸತಂ, ಸನ್ತಾನಂ. ಸತಿ, ಸನ್ತೇ, ಸನ್ತಸ್ಮಿಂ, ಸನ್ತಮ್ಹಿ, ಸನ್ತೇಸು. ಭೋ ಸನ್ತ, ಭವನ್ತೋ ಸನ್ತೋ, ಭವನ್ತೋ ಸನ್ತಾ.

ಏತ್ಥ ಪನ ‘‘ಅಯಂ ಖೋ ಭಿಕ್ಖವೇ ಅಟ್ಠಮೋ ಭದ್ದೋ ಅಸ್ಸಾಜಾನೀಯೋ ಸನ್ತೋ ಸಂವಿಜ್ಜಮಾನೋ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ. ಚತ್ತಾರೋಮೇ ಭಿಕ್ಖವೇ ಪುಗ್ಗಲಾ ಸನ್ತೋ ಸಂವಿಜ್ಜಮಾನಾ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ. ಅಸತಾ ತುಚ್ಛಾ ಮುಸಾ ಅಭೂತೇನ ಅಬ್ಭಾಚಿಕ್ಖನ್ತಿ. ಭವೇ ಖೋ ಸತಿ ಜಾತಿ ಹೋತಿ’’ಇಚ್ಚೇವಮಾದೀನಿ ಪಯೋಗಾನಿ ಭವನ್ತಿ. ‘‘ಸಙ್ಖಾರೇಸು ಖೋ ಸತಿ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಹೋತೀ’’ತಿಆದೀಸು ಪನ ಸತಿಸದ್ದೋ ವಚನವಿಪಲ್ಲಾಸವಸೇನ ಠಿತೋತಿ ಗಹೇತಬ್ಬೋ.

ತತ್ರ ಏಕವಚನಬಹುವಚನವಸೇನ ದ್ವಿಧಾ ಠಿತೇಸು ಸನ್ತೋಸದ್ದೇಸು ಬಹುವಚನಸನ್ತೋಸದ್ದಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಸೇಸಾ ಸಮಾನಸದ್ದಸ್ಸತ್ಥಮ್ಪಿ ವದನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಸನ್ತೋತಿ ಸಮಾನೋ, ಸನ್ತಾತಿ ಸಮಾನಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಅತ್ಥೋ ಕಥೇತಬ್ಬೋ. ಸಮಾನೋತಿ ಇಮಸ್ಸ ಚ ‘‘ಹೋನ್ತೋ’’ತಿ ಅತ್ಥೋ ‘‘ಪಹು ಸಮಾನೋ ವಿಪುಲತ್ಥಚಿನ್ತೀ, ಕಿಂ ಕಾರಣಾ ಮೇ ನ ಕರೋಸಿ ದುಕ್ಖ’’ನ್ತಿಆದೀಸು ವಿಯ. ಪಯೋಗಾನಿ ಪನ –

‘‘ಯೋ ಮಾತರಂ ಪಿತರಂ ವಾ, ಜಿಣ್ಣಕಂ ಗತಯೋಬ್ಬನಂ;

ಪಹು ಸನ್ತೋ ನ ಭರತಿ, ತಂ ಪರಾಭವತೋ ಮುಖಂ.

ಇಧೇವ ತಿಟ್ಠಮಾನಸ್ಸ, ದೇವಭೂತಸ್ಸ ಮೇ ಸತೋ;

ಪುನರಾಯು ಚ ಮೇ ಲದ್ಧೋ, ಏವಂ ಜಾನಾಹಿ ಮಾರಿಸಾ’’ತಿ

ಏವಮಾದೀನಿ ಭವನ್ತಿ.

ಅಪಿಚ ಸನ್ತೋಸದ್ದೋ ಯಸ್ಮಾ ‘‘ಕಿಲನ್ತೋ’’ತಿ ಚ ‘‘ಉಪಸನ್ತೋ’’ತಿ ಚ ‘‘ನಿರುದ್ಧೋ’’ತಿ ಚ ಅತ್ಥಂ ವದತಿ, ತಸ್ಮಾ ತೇಸಂ ವಸೇನ ಸನ್ತಸದ್ದಸ್ಸ ‘‘ಸನ್ತೋ, ಸನ್ತಾ. ಸನ್ತಂ, ಸನ್ತೇ. ಸನ್ತೇನಾ’’ತಿ ಪುರಿಸನಯೇನ ನಾಮಿಕಪದಮಾಲಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಏತ್ಥ ಚ ‘‘ಸನ್ತೋ ತಸಿತೋ. ದೀಘಂ ಸನ್ತಸ್ಸ ಯೋಜನಂ. ಸನ್ತೋ ದನ್ತೋ ನಿಯತೋ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀ. ಸನ್ತೋ ನಿರುದ್ಧೋ ಅತ್ಥಙ್ಗತೋ ಅಬ್ಭತ್ಥಙ್ಗತೋ’’ತಿಆದೀನಿ ಪಯೋಗಾನಿ. ನಪುಂಸಕಲಿಙ್ಗೇ ವತ್ತಬ್ಬೇ ‘‘ಸನ್ತಂ, ಸನ್ತಾನೀ’’ತಿ ಚಿತ್ತನಯೇನ ನಾಮಿಕಪದಮಾಲಾ. ಸಾ ಚ ‘‘ಸಂವಿಜ್ಜಮಾನಂ ಸಮಾನಂ ಕಿಲನ್ತಂ ಉಪಸನ್ತಂ ನಿರುದ್ಧ’’ಮಿತಿ ಅತ್ಥದೀಪಕಾಪದವತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಅಥ ವಾ ‘‘ಉಪಾದಾನೇ ಖೋ ಸತಿ ಭವೋ ಹೋತೀ’’ತಿಆದೀಸು ನಪುಂಸಕಪ್ಪಯೋಗದಸ್ಸನತೋ ಸನ್ತಸದ್ದಸ್ಸ ಸಂವಿಜ್ಜಮಾನಸದ್ದತ್ಥವಾಚಕತ್ತೇ ತತಿಯಾಪಞ್ಚಮೀಚತುತ್ಥೀಛಟ್ಠೀಸತ್ತಮೀಠಾನೇ ‘‘ಸತಾ, ಸತೋ, ಸತಂ, ಸತೀ’’ತಿ ಪದಾನಿ ಅಧಿಕಾನಿ ವತ್ತಬ್ಬಾನಿ, ಸೇಸಾನಿ ಚಿತ್ತನಯೇನ ಞೇಯ್ಯಾನಿ. ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗೇ ಪನ ವತ್ತಬ್ಬೇ ‘‘ಸನ್ತಾ, ಸನ್ತಾ, ಸನ್ತಾಯೋ. ಸನ್ತಂ, ಸನ್ತಾ, ಸನ್ತಾಯೋ. ಸನ್ತಾಯಾ’’ತಿ ಕಞ್ಞಾನಯೇನ ಚ, ಸನ್ತೀ, ಸನ್ತೀ, ಸನ್ತಿಯೋ. ಸನ್ತಿಂ, ಸನ್ತೀ, ಸನ್ತಿಯೋ. ಸನ್ತಿಯಾ’’ತಿ ಇತ್ಥಿನಯೇನ ಚ ನಾಮಿಕಪದಮಾಲಾ ಯೋಜೇತಬ್ಬಾ. ಏತಾಸು ಪಠಮಾ ‘‘ಸಂವಿಜ್ಜಮಾನಾ ಕಿಲನ್ತಾ ಉಪಸನ್ತಾ ನಿರುದ್ಧಾ’’ತಿ ಅತ್ಥದೀಪಕಾಪದವತೀ, ಏತ್ಥ ಪಯೋಗಾ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾವ. ದುತಿಯಾ ಪನ ‘‘ಸಂವಿಜ್ಜಮಾನಾ ಸಮಾನಾ’’ತಿ ಅತ್ಥದೀಪಕಾಪದವತೀ. ತಥಾ ಹಿ ‘‘ಸನ್ತೀ ಆಪತ್ತಿ ಆವಿಕಾತಬ್ಬಾ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಸಂವಿಜ್ಜಮಾನಾ ‘‘ಸನ್ತೀ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ.

‘‘ಯಾಯ ಮಾತು ಭತೋ ಪೋಸೋ,

ಇಮಂ ಲೋಕಂ ಅವೇಕ್ಖತಿ;

ತಮ್ಪಿ ಪಾಣದದಿಂ ಸನ್ತಿಂ,

ಹನ್ತಿ ಕುದ್ಧೋ ಪುಥುಜ್ಜನೋ’’ತಿ

ಏತ್ಥ ಪನ ಸಮಾನಾ ‘‘ಸನ್ತೀ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಅಪರಾಪಿ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗೇ ವತ್ತಬ್ಬೇ ಪದಮಾಲಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಸನ್ತೀಸದ್ದಸ್ಸ ಹಿ ಸಂವಿಜ್ಜಮಾನಸದ್ದತ್ಥವಾಚಕತ್ತೇ ‘‘ಜಾತಿಯಾ ಖೋ ಸತಿ ಜರಾಮರಣಂ ಹೋತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗಪ್ಪಯೋಗದಸ್ಸನತೋ ಸತ್ತಮೀಠಾನೇ ‘‘ಸತಿ, ಸತಿಯಾ, ಸತಿಯಂ, ಸನ್ತಿಯಾ, ಸನ್ತಿಯಂ, ಸನ್ತೀಸೂ’’ತಿ ರೂಪಾನಿ ವತ್ತಬ್ಬಾನಿ. ಸೇಸಾನಿ ಇತ್ಥಿನಯೇನ ಞೇಯ್ಯಾನಿ. ಅಯಂ ತತಿಯಾ, ಏತ್ಥ ಚ ‘‘ಅಸನ್ತಿಯಾ ಆಪತ್ತಿಯಾ ತುಣ್ಹೀ ಭವಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಪಾಳಿ ‘‘ಸನ್ತಿಯಾ’’ಇಚ್ಚಾದೀನಂ ಅತ್ಥಿಭಾವೇ ನಿದಸ್ಸನಂ. ಅಪರೋ ನಯೋ – ಸತೀಸದ್ದಸ್ಸ ‘‘ಸಮಾನಾ’’ತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಅತ್ಥೇ ‘‘ಯಾ ತ್ವಂ ವಸಸಿ ಜಿಣ್ಣಸ್ಸ, ಏವಂ ದಹರಿಯಾ ಸತೀ’’ತಿ ಚ ‘‘ಯೇ ತಂ ಜಿಣ್ಣಸ್ಸ ಪಾದಂಸು, ಏವಂ ದಹರಿಯಂ ಸತಿ’’ನ್ತಿ ಚ ಪಾಳಿದಸ್ಸನತೋ ‘‘ಸತೀ, ಸತೀ, ಸತಿಯೋ. ಸತಿಂ, ಸತೀ, ಸತಿಯೋ. ಸತಿಯಾ’’ತಿಆದೀನಿಪಿ ರೂಪಾನಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಾನಿ, ಸಂಯೋಗೇ ನಕಾರಲೋಪವಸೇನ ವಾ.

ಇದಾನಿ ‘‘ಸನ್ತೋ, ಸನ್ತಾ’’ತಿ ಪದದ್ವಯಸ್ಸ ಪಯೋಗನಿಚ್ಛಯಂ ಕಥಯಾಮ ಪಯೋಗೇಸು ಸೋತೂನಂ ಅಸಮ್ಮೂಳ್ಹಭಾವಾಯ. ತಥಾ ಹಿ ‘‘ಸಪ್ಪುರಿಸಾ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಪಣ್ಡಿತಾ’’ತಿ ವಾ ಬಹುವಚನವಸೇನ ಅತ್ಥಂ ವತ್ತುಕಾಮೇನ ‘‘ಸನ್ತೋ ದನ್ತೋ’’ತಿ ಏವಂ ವುತ್ತಏಕವಚನಸದಿಸಂ ‘‘ಸನ್ತೋ’’ತಿ ಬಹುವಚನಂ ವತ್ತಬ್ಬಂ. ‘‘ಸಂವಿಜ್ಜಮಾನೋ’’ತಿ ಏಕವಚನವಸೇನ ಅತ್ಥಂ ವತ್ತುಕಾಮೇನ ‘‘ಸನ್ತೋ’’ತಿ ಏಕವಚನಂ ವತ್ತಬ್ಬಂ. ‘‘ಸಂವಿಜ್ಜಮಾನಾ’’ತಿ ಬಹುವಚನವಸೇನ ಅತ್ಥಂ ವತ್ತುಕಾಮೇನ ‘‘ಸನ್ತೋ ಸಪ್ಪುರಿಸಾ’’ತಿ, ‘‘ಸನ್ತೋ ಸಂವಿಜ್ಜಮಾನಾ’’ತಿ ಚ ಏವಂ ವುತ್ತಬಹುವಚನಸದಿಸಂ ‘‘ಸನ್ತೋ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಸನ್ತಾ’’ತಿ ವಾ ಬಹುವಚನಂ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ‘‘ಕಿಲನ್ತೋ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಸಮಾನೋ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಉಪಸನ್ತೋ’’ತಿ ವಾ ‘‘ನಿರುದ್ಧೋ’’ತಿ ವಾ ಏಕವಚನವಸೇನ ಅತ್ಥಂ ವತ್ತುಕಾಮೇನ ‘‘ಸನ್ತೋ ಸಪ್ಪುರಿಸಾ’’ತಿ ಏವಂ ವುತ್ತಬಹುವಚನಸದಿಸಂ ‘‘ಸನ್ತೋ’’ತಿ ಏಕವಚನಂ ವತ್ತಬ್ಬಂ. ತೇಯೇವತ್ಥೇ ಬಹುವಚನವಸೇನ ವತ್ತುಕಾಮೇನ ಪನ ‘‘ಸನ್ತಾ ಸೂನೇಹಿ ಪಾದೇಹಿ, ಕೋ ನೇ ಹತ್ಥೇ ಗಹೇಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಏತ್ಥ ವಿಯ ‘‘ಸನ್ತಾ’’ತಿ ಬಹುವಚನಂ ವತ್ತಬ್ಬಂ. ಅಯಂ ನೀತಿ ಸಾಧುಕಂ ಮನಸಿ ಕಾತಬ್ಬಾ. ಇದಞ್ಹಿ ಮನ್ದಬುದ್ಧೀನಂ ಸಮ್ಮೋಹಟ್ಠಾನಂ. ಅಯಮ್ಪಿ ಪನೇತ್ಥ ಸಙ್ಗಹೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ –

‘‘ತಿಲಿಙ್ಗತ್ಥೇ ಚ ಏಕತ್ಥೇ, ಬವ್ಹತ್ಥೇಪಿ ಚ ದಿಸ್ಸತಿ;

ಸತ್ತಮ್ಯನ್ತೋ ಸತಿಸದ್ದೋ, ವಿಪಲ್ಲಾಸೇ ಬಹುಮ್ಹಿ ಸೋ’’ತಿ.

ಇದಾನಿ ಮಹನ್ತಸದ್ದಸ್ಸ ನಾಮಿಕಪದಮಾಲಾ ವುಚ್ಚತೇ –

ಮಹಂ, ಮಹಾ, ಮಹನ್ತೋ, ಮಹನ್ತಾ. ಮಹನ್ತಂ, ಮಹನ್ತೇ. ಮಹತಾ, ಮಹನ್ತೇನ, ಮಹನ್ತೇಹಿ, ಮಹನ್ತೇಭಿ. ಮಹತೋ, ಮಹನ್ತಸ್ಸ, ಮಹನ್ತಾನಂ, ಮಹತಂ. ಮಹತಾ, ಮಹನ್ತಾ, ಮಹನ್ತಸ್ಮಾ, ಮಹನ್ತಮ್ಹಾ, ಮಹನ್ತೇಹಿ, ಮಹನ್ತೇಭಿ. ಮಹತೋ, ಮಹನ್ತಸ್ಸ, ಮಹನ್ತಾನಂ, ಮಹತಂ. ಮಹತಿ, ಮಹನ್ತೇ, ಮಹನ್ತಸ್ಮಿಂ, ಮಹನ್ತಮ್ಹಿ, ಮಹನ್ತೇಸು. ಭೋ ಮಹ, ಭೋ ಮಹಾ, ಭವನ್ತೋ ಮಹನ್ತೋತಿ ಅಯಮಮ್ಹಾಕಂ ರುಚಿ.

ಏತ್ಥ ‘‘ಮಹನ್ತೋ, ಮಹನ್ತಾ. ಮಹನ್ತಂ, ಮಹನ್ತೇ. ಮಹನ್ತೇನಾ’’ತಿ ಪುರಿಸನಯೋಪಿ ಲಬ್ಭತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಭೋ ಮಹನ್ತ, ಭವನ್ತೋ ಮಹನ್ತಾ’’ತಿ ಆಲಪನಪದಾನಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಾನಿ. ನಪುಂಸಕಲಿಙ್ಗೇ ವತ್ತಬ್ಬೇ ‘‘ಮಹನ್ತಂ, ಮಹನ್ತಾನೀ’’ತಿ ಚಿತ್ತನಯೋಪಿ ಲಬ್ಭತಿ. ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗೇ ವತ್ತಬ್ಬೇ ‘‘ಮಹತೀ, ಮಹತೀ, ಮಹತಿಯೋ. ಮಹತಿಂ, ಮಹತೀ, ಮಹತಿಯೋ. ಮಹತಿಯಾ, ಮಹತೀಹಿ ಮಹತೀಭೀ’’ತಿ ಇತ್ಥಿನಯೋಪಿ ಲಬ್ಭತಿ. ‘‘ಮಹತಿಯಾ ಚ ಯಕ್ಖಸೇನಾಯಾ’’ತಿಆದೀನೇತ್ಥ ನಿದಸ್ಸನಪದಾನಿ. ಅಪರೋಪಿ ‘‘ಮಹನ್ತಾ, ಮಹನ್ತಾ, ಮಹನ್ತಾಯೋ. ಮಹನ್ತ’’ನ್ತಿ ಕಞ್ಞಾನಯೋಪಿ ಲಬ್ಭತಿ, ‘‘ಮಹನ್ತಾ ನಿಧಿಕುಮ್ಭಿಯೋ’’ತಿಆದೀನೇತ್ಥ ನಿದಸ್ಸನಪದಾನಿ. ಕಚ್ಚಾಯನೇ ಪನ ‘‘ಮಹನ್ತೀ’’ಇತಿ ಪದಂ ದಿಟ್ಠಂ. ತಂ ‘‘ಗುಣವನ್ತೀ, ಕುಲವನ್ತೀ’’ಇಚ್ಚಾದೀನಿ ವಿಯ ಪಾಳಿಯಂ ಅಪ್ಪಸಿದ್ಧತ್ತಾ ವೀಮಂಸಿತಬ್ಬಂ.

ನನು ಭೋ ಯಸ್ಮಾ ಸಾಸನೇಪಿ ‘‘ಗಚ್ಛನ್ತೀ, ಚರನ್ತೀ’’ತಿಆದೀನಿ ಚ ‘‘ಇದ್ಧಿಮನ್ತೀ’’ತಿ ಚ ಪದಂ ದಿಸ್ಸತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಮಹನ್ತೀ, ಗುಣವನ್ತೀ’’ತಿಆದೀನಿಪಿ ಭವಿತಬ್ಬನ್ತಿ? ನ ಭವಿತಬ್ಬಂ ತಥಾರೂಪಸ್ಸ ನಯಸ್ಸ ವಸೇನ ಅಗ್ಗಹೇತಬ್ಬತ್ತಾ, ‘‘ಮಹತೀ, ಗುಣವತೀ’’ಇಚ್ಚಾದಿನಯಸ್ಸೇವ ದಸ್ಸನತೋ ಚ. ತಥಾ ಹಿ ಪಾಳಿಯಂ ಅಟ್ಠಕಥಾಸು ಚ ‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ನಾಮ ಮಹತೀ ನಙ್ಗಲಸೀಸಾ, ಇತ್ಥೀ ಸಿಯಾ ರೂಪವತೀ, ಸಾ ಚ ಸೀಲವತೀ ಸಿಯಾ. ಸತಿಮತೀ ಚಕ್ಖುಮತೀ. ಇದ್ಧಿಮತೀ ಪತ್ತಿಮತೀ’’ತಿ ಚ ‘‘ಮಹತಿಂ ಸೇನಂ ದಿಸ್ವಾ ಮಹೋಸಧಸೇನಾ ಮನ್ದಾ, ಅಯಂ ಅತಿವಿಯ ಮಹತೀ ಸೇನಾ ದಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಚ ಆದೀನಿ ಪಯೋಗಾನಿ ದಿಸ್ಸನ್ತಿ, ನ ‘‘ಮಹನ್ತೀ, ರೂಪವನ್ತೀ’’ಇಚ್ಚಾದೀನಿ.

ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಮಹಾಇತಿ ಸದ್ದೋ ಬ್ಯಾಸೇ ನ ಲಬ್ಭತಿ, ಸಮಾಸೇಯೇವ ಲಬ್ಭತಿ ‘ಮಹಾಪುರಿಸೋ’ತಿ ಏತ್ಥ ವಿಯಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ತಂ ನ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ‘‘ಮಹಾ ತೇ ಉಪಾಸಕ ಪರಿಚ್ಚಾಗೋ. ಮಹಾ ವತಾಯಂ ಭನ್ತೇ ಭೂಮಿಚಾಲೋ. ಘೋಸೋ ಚ ವಿಪುಲೋ ಮಹಾ. ಬಾರಾಣಸಿರಜ್ಜಂ ನಾಮ ಮಹಾ. ಸೇನಾ ಸಾದಿಸ್ಸತೇ ಮಹಾ’’ತಿ ಪಯೋಗದಸ್ಸನತೋ. ಏವಂ ಬ್ಯಾಸೇಪಿ ಲಬ್ಭತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಮಹಂ, ಮಹಾ, ಮಹನ್ತೋ, ಮಹನ್ತಾ. ಭೋ ಮಹನ್ತ, ಭವನ್ತೋ ಮಹನ್ತಾ’’ತಿ ಪುಲ್ಲಿಙ್ಗೇ, ‘‘ಮಹನ್ತಂ, ಮಹಾ, ಮಹನ್ತಾನಿ. ಭೋ ಮಹನ್ತ, ಭವನ್ತೋ ಮಹನ್ತಾನೀ’’ತಿ ನಪುಂಸಕಲಿಙ್ಗೇ, ‘‘ಮಹನ್ತಾ, ಮಹಾ, ಮಹನ್ತಾ, ಮಹನ್ತಾಯೋ. ಭೋತಿ ಮಹನ್ತೇ, ಭೋತಿಯೋ ಮಹನ್ತಾ, ಮಹನ್ತಾಯೋ’’ತಿ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗೇ ಸಬ್ಬಂ ಸಮ್ಪುಣ್ಣಂ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ. ಸಮಾಸೇ ಪನ ‘‘ಮಹಾಸತ್ತೋ ಮಹಾಉಪಾಸಕೋ ಮಹಾಉಪಾಸಿಕಾ ಮಹಬ್ಬಲೋ ಮಹಾವನಂ ಮಹಗ್ಗತಂ ಮಹಪ್ಫಲಂ ಮಹಬ್ಭಯ’’ನ್ತಿಆದೀನಿ ರೂಪಾನಿ ಭವನ್ತಿ, ತದ್ಧಿತೇ ‘‘ಮಹತ್ತನೋ ಮಹತ್ತಂ ಮಹನ್ತತ್ತಂ ಮಹನ್ತತಾ’’ತಿ ರೂಪಾನಿ ಭವನ್ತಿ. ಗಚ್ಛನ್ತಸದ್ದಸ್ಸ ಪನ ‘‘ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಗಚ್ಛನ್ತಾ’’ತಿ ರೂಪಾನಿ ವತ್ವಾ ಸೇಸಾನಿ ಮಹನ್ತಸದ್ದೇ ವುತ್ತನಯೇನ ವಿತ್ಥಾರೇತ್ವಾ ನಾಮಿಕಪದಮಾಲಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ತಥಾ ‘‘ಗಚ್ಛನ್ತೋ, ಗಚ್ಛನ್ತಾ’’ತಿ ಪುರಿಸನಯೋ ಚ ‘‘ಗಚ್ಛನ್ತಂ, ಗಚ್ಛನ್ತಾನೀ’’ತಿ ಚಿತ್ತನಯೋ ಚ ‘‘ಗಚ್ಛನ್ತೀ, ಗಚ್ಛನ್ತೀ, ಗಚ್ಛನ್ತಿಯೋ’’ತಿ ಇತ್ಥಿನಯೋ ಚ ಗಹೇತಬ್ಬೋ. ಏವಂ ಲಿಙ್ಗತ್ತಯವಸೇನ ‘‘ಚರಂ ಚರನ್ತೋ ಚರನ್ತಂ ಚರನ್ತೀ, ದದಂ ದದನ್ತೋ ದದನ್ತಂ ದದನ್ತೀ’’ತಿಆದೀನಂ ಅನೇಕಪದಸಹಸ್ಸಾನಂ ನಾಮಿಕಪದಮಾಲಾ ವಿತ್ಥಾರೇತಬ್ಬಾ.

ಯೇ ಪನಾಚರಿಯಾ ‘‘ಗಚ್ಛನ್ತೋ’’ತಿಆದೀನಂ ಪಚ್ಚತ್ತಾಲಪನಬಹುವಚನತ್ತಞ್ಚ ‘‘ಗಚ್ಛಂ’’ಇಚ್ಚಾದೀನಂ ಆಲಪನೇಕವಚನತ್ತಞ್ಚ ಇಚ್ಛನ್ತಿ, ತೇ ಸಮಮ್ಹೇಹಿ ಪಯೋಗೋ ಸಾಸನೇ ನ ದಿಟ್ಠೋ ನಯವಸೇನಾಗಹೇತಬ್ಬತ್ತಾ. ತಸ್ಮಾ ತಾನಿ ಏತ್ಥ ನ ವದಾಮ. ಅಯಂ ಪನ ವಿಸೇಸೋ ದಿಟ್ಠೋ. ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ?

‘‘ಗಚ್ಛಂ ವಿಧಮ’’ಮಿಚ್ಚಾದಿ-ಪದಾನಿ ಮುನಿಸಾಸನೇ;

ಕತ್ಥಚಾಖ್ಯಾತಿಕಾ ಹೋನ್ತಿ, ಕತ್ಥಚಿ ಪನ ನಾಮಿಕಾ.

‘‘ತಸ್ಸಾಹಂ ಸನ್ತಿಕೇ ಗಚ್ಛಂ,

ಸೋ ಮೇ ಸತ್ಥಾ ಭವಿಸ್ಸತಿ;

ವಿಧಮಂ ದೇವ ತೇ ರಟ್ಠಂ,

ಪುತ್ತೋ ವೇಸ್ಸನ್ತರೋ ತವ.

ಅಧಮ್ಮಂ ಸಾರಥಿ ಕಯಿರಾ, ಮಞ್ಚೇ ತ್ವಂ ನಿಕ್ಖನಂ ವನೇ’’;

ಇಚ್ಚೇವಮಾದಯೋ ಞೇಯ್ಯಾ, ಪಯೋಗಾ ಏತ್ಥ ಧೀಮತಾ.

‘‘ಗಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮಿ ವಿಧಮೀ’’ತಿ-ಆದಿನಾ ಜಿನಸಾಸನೇ;

ನಾನಾಕಾಲಪುರಿಸಾನಂ, ವಸೇನತ್ಥಂ ವದೇ ವಿದೂ.

ನಾಮತ್ತೇ ಪನ ‘‘ಗಚ್ಛನ್ತೋ, ವಿಧಮನ್ತೋ’’ತಿಆದಿನಾ;

‘‘ಗಚ್ಛ’’ಮಿಚ್ಚೇವಮಾದೀನ-ಮತ್ಥಮತ್ಥವಿದೂ ವದೇ.

ಇದಾನಿ ಸಮಗತಿಕತ್ತೇಪಿ ‘‘ಜಾನಂ, ಪಸ್ಸ’’ನ್ತಿಆದೀನಂ ಲಿಙ್ಗವಿಭತ್ತಿವಚನನ್ತರವಸೇನ ಯೋ ವಿಸೇಸೋ ದಿಸ್ಸತಿ, ತಂ ವದಾಮ. ತಥಾ ಹಿ ‘‘ಸಾ ಜಾನಂಯೇವ ಆಹ ನ ಜಾನಾಮೀತಿ, ಪಸ್ಸಂಯೇವ ಆಹ ನ ಪಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಏವಮಾದೀಸು ಜಾನಂ ಪಸ್ಸಂ ಸದ್ದಾನಂ ‘‘ಜಾನನ್ತೀ ಪಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ಲಿಙ್ಗನ್ತರವಸೇನ ಪರಿವತ್ತನಂ ಭವತೀತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಇಮಿನಾ ‘‘ಗಚ್ಛಂ’’ಇತಿ ಸದ್ದಸ್ಸಪಿ ಯಥಾಪಯೋಗಂ ‘‘ಗಚ್ಛನ್ತೀ’’ತಿ ಇತ್ಥಿಯಾ ಕಥನತ್ಥೋ ಲಬ್ಭತಿ ತೇಹಿ ಸಮಾನಗತಿಕತ್ತಾ, ನ ‘‘ಗಚ್ಛನ್ತೋ’’ತಿ ಸದ್ದಸ್ಸ ‘‘ಗಚ್ಛನ್ತೀ’’ತಿ ಇತ್ಥಿಯಾ ಕಥನತ್ಥೋ ಲಬ್ಭತಿ ತೇಹಿ ಅಸಮಾನಗತಿಕತ್ತಾತಿ ಕಾರಣಂ ದಸ್ಸಿತಂ ಹೋತಿ. ‘‘ಅಪಿ ನು ತುಮ್ಹೇ ಆಯಸ್ಮನ್ತೋ ಏಕನ್ತಸುಖಂ ಲೋಕಂ ಜಾನಂ ಪಸ್ಸಂ ವಿಹರಥಾ’’ತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಜಾನನ್ತಾ ಪಸ್ಸನ್ತಾ’’ತಿ ವಚನನ್ತರವಸೇನ ಪರಿವತ್ತನಂ ಭವತೀತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಇಮಿನಾ ಪನ ‘‘ಗಚ್ಛಂ’’ಇತಿ ಸದ್ದಸ್ಸಪಿ ಯಥಾಪಯೋಗಂ ‘‘ಗಚ್ಛನ್ತಾ’’ತಿ ಬಹುವಚನತ್ಥೋ ಲಬ್ಭತಿ ತೇಹಿ ಸಮಾನಗತಿಕತ್ತಾ, ನ ‘‘ಗಚ್ಛನ್ತೇ’’ತಿ ಸದ್ದಸ್ಸ ‘‘ಗಚ್ಛನ್ತಾ’’ತಿ ಬಹುವಚನತ್ಥೋ ಲಬ್ಭತಿ ತೇಹಿ ಅಸಮಾನಗತಿಕತ್ತಾತಿ ಕಾರಣಂ ದಸ್ಸಿತಂ ಹೋತಿ. ಏಸ ನಯೋ ಉತ್ತರತ್ರಾಪಿ. ‘‘ಭರನ್ತಿ ಮಾತಾಪಿತರೋ, ಪುಬ್ಬೇ ಕತಮನುಸ್ಸರ’’ನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಅನುಸ್ಸರಂಸದ್ದಸ್ಸ ‘‘ಅನುಸ್ಸರನ್ತಾ’’ತಿ ವಚನನ್ತರವಸೇನ ಪರಿವತ್ತನಂ ಭವತಿ. ‘‘ಸದ್ಧಮ್ಮೋ ಗರುಕಾತಬ್ಬೋ, ಸರಂ ಬುದ್ಧಾನ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಸರಂಸದ್ದಸ್ಸ ಸರನ್ತೇನಾತಿ ವಿಭತ್ತನ್ತರವಸೇನ ಪರಿವತ್ತನಂ ಭವತಿ. ‘‘ಫುಸಂ ಭೂತಾನಿ ಸಣ್ಠಾನಂ, ಮನಸಾ ಗಣ್ಹತೋ ಯಥಾ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಫುಸಂಸದ್ದಸ್ಸಪಿ ‘‘ಫುಸನ್ತಸ್ಸಾ’’ತಿ ವಿಭತ್ತನ್ತರವಸೇನ ಪರಿವತ್ತನಂ ಭವತಿ. ತಥಾ ‘‘ಯಾಚಂ ಅದದಮಪ್ಪಿಯೋ’’ತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಯಾಚಂಸದ್ದಸ್ಸ ‘‘ಯಾಚನ್ತಸ್ಸಾ’’ತಿ ವಿಭತ್ತನ್ತರವಸೇನ ಪರಿವತ್ತನಂ ಭವತಿ. ಯಾಚನ್ತಿ ವಾ ಯಾಚಿತಬ್ಬಂ ಧನಂ, ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ನಾನಪ್ಪಕಾರತೋ ಪರಿವತ್ತನಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಇತಿ ‘‘ಭವಂಕರ’’ನ್ತಿಆದೀನಂ ವಿಸದಿಸಪದಮಾಲಾ ಚ ‘‘ಗಚ್ಛಂ, ಚರ’’ನ್ತಿಆದೀನಂ ಸದಿಸಪದಮಾಲಾ ಚ ‘‘ಜಾನಂ, ಪಸ್ಸ’’ನ್ತಿಆದೀನಂ ಲಿಙ್ಗವಿಭತ್ತಿವಚನನ್ತರವಸೇನ ಕತ್ಥಚಿ ಪರಿವತ್ತನನ್ತಿ ಅಯಂ ತಿವಿಧೋಪಿ ಆಕಾರೋ ಆಖ್ಯಾತಿಕಪದತ್ಥವಿಭಾವನಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ಕಥಿತೋ ಪಾವಚನವರೇ ಸೋತೂನಂ ಸದ್ದೇಸ್ವತ್ಥೇಸು ಚ ವಿಸಾರದಬುದ್ಧಿಪಟಿಲಾಭತ್ಥಂ. ಸಬ್ಬಮೇತಞ್ಹಿ ಸನ್ಧಾಯ ಇಮಾ ಗಾಥಾ ವುತ್ತಾ –

‘‘ಭವಂ ಕರಂ ಅರಹಂ ಸಂ, ಮಹಂ’’ಇತಿ ಪದಾನಿ ತು;

ವಿಸದಿಸಾನಿ ಸಮ್ಭೋನ್ತಿ, ಅಞ್ಞಮಞ್ಞನ್ತಿ ಲಕ್ಖಯೇ.

‘‘ಗಚ್ಛಂ ಚರಂ ದದಂ ತಿಟ್ಠಂ, ಚಿನ್ತಯಂ ಭಾವಯಂ ವದಂ;

ಜಾನಂ ಪಸ್ಸ’’ನ್ತಿಆದೀನಿ, ಸಮಾನಾನಿ ಭವನ್ತಿ ಹಿ.

ತತ್ರ ‘‘ಜಾನ’’ನ್ತಿಆದೀನಂ, ಕತ್ಥಚಿ ಪರಿವತ್ತನಂ;

ಲಿಙ್ಗವಿಭತ್ತಿವಚನ-ನ್ತರತೋ ಪನ ದಿಸ್ಸತೀತಿ.

ಅಪಿಚ ಅಯಂ ಸಬ್ಬೇಸಮ್ಪಿ ನಿಗ್ಗಹೀತನ್ತಪುಲ್ಲಿಙ್ಗಾನಂ ಪಕತಿ, ಯದಿದಂ ದ್ವೀಸು ಲಿಙ್ಗೇಸು ಛಸು ವಿಭತ್ತೀಸು ತೇರಸಸು ವಚನೇಸು ಅಞ್ಞತರಲಿಙ್ಗವಿಭತ್ತಿವಚನವಸೇನ ಪರಿವತ್ತನಂ. ಅಯಮ್ಪಿ ಪನೇತ್ಥ ನೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

‘‘ಗಚ್ಛಂ ಚರ’’ನ್ತಿಆದೀನಿ, ವಿಪ್ಪಕತವಚೋ ಸಿಯುಂ;

‘‘ಗಚ್ಛಮಾನೋ ಚರಮಾನೋ’’, ಇಚ್ಚಾದೀನಿ ಪದಾನಿ ಚ.

‘‘ಮಹಂ ಭವ’’ನ್ತಿ ಏತಾನಿ, ವಿಪ್ಪಕತವಚೋಪಿ ಚ;

ಅವಿಪ್ಪಕತವಚೋ ಚ, ಸಿಯುಂ ಅತ್ಥಾನುರೂಪತೋ.

‘‘ಅರಹಂ ಸ’’ನ್ತಿ ಏತಾನಿ, ವಿನಿಮುತ್ತಾನಿ ಸಬ್ಬಥಾ;

ಆಕಾರಂ ತಿವಿಧಮ್ಪೇತಂ, ಕರೇ ಚಿತ್ತೇ ಸುಮೇಧಸೋತಿ.

ಸವಿನಿಚ್ಛಯೋಯಂ ನಿಗ್ಗಹೀತನ್ತಪುಲ್ಲಿಙ್ಗಾನಂ ಪಕತಿರೂಪಸ್ಸ ನಾಮಿಕಪದಮಾಲಾವಿಭಾಗೋ.

ಆಕಾರನ್ತತಾಪಕತಿಕಂ ನಿಗ್ಗಹೀತನ್ತಪುಲ್ಲಿಙ್ಗಂ ನಿಟ್ಠಿತಂ.

ಇದಾನಿ ಧನಭೂತಿಇಚ್ಚೇತಸ್ಸ ಪಕತಿರೂಪಸ್ಸ ಅಞ್ಞೇಸಞ್ಚ ತಂಸದಿಸಾನಂ ನಾಮಿಕಪದಮಾಲಾವಿಭಾಗಂ ವಕ್ಖಾಮಿ ಪುಬ್ಬಾಚರಿಯಮತಂ ಪುರೇಚರಂ ಕತ್ವಾ.

ಅಗ್ಗಿ, ಅಗ್ಗೀ, ಅಗ್ಗಯೋ. ಅಗ್ಗಿಂ, ಅಗ್ಗೀ, ಅಗ್ಗಯೋ. ಅಗ್ಗಿನಾ, ಅಗ್ಗೀಹಿ, ಅಗ್ಗೀಭಿ. ಅಗ್ಗಿಸ್ಸ, ಅಗ್ಗಿನೋ, ಅಗ್ಗೀನಂ. ಅಗ್ಗಿನಾ, ಅಗ್ಗೀಹಿ, ಅಗ್ಗೀಭಿ. ಅಗ್ಗಿಸ್ಸ, ಅಗ್ಗಿನೋ, ಅಗ್ಗೀನಂ. ಅಗ್ಗಿಸ್ಮಿಂ, ಅಗ್ಗಿಮ್ಹಿ, ಅಗ್ಗೀಸು. ಭೋ ಅಗ್ಗಿ, ಭೋ ಅಗ್ಗೀ, ಭವನ್ತೋ ಅಗ್ಗಯೋ. ಯಮಕಮಹಾಥೇರಮತಂ.

ಏತ್ಥ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ನಿಸ್ಸಕ್ಕವಚನಟ್ಠಾನೇ ‘‘ಅಗ್ಗಿಸ್ಮಾ, ಅಗ್ಗಿಮ್ಹಾ’’ತಿ ಇಮಾನಿ ನಾಗತಾನಿ, ತಥಾಪಿ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ತಂಸದಿಸಪ್ಪಯೋಗದಸ್ಸನತೋ ಗಹೇತಬ್ಬಾನಿ. ‘‘ಅಗ್ಗಿನಾ, ಅಗ್ಗಿಸ್ಮಾ, ಅಗ್ಗಿಮ್ಹಾ’’ತಿ ಕಮೋ ಚ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.